Tytuł oryginału: THE RESURRECTION OF JOAN ASHBY

Redakcja językowa: Agnieszka Niegowska

Projekt okładki © Magda Kuc

Korekta: Beata Wójcik

Redaktor prowadzący: Małgorzata Hlal

Text Copyright © 2017 by Cherise Wolas

Published by arrangement with Flatrion Books. All rights reserved.

Copyright for the Polish edition © by Wydawnictwo Czarna Owca, 2018

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku.

Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-555-8

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Peshki Rudolph,

która zostałaby pisarką, gdyby ten świat był inny,

i która powiedziała mi, że jestem pisarką,

kiedy byłam jeszcze dzieckiem.

I dla Michaela,

za całą resztę.

Nie ma znaczenia, kim zostaniesz – rolniczką, biznesmenką, artystką, kim tylko zechcesz – ale musisz mieć cel i dla niego żyć. Mamy tylko jedno życie. Tajemnica sukcesu polega na uważności – kto przed nami wiódł wspaniałe życie albo stworzył znakomite dzieło. Kosztuj wszystkiego po trochu, przyglądaj się wszystkiemu po trochu, ale żyj dla jednego celu. Wszystko jest możliwe [dla kobiety], która zna swój cel i dąży do niego, i tylko do niego. Pokażę wam, co mam na myśli.

Jeśli w przeszłości popełniła błędy, jeśli wzięła na siebie ciężar, który będzie dźwigać do samego końca, musi tylko odważnie go nieść, i pracować nad… Jeśli to wszystko zrobi – jeśli cierpliwie zaczeka, jeśli nigdy nie będzie przygnębiona, nigdy nie wpadnie w rozpacz, nigdy nie straci z oczu swojego celu, będzie do niego wytrwale dążyć, naginać do niego najmniej oczekiwane osoby i sprawy – to w końcu musi odnieść sukces.

Olive Schreiner,

Historia afrykańskiej farmy

Gdybym opowiedziała ci całą historię, nie miałaby ona końca… To, czego doświadczyłam, jest doświadczeniem tysięcy kobiet.

Federico García Lorca,

Panna Rosita, czyli Mowa kwiatów

MAGAZYN LITERACKI

wydanie jesienne

PRZEDSTAWIAMY JOAN ASHBY – NA NOWO

Joan Ashby należy do naszych najbardziej zadziwiających pisarek – mistrzyni słowa, której przenikliwi bohaterowie ożywają na kartach książek i zaczynają istnieć w rzeczywistym świecie, oddychając i trwając, odnajdując ból, ukojenie, a nawet szczęście, szukając drogi, żeby iść nią do przodu albo uciec, a ich życie jest uważnie i wnikliwie obserwowane. Począwszy od opisów muskułów aż po wzniosłe idee, język autorki oddaje pełne niuansów sprzeczności, które Ashby dostrzega w ludzkim zachowaniu, oddaje, wydobywa istotę i wyjaśnia złożone, dwuznaczne, często wymykające się ramom życie, przez które brną jej bohaterowie. Patrząc przez mocne soczewki jej dzieła, czytelnicy odkrywają sekrety serca swoich własnych osobowości.

Pasjonujące, intrygujące, często szokujące opowiadania Ashby są bez wątpienia równie wielkie jak jej talent. Autorka wyznała, że sięganie do najgłębszej istoty swoich bohaterów, do fundamentalnych aspektów ich osobowości, wymaga od niej odwagi bycia zaangażowaną i jednocześnie zachowania dystansu, żarliwości i beznamiętności, a czasem nawet oddalenia.

Dostaliśmy zgodę na przejrzenie dzienników, które autorka kiedyś skrupulatnie prowadziła i nadal je posiada. Zapiski zatytułowane „Ulubione słowa”, „Książki, które czytam”, „Cytaty, których nie można zapomnieć”, „Historyjki” czy „Jak to zrobić” to fascynująca lektura, ponieważ młoda pisarka ogłasza w nich, choćby tylko sobie samej, kim jest, kim pragnie zostać, co ma zamiar w życiu osiągnąć.

W dzienniku zatytułowanym „Jak to zrobić” trzynastoletnia Joan Ashby wyjawia dziewięć wymownych rad, których skrupulatnie przestrzegała, aby zostać pisarką.

1. Nie marnować czasu.

2. Ignorować Eleanor¹, kiedy mówi mi, że muszę mieć przyjaciół.

3. Czytać codziennie wielką literaturę.

4. Codziennie pisać.

5. Codziennie pisać od nowa.

6. Unikać zadurzenia i miłości.

7. Nie rozważać żadnej propozycji małżeństwa.

8. Nigdy, przenigdy nie mieć dzieci.

9. Nigdy nie pozwolić, żeby ktoś stanął mi na drodze.

Osiem lat po napisaniu tych rad zawojowała scenę literacką swoją genialną serią opowiadań o kazirodztwie, morderstwie, szaleństwie, samobójstwie, porzuceniu i zawłaszczaniu ludzkich istnień. Miała zaledwie dwadzieścia jeden lat, był rok tysiąc dziewięćset osiemdziesiąty piąty i książka zatytułowana Inne małe mieściny stanowiła wprost nadzwyczajne dokonanie. Zbiór opowiadań natychmiast wzbudził sensację wśród recenzentów, krytyków i miłośników fikcji literackiej, stając się niespodzianką na liście wydanych w twardej okładce bestsellerów „New York Timesa”, na której utrzymywał się przez dwa tygodnie. Tematyka opowiadań była niepokojąca, ale wyjątkowa jakość zapowiedzi tej książki głęboko poruszyła czytelników, których uwielbienie dla tego dzieła stało się wręcz fanatyczne i uruchomiło przekazywaną z ust do ust famę, która wyszła poza początkową grupkę fanów. Kilka miesięcy później, kiedy ten frapujący debiut tak młodej pisarki został ukoronowany National Book Award, to swego rodzaju namaszczenie wzbudziło bezprecedensowe zainteresowanie i wywołało kontrowersje. W konsekwencji po książkę sięgnęła olbrzymia rzesza czytelników, a kiedy seria została przetłumaczona na trzydzieści pięć języków, trafiła do odbiorców na całym świecie. W tej atmosferze ekscytacji i poruszenia książka ponownie trafiła na listę bestsellerów i nie schodziła z niej przez rok, a niewiele zbiorów opowiadań osiąga taki status. Wkrótce Joan Ashby stała się pisarką rozpoznawalną niemalże na całym świecie.

W roku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym dziewiątym, cztery lata po opublikowaniu Innych małych mieścin, Ashby odniosła kolejny olbrzymi sukces fascynującym i złożonym zbiorem znakomicie powiązanych ze sobą opowiadań, zatytułowanym Fikcyjne życie rodzinne, osnutym wokół postaci szesnastoletniego chłopaka.

Fikcyjne życie rodzinne w sposób spektakularny ukazało szeroki wachlarz możliwości Ashby. Świat znowu zareagował. W wieku dwudziestu pięciu lat autorka miała na koncie już drugi, przyjęty z uznaniem zbiór opowiadań. Kiedy książka dostała nominację do Nagrody Pulitzera, błyskawicznie stała się bestsellerem i utrzymywała się na liście „New York Timesa” przez niewiarygodny rok.

Od wydania ostatniej publikacji Joan Ashby minęło trzydzieści lat, a pragnąc przedstawić albo raczej przedstawić na nowo pisarkę, zamieszczamy przedruki z obydwu jej zbiorów opowiadań².

Zaczynamy od Ostatniej deski ratunku i Dzieci Bettiny, opowiadań, które stanowią filar zbioru zatytułowanego Inne małe mieściny.

Ostatnia deska ratunku

Od miesiąca Człowiek Sowa obiecuje, że mnie stąd wypuści, jeśli będę godna zaufania. Wciąż to powtarza:

– Tylko raz chcę, żebyś zrobiła to, o co proszę. Obudź się i zapisz myśli, które cię dręczą.

– Człowieku Sowo, dręczenie to wielkie słowo – wyjaśniam mu przez pięć poranków w tygodniu, kiedy zostaję tutaj przywleczona równo o dziesiątej przez monstrualnych, czarnych jak noc, ubranych na biało strażników, z moimi wychudłymi ramionami w ich łapach i stopami w papierowych kapciach, które wloką się za mną.

Przypomina to lekcję geometrii, ten sposób, w jaki delikatnie układają moje kończyny i stawy, aż posadzą mnie w fotelu z brązowej skóry, który stoi przodem do identycznego fotela, gdzie siedzi Człowiek Sowa. Strażnicy zawsze czekają, aż połknę moje pigułki, a kiedy nas już zostawiają, Człowiek Sowa mówi:

– Zajmijmy się znowu prostymi sprawami. Jak się nazywasz?

– Zgadnij – tak standardowo zaczynam rozmowę.

– Możesz powiedzieć mi, gdzie jesteś?

– Ostatnia deska ratunku.

Czasami, kiedy to mówię, Człowiek Sowa się uśmiecha.

Dzisiaj wszystko przebiega zgodnie z ustalonym porządkiem. Wypuszczoną z mojego okratowanego i zamkniętego na klucz pokoju Jim I i Jim II – takie im nadałam imiona, chociaż na plakietkach przypiętych do ich szerokich klatek piersiowych jest napisane „Terrence” i „Golly V.”, jeden to Amerykanin, drugi najwyraźniej Hindus – wloką mnie przez całe mnóstwo korytarzy do gabinetu Człowieka Sowy. Potem siedzę na swoim miejscu, z kubeczkiem wody w dłoni, pigułkami w przełyku, i jak zwykle pada pytanie strażnika:

– Wszystko w porządku, doktorze, możemy poczekać na zewnątrz i być do pana dyspozycji?

Terrence mówi za siebie i Golly’ego V., i pomimo mojej ciągłej wściekłości uważam nawet za miłe to, jak Terrence bierze Golly’ego V. pod swoje skrzydła, w podobny sposób jak pigułki szybują prosto do mojego krwiobiegu.

Tego ranka, kiedy Człowiek Sowa zamyka drzwi, zanim rozpoczyna swoje codzienne maglowanie, zrywam się i mówię:

– Mam coś dla pana, doktorze Samuelu Swann. – Zabawnie jest obserwować, jak odwraca głowę, ponieważ użyłam jego prawdziwego imienia i nazwiska.

Z początku miałam skute ręce, spięte razem tymi plastikowymi kajdankami, ale dzisiaj zwrócono mi moje dłonie. Podniosłam je teraz do góry, mówiąc:

– Żadnej broni, po prostu coś dla pana mam, coś, co sprawi, że będzie pan śpiewał i mnie pan wypuści.

Powoli, bardzo powoli sięgam ręką w zagłębienie pomiędzy piersiami – kiedyś tak czule podziwianymi – i wyjmuję plik kartek. Już same litery wyglądają obco, drżące i niespokojne ani trochę nie przypominają tego charakteru pisma, dzięki któremu w dzieciństwie wygrywałam złote naklejki.

– Chce pan wiedzieć, jakie myśli mnie dręczą, kiedy się budzę? Proszę bardzo. Oto dziesięć stron moich prawdziwych przekonań. – I upuszczam na błyszczącą dłoń Człowieka Sowy całe moje życie.

Zadaje mi wtedy pytanie o coś realnego, ma niemalże łagodny ton.

– Czy mogę przeczytać te strony na głos? Żebyśmy oboje usłyszeli, co masz do powiedzenia?

Moja głowa wykonuje dziwaczny popigułkowy taniec, kołysząc się w przód i w tył niczym umierający kwiat na silnym wietrze, z płatkami, które lada chwila spadną na ziemię, żeby zostać stratowane i zamienione w gówno przyklejające się, razem z innym gównem, pod podeszwami. Z całą tą trzęsącą się głową mówię:

– Moja propozycja jest taka, znajdzie pan odpowiednie fragmenty i przeczyta je pan na głos. Albo zamykam tę sprawę. Nie chcę znowu tego wszystkiego wysłuchiwać, nie od początku do końca. Już raz to przeżyłam i wolałabym do tego ponownie nie wracać.

– Jakie fragmenty byś wolała?

– Nie mam pojęcia, Swann. To pan jest lekarzem. Jestem całkiem pewna, że w moim prawdziwym życiu mam śliczne mieszkanie i dwa koty, które mnie uwielbiają, a kiedyś, wcale nie tak dawno temu, miałam przyjaciół i poważny zawód, chodziłam do kina, wybierałam się na balet i operę, brałam gorące kąpiele i nigdy nie myślałam o tym, żeby sama siebie wykańczać. Miałam też mężczyznę, który mnie kochał i wiedział, jak sprawić, żebym krzyczała z rozkoszy. Wobec tego cóż mam zrobić, żebym mogła stąd wyjść i wrócić do domu? Cóż wywoła najbardziej zbawienny efekt?

– Zbawienny efekt – powtarza Człowiek Sowa. – Podoba mi się.

– Mnie również – odpowiadam spokojnym tonem, który zaskakuje nas oboje.

Człowiek Sowa zaczyna czytać i nabieram przekonania, po pierwsze, że jestem czarodziejką słów, sprawiam, że wyginają się w łuk niczym zielone liście nad drobnymi, cudnymi kwiatami i wzbijają się niczym srebrzyste samoloty pozostawiające za sobą magiczny pył na błękitnym firmamencie, i że mam niezwykły talent. Po drugie, że jestem zaszokowana tym, kim się stałam. Naprawdę nie przypominam sobie, że napisałam, dopiero co, rano, o moim pragnieniu, by zabić wszystkich ludzi, których kiedykolwiek poznałam. Całego tego podrzynania gardeł, patroszenia, duszenia, jakiego zamierzam dopuścić się wobec ludzi, których, jak sądziłam, wciąż kocham.

Harmonijny ton głosu Swanna pozostaje niezachwiany, ale czuję, jak miliony insektów przedzierają się przez moje wnętrzności, moszcząc się w cienkiej powłoce skóry, która nie chroni mnie już skutecznie przed światem. Kiedy przerywa i podnosi na mnie wzrok, udaję, że jestem spokojna jak aniołek pogwizdujący na wietrze.

– A zatem chodzi o to, że chciałabyś mieć czystą kartę, żyć w świecie, gdzie mogłabyś zacząć wszystko od początku, stać się kimś innym, nie mieć żadnych związków z przeszłością, wyeliminować wszystkich ludzi, których losy są splecione z twoim życiem.

