Tytuł oryginału

DE KOMMER ATT DRUNKNA I SINA MÖDRARS TÅRAR

Copyright © Johannes Anyuru,

first published by Norstedts, Sweden, in 2017.

Published by agreement with Norstedts Agency

All rights reserved

Projekt okładki

Wojtek Świerdzewski

Redaktor prowadzący

Joanna Maciuk

Redakcja

Kinga Szafruga

Korekta

Grażyna Nawrocka

Tłumaczenie książki sponsorowane

przez The Swedish Arts Council

ISBN 978-83-8123-783-3

Warszawa 2018

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Gintrowskiego 28

www.proszynski.pl

W Imię Boga Miłosiernego, Litościwego!

Cytat z Koranu

w tłumaczeniu

Józefa Bielawskiego.

W Guantanamo nie ma przeszłości

W Guantanamo nie ma przyszłości

W ogóle nie ma tam czasu,

bo nie istnieje granica tego,

co się może wydarzyć.

WIĘZIEŃ

uwolniony po trzynastu latach

w Guantanamo Bay

Co takiego zdarzyło się w domach.

W zasadzie nic.

Za szybko się zdarzyło, by w ogóle się zdarzyć.

Wyobraźcie sobie zegar na nocnym stoliku

nastawiony, by odmierzać czas w sekundach,

jak nagle topi się,

zagotowuje i ulatnia,

wszystko w ułamku sekundy.

HARRY MARTINSON

Aniara, Pieśń sześćdziesiąta siódma

Nadciąga wiatr. Porywa piasek z placu zabaw i kępki wysuszonej trawy, unosi je na tle ścian bloków. Na huśtawkach ze starych opon bujają się coraz wyżej dwie dziewczynki.

Przyglądam się im przez szybę. Nie słyszę ich śmiechu. Słyszę przerażone, ochrypłe krzyki, terkot karabinów maszynowych, odgłos przewracających się przedmiotów i ciał.

I

1

To jej pierwsze wspomnienie: zasłony śniegu opadające znienacka na skrzydła szpitala, na parking i topole, na progi zwalniające. Przedtem: w zasadzie nic.

Siedzi w milczeniu z przymkniętymi oczami, a Amin po raz kolejny powtarza imię, które jej nadał. Nour. Gdy w jego głosie zaczyna pobrzmiewać histeria, otwiera oczy.

– Pamiętasz coś jeszcze?

Ma wychudzoną twarz, zaciśnięte wargi, siedzi obok niej w białym oplu Hamada, na tylnym siedzeniu, z którego wykrusza się pianka, przykleja do ich ubrań.

Kręci głową.

Hamad odzywa się zza kierownicy, pospiesza ich, Amin zwilża wargi i drżącymi rękoma włącza telefon komórkowy przymocowany srebrną taśmą do metalowych rurek na jej kamizelce. Siedzi nieruchomo. Opadające płatki śniegu kołyszą się na tle ceglanej żółtej ściany za szybą. Gdy wybierze czterocyfrowy kod na klawiaturze telefonu, metalowe rurki eksplodują i wyrzucą z siebie mniej więcej tyle gwoździ i loftek, ile mieści się w dwóch zaciśniętych pięściach, a fala uderzeniowa połamie kości i zmiażdży organy wewnętrzne ludzi w promieniu pięciu, a może nawet dziesięciu metrów. Podobnie, gdy ktoś wyśle na telefon kod esemesem.

Wysiadają z samochodu. Hamad zaparkował w bocznej uliczce, chowając się za kontenerem na śmieci. Sięga do bagażnika po dużą, czarną sportową torbę. Mróz szczypie ją w policzki i dłonie, przez chwilę drepcze w miejscu, żeby się rozgrzać.

Wychodzą na Kungsgatan i rozdzielają się w sobotnim tłumie. Gdy po kilku krokach odwraca się, widzi, że Amin zatrzymał się przed oknem wystawowym z rękoma w kieszeniach i udaje, że ogląda garnitury.

Czuje, że są ze sobą złączeni.

Chciałaby, żeby ich życie wyglądało inaczej.

Jest siedemnasty lutego, do ataku terrorystycznego na sklep z komiksami Hondos została jeszcze ponad godzina.

W którymś momencie niemal wychodzi na ulicę prosto pod koła tramwaju – zatrzymuje ją jakaś kobieta, chwytając za płaszcz – rozlega się dzwonek, przenikliwy i głuchy, a ona stoi przez chwilę bez ruchu w kałuży roztopionego śniegu, wodząc wzrokiem za płatkami zawieszonymi w gęstniejącym mroku popołudnia.

Kolejny raz próbuje sobie przypomnieć, kim jest, skąd się tu wzięła, ale dociera myślami tylko do szpitalnej sali, do tego momentu, jak podnosi się z łóżka i staje w oknie, opierając się o stojak na kroplówkę. Pamięta rozkołysany puls w skroniach i chłód podłogi pod stopami.

Czytała, że śnieg, który tamtego letniego wieczoru spadł na teren szpitala, mógł być wywołany zanieczyszczeniem środowiska, wojskowymi manipulacjami pogodą, lub że nie był to wcale śnieg, tylko skutek awarii w fabryce chemikaliów.

Kobieta, która powstrzymała ją przed wyjściem na ulicę, dotyka jej ramienia i mówi coś niezrozumiałego, jej głos jest jednostajny i odległy, a gdy ona nie odpowiada, tamta odchodzi. Przejeżdża kolejny tramwaj, ludzie przechodzą przez pasy, omijają ją.

Ma wrażenie, że pochodzi stąd, chociaż tyle. Z Göteborga. I że jej mama nie żyje. Zmarła na coś. Została przejechana. Nie. Nie pamięta. Zaciska pięści, otwiera.

Czasem jeden czyn może zbudzić świat.

Porusza się, rozpływa w strumieniu idących na zakupy młodych ludzi w pękatych zimowych kurtkach i par pchających wózki z dziećmi.

Zapada zmierzch, płomień świecy podryguje niespokojnie w drzwiach księgarni przed odręcznie zapisaną tablicą:

Dziś o 17.00 Göran Loberg podpisuje swój nowy komiks i rozmawia o granicach wolności słowa z Christianem Hondo.

Gdy wchodzi do rozświetlonego wnętrza, czuje, jak zalewa ją pot. To przez panujący tu ścisk i przez zimowy płaszcz skrywający kamizelkę z ładunkiem wybuchowym.

I przez to, co za chwilę się zdarzy.

Staje z boku i zaczyna przeglądać karton z komiksami, żeby nie ściągać na siebie niepotrzebnie uwagi. Wybiera jeden, przerzuca kartki.

Czasem jeden czyn, jeśli jest dostatecznie radykalny, dostatecznie czysty, może dotrzeć do najuboższych tego świata, odbudować więź między kalifatem a zagubionymi muzułmanami, zwiększyć napływ rekrutów i odwrócić losy wojny.

Słowa Hamada. Myśli Hamada.

Przerzuca kolejne strony.