Nie odpowiadam, przyglądam się tylko uważnie jego dyplomom wiszącym na ścianach, w ramkach ze sztucznego drewna, myślę o tym zamęcie, jaki wywołam za sekundę w głowach tych podobno niewinnych ludzi, jak ukażę każdemu z nich, powoli i boleśnie, piętno, jakie noszą głęboko w swoich sercach…

Dzieci Bettiny

Kiedy Bettina miała dwanaście lat i była już półsierotą, babcia cioteczna – ciotka jej żyjącego jeszcze wtedy ojca – podarowała dziewczynce serię książek, które opowiadały historię pielęgniarki Claire Peters. Nie były to książeczki z ilustracjami. Niemniej jednak Bettina potrafiła wyobrazić sobie Claire, rozpromienioną, w swoim białym fartuchu, piękną, pomimo małego białego czepka, który skrywał bujne blond włosy, to, jak po cichu spacerowała szpitalnymi korytarzami, chodząc od sali do sali, przesuwając się od łóżka do łóżka, przynosząc ulgę swoimi chłodnymi dłońmi, jej zmienny tembr głosu płynnie przechodzący od błękitu do fioletu i purpury aż po najpiękniejsze odcienie zieleni, różne kolory dla różnych chorób – dobrze dobrane, zawsze przywracały chorym i nieraz marudnym pacjentom energię życiową.

W wyobraźni Bettiny usta Claire zawsze błyszczały pomalowane jej ulubioną różową szminką, a oczy, spostrzegawcze i bystre, w kolorze dojrzałego miodu, były otwarte tak szeroko, że dostrzegała we wszystkim prawdę – to, jak zachowywali się ludzie, kiedy wisiała nad nimi śmierć. Trzymała wtedy pacjentów za ręce, żeby zaprowadzić ich do światła.

Bettinie zajęło prawie cały rok przeczytanie od deski do deski dwudziestotomowej serii, pragnęła z młodzieńczą nadzieją, żeby jej kręcone, brązowe włosy stały się równie złote i proste jak włosy Claire, żeby pewnego dnia jej usta, węższe, niż by tego chciała, ale ładnie wygięte, wyglądały ponętnie, pomalowane jakąś błyszczącą szminką w podobnym, różowym odcieniu. I kiedy Bettina wpakowała wszystkie te książki do szafy, postanowiła, że zostanie pielęgniarką.

W szkole pielęgniarskiej Bettina pogodziła się z własnym, nieciekawym wyglądem, zwracając się na zewnątrz, skupiając się spokojnie, w głębi duszy, na swoich naturalnych uzdrowicielskich talentach. Często o kilka diagnostycznych kroków wyprzedzała doktorów, na których była zdana. Na kartach książek Claire nigdy się nie starzała ani też nie myślała o romansach, chociaż otaczali ją sami przystojni lekarze, ale wykonując swoje codzienne obowiązki pielęgniarki, Bettina znalazła prawdziwą miłość.

Od czasu do czasu w kafejce dla personelu widywała jednego z lekarzy z izby przyjęć, tego wysokiego o wyglądzie ascety, ale poza tym ich ścieżki nigdzie się nie krzyżowały – Bettina pracowała na internie, a on piętro niżej, tam, gdzie świat wyrzucał na brzeg ludzkie traumy.

Pewnego dnia lekarz z izby przyjęć kupił jej herbatę, a kilka dni później lunch. Stojąc w kolejce do bufetu obok Bettiny, spojrzał na nią ze swoich wysokości i powiedział:

– Nazywam się Jeffrey Caslon. – Na te słowa Bettina skinęła głową i przesunęła swoją tacę w stronę kasjerki, na co on: – Och nie, ja zapłacę. Mimo wszystko to nasza pierwsza randka.

Nie zdawała sobie sprawy, że to było coś takiego.

Kilka tygodni później, w rześką i gwiaździstą noc, doktor Caslon wyprowadził Bettinę na zewnątrz, pocałował ją z żarliwością, którą odwzajemniła, i – na jego prośbę – Bettina przeniosła się na izbę przyjęć, dostosowując się do jego dyżurów. Nie przypuszczała, że polubi swoje nowe obowiązki, ale delektowała się ich nieprzewidywalną naturą, tym, jak okaleczeni, postrzeleni, ugodzeni nożem oraz ci, którzy zapadli na tajemnicze choroby, przybywali o różnych godzinach po północy. Sześć miesięcy później wzięli skromny ślub w kaplicy na terenie szpitala. Kilka miesięcy potem, kiedy ich życie zostało wtłoczone w ramy spartańskiej kawalerki Jeffreya, odziedziczył on pokaźną sumę po swojej ciotecznej babce.

Kiedy Jeffrey zadał Bettinie pytanie: „Czy pojechałabyś do Afryki? Przyczynić się do tego, by świat stał się ciut lepszy?”, stali akurat na izbie przyjęć, zwróceni do siebie twarzami, po dwóch stronach denata, ciała mężczyzny w średnim wieku, które odzwierciedlało prawdziwą posępność, jaka wcześniej zatruła jego duszę.

Bettina nie musiała się nad tym zastanawiać. Będzie taką Claire Peters działającą na chwalebnym polu, z pieniędzmi w kieszeni, miłością w sercu, kwalifikacjami zawodowymi, które mogła zabrać ze sobą, dostępnymi za darmo dla tych, których miejsce urodzenia sprawiło, że żyją obciążeni chorobami, niedostatkiem jedzenia i brudną wodą.

Wkrótce Caslonowie znaleźli się w odległej części Nigerii. Jeffrey szastał swoim spadkiem na prawo i lewo, wynajmując tubylców, żeby zbudowali im dom i klinikę, którą nazwali Caslon Clinic. Nadeszły pierwsze dostawy sprzętu medycznego przywiezione, resztkami sił, na pokładzie rozklekotanego samolotu, który wylądował na pokrytym pyłem pasie za wioską, używanym przez miejscowe dzieci jako plac do wymyślanych przez siebie zabaw.

Caslonowie wzbudzali duże zainteresowanie. Jasna karnacja, drobne twarze, pewność, jaką emanowali, uśmiechy, które rozdawali, wszystko to wzbudzało sympatię mieszkańców wioski.

Kiedy stanęła klinika, zabezpieczona frontowymi i tylnymi drzwiami, dachem, który mógł wytrzymać upał i wiatr, świeżo poślubiona para zabrała się do pracy. Sprzęt medyczny intrygował tubylców, ale przerwy w dostawie prądu sprawiały, że urządzenia podłączane do sieci elektrycznej na niewiele się przydawały lekarzowi i pielęgniarce. Przynajmniej ulice wioski były oznaczone imionami, z początku nie do wymówienia, ale dawało to Jeffreyowi, a szczególnie Bettinie poczucie, że życie, jakiekolwiek sprawiałoby wrażenie, jednak nie było tak zupełnie pozbawione ram. Żadne z nich nie wyobrażało sobie powrotu do domu po tym, jak tubylcy się z nimi zaprzyjaźnili i spędzali całe dnie, przesiadując na schodach kliniki, na ganku, który Caslonowie umeblowali porzuconymi krzesłami.

Caslonowie dostawali paczki żywnościowe z Ameryki, którymi się dzielili, poważnie traktując porzucenie wszystkiego, co kiedyś znali, swoich wcześniejszych wygód, aby udowodnić, że ludzie mogą się jednoczyć i wspólnie zrobić coś lepszego i piękniejszego, choć niemożliwego do udoskonalenia. Po roku spędzonym w nigeryjskiej wiosce Bettina po raz pierwszy zaszła w ciążę, a potem znowu w kolejnym roku i w roku, który nastąpił po nim. Myślała po nigeryjsku.

Za każdym razem w terminie Bettina urodziła troje tryskających zdrowiem dzieci, dwóch chłopców i dziewczynkę. Dzieci często się śmiały, wcześnie zaczęły się uśmiechać, wyglądały na bardzo inteligentne i były zdrowe, takie zdrowe – dopóki nie zaczęły utrzymywać równowagi na własnych nogach, biegać z kolegami i koleżankami, zanurzając się w słodyczy dzieciństwa razem z miejscowymi dziećmi o jasnohebanowej karnacji, które zaśmiewały się, nie wiedząc, jak rozpaczliwa przyszłość je czeka – a przynajmniej Caslonowie w to wierzyli z pełną dobroci czystością w sercach.

Potem raz, dwa, trzy razy Bettina i Jeffrey wpatrywali się w wykopane doły, za którymi leżały usypane kopce ziemi, chowając, kolejno, wszystkie małe, owinięte, urodzone przez Bettinę ciałka, bardzo głęboko, żeby uniknąć zwierząt, które były w stanie przekopać się do Chin, by tylko dostać to, czego szukały. Za każdym razem Bettina osuwała się na kolana, zszokowana tym, co teraz przyszło jej dzielić z kobietami z wioski. Nie istniało nic, co mogło zapewnić jej, żadnej z nich, bezpieczeństwo, nic, co przyniosłoby ukojenie. Caslonowie niczym nie różnili się od ludzi, którym pomagali, znacząc swoją własną krwią tę rozgrzaną, czerwoną ziemię.

Żadne z nich nie było wierzące i odmówili przyjęcia krzyży, które Nigeryjczycy, sądząc, że to będzie właściwe, dla nich wystrugali. Zamiast nich poprosili o drewniane tabliczki, na których Jeffrey i Bettina wypisali imiona swoich zmarłych dzieci – Marcusa Caslona, Juliusa Caslona i Cleopatry Caslon – daty ich narodzin i śmierci, oznaczając miejsca pochówku w ziemi, która rzadko czuła na sobie deszcz, a którą wiatr rozwiewał w diabolicznych kłębach pyłu.

Miesiąc po tym, jak ich ostatnie i najmłodsze dziecko, na które mówili zdrobniale Cleo, zostało pochowane w wieku trzech lat, w tym samym młodym wieku co pozostałe, Bettina stanęła nad grobami swojego potomstwa. Gorące, mocne promienie słońca wydawały się wtedy absurdalne. Śmierć zasługuje na ciemność trwającą dłużej niż kilka godzin. Nie chciała mieć nic wspólnego z tym, co proponował Jeffrey… z próbą zajścia w czwartą ciążę. Jaki był sens nieuniknionego, przedłużonego cierpienia, jakie musieliby znosić rodzice i dziecko? Marcus, Julius i Cleo, wszystkie były rozpalone gorączką, która skoczyła do ponad czterdziestu dwóch stopni i której nie dało się obniżyć ani złagodzić. Trzykrotnie siedząc przy łóżkach swoich ukochanych dzieci, owoców jej ciała, Bettina przyglądała się, jak skóra odchodzi od ich kości kawałkami przeźroczystymi niczym skrzydła motyla.

Jeffrey, odważny i stoicki, pewien, że ich poświęcenia były częścią jego misji, nie chciał słyszeć o tym, by to wszystko zostawić, ten zapomniany przez Boga kraj, jak wtedy nazwała go Bettina, tych ludzi, którzy wymagali zbyt wielu ofiar. Kiedy rozklekotany samolot z Bettiną na pokładzie wzniósł się w powietrze, z małymi okienkami oślepionymi światłem, Jeffrey zastanawiał się, czy patrząc z góry, dostrzegła jego podniesioną rękę, łzy na policzkach.

Nie wróciła do swojego rodzinnego amerykańskiego miasta, gdzie ojciec wychował ją tak, jak umiał, skąd Jeffrey wyrwał z mroku pełną wiary młodą pielęgniarkę, zabierając ją na spotkanie z przygodą, a potem z czymś innym, o czym Bettina wiedziała, że nie da się tego opisać. Nigdy nie wysłała kartki ani nie podniosła słuchawki, by zadzwonić do rodziców Jeffreya, do jego sióstr, aby powiedzieć, że w ich małżeństwie nastąpił rozłam, że on pozostał w świecie, z którego ona uciekła. Zamiast tego Bettina wybrała miasto na Wschodnim Wybrzeżu, gdzie zimy były obciążone wysokimi zaspami brudnego śniegu. Imponujące umiejętności pielęgniarskie kobiety, doświadczenie z chorobami, o których większość lekarzy czytała jedynie w podręcznikach medycyny, pozwoliły jej zorganizować sobie przyszłość – szpital, w którym dano Bettinie wolną rękę w opiece nad oddziałem pediatrycznym z najcięższymi przypadkami, z chudymi jak szkielety dziećmi, które nigdy nie miały zaznać przyjemności spędzenia dnia na plaży, zabawy ze starszym rodzeństwem, przeżycia i wyleczenia się z druzgocącej miłości. Pielęgnowała ich sflaczałe worki skóry i tłuszczu, niewytrenowane mięśnie, które dawno zanikły, zawinięte w grube koce, wąziutkie rurki wprowadzone w drobniutkie żyłki, pilnie strzeżone przez rodziców, skulonych i rozpaczających, siedzących blisko, trzymających drobne dziecięce paluszki.

Było zbyt późno na to, by uchronić tych rodziców przed cierpieniem, którego sama doświadczyła, chociaż Bettina nigdy nie trzymała ich na dystans. Brała rodziców w ramiona, płakała razem z nimi, kiedy zalewali się łzami, i robiła wszystko, co leżało w jej mocy, żeby te ponure, zasmucone niemowlęta, te dzieci uczące się chodzić, z kilkoma przednimi ząbkami wystającymi ze spuchniętych dziąseł, czuły się dobrze.

W Nigerii Bettina nauczyła się rozpoznawać niepodważalną granicę, która, jeśli została przekroczona, oznaczała, że czas dobiegł końca. I w tym ogromnym szpitalu na Wschodnim Wybrzeżu, kiedy widziała, że ta linia została już przekroczona, kiedy rodzice szli do poczekalni rodzinnej w poszukiwaniu kilku godzin zdesperowanego snu, Bettina wysyłała swoje kochane maleństwa, których los był już przesądzony, do świata, który znajdował się po drugiej stronie, bez względu na to, jaki był. Stanowczo nie postrzegała swoich czynów jako morderstwa. Nie była zabójczynią, ale pełną miłości pielęgniarką, której własne doświadczenia macierzyństwa zmieniły sens życia – kiedy nie pozostawało już nic, korzystała ze swojego doświadczenia i kładła kres cierpieniu.

Kiedy po nią przyszli…

Fikcyjne życie rodzinne, cieszący się ogromnym uznaniem drugi zbiór opowiadań autorki, to ostre jak brzytwa spojrzenie na życie rodzinne, skupione wokół postaci nastoletniego chłopaka, który być może próbował popełnić samobójstwo. Ten niejasny akt przemocy jest przedstawiony przez dwie grupy narratorów: członków rodziny Simona Tabora oraz lekarzy i pielęgniarki, którzy pomagają mu z powrotem stanąć na nogi. Podczas gdy omawiane są prawdy i kłamstwa na temat życia, załamany Simon Tabor pozostaje w szpitalnym łóżku, w niewytłumaczalnej śpiączce, i w tym niebycie powołuje do życia swoje alter ego, chłopca w tym samym wieku, który też nazywa się Simon Tabor, jest uwięziony w swoim pokoju i tworzy swoje alter ego – chłopców, którzy wiodą fantastyczne życie, życie, jakiego pragnęliby i jeden, i drugi Simon Tabor.

Kolejny fragment pochodzi z Ja mówię, jedynego opowiadania w tym zbiorze, w którym rzeczywisty Simon Tabor mówi w swoim imieniu:

Tylko ten jeden raz usłyszycie mój głos, tylko ten jeden raz przemówię bezpośrednio do was. Właśnie teraz leżę na stole na sali operacyjnej, lekarze i pielęgniarki ganiają dookoła, ciężko pracując nad tym, żeby naprawić szkodę, jaką sam sobie wyrządziłem.

Nie jest to jedna z tych historii… o doświadczeniu otarcia się o śmierć, które zmienia czyjeś życie, albo o rewelacjach dotyczących tego, co dzieje się, kiedy ktoś umiera na kilka minut, a potem powraca do życia. Nie umarłem i nie umrę. Jestem całkowicie świadom tego, co się wokół mnie dzieje, tak jak członkowie personelu medycznego w tych swoich kitlach i maskach, przypominający wyglądem superbohaterów chroniących swoją tożsamość.

Doktor Miner właśnie powiedział: „Skalpel”, a teraz nacina mi skórę, świiiiiiist przez wiele warstw skóry właściwej, potem dźwięk zasysania, moja krew tryskająca na wszystkie strony i on mówiący napiętym głosem: „Teraz kleszcze”, po czym zaciska moje naczynia krwionośne, które tańczą niczym węże z odciętymi głowami. Pomimo tych wszystkich czynności mam tak wyostrzony słuch, że jestem w stanie powiedzieć, że Judith, pielęgniarka dyplomowana, przegląda płytki i śruby, a Louise, druga pielęgniarka, wybiera wkręty, próbując znaleźć wszystkie metalowe elementy, jakie doktor Miner zaraz wprowadzi do mojego ciała.

Za kilka godzin, kiedy doktor Miner skończy mnie zszywać, planuję zapaść w niewytłumaczalną śpiączkę i przez jakiś czas w niej pozostać. Nie mogę się już doczekać. Sądzę, że to będzie frajda i odpoczynek, i że dzięki temu zyskam czas na przemyślenia.

Poza tym w ciągu tych pięciu godzin, które spędziłem już na sali operacyjnej, odkryłem własną moc superbohatera – mam umiejętność rozpoznawania, co dzieje się w prywatnym życiu osób, które się mną zajmują.

Na przykład taki doktor Miner… składa teraz moją zdruzgotaną lewą kość udową, potem zabierze się do prawej, i kiedy tak skupia się na tym, co robi, pozostałe jego myśli biegną ku domowi, gdzie zaledwie kilka godzin wcześniej kobieta, którą kocha, powiedziała mu, że go nie kocha, że on jest leniwy w łóżku, a ona puszcza się na prawo i lewo. Nie chce, żeby się pakowała i od niego odeszła, ale czegóż innego może zażądać prawdziwy mężczyzna? Zgadzam się… Ten, kto zdradził, musi odejść, któż potrzebuje kochać kogoś tak potwornego?… Ale mogę powiedzieć, że doktor Miner jest słaby i ta zdrada będzie miała na niego wpływ do końca życia.

A ta anestezjolog, która obserwuje mój puls, szacując, do jakiego stopnia jestem nieświadomy, zastanawia się nad tym, czy ma powiedzieć mężowi o tym, że chce pójść na operację piersi, ale by je zmniejszyć, nie napompować, i dobrze wie, że on zrobi jej awanturę, podobnie jak w przypadku wszystkich innych problemów, czego ona nie znosi. I widzę w myślach rzeczy, które lubi robić jej mąż. Myślę, że ta anestezjolog może być przewrażliwiona, ponieważ dla mnie to wszystko wygląda fajnie.

A ta pielęgniarka po prawej stronie doktora Minera, Judith Sonnen, która podaje mu płytkę, żeby przykręcił ją do mojej kości udowej… przemyka jej przez myśl modlitwa w jakimś żargonie, modli się nie za mnie, ale o siłę dla siebie. Urodziła się jako Esther Sonnenberg, a kiedy była dzieckiem, jej rodzice stali się ewangelickimi baptystami i zmienili imiona wszystkich członków rodziny, i teraz Judith Sonnen myśli sobie, że może chciałaby jednak zostać Żydówką, którą się urodziła, odzyskać imię, które dostała przy narodzinach.

Sami widzicie, prawda, dlaczego mogę nie mieć ochoty pozbawić się tej mocy, którą niespodziewanie w sobie rozwinąłem.

W końcu zostanę odwieziony na szpitalną salę, już pogrążony w głębokiej śpiączce. I tutaj następuje ostrzeżenie. Kiedy będę w śpiączce, usłyszycie teorie, dlaczego zrobiłem to, co zrobiłem, wygłaszane przez tych, którzy mnie kochają i niemalże nie będą odstępowali od mojego łóżka – moich rodziców, Renatę i Harry’ego, moje siostry Phoebe i Rachel, naszą dochodzącą pomoc domową Consuelę i mojego psa Scootera, oraz teorie głoszone przez doktora Minera i pielęgniarki Judith i Louise, które także darzą mnie swego rodzaju miłością, ponieważ widziały wnętrze mojego ciała i są zaangażowane w mój powolny powrót do życia.

Jednak nie wierzcie nikomu, ponieważ oni wszyscy będą w błędzie.

Nie cierpiałem na depresję, psychozę, urojenia, nie uważałem się za Chrystusa ani za żadnego apostoła czy proroka, którego imienia nie jestem w stanie wymówić. Badania krwi potwierdzą, że nie byłem pod wpływem narkotyków. Jednak będę przez blisko rok zażywał silne środki przeciwbólowe. Przywołałem już moje alter ego, żeby zabawiało mnie podczas tych cichych miesięcy, które mają nadejść. Ma na imię tak samo jak ja, Simon Tabor, i opowie wam o swoim życiu oraz o innych alter ego, jakie wymyślił, a raczej ja wymyślam. Czterech chłopców, w tym samym wieku co my, którzy wiodą życie, jakie my sami chcielibyśmy wieść. Ja i ten drugi Simon Tabor nie możemy się ruszyć ze swoich pokojów, choć z całkiem różnych powodów, jednak łączy nas to samo pragnienie przeżywania życia innych ludzi.

Przechodząc do sedna, mój plan ucieczki nie powiódł się. Błąd w ocenie sytuacji, zgadzam się, i pytanie, na które trzeba będzie kiedyś odpowiedzieć. Będę miał mnóstwo czasu, żeby się nad tym zastanawiać, a tymczasem pochyla się nade mną doktor Miner…

Nie sposób przecenić gigantycznego zainteresowania, jakie towarzyszyło każdemu ruchowi Ashby w ciągu tych lat, kiedy jej zbiory opowiadań królowały na rynku wydawniczym. W czasach, które poprzedzały współczesną obsesję na punkcie sławy, oszałamiający sukces autorki w tak młodym wieku, łącznie z PEN Malamud i nagrodą Guggenheima, uczynił z niej fenomen, jedną z najjaśniejszych gwiazd sceny literackiej na miarę naszych czasów. Jeszcze zanim zanurzyła się w prowincjonalnym życiu, często chodzili za nią fotoreporterzy – do koreańskiego sklepu spożywczego, pralni i kiedy spacerowała po mieście.

Niezwykłe jest również i to, że Inne małe mieściny i Fikcyjne życie rodzinne doczekały się odpowiednio dwudziestego piątego i dwudziestego trzeciego wydania.

W pierwszym, opublikowanym na łamach „Wall Street Journal”, wywiadzie z Ashby, przeprowadzonym przez Williama Lindera po jej powrocie z trasy spotkań autorskich wokół Innych małych mieścin, jej stwierdzenia uwidaczniają niewinność, która stoi w sprzeczności z niezwykle mrocznym klimatem jej pisarstwa.

„Wzięłam tymczasowy urlop w Gravida Publishing³, zamknęłam na klucz swoje mieszkanie i zostałam wysłana do Columbus, Fargo, Salt Lake City, Nashville, Austin, Seattle, Los Angeles, San Francisco, Bostonu, Chicago i Newport w Rhode Island. Wychowałam się na niewielkich przedmieściach Chicago, więc przed wyjazdem w trasę znałam tylko to duże miasto, no i oczywiście Nowy Jork, gdzie mieszkam. Oglądanie Ameryki oczami debiutującej autorki było wspaniałym doświadczeniem. Czytałam na głos, żeby zaintrygować czytelników, podpisywałam stosy książek, udzielałam wywiadów w hotelowych lobby, w restauracjach z białymi lnianymi obrusami, w boksach tanich barów ze stolikami o lepkich blatach. Fotografowano mnie w lokalnych bibliotekach i księgarniach, i z jakiegoś niewyjaśnionego powodu reporterzy ustawiali mnie w plenerze, na brzegu Lady Bird Lake, w dokach Newport na tle błyszczących jachtów, ze stopami w piasku i Oceanem Spokojnym za moimi plecami, i raz za razem pstrykali aparatami fotograficznymi. Młoda pisarka pogrążona w zadumie, tak właśnie wyobrażałam sobie te zdjęcia, cała dumna i pełna dobrych chęci, z oczami spuszczonymi przed promieniami słońca, wiatrem gwałtownie owijającym moje długie włosy wokół gardła, aż miałam wrażenie, że za chwilę się uduszę”.

Na łamach „The New York Review of Books” przeprowadzono obszerny wywiad z Ashby, którego publikacja zbiegła się w czasie z ukazaniem się drukiem Fikcyjnego życia rodzinnego. Po wydaniu Innych małych mieścin wiele napisano o autorce, ale w tym wywiadzie Ashby po raz pierwszy uchyliła rąbka tajemnicy na temat pewnych istotnych faktów dotyczących dzieciństwa, które rzuciły światło na jej pierwsze pisarskie dokonania, podobnie jak na postaci, o jakich pisała, i na motywacje ich działań.

„Zaczęłam wcześnie czytać, być może dlatego, że byłam jedynaczką, dosłownie zrobioną przez ludzi, którzy ani trochę nie byli mną zainteresowani. Miałam wrażenie, że przedarłam się przez jakąś orbitę atmosferyczną, wylądowałam na planecie, do której ewidentnie nie pasowałam, i nikt mnie tam nie chciał, pozostawiono mnie skuloną na zimnie, poza ciasnym kręgiem rodzicielskim tej dwójki. Tego, czy ten krąg powstał, zanim przybyłam, czy też na skutek mojej obecności, nigdy się nie dowiedziałam. Natomiast dowiedziałam się tego, że rodzice nie mieli pojęcia, co ze mną zrobić, więc pozostawiono mnie samej sobie.

Większość dzieci w warunkach niedostatku miłości uzewnętrzniałaby swoje uczucia albo domagała się należnej uwagi, ale ja byłam inaczej ukształtowana – postrzegałam swój stały status outsiderki jako niewidzialną pelerynę, która gwarantowała mi wolność, pozwalając wchodzić do zakazanego świata, gdzie mogłam usłyszeć to, co nie zostało wypowiedziane między słowami, i dostrzegać rozbieżność między ludzkimi słowami a czynami. Miałam siedem lat, kiedy przeszłam na drugą stronę, zaczęłam przywłaszczać sobie to, co widziałam i słyszałam, przenosząc moje kradzieże na ludzi, których sobie wyobrażałam i których historie zaczęłam zapisywać. Moi bohaterowie stali się moimi ludźmi, ich światy moimi światami, co sprawiło, że poczułam się spełniona, szczęśliwa i bezpieczna. Książki przychodziły mi w sukurs, a brak zainteresowania ze strony moich rodziców uwolnił mnie jako pisarkę.

Gdybym odczuwała naturalną więź z moimi rodzicami, kto wie, o czym bym pisała i czy moje książki budziłyby jakiekolwiek zainteresowanie wśród innych ludzi. Ale moi rodzice są tacy, jacy są, a moje dzieciństwo wyglądało tak, jak wyglądało, i ja, dzięki dostosowaniu się i wrodzonym cechom, byłam pełną uważności samotnicą.

Idea miłości wprawiała mnie w całkowite zadziwienie – nadal mnie wprawia – ale zawsze dostrzegałam z absolutną jasnością najmroczniejsze emocje, te otchłanie, w których ludzie potrafią się pogrążyć. Doświadczyłam tego wszystkiego w dzieciństwie, widziałam, jak ta teoria realizowała się w mojej rodzinie. Oto najkrótsza droga do przekonania, że wszyscy mamy wewnętrzną moc, by wyrządzić wielką krzywdę, a nawet zabić, przy odpowiednim zbiegu okoliczności”.

Ashby przyznała, że rodzice nie mają zamiaru czytać jej opowiadań. „Nie interesują się moją pracą, mają całkowicie obojętny stosunek do mnie i mojej kariery. Kiedy miałam dziesięć lat, wręczyłam mojej matce opowiadanie, które okrutnie zatytułowałam Znaczenie miłości. Sądząc po takim tytule, matka miała prawo się spodziewać, że przeczyta coś, co mogłoby ją przekonać, że wyrośnie ze mnie normalna dziewczyna. Jednak ta historia opowiadała o przeciwieństwie miłości, moja matka struchlała w obliczu tych, których z satysfakcją mordowałam, i powiedziała tylko: «Nie rozumiem, co się wyrabia w tej twojej głowie, Joan». Nigdy więcej nie poprosiła o możliwość przeczytania niczego, co wyszło spod mojego pióra. Mój ojciec nie poprosił o to ani razu.