Na jednym z rysunków w albumie spiczaste statki przelatują nad polami naftowymi spowitymi w kłęby dymu z płonącego gazu. Mężczyźni, ubrani w niezgrabne, detalicznie narysowane skafandry kosmiczne, przemierzają pustynne tereny w surrealistycznych kolorach. Zaskakuje ją, jak bardzo dziecinne są te rysunki.

Parska na ich widok śmiechem, zamyślona.

Zastanawia się, czy rurobomby mogą eksplodować pod wpływem ciepła jej ciała.

Po pierwsze. Wie, że jest muzułmanką. Po drugie. Szwedzi zabijali muzułmanów w czymś w rodzaju obozu. Po trzecie. Imię, które nie należy do niej, ale coś oznacza. Liat – ktoś, kogo kochała. Po czwarte. Szwedzi udają, że jest pokój, że obozy śmierci nie istnieją. Po piąte. Rozmawiała o tym z Aminem, próbowała to sobie wszystko poukładać.

Hamad wchodzi do środka. Zanim drzwi się zatrzasną, podmuch wiatru nawiewa śnieg z ulicy. Poprzedniego wieczoru ogolili sobie z Aminem brody i teraz, za każdym razem, gdy widzi jego gładkie policzki, przypomina jej się ptasia czaszka – wygląda na bardziej wychudzonego i okrutnego. Ma na sobie czarną puchówkę i niebieską czapkę z logo amerykańskiej drużyny hokejowej – rekinem – którą ściąga i chowa do kieszeni. Zajmuje stanowisko tuż przy kasie i stawia czarną sportową torbę między stopami.

W lokalu jest teraz jakieś trzydzieści osób, stoją w grupkach albo siedzą na składanych krzesłach, trzymając na kolanach zwinięte kurtki. Christian Hondo, właściciel księgarni, długowłosy mężczyzna w spranym żółtym T-shircie, włącza mikrofon. Z dwóch stojących głośników wydobywa się pisk sprzężenia zwrotnego.

– Witajcie. – Przez dudnienie przebija się zdwojony, zduszony głos.

Göran Loberg wchodzi do środka przez drzwi za kasą. Publiczność kieruje uwagę w jego stronę z wyczekiwaniem, niemal przestaje oddychać.

Loberg jest starszy od Hondo, po sześćdziesiątce, lekko przygarbiony i ogorzały. Dostrzega jakieś napięcie w okolicy jego ust, pogardę albo złość. Zmierzwione białe włosy, koszula w kratę.

– Porozmawiajmy o twoim ostatnim projekcie – zaczyna Hondo. – O albumie, do którego trafiły satyryczne paski z serii „Prorok”, do tej pory publikowane co tydzień w sieci, z karykaturami proroka Mahometa i innymi, jak by je nazwać… bluźnierczymi treściami?

Göran Loberg przytakuje i drapie się po zaroście, z całej jego postaci przebija niechlujstwo i ostentacyjny brak zainteresowania samym sobą i otoczeniem. Stanęła w głębi lokalu. Nie docierają do niej wszystkie słowa. Ma wrażenie, jakby znajdowali się gdzieś poza tym wnętrzem, jakby ich głosy nie należały do ich ciał. Dryfujące dźwięki.

Hondo wstaje i rozwija planszę. Podnosi ją wyżej, żeby wszyscy mogli zobaczyć.

Grupa mężczyzn z haczykowatymi nosami i w turbanach na głowach składa modlitewny pokłon, a pociski manewrujące trafiają im prosto w odbyty.

Nachodzi ją uczucie, jakby patrzyła na siebie z góry, jak we śnie.

Paski kamizelki wybuchowej uciskają jej klatkę piersiową.

Po pierwsze. Nie pamięta swojego imienia. Po drugie. Nie pamięta swoich prawdziwych rodziców, których, jak przypuszcza, zamordowano. Po trzecie. Gdy spogląda w lustro, widzi obcą twarz. Po czwarte. Kiedy tak tu stoi i patrzy na ten rysunek, nie może się pozbyć uczucia, że już tu była, że to jest scena, która pokazuje ponownie jakieś ważne wydarzenie, wydarzenie o znaczeniu historycznym.

Spogląda przez ramię i widzi, że Amin wszedł już do środka i stanął przy drzwiach. Twarz błyszczy mu od potu, choć na dworze jest zimno. Kilka osób w lokalu reaguje nerwowo na widok tego wyniszczonego młodego mężczyzny ze śmiercią wypisaną na twarzy i szepcze coś do siebie. Amin spogląda w jej stronę, ale udaje, że się nie znają.

Przeciska się do niego.

– Amin – syczy przez zęby.

Ignoruje ją, jakby nie wiedział, jak powinien zareagować: zgodnie z planem mieli rozejść się po lokalu i zaczekać, aż do środka wejdzie jak najwięcej osób. Nie wolno im pod żadnym pozorem ze sobą rozmawiać.

– Amin. Amin.

Nawet na nią nie spojrzy. Bierze go za rękę, na co on z oporem jej pozwala. Wplata palce w jego dłoń, zaciska.

– Nic się nie zgadza. – Sama nie wie do końca, co przez to rozumie. – Amin, nic się nie zgadza.

Kilka miesięcy wcześniej Hamad udzielił im ślubu u siebie w mieszkaniu, a ją przywiodły tutaj te okropne przeczucia i myśl, że ona i Amin, a być może nawet Hamad, należą do siebie, i że ma do wykonania jakieś zadanie.

– Wiejemy – syczy przez zęby i jakiś mężczyzna w czarnym swetrze, który stoi obok Amina z kurtką przewieszoną przez ramię, patrzy na nich zirytowany. Ma go gdzieś. – Wiejemy stąd – mówi i dopiero wtedy Amin postanawia zareagować – uwalnia dłoń z jej uścisku, chwyta ją za ramię i przeciągle patrzy jej z wyrzutem w oczy. Potem lekko ją szturcha, trochę dlatego, żeby się odczepiła, a trochę po to, żeby przypomniała sobie, jaki mają plan.

Mają się rozejść i zaczekać.

Siedzący przy stoliku Hondo mówi, że nienawidzi religii, że wywodzi się z czegoś, co nazywa kierunkiem tradycyjnie subwersywnym, nic z tego nie rozumie ani nie potrafi osadzić w odpowiednim kontekście, „kierunku libertyńskiego”, odzywa się pobrzmiewający dyszkantem głos z głośnika, „czegoś w stylu galerii odpadków”.

Zamyka oczy i czuje, jak fale uporczywego bólu głowy podchodzą pod powierzchnię czaszki, a potem znów opadają. Nie powiedziała Aminowi, że od kiedy Hamad przekazał im, co mają zrobić, czasem widzi w myślach nagłówki gazet. Tak jakby już teraz wiedziała, co o tym napiszą, już po wszystkim.

Coś w stylu: „Para terrorystów pobrała się przed atakiem. Zobacz zdjęcia ze ślubu tutaj”.

Kiedy otwiera oczy, widzi, że Hondo zdążył już rozwinąć kolejną planszę, na której jakaś kobieta stoi na moście i celuje z karabinu maszynowego do tłumu ludzi. Za jej plecami widać transparent: Refugees welcome.