Brak zainteresowania z ich strony był wielkim szczęściem dla mnie jako pisarki. Nigdy nie czułam się zmuszona do tego, żeby się powstrzymywać, ponieważ nie ograniczało mnie to, co mogliby sobie pomyśleć. Moi bohaterowie rozpadają się, poświęcają się, niszczą samych siebie, zmagają się ze złowrogimi instynktami swoich dusz, ranią siebie i innych, też zabijają, a ja jestem uwolniona od konieczności uzyskania akceptacji ze strony moich rodziców. Bardzo polecam taki sposób pisania”.

Kiedy Linder ponownie przeprowadził wywiad z Ashby, po trasie spotkań autorskich wokół Fikcyjnego życia rodzinnego, autorka wypowiedziała się tak: „Mój wydawca po raz drugi wysłał mnie w podróż po Stanach Zjednoczonych, które kocham, a także do Londynu, Paryża, Rzymu, Zurychu i Genewy, Zachodniego Berlina, Kairu i Stambułu. Szwajcaria wydała mi się dziwna, ale najwyraźniej skrupulatni Szwajcarzy lubią potajemnie czytać o życiu innych ludzi, które wcale nie jest uporządkowane. Zachodni Berlin był stresujący, ze świadomością tego, co znajdowało się po drugiej stronie Muru. Kair i Stambuł wydawały mi się przypadkowymi wyborami, dopóki nie powiedziano mi, że Fikcyjne życie rodzinne stało się wielkim bestsellerem w Egipcie i Turcji, czego nawet nie byłam w stanie sobie wyobrazić. Oczywiście nigdy nie przyszło mi na myśl, że którakolwiek z moich książek okaże się tak ogromnym sukcesem, jak to się stało.

Jednak odpowiadając na pana pytanie, panie Linder, trasa spotkań autorskich wokół Fikcyjnego życia rodzinnego była czymś zgoła odmiennym. Pojechałam w moją pierwszą podróż zagraniczną, a to, jak podejmowano mnie w tych międzynarodowych miastach, było ekscytujące. Jednak te dwie podróże wyraźnie się od siebie różniły, ponieważ po wydaniu Fikcyjnego życia rodzinnego nagle przestałam być debiutującą pisarką, a zaczęto przedstawiać mnie – co było raczej niewygodne – jako „młodą i szanowaną Joan Ashby”, moje imię wymawiano z uwielbieniem, jakby nagle pokryła je warstwa olśniewającej patyny, która musiała zapewne powstawać przez całe wieki. Wszyscy dawali mi wyraźnie do zrozumienia – moja agentka Patricia Volkmann i całe moje wydawnictwo Storr&Storr, zagraniczni wydawcy obu moich zbiorów opowiadań, pisarze, których spotykałam, dziennikarze przeprowadzający ze mną wywiady, krytycy piszący o moich opowiadaniach – że moja książka jest z niecierpliwością wyczekiwana. Oczywiście czuję tę presję. Jednak moje własne oczekiwania dotyczące tego, co potrafię stworzyć, prawdopodobnie są większe niż ich oczekiwania i jestem pewna, że im sprostam”.

W ciągu tych lat, kiedy jej gwiazda świeciła tak jasno, niektórzy dziennikarze chcieli zakwalifikować ją jako pisarkę feministyczną, jednak Ashby nie zgodziła się na tak ograniczające określenie. „Odnosząc się do tego tematu, powiem tylko, że jestem pisarką”.

Rzeczywiście, kiedy Ashby pisała o tak zwanych tematach feministycznych, takich jak miłość, rodzina, zacisze domowe, całkowicie je odwracała, przedstawiała na opak, wywracała do góry nogami, aż stawały się praktycznie nierozpoznawalne. W Innych małych mieścinach jej męscy i żeńscy bohaterowie to dzieci, nastolatki i dorośli, wszyscy zakorzenieni w swoim życiu i – w różnym stopniu – pełni wad, poranieni, mściwi, źli, mili, myślący, czasami brutalni wobec innych i łagodni wobec siebie, albo na odwrót. Sceny może i traktują o tematach związanych z życiem rodzinnym, ale nie pisała ani tak po prostu, ani wyłącznie o domowych sprawunkach. Z nadzwyczajnym pięknem i niezwykłą siłą pisała o ludziach obojga płci, którzy dzięki uporowi i samozaparciu wyrywali się ze swoich dusznych, przytłaczających albo ograniczających światów; ludziach, z których część całym sercem wierzyła w życie nazywane przez Ashby „życiem gdzieś tam”, co oznacza specyficzne życie niepoddające się współczesnym oczekiwaniom. Inni pisarze stawali w obronie autorki, która udowadniała, że bycie kobietą nie zmniejsza siły oddziaływania jej dzieła.

Świat męski traktowała również jak swój własny, szczególnie w Fikcyjnym życiu rodzinnym, w którym opisała wnikliwie wiele jaźni Simona Tabora i stworzoną w wyobraźni nastoletniego chłopca całą plejadę wymyślonych ojców. Opisując tych szokujących i nieprzewidywalnych rodzicieli, przeciwstawionych prawdziwemu ojcu Tabora, wyniszczającemu samego siebie maklerowi giełdowemu, który odnajduje osobiste odkupienie w pracy agenta ubezpieczeniowego, w przypominającym pustynię Bakersfield, pokazała swoje olśniewające mistrzostwo, jakimś sposobem wypowiadając się jasno i robiąc wrażenie zarazem.

Ashby pisze dla dobra świata, chociaż, naciskana, nie przepraszała za to, że szuka własnego trwałego miejsca w świecie literatury. W wywiadzie z tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego ósmego roku opublikowanym na łamach „Esquire” powiedziała: „Niemożliwe jest pisanie pod publikę. Przynajmniej ja tak nie potrafię. Piszę dla siebie i mam nadzieję, że inni odnajdą siebie w moich dziełach. Zdobycie swobody w pisaniu zabiera całe życie, a znalezienie odbiorców to najmniejszy problem. Oczywiście, kiedy po raz tysięczny dopracowuję opowiadanie, przyznaję, że moja potrzeba dotarcia do czytelników może stać się uświadomiona. Pracuję nad tym, żeby odpowiedzialnie traktować własny tekst, i jeśli ta ciężka praca pozwala mi na to, żeby usiąść przy stole z innymi poważnymi, wielkimi pisarzami mojego pokolenia i poprzednich pokoleń, to tego nie unikam. Dlaczego miałabym to robić? Piszę dla siebie, ale chcę, żeby mnie czytano, żeby głęboko przeżywano moje dzieło”.

Wywiady przeprowadzone przez Lindera i rozmowa opublikowana na łamach „Esquire” są interesujące również dlatego, że Ashby ograniczyła pytania, na które chciała odpowiedzieć, do tematów dotyczących dzieciństwa, życia młodej pisarki, swoich literackich marzeń. Nigdy nie wypowiadała się na temat swojego obecnego życia prywatnego. W konsekwencji wielu jej fanów zaszokowała wiadomość o jej ślubie tuż przed rozpoczęciem międzynarodowej trasy spotkań autorskich wokół Fikcyjnego życia rodzinnego.

Na początku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego dziewiątego roku, w jasnym świetle kamer telewizyjnych, Ashby czytała fragmenty swoich książek tłumowi czytelników w wypełnionej po brzegi sali, w której były tylko miejsca stojące, w Barnard College. Potem wiele kobiet spośród zebranej publiczności zasypało ją deszczem pytań o jej świeżo zawarte małżeństwo, wyrażając swoje wielkie zaniepokojenie. Podkreślamy, że poniższa transkrypcja odpowiedzi Ashby jest publikowana po raz pierwszy. Program, który został wyemitowany w telewizji publicznej, nie opowiadał o tych rewelacjach.

„Czasem sama się martwię, że to, co zrobiłam, doprowadzi mnie do rozczarowania. Strzeżcie się przyjaciół, którzy zachęcają was do tego, byście zrobili sobie przerwę od pisania, mówią, byście się trochę zabawili i świętowali swój sukces, choćby przez długi weekend. Strzeżcie się, ponieważ wasze życie może pójść w kierunku, którego się nie spodziewaliście albo nie chcieliście, nagle wyznaczonym przez coś, co z pozoru wygląda na tradycję. Innymi słowy uważajcie, żebyście się nie obudzili, wiodąc życie, jakiego nie pragnęliście.

Zwykle nie zagłębiam się w tematy osobiste, ale wydaje mi się cenne, żeby podzielić się tym, w jaki sposób znalazłam się w obecnym miejscu. To była wycieczka samochodem kilka lat temu z przyjaciółmi, redaktorami, a raczej redaktorkami wydawnictwa, w którym pracowałam. Wybrały Annapolis ze względu na to, że znajduje się tam Akademia Marynarki Wojennej. Pociągali je ci wszyscy silni i przystojni mężczyźni. Nie byłam nimi zainteresowana, miałam swój życiowy cel. Ale w weekend, na który przypadało Święto Czwartego Lipca, siedziałyśmy tam w barze przy nadmorskiej promenadzie. Moje przyjaciółki pozwoliły się porwać, ale ja trzymałam się swojego miejsca. Pomyślałam, że zostanę i poobserwuję, po czym wymknę się do motelu i zrobię trochę notatek na przyszłość. Potem przedstawił mi się jakiś mężczyzna, a jego ekstrawagancko długie włosy wyglądały ekscentrycznie wśród ostrzyżonych na krótko czaszek kadetów marynarki wojennej.

Jeśli domyśliłabym się od razu, z jakim typem mężczyzny mam do czynienia, być może teraz wszystko wyglądałoby inaczej. Wtedy wierzyłam, i nadal w to wierzę, że moje zdolności percepcyjne i umiejętności obserwacyjne korzystnie wpływają na moje pisarstwo. Wobec tego chłonęłam długie włosy tego mężczyzny, jego długie palce, długie rzęsy, romantyczne brązowe oczy, i zastanawiałam się nad tym, co malarz albo rzeźbiarz, w każdym razie jakiś artysta, robił w tym barze dla marynarzy. Wydał mi się kimś, kto prowadzi wędrowny tryb życia, dostosowując swój nieregularny grafik do natchnienia. Jednak mój pośpieszny osąd okazał się całkowicie chybiony. Pracował w szpitalu imienia Johna Hopkinsa, lekarz w trakcie stażu, specjalizujący się w operacjach rzadkich chorób oczu, zachwycony swoją umiejętnością pomagania ludziom, by znowu mogli na własne oczy zobaczyć swój świat. Przyjechał do rodzinnego domu odwiedzić swojego ojca, wiceadmirała, a do baru przyszedł odetchnąć od starego człowieka, który nadal był zły, że jego syn odmówił pójścia na Akademię Marynarki Wojennej.

Wydajcie teraz z siebie jęk, bo wiem, że tak zrobicie. Postawił mi drinka i powiedział, że po ukończeniu studiów przeprowadził się do małego miasteczka, w którym znajduje się światowej klasy klinika i laboratorium, gdzie będzie pracował nad swoimi teoriami zrewolucjonizowania neurochirurgii oka. Zapamiętałam z tego wszystkiego tylko „małe miasteczko” i nie mogłam sobie wyobrazić, jak w ogóle można żyć w takim miejscu. Po dwóch drinkach głupio przystałam na to, żeby spotkać się z nim nazajutrz. Przeciągnęło się to o kolejne dwa dni spędzone razem. Widziałam, że był zauroczony, ale to poczucie nie napełniało mnie szczególną radością. Nie szukałam miłości. Miłość była więcej niż niewygodna. Jej pochłaniająca natura zawsze stanowiła zagrożenie dla poważnych kobiet. Zbyt wiele razy widziałam, co działo się z poważnie myślącymi kobietami, które się zakochiwały, tę ich nagłą, nienaturalną beztroskę, tę nową garderobę szczęścia, której ich poprzednia jaźń nigdy by na siebie nie założyła, utratę rozmachu działania. Nie chciałam takiej zmiany, narażania się na jakiekolwiek zakłócenia spokoju. Odkąd byłam dzieckiem, stawiałam moje literackie ambicje na pierwszym planie.

W drodze powrotnej do Nowego Jorku udowadniałam moim przyjaciółkom, że ich przekonanie co do tego, że znalazła mnie miłość, było błędne. „To lekarz o wyglądzie niechlujnego artysty i ani on, ani żaden inny mężczyzna nie pasuje do moich planów na przyszłość”, oznajmiłam im, używając takich albo podobnych słów, i naprawdę tak myślałam.

Przez jakiś czas skutecznie opierałam się jego romantycznej kampanii telefonów i ręcznie pisanych listów miłosnych, po czym zgodziłam się znowu z nim spotkać, na moim terenie. [Gromki śmiech].

Przyznajcie, że większość z was zapewne postąpiłaby tak samo! Nie przewidziałam, że mamy podobne poczucie humoru ani że doskonale się uzupełniamy pod innymi, ważnymi względami. Potem w co trzeci weekend wsiadał do pociągu do Nowego Jorku albo ja jechałam koleją do Baltimore. Wcześniej zakładałam, że będę szczęśliwa, żyjąc samotnie, z pasją pochłonięta życiem moich wymyślonych bohaterów, ale po raz pierwszy poczułam wspólnotę myśli z innym człowiekiem. Nigdy jeszcze czegoś takiego z nikim nie doświadczyłam. Poczucie, że byłam kochana, wzbudzało we mnie wdzięczność i akceptację. On sprawia, że jestem bardziej życzliwa, szczodra, kiedy wychodzę do świata, a przeglądanie się w blasku kochających oczu szlachetnego człowieka jest cudowne.

Kiedy w końcu przyzwyczaiłam się do poważnego charakteru naszej relacji, do wyczuwalnej miłości, zrozumiałam, jakie to było wspaniałe. Oczywiście postawiłam twarde warunki – na pierwszym miejscu moja praca, żadnych dzieci, zastanowimy się nad psem – ale jemu to nie przeszkadzało, nawet w ciągu tego zwariowanego roku, kiedy opublikowano Fikcyjne życie rodzinne, a ja byłam w ciągłych rozjazdach.

Odkryłam również, że nie miałam żadnych problemów z napisaniem tego, co miało powstać po Fikcyjnym życiu rodzinnym, podekscytowana faktem, że w tym utworze nie będzie ani słowa o żadnym z nas. [Gromki śmiech].