– Niejednokrotnie grożono ci z powodu tych rysunków.

– Komu nie grożono śmiercią, ten nie powiedział niczego istotnego – odpowiada Loberg, poprawiając okulary.

Ludzie wokół niej parskają śmiechem. Wyglądają upiornie, jakby byli z wosku, jakby ich skóra nabrała szarego, trupiego połysku. Śmiech zamiera, drapią się po głowach i zapisują coś w notatnikach, przechylają się do przodu albo krzyżują ramiona.

Myśli o tym, że za niecałą godzinę wszyscy będą martwi.

Zaczyna się bez ostrzeżenia, po jakichś dwudziestu minutach od początku rozmowy. Göran Loberg mówi akurat o tym, że sztuka powinna poszerzać pole działania i to jest jej cecha konstytutywna, gdy nagle jego wywód przerywa mężczyzna, który wydaje z siebie niezrozumiały okrzyk, tam albo ma – a może raczej po angielsku, gun?

Gdy słyszy ten krzyk, przebiega jej przez myśl, że ktoś krzyczy po angielsku, bo Amin, który wyciągnął pistolet zza paska szybkim, niedbałym ruchem, nie jest Szwedem.

Gun. Słyszy to słowo, a potem wystrzał i kobieta w pierwszym rzędzie chowa głowę w ramiona, pochylając się do przodu jak pasażerowie samolotu przed katastrofą.

Stoi na tyle blisko, by czuć zapach siarki, i to on, a nie gwałtowny huk, sprawia, że dociera do niej, że akcja już naprawdę się rozpoczęła.

Amin stoi w miejscu z uniesionym pistoletem. Po kuli w jednej z płyt gipsowo-kartonowych nad jego głową został ziejący otwór. Próbuje zatrzymać jego spojrzenie, ale on patrzy w jakiś punkt przed nią lub daleko za nią.

Ludzie zerwali się z krzeseł. Przeciskają się w kierunku wyjścia, ich stopy zaplątują się w składane krzesła, ale na widok Amina zawracają. Nagle stają się nieporadni i żałośni, jakby nie wiedzieli, co ze sobą zrobić, kręcą się wokół własnej osi, strącając z półek gazety i książki w miękkich okładkach. Przedmioty nabierają ciężaru. Czas zwalnia, a potem przyspiesza, w posklejanych ciągach zdarzeń. Chłopak z płócienną torbą na ramieniu i irokezem na głowie próbuje wydostać się przez drzwi za kasą, ale Hamad przewraca go na ziemię – jego głowa uderza w róg lady z głuchym, okropnym odgłosem i więcej się nie podnosi.

Czcij Boga, aż pomyślą, że oszalałeś.

Hondo siedzi, jak gdyby nigdy nic, przy stoliku. Tak jakby myślał, że to, co się dzieje, zostało zaplanowane, było częścią dzisiejszego wydarzenia – uśmiecha się nawet szyderczo, rozglądając się dokoła. Na krótką chwilę spotykają się wzrokiem.

Ludzie wokół nich przewracają się i potykają o siebie nawzajem, jakby przechyliła się podłoga.

Hamad coś krzyczy i kiedy wreszcie to do niej dociera, uświadamia sobie, że krzyczy już dłuższą chwilę. Nie potrafi rozróżnić słów, potrafi pojąć tylko sam fakt, że krzyczy. Przerywany, uporczywy dźwięk.

Na ziemi leży jakaś kobieta z zakrwawioną twarzą i, próbując się podnieść, ciągnie inną kobietę za sweter. Ktoś chowa się w kącie za stertą przewróconych komiksów, widać wystający but, czarny zimowy but – potyka się o niego jakiś zapłakany mężczyzna.

Hamad wskakuje na ladę i z czarnej torby sportowej wyjmuje pistolet maszynowy, unosi go nad głową oburącz, jak jakiś łup wojenny albo nowo narodzone dziecko, którym chce się pochwalić, i teraz słyszy, że to nie są żadne słowa, tylko „ej, ej, ej”.

Kopie z całej siły w kasę, która w końcu spada z hukiem na podłogę, a monety i banknoty rozsypują się po ziemi.

– Szydzicie z islamu! – Gdy wreszcie zaczyna składać słowa, jego głos się łamie, przechodząc w ochrypłe wycie. Słowo „islam” brzmi już tylko jak przepełniony bólem jęk. Wygrzebuje z torby drugi pistolet maszynowy. Zrzuca płaszcz, ciska go na podłogę i podchodzi do Hamada. Znów odnosi wrażenie, że spogląda na siebie z boku. I że jej stopy nie dotykają podłogi. Bierze do ręki broń, odbezpiecza.

Hamad podaje jej kolejny pistolet, który ma przekazać Aminowi. Na widok kamizelki, której nie skrywa już płaszcz, kilka osób wybucha płaczem, i gdy przeciska się do Amina, wciąż pilnującego drzwi, ludzie przewracają się do tyłu, jeden na drugiego, żeby zrobić jej przejście.

Hamad pociął węże wodociągowe, wypełnił je gwoździami i loftkami i przygotował materiały wybuchowe z chemii gospodarczej. A potem zawiesił na trzech zwykłych kamizelkach rybackich.

Zastanawia się, czy wrażenie, że wokół niej wszystko wiruje, coraz szybciej i szybciej, ma coś wspólnego z Bogiem.

Czy jest z nimi Bóg?

Któregoś wieczoru przed paroma tygodniami wybrali się do lasu i przez jakąś godzinę jechali w głąb po wyboistych leśnych drogach, a potem strzelali na próbę z pistoletów maszynowych. Dopiero gdy broń podskoczyła jej w dłoni, poczuła zapach siarki i zobaczyła ostre błyski wystrzałów, zrozumiała, co zamierza zrobić. I że to się dzieje naprawdę. Stała tam, wpatrzona w drzewa, blade i straszne w światłach reflektorów, dudniło jej w uszach.

To się dzieje naprawdę. Zrobimy to.

Amin chowa pistolet za pasek i przewiesza pistolet karabinowy przez ramię. Otacza go ramionami i przytula jak brata. Chce poczuć wreszcie, że naprawdę to robią, że robią to, co zaplanowali, ale znów odnosi wrażenie, że nie jest do końca obecna, jakby tkwiła we własnym wspomnieniu.

Po pierwsze. Robi to, żeby się zemścić na Szwedach za to, że zabili jej matkę. Tak jej się wydaje. Po drugie. Nieprawda, to jest zadanie. Robi to, bo któregoś deszczowego popołudnia zobaczyła Amina w tramwaju i poczuła, że on poprowadzi ją ku jej przeznaczeniu i wszystko, co wydarzyło się od tamtego momentu, przywiodło ją tutaj, do Hondos, gdzie ma zrobić coś ważnego, nie pamięta już co. Po trzecie. Imię. Liat. Musi znaleźć Liat. Uratować Liat.

Masuje skronie.

Przy ladzie powstaje zamieszanie, Hamad zeskakuje na podłogę i wybiega przez drzwi prowadzące do magazynu i toalety dla personelu. Rozlegają się strzały, głośny huk, trzy, jeden za drugim. Kilka osób w księgarni krzyczy teraz już na całe gardło, próbuje je uciszyć, z początku nieśmiało i z zakłopotaniem, potem coraz bardziej agresywnie:

– Cisza. Bądźcie cicho. Ej. Ej!

Nie pomaga. Ze wszystkich stron słychać szloch. Dlaczego wciąż ma wrażenie, że pamięta to, co dopiero się dzieje?

Hamad wchodzi tyłem do księgarni. Ciągnie za kołnierz Görana Loberga, noga mężczyzny zostawia za sobą krwawy ślad na podłodze. Jakby ktoś rozmazywał farbę szerokim pędzlem.

Po pierwsze. Ma tylko Amina i Hamada, i tę przemoc, tę zemstę, której właśnie teraz dokonuje za nieokreślone winy z przeszłości.

Wyczuwa obecność tłumu na zewnątrz. Zebrał się za oknem wystawowym, za półkami z komiksami i kolekcjonerskimi gadżetami. Gromada cieni. I właśnie wtedy, gdy tak stoi, wyglądając na zewnątrz, nadjeżdża pierwszy radiowóz, migają niebieskie światła, a ich wirująca w ciemnościach łuna sprawia, że odbicie wnętrza księgarni w szybie znika, pojawia się, znika.

Powinna była stąd wyjść.

Hamad sadza Görana plecami do kontuaru i przystawia mu do czoła lufę pistoletu. Przygląda się temu i czuje ogarniający ją paraliż. Dlaczego tamtego wieczoru, kiedy się obudziła, padał śnieg? Dlaczego nie pamięta, jak naprawdę się nazywa?

Hamad uderza Görana kolbą w skroń, mężczyzna osuwa się na podłogę. Nie strzela.

Musi to nagrać.

Göran Loberg siedzi oparty o kontuar, jego ciało jest zwiotczałe, nogi ma wyprostowane, okulary rozbite. Patrzy prosto na nią. Amin przewraca zakładników na kolana, skuwa im dłonie opaskami kablowymi z białego plastiku, zakleja usta srebrną taśmą i wkłada na głowę czarne płócienne worki. Spieszy się i czasem wymierza szybki policzek, kiedy któryś z nich nie jest mu posłuszny.

Göran Loberg ma zaklejone taśmą usta, ale nie ma na głowie worka i wpatruje się w nią przez spękaną czeluść okularów tak długo, aż w końcu ona odwraca od niego wzrok.

Wyciera spocone dłonie o spodnie i wyjmuje z kieszeni telefon.

W szpitalu twierdzili, że jest kimś innym. Zwracali się do niej, używając imienia, które nie należało do niej, w języku, którego nie rozumiała.

Jest jedną z tysięcy ofiar porwań i tortur, które miały miejsce po jedenastym września. Tyle wie na pewno.

Tak jej się przynajmniej wydaje.

Hamad zastępuje Amina na stanowisku przy drzwiach wejściowych. Zajmie się policjantami na zewnątrz, a ona i Amin – nagrywaniem filmu.

Amin stoi w rozkroku przed czarną flagą. Na głowie ma kominiarkę, którą kupili w hurtowni z końcówkami serii razem z kamizelkami rybackimi. Czarne worki na głowach zakładników – poszewki na poduszki – ukradli ze sklepu z meblami.

– W imię Boga – mówi Amin, który teraz również zdjął kurtkę, odsłaniając kamizelkę. – Pozdrawiamy naszych braci na froncie.

Robi maksymalny zoom out, ale i tak musi się cofnąć o kilka kroków, żeby objąć całą scenę.

Flagę zrobiła własnoręcznie na podstawie zdjęć z internetu. Skleiła czarną taśmą cztery rozcięte worki na śmieci i namalowała odręcznie białą pieczęć. Flaga zwisa z regału na książki za plecami Amina.

Odpowiada za nagranie. Transmituje je na żywo przez media społecznościowe i kilka kanałów na YouTubie – Hamad pomógł jej założyć odpowiednie konta i skonfigurować telefon.

Amin wyjmuje kartkę z kieszeni spodni. Czyta pierwsze zdanie nieporadnym arabskim i kilkoro zakładników znów wybucha płaczem pod czarnymi kapturami, z powodu tej niewyobrażalnej i straszliwej siły, jaką mają ludzie z karabinami maszynowymi mówiący w obcym języku, którą łatwo pomylić z siłą, jaką mają słowa Boga. Zauważa, jak jakiś mężczyzna, z wyglądu Latynos albo Turek, student – zanim Amin założył mu na głowę kaptur, pomyślała, że nie jest Szwedem – kuli się, jakby oczekiwał zamaszystego ciosu z góry.

Oglądają telewizję osiem godzin dziennie. Ale to nas nazywają ekstremistami.

Szydzą z naszej religii.

Zabijają nas w Syrii, Iraku, Afganistanie, Czeczenii, Palestynie.

Próbuje to wszystko uchwycić, nagranie staje się rozedrgane i niewyraźne.

Amin chciał dla niej ukraść porządną kamerę cyfrową, ale Hamad powiedział, że nagrają wszystko komórką.

Materiał ma świadczyć o skromnych środkach, jakimi dysponowali jego twórcy.

– W imię przywódcy wiernych. W imię honoru każdego muzułmanina. – Amin przerywa i podchodzi do Görana Loberga, który wciąż siedzi oparty o kontuar.

Mężczyzna sprawia wrażenie zdezorientowanego i zagubionego, kiedy kieruje na niego obiektyw komórki. Ponieważ umrze jako pierwszy i ponieważ jego śmierć ma sens ze względu na to, kim jest – w odróżnieniu od reszty zakładników, którzy umrą, bo są kimkolwiek, zwykłymi niewiernymi, wybranymi przez przypadek, to znaczy przez Boga – on jeden nie ma na sobie kaptura.

Amin zaciąga go przed flagę, na miejsce, o którym myśli jako o scenie, targając go za grubą, bawełnianą koszulę i pomagając sobie kopniakami. Loberg pełza i podnosi się na kolana, przewraca do przodu parę razy, kiedy Amin popycha go czubkiem buta – Hamad parska nienawistnym śmiechem, przyglądając się temu ze swojego stanowiska przy drzwiach wejściowych.

Są zwykłymi ludźmi żyjącymi poza kłamstwami i przekłamaniami mediów.

Za chwilę będą w raju.

Wciąż nie mają połączenia z policją na zewnątrz.

Amin znów staje przed czarną flagą. Poprawia kominiarkę, podciąga materiał na wysokości policzków – pewnie od niego swędzi go skóra.

Męczennik opuści ten świat, jeszcze zanim pierwsza kropla krwi spadnie na ziemię.

Patrzy na ekran, na Amina z klęczącym przed nim Göranem Lobergiem, i żeby odsunąć od siebie ten okropny niepokój, że nic nie jest tak, jak być powinno, myśli o wielkich drzewach rosnących w raju, o tym, jak ich korony poruszają się na wietrze.