Śmieje się pan, ale mnie kamień spadł z serca. Koncepcja czerpania tematów z mojego własnego życia napawa mnie obrzydzeniem. Nie mam potrzeby pisania w sposób nieokiełznany. Mówię to z pewną dozą niepokoju, ale myślę, że dzięki miłości mogę stać się lepszą pisarką. Pisarką, która potrafi sięgnąć jeszcze głębiej do tego, co czyni nas ludźmi, ponieważ doświadczam teraz całego wachlarza emocji. Samo odkrycie, że mogę funkcjonować w tempie innym niż na złamanie karku, już było ożywcze.

Kupiliśmy dom w miejscu, które pretenduje do nazwy miasteczka, ale wielkością przypomina wieś⁴. Mieszkam tutaj dokładnie od dwóch tygodni, większość czasu spędzam w dodatkowej sypialni, która jest teraz moim gabinetem, i kontynuuję pracę nad swoją pierwszą powieścią. Nie, nie powiem panu, jaki będzie miała tytuł ani o czym opowiada”.

Powieść, nad którą Joan Ashby pracowała w swoim gabinecie w Rhome w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym dziewiątym roku, nadal pozostaje tajemnicą, ponieważ od czasu wydania Fikcyjnego życia rodzinnego autorka niczego nie opublikowała. Podczas spotkania autorskiego w Barnard College Ashby po raz ostatni wystąpiła publicznie i czytała swoje opowiadania, po czym przestała udzielać jakichkolwiek wywiadów. Tamtego wieczoru, dwadzieścia osiem lat temu, Ashby była zupełnie nieświadoma tego, że, świeżo poślubiona, była już w ciąży.

(ciąg dalszy nastąpi)

Część I

PISZE SIĘ KOLEJNA HISTORIA

Ēka aura kahānī likh di

1.

Joan Ashby od samego początku była szczera wobec Martina Manninga.

– Powinieneś wiedzieć o mnie dwie rzeczy. Po pierwsze, pisarstwo zawsze będzie dla mnie najważniejsze. Po drugie, dzieci nie wchodzą w grę. Nie odczuwam potrzeby, pierwotnej ani żadnej innej, bycia matką.

Martin uśmiechnął się, zajrzał pod obrus w kratkę – „Na wszelki wypadek, gdyby ukrywały się tam te urwisy, których nie chcesz” – po czym sprawdził zawartość jej kieliszka do wina.

– Pochlebia mi to – powiedział – ale czy taka dyskusja nie jest przedwczesna?

Energicznie potrząsnęła głową.

– Prawda nigdy nie jest przedwczesna. Nie chcę wprowadzać cię w błąd.

Kiedy przestało już być za wcześnie na taką rozmowę, kiedy oboje uznali, że to miłość na poważnie, kiedy Joan powtórzyła dwukrotnie te dwie prawdy o sobie samej – w Battery Park, wpatrując się w Statuę Wolności, zieloną i odległą, i fale wzburzone na wiosennym wietrze, oraz na ławce w Central Parku, czytając niedzielną gazetę, kiedy oboje siedzieli zlani potem w prawie trzydziestoośmiostopniowym upale – Martin nigdy się nie zawahał, zawsze odpowiadał w ten sam sposób.

Jedynie raz sam rozpoczął rozmowę na temat jej obaw. Kładąc obie dłonie na sercu, złożył deklarację:

– W moich planach życiowych nie zakładam wersji samego siebie wypisanej małymi literami. Nie potrzebuję niczego więcej poza czasem, który będziesz gotowa mi podarować. Razem mamy wszystko, jesteśmy najbardziej wyjątkową parą, jaką można być.

Roześmiała się, ponieważ rozumiał, ponieważ był czarujący, ponieważ nigdy nie spodziewała się, że zostanie obiektem takich romantycznych uniesień, ale pomyślała sobie, że źle użył tego porównania – wyjątkowość każdego z nich nie miała nic wspólnego z tym, jaką byli parą.

W zimowy niedzielny poranek zawarli jednoznaczny pakt – jeśli w przyszłości będą razem, nie odłożą na bok swojego życia z powodu prokreacji. Joan poprosiła Martina, żeby złożył taką przysięgę, kiedy leżeli razem w jej łóżku, w mieszkaniu w East Village, potem kazała mu usiąść, podnieść prawą dłoń i powtórzyć to raz jeszcze. Kiedy powiedział: „Obiecuję. Żadnych dzieci”, zaczął padać śnieg, uciszając miasto, i zostali w łóżku przez cały dzień. Przed zmrokiem, kiedy Martin wrzucał rzeczy do swojej torby na weekendowe przyjazdy, śnieg przestał padać, ale na zewnątrz wciąż panowała cisza, przez białe zaspy, które się nagromadziły, nie przedzierał się żaden samochód, żadna taksówka. Okolica, w której mieszkała Joan, obrzydliwa i wyniszczona, zamieniła się w zimową krainę z bajki.

Przez swoje okna w salonie, cztery piętra nad ziemią, Joan przyglądała się, jak Martin krok po kroku brnął w swoich mokasynach przez zasypaną śniegiem ulicę, swoimi śladami jako pierwszy naruszając nieskazitelną biel. Zmierzał na Penn Station, żeby złapać pociąg powrotny do Baltimore o osiemnastej zero pięć. Przeskoczył przez zaspę na krawężniku, wylądował na chodniku i zatrzymał się. Dostrzegł ją w oknie, pomachał jak szalony, potem skręcił za rogiem i zniknął z pola widzenia. Piętnaście minut później Joan siedziała w swojej flanelowej piżamie przy porysowanym drewnianym stole w jadalni, od dawna używanym jako biurko, czytając korektę Fikcyjnego życia rodzinnego, które wkrótce miało zostać opublikowane. Spojrzała na wazonik, podarowany jej przez Martina, w którym nie stały zimowe kwiaty z oranżerii, ale pałeczki czerwonej lukrecji, ponieważ dowiedział się, że je lubiła – przyjemność, na którą w granicach rozsądku sobie pozwalała, kiedy praca dobrze jej szła. Robiła korektę autorską do późnego wieczora, ze świadomością, że się uśmiecha i że nigdy dotąd nie pracowała z takim wyrazem twarzy. Miesiąc później doktor Martin Manning oświadczył się Joan Ashby.

Wesele było skromne. Ceremonia, sugestywna i poruszająca do głębi, odbyła się w małym parku na Manhattanie, pośród rabatek czerwonych i żółtych tulipanów o rozkwitniętych i otwartych kielichach. Suknia Joan, długa i biała, była skromna, prosta, naga smukła szyja i odkryte ramiona wystawione na promienie słońca wczesnej wiosny, włosy zaplecione w warkocz upstrzony drobnymi białymi kwiatuszkami. Martin miał na sobie elegancki czarny garnitur i poważny krawat.

Nie towarzyszył im nikt z rodziny. Ojciec Martina, którego Joan spotkała jedynie raz, odkąd byli zaręczeni, został pochowany w Kolumbarium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych w Annapolis, w deszczowy dzień, trzy miesiące wcześniej. A kiedy Joan z ociąganiem zadzwoniła do swoich rodziców, żeby ich zaprosić, matka odpowiedziała:

– Impossible, mais nous vous souhaitons bonne chance.

To niemożliwe, ale życzą szczęścia. Eleanor Ashby nie była Francuzką, a jej noga nigdy nie stanęła we Francji, ale biegle – choć rzadko – mówiła w tym języku, który często proklamowała jako język swojej prawdziwej duszy, nalegając, żeby Joan także perfekcyjnie go opanowała. W opinii Joan to, czy Eleanor Ashby w ogóle miała duszę, pozostawało kwestią dyskusyjną, ale francuski zwrot bonne chance wskazywał na to, że jej matka próbowała być uprzejma. Fakt, że zastosowała formalne vous zamiast intymnego tu, wyraźne zaprzeczenie istnienia pomiędzy nimi relacji matka–córka, podciął skrzydła tej uprzejmości, ale i tak było to więcej, niż Joan się spodziewała.

– Merci, maman – odparła Joan z poczuciem ulgi, że nie będzie musiała się z nimi spotykać.

Gości nie było po równo. Znajomi zaproszeni przez pana młodego znacznie przewyższali liczbą gości panny młodej. Wszyscy kumple Martina z college’u i akademii medycznej przebyli długą drogę ze stanów, które stały się ich rodzinnymi domami, a dziesięciu jego nowych kolegów z Rhome przyjechało jednym środkiem transportu z kampusu, gdzie znajdował się szpital i laboratoria, położonego jakieś trzydzieści kilometrów za miastem. Wśród gości była Annabelle Iger, dawna koleżanka Joan z wydawnictwa Gravida Publishing, najbliższy odpowiednik prawie najlepszej przyjaciółki, jaką kiedykolwiek miała, razem z kilkoma innymi koleżankami, z którymi zdołała się zakolegować i utrzymać znajomość, zanim zaczęła robić olśniewającą karierę.

Po tym jak złożyli z Martinem ślubowanie, wsunęli sobie nawzajem na palce ślubne obrączki i zajęli się pierwszym małżeńskim pocałunkiem, niewielka grupa zebranych zaczęła wznosić okrzyki i oklaski.

– Wasza miłość sprawia, że czuję w kościach pragnienie miłości, tylko że… krótkoterminowej – powiedziała do nich obojga już po ceremonii Annabelle Iger.

– Idź do mojego przyjaciela Maxa – odparł Martin. – Jest zabawny, bystry i chyba myśli podobnie jak ty.

A Joan dodała szeptem do Iger:

– Ma też ponętne usta.

W pobliskim francuskim bistro, nieco w dole wzgórza, goście weselni pili, świętowali i tańczyli prawie do czwartej nad ranem.

Obudzili się po południu.

– Żono – powiedział Martin.

– Mężu – odparła Joan.

To słowo dziwnie brzmiało w jej ustach, słowo, którym nigdy nie spodziewała się zwracać do mężczyzny ani w swoim łóżku, ani poza nim. Zastanawiała się, cóż jeszcze mogło oznaczać, poza małżonkiem, partnerem, czy nie lepiej oszczędnie go używać. Potem znowu spletli się razem w uścisku.

Tego samego dnia wieczorem Martin wrzucił walizkę Joan do bagażnika pracującej na jałowym biegu taksówki, po czym sam także wyjechał z miasta i wrócił do Rhome, do świeżo zakupionego domu, do swojej praktyki lekarskiej i pracy badawczej, podczas gdy jego panna młoda odleciała, żeby uczestniczyć w zagranicznej części trasy spotkań autorskich wokół Fikcyjnego życia rodzinnego. Mieszkanie Joan zostało opróżnione, właściciel otrzymał wiadomość, że na stałe rezygnuje z wynajmu, a kiedy wróci do Stanów, nie wyląduje na lotnisku JFK ani na La Guardii, tylko pod Waszyngtonem. Potem Joan poleciała na drugą stronę oceanu, podróżowała pociągami, rozpakowywała rzeczy w wytwornych zagranicznych pokojach hotelowych, czytała fragmenty swoich opowiadań mniejszym i większym grupom czytelników, podpisywała książki, po czym wieczory spędzała z właścicielami księgarni, krytykami, recenzentami, emisariuszami zamorskich wydawców, kolegami pisarzami, słuchając ciętych debat o tym, które nowe powieści były przerażające, którzy pisarze zostali niesłusznie pobłogosławieni, chociaż nie zasługiwali na tak pełne uwielbienia, kwieciste pochwały, czyja praca została niesprawiedliwie pominięta. Potem Joan znowu znajdowała się w świetle jupiterów, zasypywana deszczem pytań o to, co sprawiło, że pisze, dlaczego napisała to, co napisała, i kiedy zostanie opublikowana jej pierwsza powieść.

Codziennie pisała specjalną kartkę dla Martina i wyprawiała ją w drogę, z naklejonym w rogu ładnym znaczkiem z kraju, w którym akurat przebywała. Kiedy udało im się porozmawiać przez telefon, mawiał:

– Wspaniale jest wyjmować przesyłki od ciebie z naszej nowej skrzynki na listy. Czytam twoje kartki i całuję twój podpis, po czym przypinam każdą z nich na ścianie w kuchni.

Kiedy Joan wróciła do domu, okazało się, że Martin zrobił kolaż ze wszystkich słów, które napisała.

Minęły dwa miesiące, odkąd wzięli ślub, trzy tygodnie, od kiedy zamieszkała na stałe w Rhome, a wysoki, przystojny mąż Joan klęczał, choć nie zrobił tego przy oświadczynach, przyciskając swoje dłonie, które jego koledzy nazywali „cudownymi”, do jej płaskiego brzucha.

Joan położyła swoje dłonie na jego głowie, w geście przypominającym błogosławieństwo, czując jedwabistość jego brązowych włosów pod palcami, na których nie miała niczego poza wąską ślubną obrączką z platyny na serdecznym palcu. Obrączka nadal wydawała się jakimś nieznanym obciążeniem, widokiem, który zaskakiwał ją kilkakrotnie w ciągu dnia, kiedy podnosiła wzrok znad kartki wciągniętej w maszynę do pisania i dostrzegała ten srebrzysty blask.

Nowo poślubiony mąż klęczał na kolanach, na pomalowanej farbą drewnianej podłodze, w jej nowym gabinecie, w ich nowym domu. Podłoga była z klonu, ale bejca nabrała dziwnego pomarańczowego zabarwienia, więc kiedy Joan w końcu tutaj dotarła, pudła zostały rozpakowane, jej ostatnie spotkanie ze sporym tłumem czytelników w Barnard College stało się wspomnieniem, które nadal wywoływało w niej dreszczyk emocji, podobnie jak ten wybuch śmiechu, jaki nastąpił, gdy powiedziała, że Martin też nie chce mieć dzieci i tylko chciałby wiedzieć, czy pewnego dnia mogliby wziąć sobie psa – wtedy pomalowali podłogę na biało. Trzy kolejne warstwy w trzy kolejne soboty, aż podłoga w jej gabinecie błyszczała.