Zależy im na tym, żeby nagranie było rozpikselowane, rozedrgane, z nieoczekiwanymi zbliżeniami na buty mówiącego i tak dalej – podąża za ruchami Amina, ale obiektyw obejmuje jeszcze leżące na podłodze komiksy, przewrócone krzesła, czyjś łokieć, plamę krwi sączącej się z nogi Görana Loberga.

– Wydaliśmy wyrok na tego człowieka, wszyscy go znacie – mówi Amin. Porusza się w sposób, który zdradza zdenerwowanie. Chce to wszystko przyspieszyć. Z trudem składa poprawne zdania. – Na tego tak zwanego artystę. Tak więc wydaliśmy wyrok na tego człowieka. Za to, że bluźnił i hańbił. Nie oddał czci naszemu prorokowi.

Robi zbliżenie na oczy Amina patrzącego przed siebie przez wąską szparę w kominiarce. Kręci jej się w głowie, odrywa wzrok od rozświetlonego ekranu komórki i mruga, plamy światła migoczą jej przed oczami. Nagłówki i paski wiadomości, yani, głos, który mówi: uwaga, nagranie zawiera sceny, które mogą być nieodpowiednie dla wrażliwych widzów. Yani chore.

Kim ona jest?

Spogląda na Hamada, który stoi i patrzy przez szybę.

Nie widać, co się dzieje na zewnątrz, widać tylko niebieskie stożki świateł radiowozów przesuwające się po witrynie.

Z ostatniej chwili: Atak terrorystyczny w Göteborgu.

Ekran komórki lekko pozieleniał, sprawdza, co się na nim dzieje. Znów ma to dziwne uczucie, które chciałaby zrozumieć: że to wszystko przypomina się jej na moment przed tym, zanim się wydarzy – zdanie wypowiedziane przez Amina, ruch ręki – powracają w podwójnej ekspozycji, jak echo.

– Karą jest śmierć – mówi Amin spod sceny, a Göran Loberg sapie przez nos, jakby podciśnienie wysysało z niego powietrze, i nagle zgina się wpół, pod wpływem tej niezaprzeczalnej siły, jaką niesie ze sobą światopogląd, który rości sobie prawo do tego, żeby decydować o życiu i śmierci.

Rozpoznaje to.

Dlaczego rozpoznaje te sceny?

Amin, zaskoczony, patrzy z wyższością na postać zgiętą u swoich stóp. Loberg wygląda, jakby chciał zwymiotować, włosy sterczą mu na wszystkie strony, zniknęło jego arystokratyczne poczucie wyższości. Przypomina teraz spoliczkowanego, bezdomnego starca przyłapanego na kradzieży portfela.

– Karą jest śmierć – powtarza Amin i, zamyślony, przesuwa palcami po karabinie. Kiwa głową sam do siebie, jakby powtarzał w myślach tekst.

Zakrył twarz nie po to, żeby ukryć swoją tożsamość, tylko po to, żeby pokazać, że należy do anonimowej masy, że może być kimkolwiek. Może być muzułmaninen, który siedzi obok ciebie w autobusie, bezrobotnym i uczynnym – miłym, dobrze wychowanym młodym mężczyzną, który ustępuje miejsca starszym, zazwyczaj, ale teraz poczuł, że ma dosyć rasizmu i kolonializmu, coś w tym stylu.

– Karą jest śmierć – powtarza po raz trzeci i się śmieje.

Ma dziewiętnaście lat i nie skończył nawet podstawówki. Znów się śmieje, tym razem głośniej. Jest uprzejmy i właśnie szuka nowej pracy, bo nie dostał fucking szansy, tak właśnie jest, tak właśnie jej tłumaczy – Szwedzi nie dali mu ani jednej fucking szansy.

Jest kimkolwiek, chłopakiem z Hasselbo, który wypalił w życiu trochę haszu, okej, to prawda, trochę by się uzbierało tych jointów wypalonych przed komputerem, w zalewie amerykańskich i krajowych trapowych klipów i tych wszystkich teorii spiskowych, illuminatów i jak się nazywali ci pozostali, których zawsze po kolei wymieniał, kiedy był naćpany, Rothschildowie, fantazjując o swoim sukcesie albo o zemście, albo jeszcze o czymś innym, co mogłoby osłabić to uczucie, że dał się nabrać – przecież zwykle ustępuje miejsca starszym, Szwedom również, Szwedom przede wszystkim, żeby pokazać, co reprezentuje sobą islam w świecie, który nigdy nie nagradza za to, że jest się dobrym.

Przygląda mu się wciąż na ekranie, gdy stoi tak z lekko pochyloną głową i śmieje się – łobuzerski chichot, beztroski, bo tak bardzo nie pasuje do tego, co dzieje się tu i teraz.

Bierze do ręki jeden z albumów Loberga leżących na stole, przerzuca kartki. Na widok rysunków poważnieje – całym ciałem demonstruje, jak bardzo brzydzi się tym, co widzi. Pokazuje strony tak, by widziała je kamera.

Kolejny rysunek Görana: mężczyzna z abażurem na głowie, rażony prądem przez elektrody przypięte do brodawek piersiowych. Kamera ma ustawiony autofokus, tekst w dymku się rozmazuje. Szeroko otwarte oczy i usta mężczyzny oświetlają gazetę, którą czyta siedząca w fotelu kobieta w burce.

– Szydzicie z islamu! – Amin przystawia książkę do twarzy Loberga i mówi: co, co, co, uderzając go w tył głowy i po policzkach otwartą dłonią.

Jeden z przetrzymywanych oddycha ciężko, przerażony – odwraca się, żeby na niego spojrzeć, a kamera komórki podąża za jej wzrokiem – czarne płótno zapada się w miejscu, gdzie znajdują się nozdrza.

Płócienny worek nadyma się, zapada – możliwe, że się dusi.

To szaleństwo, że to oni mają tu broń.

Amin przerzuca kartki, by dotrzeć do kolejnego rysunku, mówi: co, co, a Loberg w odpowiedzi wydaje z siebie kilka skrzekliwych, przerażonych dźwięków, być może dlatego, że teraz już w pełni dociera do niego to, że za chwilę umrze. Amin sadza go z powrotem, szarpiąc za kołnierz.

Znów chichocze, sam do siebie. W odpowiednim momencie udaje jej się zrobić zbliżenie, a potem oddalić. Amin szarpie Loberga za kołnierz, choć mężczyzna już siedzi – pewnie odreagowuje coś związanego z nauczycielami albo z ojcem.

Dziwi ją, że nie odczuwa współczucia. Być może ma to coś wspólnego z pracą kamery, która rozcina i separuje wydarzenia, zarówno od rzeczywistości, jak i od siebie nawzajem.

Choć nieobce jest jej również, z jakiegoś tajemniczego powodu, okrucieństwo kryjące się w tym uporządkowanym świecie, w którym jeszcze przed chwilą siedział Loberg i żartował, notując coś pospiesznie na swoich kartkach. Być może dlatego nie czuje ani trochę współczucia dla sponiewieranego ciała mężczyzny. Z powodu tego czegoś bezdusznego i ordynarnego, co kryje się w uściskach dłoni, rozkładach jazdy autobusów i zabawnych ripostach; czegoś, co czuje na swojej skórze i w swoich włosach.