Martin klęczał, a Joan przez cienki sweter czuła żar jego dłoni wypalający piętno na jej skórze i zdała sobie sprawę, że się modli, nie do Boga ani do boga, ponieważ religia nie była częścią jej wychowania, ale że wznosi swoje własne modły, kojącą mantrę, której nauczyła się w dzieciństwie, powtarzając ulubione słowa – „chronometryczny”, „kasandryczny”, „roztrzaskany”, „zaszpachlowany”, „wyszperany”, „obłąkany”, „rozprzężony”, „spłaszczony”, „roziskrzony”, „postrzępiony”, „egzaltowany”, „naszkicowany”ptyczne wyrównywanie marp – cicha recytacja, słowo za słowem, błaganie, wołanie o pamięć, o życzliwość, o sprawiedliwość. Te słowa, jedno po drugim, brzmiały w jej głowie, a potem Martin podniósł na nią wzrok, uśmiechnął się, i Joan zobaczyła ten jego uśmiech, i poczuła przypływ strachu, odwróciła oczy od błogiego wyrazu jego twarzy i spojrzała w kąt pokoju, gdzie dostrzegła, że pominęli jedno miejsce, pasek drewna nie tak śnieżnobiały jak reszta.

– Joan… – odezwał się, wciąż trzymając ręce na jej brzuchu, jakby swoimi długimi palcami chirurga mógł utulić to coś nieskończenie małego i niechcianego, co znalazło schronienie wewnątrz jej ciała.

W jego brązowych oczach widać było rozanielony błysk. Nigdy nie widziała, żeby uronił łzę, nawet na pogrzebie swojego ojca, ale teraz istniało takie zagrożenie, i przez głowę przemknęło jej kolejne ulubione słowo, „drżący”, ponieważ pod rzęsami Martina czaiły się drżące łzy, gotowe, by popłynąć, i tym razem nie była w stanie odwrócić wzroku, mogła jedynie wpatrywać się w niego, ponieważ jej ciało naprężyło się, zesztywniało, serce zaczęło jej walić z przerażenia, w uszach dźwięczał jej biały szum, a w myślach nadal recytowała słowa – „bezładny”, „brodaty”, „przedmuchiwany”, „uzewnętrzniany”, „bezcelowy”, „przemilczany” – choć słyszała, jak mówi:

– Nigdy nie byłem taki szczęśliwy.

Przyglądała się, jak podniósł się z podłogi, a potem znowu się odezwał:

– Musimy to uczcić. Pojadę i kupię jakiegoś szampana i coś musującego, bezalkoholowego dla ciebie.

A potem wyszedł z jej gabinetu, słychać było ciężkie stąpanie po klonowych podłogach, kiedy przechodził przez pozostałą część ich małego domu, brzęk kluczy, kiedy wyciągnął je z miski na półce obok tylnego wyjścia, trzaśnięcie drzwiami, wycie silnika jego starej toyoty.

Szok nie wypuścił jej ze swojego uścisku. Stała niczym wrośnięta w białą drewnianą podłogę, zdruzgotana tym, że Martin nie pamiętał o ich pakcie, o przysiędze, jaką złożył tamtego śnieżnego dnia niecałe sześć miesięcy wcześniej, i tym, że on odczuwał instynkt, jakiego ona nie miała, od jakiego była kompletnie oderwana, już na samym początku. Szybki zabieg, prawie bez znieczulenia, macica oczyszczona i wymarła, bardziej opustoszała niż puste pokoje w ich nowym domu.

Przyszło jej na myśl opowiadanie ze zbioru Inne małe mieściny, które stało się rewolucyjnym hasłem wśród niewielkiej grupki najbardziej zagorzałych fanek Joan, i przypłynęły do niej pierwsze akapity:

Elizabeth wydało się słuszne, że powinna uwolnić swoją dłoń od tego palca z obrączką i pierścionkiem, które czyniły z niej jego własność. Kikut przestał krwawić, ale krwi było o wiele więcej, niż przypuszczała, powiększająca się kałuża na podłodze nowej kuchni właśnie zaczynała zastygać w bezruchu.

Krew z pewnością poplami białe płytki, białe fugi, ale może tak właśnie miało być, plamy nie do usunięcia przypominające o jej cierpieniu. Pochyliła się, żeby spojrzeć na krwawą kałużę, zaskoczona jej nasyconą barwą – intensywne, ciemne bordo, zupełnie jak ulubione wino Stuarta, a nie radosna czerwień, która opryskała opuszki jej palców, kiedy przecięła się papierem w biurze albo skaleczyła się nożem do krojenia, siekając warzywa na kolację. Zastanawiała się, jak trudno będzie to wyczyścić, i już prawie otworzyła szafkę ze środkami czystości, ale pomyślała sobie, po co ten pośpiech. Zostawi to na następny dzień.

Wstała i poczuła, jak kości wskakują z powrotem na swoje miejsce, czego nie doświadczała nigdy przedtem, zanim zabrał się do okładania jej pięściami. Na nowym blacie kuchennym, o nazwie Granit Centaura, leżał wszystkiemu winny palec. Z początku, kiedy go odcięła, był różowy, ale teraz zbladł i miał subtelny odcień niebieskiego. Niczym dzieło sztuki, naprawdę, rzeźba na postumencie w modnej galerii w centrum miasta, z tabliczką pod spodem, na której byłoby napisane „Pozbawiony życia”.

Jednak palec błyszczał z powodu pierścionka zaręczynowego, była taka uszczęśliwiona, mogąc być jego właścicielką, nosić go, ten rzadki i doskonały czterokaratowy diament, błyszczący w promieniach słońca, który nie miał żadnych zanieczyszczeń, żadnych plamek, żadnych zmatowiałych miejsc, żadnych ubytków, niczego, co zakłócałoby ten widok, w przeciwieństwie do jej własnego mętnego wzroku, kiedy przyglądała się gładkiej powierzchowności Stuarta, jego przystojnej twarzy i powiedziała: „Tak, Stuart, zgadzam się”, nie mając pojęcia o tej porywczości, której nie potrafił utrzymać w ryzach. Obok pierścionka z diamentem owinięta wokół niego ciasno, niczym śpiący wąż, usadowiła się złota obrączka ślubna, która zawsze była zbyt ciasna.

Nie mogła sobie wyobrazić twarzy Stuarta, kiedy wróci i zobaczy tę zakrwawioną podłogę, jej martwy palec na ladzie, który zastygł w oskarżycielskim i potępiającym geście. Jakież to dziwne, że całe to piłowanie nie zepsuło jego ładnego, delikatnego kształtu, nie zdrapało lakieru z paznokci. Nawet teraz ten odcień wciąż wyglądał ładnie, blady róż o nazwie Księżniczka z Bajki…

Joan pomyślała, że może jeszcze nie było za późno, żeby zsunęła z palca swoją własną obrączkę ślubną, by powiedziała Martinowi, że ich krótkie małżeństwo dobiegło końca, że jedyną ideą, jaka ją interesowała, było to, co powoła do życia na kartce papieru.

Ich dom znajdował się w nowej części miasteczka, niektóre drogi wciąż czekały na wybrukowanie, market był szesnaście kilometrów stąd, sklep monopolowy tuż obok. Martin przyjechał z powrotem do domu po jakiejś godzinie, a sama myśl o tym, że wróci rozpromieniony, strzelając korkiem od szampana, wznosząc toasty, sprawiła, że Joan zaczęła oddychać urywanym oddechem i otworzyła usta niczym pies, którego powinni sobie byli natychmiast sprawić. Zrobiło jej się słabo, widziała wszystko jak przez mgłę, jakby jej niebieskie irysy stały się czarne i położył się na nich jakiś cień. Zdołała dojść do krzesła, zanim nogi odmówiły jej posłuszeństwa, włożyła głowę między kolana i czekała.

Kiedy przejrzała nieco na oczy, a serce teraz tylko kłusowało, usiadła i spojrzała na półki, które zawiesił Martin, wypełnione egzemplarzami jej dwóch nagrodzonych bestsellerowych książek, na wszystkie te rozmaite okładki, tytuły w niezliczonych językach, dowód, że miała czytelników na całym świecie. Spojrzała na lampę na elastycznym ramieniu, którą znaleźli na wyprzedaży podwórkowej, kiedy zamieszkała z nim w Rhome, na stary, wysłużony drewniany stół do pokoju jadalnego, przywieziony z Nowego Jorku, na którym napisała swoje opowiadania, na swoją solidną maszynę do pisania, Olivetti Praxis, którą uwielbiała, na czterysta stron swojej pierwszej książki, którą nazywała Współczującymi egzekutorami. Chciałaby móc cofnąć czas do chwili, zanim przyjęła zaproszenie na drinka od Martina w tamtym barze w Annapolis.

Spojrzała na wąską obrączkę ślubną na swoim palcu, na ukrytą pod spodem inskrypcję – „MM kocha JA” – i pomyślała, że z łatwością mogłaby położyć ją Martinowi na dłoni, podzielić rzeczy, pozwolić mu odkupić dom, a może po prostu mu go podarować, przekazać go aktem notarialnym jako rodzaj nagrody pocieszenia za koniec ich małżeństwa. Miała teraz trochę pieniędzy, nie utknie w pokrytym sadzą East Village z jego gryzącymi w nozdrza ulicami i budynkami napiętnowanymi agresywnym graffiti. Spakowanie rzeczy i zorganizowanie firmy przeprowadzkowej zajęłoby niecały tydzień. Kiedy będzie szukała nowego mieszkania w Nowym Jorku, mogłaby zamieszkać u Iger, obecnie starszej redaktorki w wydawnictwie Gravida i świeżo upieczonej właścicielki apartamentu z dwiema sypialniami na Upper East Side. Joan mogłaby tego wszystkiego dokonać, pomyślała sobie, nie tracąc zbyt wiele czasu i nie odrywając się za bardzo od książki. Zbyt wiele działo się w życiu Silasa i Abego, jej młodych płatnych morderców, pełnych współczucia egzekutorów, żeby teraz miała zwolnić kroku.

Głośny dźwięk melodyjki samochodu-lodziarni przerwał jej gorączkową ciszę, piosenka była coraz głośniejsza, kiedy furgonetka jechała przez niedokończoną dzielnicę, a jakiś mężczyzna krzyczał: „Zaczekaj, zaczekaj! Masz jeszcze dwóch małych klientów!”, co przywiodło Joan na myśl samotne, nieprawdziwe dzieciństwo, którego ona i Martin doświadczyli. Matka Martina zmarła, kiedy zarówno on, jak i ona byli na to za młodzi, pozostawiając go z surowym ojcem, od zawsze admirałem marynarki wojennej, który nigdy go nie przytulił, nie położył ciepłej dłoni na jego głowie czy ramieniu. Życie Joan, niechcianej w domu swoich rodziców, zagubionej i samotnej, jeśli właśnie nie czytała albo nie pisała w swojej sypialni na piętrze, schowanej w miejskiej bibliotece, robiąc jedno albo drugie. Sposób, w jaki patrzyli na nią rodzice, jakby jej związek z nimi, jej istnienie były jakąś niezrozumiałą układanką. Natychmiast zobaczyła swojego ojca, pod koniec dnia pracy, prawie nieruchomego w swoim fotelu – wiadomości w telewizji, krzyżówka na kolanach, szklaneczka czystego burbona obok, głowa odwrócona do żony, matki Joan, która stała po drugiej stronie salonu, ze słuchawką przyciśniętą do zadbanej fryzury, z wymalowanymi szminką ustami otwartymi szeroko w udawanym zaskoczeniu, kiedy słuchała sekretów swoich przyjaciółek czy plotek, które krążyły dookoła. Konspiracja pomiędzy tymi ludźmi, których Joan nazywała Matką i Ojcem, kiedy ona odkładała słuchawkę i kołysząc biodrami, szła, żeby usiąść na jego kolanach, ten nierozerwalny krąg ich dwojga, któremu Joan przyglądała się z boku, siedząc na szczycie schodów, gdy niezależnie od tego, ile akurat miała lat, skończyła już swoje czytanie i pisanie danego dnia. Sposób, w jaki pochylali ku sobie głowy w ciągu tych przeciągających się minut w salonie, a potem przy stole w kuchni, opowiadając sobie, jak minął im dzień, i nigdy o nic nie pytając Joan. Pamiętała te obrzydliwe kolacje z wątróbką cielęcą roboty jej matki i ojca, bladego i zimnego, gdy tak rozszarpywał to mięso, skrobiąc nożem i widelcem po talerzu.

Martin nie był blady i zimny, pomyślała, siedząc w swoim gabinecie w Rhome. Był błyskotliwy, równie zafascynowany swoją pracą jak ona. Był silny i zaangażowany, dobry i przystojny, zawsze wyglądał, jakby właśnie spędził słoneczny dzień na plaży albo w zawrotnym tempie zbiegał w dół po zboczu, promieniejąc wewnętrznym światłem. Spędzał całe dnie na kampusie, w laboratorium albo na szpitalnych salach operacyjnych, ale kiedy się pojawiał, lubił muzykę, rozmowy i mnóstwo ludzi, za czym ona nie przepadała. Fakt, że czasem potrafiła być czarująca, sprawiał, że ludzie niesłusznie brali ją za istotę towarzyską, podczas gdy ona wolała bić się z własnymi myślami w samotności. Nauczyła się czerpać przyjemność z przyjęć, na które chadzali, postrzegając je jako empiryczne przerywniki, potencjalną pożywkę dla jej przyszłej pracy.

Ludzie szukali towarzystwa doktora Martina Manninga, chcieli z nim przebywać, uważali go za swojego najlepszego przyjaciela. I był najlepszym przyjacielem, troskliwym, taktownym, życzliwym, biorącym pod swoje skrzydła świeżo upieczonych lekarzy odbywających staż. Dzieci też do niego lgnęły. W Nowym Jorku, kiedy przyjeżdżał do niej na weekendy, widziała, jak niemowlęta i dwulatki uśmiechały się do niego, machały ze swoich wózków, a kiedy oboje przechodzili obok, ona omijała wózki na grubych oponach, a on nachylał się nad nimi, rzucając krótkie przywitanie i mówiąc: „Ładna czapka, przyjacielu, idziesz na ryby?” albo „Masz na sobie taką ładną sukieneczkę, aż żałuję, że nie mam w tej chwili w ręce aparatu”. Nieraz opowiadał Joan, że kiedy był chłopcem, miał niemożliwe do spełnienia pragnienie – chciał mieć rodzeństwo i kuzynów, z którymi mógłby się pobawić w czasie świąt, chciał w ogóle mieć święta, obchodzone ze śmiechem i hałasem. Tymczasem jego rodzice, podobnie jak rodzice Joan, byli jedynakami.

Jakim sposobem mogło jej całkowicie umknąć to, że Martin może potrzebować ludzi, którzy będą do niego przynależeć poprzez więzy bardziej trwałe niż przyjaźń, że bycie zastępczym starszym bratem wobec przerażonych lekarzy stażystów może mu nie wystarczać, że machanie do cudzych dzieci nie zaleczy rany w jego sercu? Przysiągł jej, że nie będą się rozmnażać. Być może składał tę przysięgę uczciwie, a może nie. Niezależnie od tego Joan miała dowód, że pragnął dziecka, pragnął tego dziecka.

Spojrzała na zegar na swoim biurku. Staromodny przedmiot, który należał do ojca Martina, jedna z niewielu rzeczy, jakie zatrzymał, kiedy sprzedał wszystko z domu w Annapolis, łącznie z samym domem. Zegar był pękaty jak ojciec Martina. Wskazówki spowolnione, w przeciwieństwie do ojca Martina, tykanie stawało się głośniejsze, kiedy Joan trudniej przychodziło pisanie, poza tym wcale nie słyszała tego dźwięku. Zaskoczyło ją to, że Martin zatrzymał zegar, chociaż słyszała, z jakim przerażeniem obserwował go, kiedy dorastał, odliczając godziny, potem połówki godzin, minuty, sekundy, dopóki ojciec nie wracał do domu z akademii. Przed kolacją wyrzucał Martina na podwórze z tyłu domu, wykrzykując wojskowe ćwiczenia, które chłopiec miał zrobić: „Na ziemię, chłopcze, zrób mi tu czterdzieści pompek”. A kiedy już w milczeniu zjedli kolację, Martin znowu spoglądał na zegar. Zawsze dziesięć minut po tym, jak skończył zmywać naczynia, ojciec żądał od niego odrobionych zadań domowych, czekając z czerwonym piórem wciśniętym między grube palce dłoni wiceadmirała.

Patrząc na powolny ruch wskazówki sekundowej, Joan nie mogła doliczyć się, ile minut minęło od chwili, kiedy Martin wyruszył z domu w poszukiwaniu kielichów, żeby wznieść nimi iluzoryczny toast.

Dzień wcześniej jej znajomość historii tego zegara nie zmieniała tykającej świetlanej przyszłości, jaka ich czekała. Jednak teraz czuła to, co musiał czuć kiedyś Martin, czekając, aż wskazówki pokażą budzącą postrach godzinę. Czas się kończył. Nagle przestrzeń ich przyszłego życia razem wydała się skurczona do zera.

Joan zrozumiała teraz, że jeśli urodzi to dziecko, będzie to oznaczało drugie dziecko. I tylko termin będzie podlegał dyskusji. Martin będzie chciał stworzyć podwaliny rodziny, dzieci Manningów, które będą mieli obowiązek wykarmić przez całe lata, chociaż Martin będzie je postrzegał jako dar. Dzieci Manningów, które dorosną i będą miały swoje dzieci, i ich dzieci będą miały dzieci, i tak dalej, dopóki nikt nie zostanie pozostawiony samemu sobie. Przeciwieństwo stylu życia Joan, przeciwieństwo tego, czego potrzebowała do swojej pracy. Wiedziała, że inne kobiety potrafiły to wszystko pogodzić, robiły tak od wieków. Jednak większość tych kobiet pragnęła zostać matkami i spełniały to pragnienie, jak wyobrażała sobie Joan, z całym arsenałem przekonań, jak to będzie wyglądało, a nawet wiarą w swoje zdolności macierzyńskie, w swoje kwalifikacje. Ta wiara i przekonanie o szlachetności macierzyństwa, wspierając i uspokajając, dawała im odpowiedzi na pytanie, jak odnaleźć w tym wszystkim drogę. Nie była taka jak te kobiety. Nie pragnęła macierzyństwa, nie miała żadnej podskórnej wiary w swoją umiejętność poradzenia sobie z ogromem tych obowiązków ani nie była zainteresowana domniemanym majestatem tego doświadczenia. Zawsze miała inne odczucia, nigdy nie tęskniła za małżeństwem ani za dzieckiem, nigdy nie bawiła się w dom, nigdy nie bawiła się lalką, którą dostała na piąte urodziny, tak realistyczną z tą miękką skórą, gaworzeniem, chichotem i płaczem, kiedy nacisnęło się mocno na jej brzuch. Nie mogła znaleźć odpowiedzi, ponieważ te wszystkie sprawy związane z domem nigdy jej nie interesowały, a jedynym przekonaniem, jakie żywiła, była świadomość – jak mawiała jej matka, niezależnie od istniejącej sytuacji – że nie jest ulepiona z tej samej gliny. I wcale tego nie chciała.

Gdyby Joan zgładziła to coś wewnątrz niej, musiałaby odejść od Martina albo on musiałby odejść od niej. Radość, która rozpromieniła jego twarz, wprawiła w drżenie jego głos, kiedy zakomunikowała mu te straszliwe wieści, zadające kłam ich przysiędze, stanowiły jasny dowód na to, że takie zerwanie byłoby konieczne. Rozwarcie i wyłyżeczkowanie, nakłucie komórek, które szybko namnażały się we wnętrzu jej ciała, które w odpowiednim momencie utworzą twarz, serce, dwie małe stópki, odebrałyby im szczęście, gdyby dokonała tak drastycznego wyboru.

Dałaby sobie radę bez Martina. Wsadziłaby pod pachę swoją miłość do niego i polegała, jak zawsze, na wyjątkowych cechach, które wykształciła w sobie w pozbawionym miłości dzieciństwie. Te cechy – obiektywizm oraz ponadprzeciętne umiejętności percepcyjne i obserwacyjne – pozwoliły jej przebrnąć przez te koszmarne lata i to dzięki nim stała się pisarką. Bez miłości Martina jej bieżący kontakt ze światem uległby osłabieniu, ale życie w pojedynkę także sprzyjało jej pracy, a była na tyle zawzięta, żeby się zaadaptować. Powrót do poprzedniego życia, takiego, jakie sobie zaplanowała, nie stanowiłby problemu, ale kiedy spuściła wzrok, dostrzegła własne dłonie troskliwie obejmujące brzuch. Nagle kurczowo je ścisnęła.

Westchnęła. To prawda, że była o wiele szczęśliwsza z Martinem niż wcześniej bez niego. Jednak czy trzymanie się tej miłości warte było przecierpienia tych gigantycznych zmian, jakie miały przewrócić do góry nogami jej życie, jeśli będzie żywić tę mikroskopijną plamkę przez kolejne miesiące, zdrowo się odżywiać, nie pić alkoholu, myśleć pozytywnie – co nie przewidywało nadziei, że poroni – i sprowadzi na ten świat niemowlę, które pozostanie już na zawsze ich dzieckiem? Czy w ogóle brała pod uwagę zwolnienie Martina ze złożonej przysięgi? Urodzenie tego czegoś?

Jak by to wyglądało, gdyby to zrobiła, tak hipotetycznie? Czym w takiej sytuacji ludzie przeważnie się zamartwiają? Zdrowiem psychicznym matki, dobrą formą fizyczną ojca, zdrowiem płodu, pieniędzmi na koncie, dziadkami i tym, jak chcieliby, żeby się do nich zwracać – głupie zdrobnienia w rodzaju babunia i dziadunio – depresją poporodową, cięciami cesarskimi kontra naturalnymi porodami, wadami wrodzonymi, przodkami, historią, czasem.

Czym ona by się martwiła? Regularnością swoich codziennych zajęć, czasem na pisanie, czasem na czytanie, tym, jak rzadko pozwalała sobie na to, by zboczyć z kursu. Umiejętność Joan bycia obecną zarówno w realnym świecie, jak i w tych przez siebie wymyślonych, pośród postaci, które wydawały jej się bardziej rzeczywiste niż większość ludzi, jakich znała, niż ludzie, których znała i obserwowała w Nowym Jorku, obcy, których teraz analizowała w księgarniach, w bibliotece, na targu, na ulicach i w restauracjach Rhome.

Jeśli przeszłaby przez to, tak hipotetycznie, musiałaby być przy dziecku, nie mogłaby zrobić tego, co zrobili jej matka i ojciec, tego, co ojciec Martina zrobił jemu. Nie mogłoby być żadnego chłodu, izolacji, dystansu, niezadowolenia, żadnej kiepskiej niby-miłości. Dziecko miałoby prawo do radosnego dzieciństwa, co oznaczało, że ona, że oni musieliby mu zapewnić to radosne dzieciństwo. Musiałaby znaleźć w sobie dodatkowe pokłady miłości i cierpliwości, tych podziwianych cech, co do których miała wątpliwości, czy posiadała je w wystarczającej ilości, pełna wad, pochłonięta swoimi wymyślonymi istotami ludzkimi, tymi często poważnymi i rozdzierającymi serce sytuacjami, w jakich ich stawiała albo od jakich ich uwalniała. Musiałaby dobrowolnie dać całą siebie albo przynajmniej większość siebie. Poświęcenie, do którego gotowość tak głośno i dumnie ogłaszają młodzi rodzice, skłonni, jak mówią, by złożyć swoje życie w ofierze dla dobra swojego potomstwa… Czy Joan potrafiłaby to zrobić, poświęcić samą siebie, jeśli byłaby taka potrzeba? Ostatnio, tak naprawdę od wielu lat, w służbie swojej pracy, poświęcała innych, ale nigdy siebie.

Zaledwie dzień wcześniej przyszłość jasno rysowała się przed jej oczami, ale nagle nie można jej było dostrzec na horyzoncie, a wszystko przez przypadkowy wyłom, który pozostawił ją bezbronną.

Obróciła się na krześle i wyjrzała przez wielkie okno przed swoim biurkiem. Ogromny pofałdowany areał ich działki, garby ziemi, które wznosiły się i opadały na powierzchni dobrych stu sześćdziesięciu arów, rozpościerały się jak okiem sięgnąć. Nie mogła dostrzec, gdzie kończyła się ich posiadłość. Nie byli z Martinem ogrodnikami, i któż to wiedział, czy mieli rękę do uprawiania roślin, ale potrafiła sobie wyobrazić, jak ziemia zniknie, pokryta żywą zielenią, szmaragdowym dywanem miękkiej trawy, pojawi się huśtawka, piaskownica, drabinki. Mieli tak dużą posiadłość, że dziecko mogłoby mieć własny plac zabaw. Ale czy zabawa w parku nie byłaby lepsza? To, czego Joan unikała jako dziecko, nigdy nie odchodząc od biurka ani nie wychodząc z biblioteki publicznej, do której chodziła przez większość dni po szkole. Brak miłości uczynił z niej pisarkę, ale pisarski styl życia, przez większość czasu samotniczy, nie wyrządził jej krzywdy, a przynajmniej niezbyt wielką. Dopóki nie nastąpił ten skryty atak pływaków Martina, tylko spójrzcie, czego do tej pory dokonała…

Roześmiała się nagle pustym i piskliwym śmiechem, który szybko ucichł, po czym znowu próbował wydostać się przez jej gardło, szarpiąc struny głosowe – jakieś nieludzkie wycie, które na siłę powstrzymywała, chciało się uwolnić. Jakie to zabawne, w jednej chwili planować zabieg przerwania ciąży i powrót do samotnego życia, a w następnej projektować własny, prywatny plac zabaw dla niechcianego dziecka.

Zamknęła oczy i pomyślała, że to doskonały moment, żeby się rozpłakać. Nie płakała, odkąd skończyła siedem lat, odkąd znalazła pióro i notatnik i zaczęła powoływać do życia swoje własne postacie, ludzi, których mogła kontrolować i którymi mogła kierować, wiodących skomplikowane życie, jakie dla nich wybrała, dobro i zło, które byli zmuszeni przetrwać.

Kiedy otworzyła oczy, późnopopołudniowe słońce zmieniło swoje położenie, rzucając na jej maszynę do pisania snop ciepłego światła. Na jej palcu błyszczała platynowa obrączka. Gdyby napisała takie opowiadanie, gdyby Joan była jedną ze swoich bohaterek, czy postrzegałaby ruch słońca, blask obrączki jako omen, czy jako błogosławieństwo, coś, nad czym trzeba się zastanowić, czy co należy zignorować? Postaciom Joan często grunt, który niesłusznie uważały za pewny, usuwał się spod nóg, linia demarkacyjna pomiędzy kiedyś a teraz, punkt, z którego już nie było odwrotu, kiedy przedtem w ich życiu w jednej chwili się zmieniło. Opisywała wstrząsy, jakie przeżywali, potem przyglądała się ich odważnym wyborom, których dokonywali, żeby wreszcie powitać potem, niezależnie od tego, jakie działania w końcu podjęli. Nigdy nie wyobrażała sobie, że mogłoby to przydarzyć się jej ani że czułaby się tak, jakby grunt usunął jej się spod nóg, niczego nie było widać w zasięgu wzroku, jedynie niebo w takiej oddali.

Mogłoby to być jedno z jej opowiadań – o kobiecie, która staje w obliczu tego, co wydawało jej się nie do pomyślenia, i o swojej szaleńczej miłości z powodu tych wieści. Co zrobiłaby taka bohaterka? Po cierpieniu związanym z odkryciem, zbyt wcześnie, że jej dobry mąż jest niedoskonały, czy ta kobieta wydostałaby się z otchłani, otworzyła bardziej serce, nie porzuciła miłości albo nie wyeliminowała powstałego w niej nowego życia? Czy przyjęłaby z zadowoleniem pierwsze ruchy płodu, stałaby się cudowną kobietą w ciąży, kochającą matką, pławiącą się w blasku uwielbienia swojego pełnego wad męża, w domu, w którym dobro królowałoby nad złem, gdzie ostatecznie rany z dzieciństwa goiłyby się jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki? Ta bohaterka mogłaby tak zrobić – i w całym tym procesie odkryć niewykorzystane zdolności, żeby żyć pełnią życia, w prawdziwym życiu, poza stronami opowiadań, które napisała, i powieści, nad którą właśnie pracowała. Ta postać nigdy nie porzuciłaby swojej pracy, swojego celu życia, pozostałaby poważną pisarką, bez względu na to, co zgotowało jej życie, skończyłaby swoją pierwszą powieść, i powieść, która powstałaby po niej, i kolejną, i wszystkie powieści, jakie powstałyby później, ponieważ pisałaby i kochałaby swoje nieplanowane dziecko, podobnie jak kolejne, z biegiem cudownych lat. Oczywiście w historii tej kobiety potrzebne by były wątki tragedii, nieszczęścia, katastrofy, pecha i złamanego serca, ale nie czas było nad tym rozmyślać. Wiedziała, że potrafiłaby napisać takie opowiadanie, ale czy mogłaby uczynić samą siebie jego bohaterką, stać się tamtą tytułową Joan?