W pewnej chwili Amin uderza Loberga w nos, ten zaczyna krwawić. Przekrzywia kamerę i kieruje obiektyw na podłogę, ze zmęczenia i smutku, mimo wszystko smutku, spowodowanego tym, co widzi i utrwala; smutku, przed którym nie może już uciec.

Amin wszedł w plamę krwi sączącej się ze zranionej nogi Loberga, zostawiając po sobie czerwone, lepkie logo Nike na szarej podłodze z lastryka.

Kartki komiksu, który przykleił się do podeszwy, trzepoczą w powietrzu.

Zrobiło się wpół do ósmej wieczorem. Na miejsce zjechało już wiele samochodów i radiowozów policyjnych, kilka karetek pogotowia, straż pożarna. Poinformowany został premier, a oddział szybkiego reagowania leci ze Sztokholmu wojskowym helikopterem.

Dłonie ma sztywne i skostniałe ze zmęczenia i zdenerwowania, kilka razy o mało co nie wypuszcza telefonu z ręki.

Amin wyjmuje nóż, zwykły nożyk do kartonu z pomarańczową plastikową rączką. Przez chwilę bawi się nim, wysuwa ostrze, wsuwa je z powrotem, znów wysuwa. Ustawia ostrość na połyskujący blado metal, ale kątem oka dostrzega jakiś ruch w drzwiach wejściowych – Hamad przyciska jednego z zakładników do szyby i krzyczy do policjantów stojących na śniegu w ciemnościach:

– Cofnąć się! – Trzyma zakładnika za kark i przyciska go do szyby, znów krzyczy: Cofnąć się! Robi krok do tyłu i pochyla się nad bronią w pozycji do strzału, z rozstawionymi szeroko nogami – przykłada lufę do karku zakładnika, jakby chciał przekazać tym na zewnątrz, że strzeli, jeśli jego słowa nie zostaną potraktowane poważnie. – Cofnąć się!

Próbuje nadążyć kamerą za wydarzeniami, ale nie potrafi się zdecydować, co jest najważniejsze – w którymś momencie decyduje się na filmowanie Amina z ukrycia, ale Amin jest całkowicie pochłonięty tym, co się dzieje w wejściu, więc kieruje obiektyw z powrotem na Hamada, który wciąż stoi z uniesioną bronią i krzyczy – ta roztrzęsiona, hiperobecna estetyka nagrywanych komórką wirali, o Boże, nie wierzę, że to się dzieje naprawdę – muszę to nagrać – teraz jest sprawcą i świadkiem jednocześnie.

Dwóch policjantów z miejskiego wydziału interwencyjnego podeszło z uniesionymi pistoletami, łamiąc procedury obowiązujące przy ataku z przetrzymywaniem zakładników, a Hamad, który spodziewał się pewnych mniej lub bardziej przewidywalnych reakcji policji, całkowicie traci panowanie nad sobą – znów krzyczy:

– Cofnąć się!

Najpierw to się dzieje w jej głowie.

Chce krzyknąć do Hamada, żeby przykucnął.

Kliknij w link, żeby obejrzeć film.

– Hamad! – udaje jej się wydusić.

Widzi to jak wspomnienie, scenę z filmu pojawiającą się pod powiekami, i jednocześnie na prostokątnym ekranie komórki, a potem, jakby obudzona, podnosi wzrok i dociera do niej, że to się dzieje naprawdę.

Z zewnątrz dobiega ją głuchy, cichy odgłos wystrzału, po którym rozlega się świst i dźwięk rozbijanej szyby, a na koniec zasysające mlaśnięcie.

Wstrząsające nagrania z kamery terrorysty.

Głowa Hamada odskakuje do tyłu – głowa Hamada, jego stary, biały opel, jego opowieści o Syrii – na nagraniu widać, jak płat skóry odrywa się od czaszki – krew i szara breja rozbryzgują się na kartonach z komiksami – mówił, że to się nie stanie – kamizelki miały być ich polisą.

Dobiegają ją krzyki z zewnątrz, niewyraźne i pomieszane z głosami zakładników, którzy teraz krzyczą na całe gardło spod pasków srebrnej taśmy.

Co ja tu robię?

Nic się nie zgadza.

Czy Bóg nie był z Hamadem?

Czyjś głos krzyczy, że to był jeden z nich, że policja zastrzeliła jednego z nich – to Göran Loberg, który jako jedyny z zakładników nie ma na głowie czarnego worka i który dzięki temu może się orientować, co się dzieje, krzyczy, żeby uspokoić pozostałych.

Przeciska się do Hamada, pochylona tak bardzo, że prawie skacze na czworaka. W ręku wciąż trzyma komórkę – nagrywa podłogę, czerwone plamy, kadry komiksowe.

Ciało leży na plecach z rozrzuconymi ramionami i nogami, usta oddychają nierówno, twarz jest nabrzmiała, ma niebieskawy odcień.

Odnosi wrażenie, że widzi ćmę, wielką jak otwarta dłoń, która chodzi po twarzy Hamada.

– Zgaś – mówi do niej. – Zgaś.

Skrzydła ćmy mają ciemne cętki, brązowe z niebieskimi pręgami.

Czasowy alarm ostrzegawczy.

Nie jest tą, którą wydaje się, że jest.

Nie jest stąd.

– Zgaś światło.

Otwór po pocisku w policzku Hamada jest tak mały, że trudno byłoby włożyć w niego palec, ale miarowo płynie z niego strużka krwi i rozlewa się po bladej, zapadniętej skórze.

Ćma przesuwa się po jego czole, drżą jej skrzydełka, a w końcu znika w jego włosach. Zapatrzyła się, nie jest w stanie się poruszyć. Kolejne wspomnienie: jakiś mężczyzna stoi w rozbitym oknie i wpatruje się w noc. Tata. Pamięta go. Obok niego mama, z nożem w ręku. Teraz widzi ich wyraźnie.

Co takiego przeżyła?

Zgaś światło, żeby nie mieli w co celować. To właśnie Hamad ma na myśli. Kieruje telefon na Amina, siedzącego za kartonem z zafoliowanymi komiksami i ściskającego kurczowo karabin maszynowy. Syczy przez zęby jego imię, ale on nie reaguje.

Czuje poruszający się mechanizm czasu, siłę, która zasysa wszystko do tyłu, prosto w ciemność.

Gdzieś już wcześniej widziała tę ćmę.

Nie myśl o tym, co to znaczy. Za późno, żeby myśleć.

Za późno, Nour.

Przecież nie ma na imię Nour, to tylko imię, które nadał jej Amin.

Przeczołguje się do wyłącznika za ladą i gasi górne światło. Lokal rozświetla już tylko niebieskie światło błyskające zza witryny.

Dłoń Hamada niepewnie porusza się w powietrzu jak dłoń ślepca. Rozgląda się za ćmą, ale znów zniknęła.

Hucząca delta rzeki sekund.

2

Na nagraniu: fragment zalanej krwią twarzy Hamada, uchwycony jakby przez przypadek. Kieruje na niego obiektyw kamery, jakby szukała pocieszenia w jej spojrzeniu. Światło ostatecznego wyroku w spojrzeniu kamery, oko Hamada znajduje się teraz tak blisko obiektywu, że przestaje być częścią twarzy i staje się czymś innym, nieludzkim i nieprzyzwoitym: przekrwionym, miękkim jak białko kurzego jaja ciałem szklistym, połyskującym na różowo progiem powieki, koroną tęczówki wokół czarnej dziury źrenicy.

Planeta oka mruga powoli.

3

Nagranie z Hondos, na którym umiera Hamad, streamingowane jest przez miliony użytkowników na całym świecie, na komórki, laptopy, tablety. Kilka większych zagranicznych portali informacyjnych – poza szwedzkimi – transmituje je na żywo.

Oko, wilgotne, gasnące, mruga coraz wolniej.

4

Myśl, która wyskakuje ze strumienia świadomości przepływającego przez głowę Amina, kiedy widzi rękę Hamada uniesioną w drapieżnym albo rozżalonym geście, połowę mózgu rozbryzganą na komiksach, monetach i banknotach: że Hamad musiał kupić sobie soczewki tego lata, kiedy zaczął się pojawiać na placu.

Wiele lat temu.

Chce podczołgać się do Hamada, ale czuje, jakby trzymała go jakaś siła, która nie wynika z jego woli; pulsujący, paraliżujący ciężar – fizyczna bezwładność życia, która wciska go w podłogę.

Kałuża krwi i ziarnistych fragmentów czaszki rozlewa się wokół potylicy Hamada.

Przypomina mu się tamto lato.

Chodzili z Hamadem do tej samej szkoły. Mieszkał na osiedlu domków jednorodzinnych na wschód od Hasselbo, był od niego dwa lata starszy, ale w typie kujona, grubego, pryszczatego okularnika, z wpuszczoną w spodnie koszulą. Koleś, któremu Amin razem z kumplami mogliby spuścić lanie na przerwie. Potem, w wakacje między dziewiątą klasą a szkołą średnią, Hamad pojawił się w Hasselbo w czarnej wiatrówce i spodniach dresowych i zaczął sprzedawać hasz, i wiadomo, że Amin wkurzył się za te jego ciuchy i pewność siebie, która była tak wyraźnie wyuczona – on sam już od dawna należał do tych niemile widzianych, pozbawionych celu, stojących z papierosem w łunie bijącej od sklepów z tytoniem i w jeszcze zimniejszej łunie nieprzystępnego gniewu, który szukał ujścia w bójkach na pięści owinięte łańcuchami wokół kłykci. A Hamad pochodził z domków jednorodzinnych, miał ojca, który był nie tylko obecny, ale miał też dobrą pracę, chyba w banku. I mimo to łaził i gadał o cenie za sto gramów i kilo – Amin miał ochotę mu przylać. Z drugiej strony był młodszy od Hamada, któremu udało się zdobyć szacunek starszych – po jakimś czasie Amin usłyszał od kogoś, że Hamad pomagał przy włamaniach do firmy swojego starego i potrafił zdobyć sporo hajsu dla ważnych kolesiów.

To było latem.

Teraz leży tutaj, pokonany, a Amin wpatruje się w niego, i w Nour, którą nazywa swoją dziewczyną. Wpadł na nią któregoś deszczowego dnia zeszłej jesieni. Teraz myśli o życiu, o tym, jak to dalej będzie.

Myśli o swojej siostrze, która również miała na imię Nour. Wiruje. Drobne, dziecięce palce, które dotykały jego palców. A ten glina powalił go na ziemię, w kałużę. Wcisnął mu w plecy kolano. Później, wiadomo, dużo później. A jego stary dał nogę, wiadomo.

Jak to teraz będzie, po prostu.

Z czasem zaczęli z Hamadem trzymać się razem, już po tym, jak kujon udowodnił, że można mu zaufać, gdy przyszło co do czego. I w niektóre wieczory, już kiedy Amin u niego pracował, siedzieli u Hamada, kiedy jego rodziców nie było w domu, i wsypywali hasz, trawę i tabletki do zamykanych plastikowych torebek, Amin czuł w stosunku do niego dziwną czułość właśnie z powodu tych lat, kiedy był kujonem. Nie dlatego, że Amin też kiedyś taki był. Przeciwnie.

Ale dlatego, że czasem myślał, że on również chciałby stać się kimś zupełnie innym.

5

– Bóg musi ich dotknąć – mówi Hamad, który złapał ją kurczowo za nogawkę i ciągnie nerwowo za materiał. Ma wrażenie, jakby z lokalu powoli uchodziło powietrze. Siedzi pochylona lekko do przodu, czuje znów ciężar kamizelki, ale jakiś inny, jakby od nagromadzonej ciemnej energii. Cienie w lokalu trzepoczą jak skrzydła w migoczącej poświacie pojazdów ratunkowych. Przypomina jej się znów ta ogromna, obrzydliwa ćma, ale odsuwa od siebie jej obraz.

– Kogo dotknąć? – pyta, a Hamad odpowiada jej wyraźnie zdziwiony.

– Wszystkich. Bóg musi dotknąć wszystkich.

Przywołuje Amina, który od kilku minut siedzi, ciężko oddychając, ale w końcu reaguje, mimo wszystko: podciąga kominiarkę na czoło i bierze kilka szybkich oddechów, jakby przed chwilą wynurzył się z morza.

– Amin – mówi, a on wbija w nią wzrok, ale zamiast odpowiedzieć, unosi broń nad głowę i oddaje salwę, prosto w okno – krzyczy, wciskając spust, krzyk zagłusza huk wystrzałów – błyski rozświetlają jego twarz i otwarte usta.

Strzały milkną, a jej jeszcze przez dłuższą chwilę dudni w uszach – przeciągłe, monotonne wycie – odwraca głowę i zauważa gwiazdozbiór w szybie okna wystawowego – siedem, osiem, dziewięć śladów po kulach.

Tutaj przeczytasz o szaleńczym planie terrorystów.

Po pierwsze. Ćma była prawdziwa i jednocześnie nieprawdziwa. Po drugie. Ćmy, które tak często widzi, mają coś wspólnego z jakimś zaburzeniem w czasie. Po trzecie. Nie pamięta, kiedy po raz pierwszy je zobaczyła. Po czwarte. Być może już wtedy, w szpitalu, zanim uciekła stamtąd którejś nocy. Może jeszcze wcześniej. Po piąte. Nie pamięta.

Rozpina paski na kamizelce Hamada. Nie może jej z niego zdjąć, ponieważ jest ciężki i bezwładny, jak to zmarli. Przywołuje znów Amina, który pociąga nosem, staje na nogi i oddaje kolejną salwę, tym razem prosto w sufit – zdaje się czerpać siłę z huku i błysków wystrzałów.

Pęka kilka jarzeniówek, a okruchy szkła spadają na niego jak dymiące skorupki jajka.

– Kajdanki. Kajdanki.

Amin wyjmuje cybanty z czarnej torby Hamada i przywiązuje nimi jednego z zakładników do drzwi – niskiego mężczyznę w brązowej marynarce. Zarzuca na niego kamizelkę wybuchową i widzi, że mężczyzna się zsikał – w ostrym niebieskim świetle mocz ma metaliczny kolor, jakby wyciekała z niego rtęć.

Niewierni wciskają guzik w Las Vegas, a po drugiej stronie globu giną wszyscy goście weselni. A oni nazywają nas ekstremistami.

To są myśli Hamada wewnątrz jej głowy.

Klika parę razy w telefon, żeby się upewnić, że esemes, który ma detonować kamizelkę, czeka gotowy do wysłania.

Amin przykucnął przy Hamadzie, ciągnie i szarpie za ubrania zmarłego, szepcząc coś niewyraźnie; udaje jej się do nich przedostać. Nie wie, dlaczego wciąż nagrywa, ale kiedy Amin podnosi na nią wzrok i patrzy prosto w kamerę, jego twarz jest tak wychudzona, że wydaje jej się, jakby widziała czaszkę pod skórą, niczym na zdjęciu rentgenowskim – wielkie, ciemne otwory i długie, odsłonięte zęby. Świat kurczy się do obwodu opaski zaciskającej się wokół jej skroni, do pulsowania krwi. Odnosi wrażenie, że to ona i Amin są zakładnikami tych wszystkich ludzi, tych wydarzeń i strachu, który się nad nimi unosi.

Chcieli mieć coś, co należałoby tylko do nich.

Próbowali znaleźć coś prawdziwego.

Zdejmuje kamizelkę. Zarzuca ją na barki jednej z zakładniczek, popycha w stronę okna, wciskając jej lufę w plecy, kobieta kuli się z przerażenia, skręca się nienaturalnie wśród kolekcjonerskich gadżetów i unikalnych pierwszych wydań komiksów.

Ma wrażenie, jakby powtarzała coś, co już się wydarzyło.

Wraca do Amina i Hamada.

– Nic się nie zgadza – powtarza, a Amin wciąga katar i próbuje coś powiedzieć, ale słowa zamieniają się w płaczliwy, przeciągły dźwięk. Zaciska szczęki, kołysze się w przód i w tył.

– Amin. Nic się nie zgadza.

Patrzy na nią czerwonymi od płaczu oczami.

– Koleś jest zimny jak trup – mówi. – Yani, żołnierz. Yani, askari, rozumiesz?

Przytakuje, dotyka jego dłoni, wie, że mówi o Hamadzie, o placu, o dniach spędzonych w dziupli i chaotycznych nocach przed wyjazdem Hamada do Syrii.

– Nikt mu, kurwa, nie podskoczy – mówi Amin. – I co z tego? Robi się poważna sprawa, czaisz? Z tamtą dziewczyną. Albo z tymi pieprzonymi socjalnymi. Yani, zaczynają z nim gadać pracownicy socjalni, czaisz?

Oboje mają krew Hamada na swoich dłoniach, zrobiła się zimna i klejąca, jak syrop.

– Posłuchaj mnie, Amin. Wydaje mi się, że nie powinniśmy tu być.

Powinni byli uciec.

Niby co takiego mieli tu do zrobienia?

– Z tysiąc razy to widziałem – mówi Amin i zaciska oczy. – Ej, albo jak chłopaki z meczetu zaczynają przychodzić do ciebie i gadać o ogniu i wieczności. I robisz się soft. I każdy obszczymurek, którego kiedyś skroiłeś, przychodzi, żeby się zemścić.

– Wiem, Amin.

– No i Hamad wyjechał – mówi. – Zwiał, wiesz? Do fucking Syrii.

Martwe ciało nie przypomina już ani trochę Hamada, jest jak poszarpany, zastygły przedmiot, ale Amin wciąż próbuje poprawić, ułożyć odpowiednio głowę – przeczesuje odruchowo palcami mokre włosy.

– Potem zjawia się nagle po pół roku i mówi, że brakuje mu ciebie w meczecie. – Amin parska śmiechem, pustym i niepokojącym.

– Dlaczego padał śnieg? – pyta, bo wszystko się w niej rozpruło i teraz wychodzi na wierzch, wszystkie pytania, które wypierała, żeby móc w ogóle funkcjonować. – Pierwszym, co pamiętam, jest to, że podeszłam do okna i że było lato, ale padał śnieg. Siedzi z drugiej strony ciała Hamada. – Dlaczego nie pamiętam, kim jestem, Amin? Dlaczego nie potrafię sobie przypomnieć, skąd się tu wzięłam? – Nie mówi już do niego, tylko do samej siebie, i może dlatego w końcu jej odpowiada:

– Zabili ci matkę.

– Kiedy? Kiedy to się stało? Dlaczego tego nie pamiętam?

– Sama tak powiedziałaś. Siedziałaś w obozie! – W jego głosie pobrzmiewa panika. Słychać to na nagraniu, choć kamera leży teraz z obiektywem skierowanym w podłogę. – Kocham cię, Nour. – Podnosi się w nagłym przypływie podniecenia, wygląda w noc, na policjantów, barierki, zimę.

– Nie mam na imię Nour – odpowiada, i to jest jej zdrada.

Nour to imię jego zmarłej siostry, nie jej.

Wiruje.

Coś, o czym musi pamiętać. Liat. Uratować Liat. Uratować mamę i tatę, choć już nie żyją.

Nie rusza się z miejsca, gdy Amin przedostaje się do Görana Loberga i uderza go kilkakrotnie kolbą pistoletu maszynowego, pospiesznie i niedbale.

– Nagrywaj – mówi do niej, a potem: – Światło. – Powtarza to jeszcze kilka razy: – Światło. Światło.

Podnosi się, bierze do ręki komórkę. Włącza latarkę, przeciska się między zakładnikami i kieruje stożek światła na scenę – czarna plastikowa powierzchnia flagi połyskuje, niechlujnie i bez życia.

Zdjęcia zrobione przez parę terrorystów.

Göran Loberg pozwala się ciągnąć za włosy, nie wydając przy tym najcichszego piśnięcia ani nie próbując walczyć.

Ktoś porusza się za ladą, patrzy, jak ten ktoś otwiera drzwi do magazynu i znika za nimi, ale nie próbuje nawet za nim biec.

Zaraz będzie po wszystkim.

„Ukryłem się w toalecie” – przeczytaj wspomnienie zakładnika z nocnego zamachu.

Zatrzymuje wzrok na ekranie, na zastygłych rekinich oczach Amina. Świat kurczy się do rozmiaru wyświetlacza. Ekran powiększa się i pochłania wszystko, co żywe.

Amin szuka czegoś po omacku w kieszeni spodni, znów wyjmuje nóż. Wysuwa ostrze i ciągnie Görana Loberga za włosy, a ona czuje, że z jej nosa cieknie krew, ciepła i rzadka jak woda, z obu dziurek.

Czasem, kiedy jej się coś przypomina, leci jej z nosa krew.

Amin przykłada połyskujące ostrze do szyi Loberga, widzi to na ekranie i już pamięta.

Przypomina sobie w końcu, gdzie wcześniej widziała Amina.

Wyłącza nagrywanie.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

Spis treści

I

1

2

3

4

5