Usłyszała, jak samochód Martina z łoskotem wjechał na podjazd, przeciągły świst ulgi silnika, kiedy zdał sobie sprawę, że może odpocząć, i pomyślała: chyba spróbuję.

– Joan Ashby-Manning, gdzie jesteś? – zawołał Martin i natychmiast przyszło jej na myśl, dlaczego zgodziła się przyjąć jego nazwisko, chociaż jego zastosowanie ograniczało się do ich życia prywatnego, nazwiska na wspólnych rachunkach bieżących i kontach oszczędnościowych.

Słyszała, jak szeleścił papierowymi torebkami w kuchni. Dźwięk szybko rozchodził się po tak małym i zwartym domu, z trzema sypialniami i dwiema łazienkami. Naprawdę idealnym dla młodej rodziny. Nie wymyślili jeszcze, co zrobić z tym trzecim pokojem, w którego pustce rozbrzmiewało echo.

Siedząc przy biurku, usłyszała wystrzał korka, szum nalewanego do kieliszka płynu, potem szelest folii aluminiowej zdartej z butelki musującego cydru jabłkowego, który najwyraźniej piły wszystkie kobiety w początkach ciąży – fałszywy eliksir świętowania.

Joan spojrzała na napisanych w pocie czoła Współczujących egzekutorów i zastanawiała się, czy da radę skończyć książkę na czas.

– Jeszcze siedzę na górze, Martin, ale już schodzę – zawołała.

Przyszła do niego do kuchni. Musujący cydr jabłkowy w szklance ze żłobkowanego szkła, którą jej podał, przypominał pojemnik na mocz do badania, ale płyn był z pianką, z musującymi bąbelkami, z zaskakującą, delikatną słodyczą, którą czuła przez długie sekundy na języku. Wyszli przez tylne drzwi i stanęli razem na swojej ziemi. Kiedy sięgnął po jej dłoń, pozwoliła mu na to, czuła się tak, jakby pochłaniał ją całą.

– Dziękuję – powiedział Martin. – Wiem, ile to znaczy.

Nadal była w otchłani, nie była w stanie dostrzec tej niebezpiecznej ścieżki, którą będzie musiała się wspiąć, żeby znowu poczuć grunt pod stopami, więc nic nie odpowiedziała, milczała, ćwicząc to, co, jak sądziła, zrobiłaby Joan – siedzenie cicho, pozostawienie swojego zdania dla siebie, przemyślenie wszystkiego.

Martin co jakiś czas znowu jej dziękował, i znowu, i znowu, zawsze szeptem, aż światło wykrwawiło się z nieba, a błękit stał się pogrążoną w smutku szarością. Stojąc przy tylnym wejściu, zanim Joan weszła za Martinem do domu, jeszcze raz podniosła wzrok, spróbowała pomyśleć o niebie, jak o czymś więcej, jak o niebiosach, miejscu, do którego wysyła się życzenia, gdzie one są spełniane, ale przypominało jej ono tylko starą, wyżętą do sucha szmatę.

2.

Joan Ashby nawet przed sobą nie mogła zaprzeczyć prawdzie – w ciąży była boginią. Siła hormonów sprawiła, że jej wrodzone dobre zdrowie stało się zauważalne i wręcz doskonałe. Skóra lśniła, białka oczu błyszczały, a długie włosy, które zawsze przypominały wodospad czarnych loków, rosły w zapierającym dech tempie i sięgały już do talii, nieustannie łaskocząc ją w gołą skórę, kiedy spała. Rzęsy Joan zamieniły się w liście palmy nad jasnoniebieskimi oczami, które też się zmieniły, ich kolor nabrał egzotycznej głębi, zaskakiwały ją, kiedy podnosiła wzrok, myjąc zęby. Zawsze była obiektywna, jeśli chodzi o swoją urodę, ale nawet ona była zadziwiona, kiedy własne odbicie migało jej w lustrze. Była boginią, a w kąpieli, która stała się jej codziennym wieczornym rytuałem, czuła się jak syrena.

Często w myślach dziękowała temu dziecku za to, że było bardziej myślące, niż się wcześniej spodziewała. Obawiała się, że będzie ją karało za to, że go nie chciała, ale nie cierpiała na poranne mdłości ani nie była wyczerpana, a w miarę jak rosło, ładnie układało się w środku, z gracją ją zaokrąglając, nie nadszarpując przy tym naturalnej fizycznej delikatności Joan i nie nadając jej ciału jakichś nieporęcznych i niezgrabnych kształtów.

Serdeczni mieszkańcy Rhome często zatrzymywali ją na ulicy, zapewniając, że będzie cudowną matką, czasem pytali o pozwolenie, a czasem bez pytania sięgali ręką i głaskali ją po brzuchu, mówiąc: „Niech się szczęści”, chociaż nie bardzo wiedziała, czy to ona im miała przynieść to szczęście, czy też oni jej. Wieczorem, po kąpieli, kiedy Martin chciał zrobić to samo, często mówiła:

– Proszę, nie rób tego. Dzisiaj pogłaskano mnie już tyle razy, że czuję się jak Budda.

W niewielkim Rhome nie była jedyną kobietą w ciąży. Mieszkało tam jeszcze sześć innych, ale ona uchodziła za największą gwiazdę miasteczka. Słynna pisarka z Nowego Jorku z szykownym mężem u boku, neurochirurgiem od oczu, który kupił dom na tym nowym osiedlu, oficjalnie jeszcze bez nazwy, choć niektórzy zaczęli już nazywać je Brzoskwiniowym Gajem, co nie miało dla Joan najmniejszego sensu. W sąsiedztwie nie rosły żadne brzoskwinie, w ogóle nie było tam żadnych drzew – przynajmniej na razie – ani trawy, ani ogrodów, jedynie sąsiedzi mieszkający z dala od siebie, którzy machali do siebie, wycofując auta ze świeżo wyrównanych podjazdów.

Małomiasteczkowe życie miało swoje zalety. Nie goniło jej stado wilków, jak to bywało w Nowym Jorku, gdzie nawet banalne sprawunki okazywały się warte uwagi, i ta ciągła irytacja podczas zakupów w sklepie, czytania gazety w pralni, kupowania świeżych owoców w warzywniaku. Jednak w Rhome nie była całkowicie anonimowa. W Opowiastce i Molu Książkowym, dwóch księgarniach w miasteczku, znajdujących się na przeciwległych krańcach ładnej, głównej ulicy nazwanej z fantazją Strada di Felicità, przez całe miesiące na wystawach prezentowano z maestrią jej książki, które w mgnieniu oka znikały z półek, więc ludzie rozpoznawali ją po zdjęciach na skrzydełkach tylnej okładki oraz z artykułów prasowych na jej temat w „New York Timesie” i „Washington Post”, w których zamieszczano jej zdjęcia. Jednak przechodnie podchodzili do niej nieśmiało, grzecznie, życzliwie, prosząc o autograf na tytułowych stronach książek, chcieli wiedzieć, po pogłaskaniu jej brzucha, kiedy dziecko przyjdzie na świat, czy ma na uwadze jakieś ulubione imiona, czy ona i doktor z łatwością się aklimatyzują. Joan uśmiechała się uprzejmie na to delikatne wtrącanie się, przedstawiała się, jak należy, poznawała imiona i zawody, angażowała się w nieco inną wersję pogaduszek o życiu niż ta, do której zapewne miejscowi byli przyzwyczajeni. Miała skłonności do tego, by szybko sięgać poza sztuczność, zadając podchwytliwe, odważne pytania. Ale widziała, że jest lubiana, i czuła się mile widziana, nawet jeśli to właśnie dziecko pozwalało przełamywać pierwsze lody, a ciąża sprawiała, że wydawała się mniej onieśmielająca, bardziej przystępna.

Jedynie raz śledził ją jakiś człowiek, kiedy była w piątym miesiącu ciąży i pod koniec dnia zrobiła sobie przerwę od pisania powieści, i nadal krążyły jej po głowie dopiero co napisane fragmenty:

Było to czasopismo z wyższej półki, luksusowo wydane, drukowane w Englewood w stanie New Jersey, i co miesiąc zamieszczano w nim dwadzieścia stron ogłoszeń opatrzonych jednym nagłówkiem: „Uprzejmi egzekutorzy poszukiwani”. Każde ogłoszenie stanowiło gorącą prośbę o ich usługi. W jednym z nich, które zwróciło szczególną uwagę Silasa i Abego, było napisane: „ZABÓJCA TROSKLIWEGO OJCA – POSZUKIWANY. Mój ojciec był kiedyś wspaniałym człowiekiem, dyrektorem liceum, uczciwym i solidnym. Byłby zszokowany, gdyby wiedział, jak jęczy o każdej porze dnia, gdyby wiedział, że grube kasztanowe włosy, które były jego sekretną dumą, przerzedziły się do pojedynczych pasm, eksponując delikatną niczym jajko czaszkę. Mogę powiedzieć, że on wie, że daleko zboczył z kursu, że stracił sens życia. Kiedyś rzucał słowami z ogromną pewnością siebie, ale w jego oczach odbija się teraz świadomość, że cofa się do etapu dziecka. Nie powinien tak cierpieć. Osobę zainteresowaną proszę o kontakt. Zapłacę według obowiązującej stawki”.

Mężczyzna, który śledził Joan, zastygł w bezruchu, stojąc na chodniku, kiedy weszła do sklepu, a potem ruszył za nią, gdy kontynuowała spacer. Odwróciła się, żeby na niego spojrzeć, i w powietrzu rozbłysły białe gwiazdki, flesz aparatu tego mężczyzny, reportera, który ją tropił, i nagle Odile, właścicielka Opowiastki, wypadła przez drzwi wejściowe swojej księgarni i urządziła mu piekło. Kiedy mężczyzna natychmiast się poddał, w geście obronnym zaciskając dłonie na aparacie, i pobiegł szybko ulicą, Joan wiedziała, że nie należał do tej mafii, która deptała jej po piętach w Nowym Jorku – żaden z nich nie poddałby się tak łatwo. Ale Odile nie przestała krzyczeć, dopóki nie zniknął za rogiem.

Proszono ją, żeby czytała swoje teksty na wieczorkach literackich w księgarniach, w bibliotece, żeby wpadała na comiesięczne spotkania dyskusyjnego klubu książki, które odbywały się w miejskim ośrodku kultury w Rhome, zrzeszającego wszystkich tutejszych szanowanych czytelników. Zrobiła listę polecanych książek dla liderki grupy, trajkoczącej Renee w podeszłym wieku, która powiedziała:

– Byłabym uszczęśliwiona, ustępując pani miejsca, absolutnie uszczęśliwiona, wprost uradowana, mogąc to zrobić, i zachwycona tym, że dołączę do grona pani admiratorów. Dopilnuję, żebyśmy mieli świeżo upieczone ciasteczka i domową lemoniadę na nasze spotkanie w ośrodku kultury. Jakie pani lubi? Owsiane? Z kawałkami czekolady? Maślane? Proszę mi tylko powiedzieć, a ja przypilnuję, żeby wszystko było, jak trzeba. Zapewnimy pani także wygodne krzesło, nie jedno z tych metalowych, na których sami siedzimy.

Jednak Joan odmawiała wszystkiego, co pochłaniałoby czas i odrywało ją od pracy nad Współczującymi egzekutorami, ponieważ jej agentka, Volkmann, regularnie sprawdzała, na jakim etapie jest książka. „Zniknęłaś z cywilizowanego świata, wobec tego musimy dopilnować, żeby twój głos zabrzmiał donośnie z tej prowincji, na którą wyjechałaś, aby był wyjątkowo głośny i wyraźny. Wobec tego pisz szybko, Joan, pisz bardzo, bardzo szybko”.

Martin także często pytał, jak tam postępy w pracy nad książką, zazwyczaj kiedy brała wieczorną kąpiel, gdy potrzebowała absolutnej ciszy, żeby zostać sam na sam ze swoimi myślami, by dziecko mogło się spokojnie przewracać w brzuchu bez bycia upominanym. Za każdym razem, kiedy pytał: „Czy mogę coś przeczytać?”, jego uśmiech i ciekawość pozostawiały za sobą ślady, bagatelizując jej spokój. Kiedy zaczął się ich romans, Inne małe mieściny odniosły już spory sukces, a Joan kończyła pracę nad ostatnim z połączonych ze sobą opowiadań, które składały się na zbiór Fikcyjnego życia rodzinnego. W trakcie weekendowych wizyt, które sobie nawzajem składali, poważnie oceniała wpływ tej kiełkującej miłości na swoją pracę, to, czy miłość zmieniała ilość czasu, jaką spędzała przy biurku w swoim mieszkaniu w East Village albo w Bibliotece Muzycznej Friedheima na Uniwersytecie Johna Hopkinsa w Baltimore, kiedy byli tam z Martinem. Jednak wydajność jej pracy nie spadła. Napisała większość Współczujących egzekutorów, będąc z nim w związku, doświadczając jego wspaniałomyślności, szacunku dla jej twórczej aktywności, kiedy przychodziła do niego w nocy nieprzytomna, jakby wracała z innego świata. Ani razu nawet nie pozwolił sobie na to, by zapytać, czy może przeczytać to, co napisała, a gdyby to zrobił, musiałaby się zastanowić nad tym, czy ten związek ma szanse na przetrwanie. Teraz, kiedy nosiła jego dziecko, zaczynał zmieniać się w mężczyznę, który rościł sobie takie prawo. Wiedziała, że on nie postrzegał tego w ten sposób, ale już nieraz po takiej prośbie miała ochotę zabrać swój brzuch razem z jego zawartością i wyjść.

– Może za jakiś czas – odpowiadała, wcale nie mając tego na myśli.

Kilka razy w tygodniu Joan bywała w miejskim ośrodku rekreacyjnym, pływając powoli kolejne długości basenu w swoim ciążowym kostiumie kąpielowym. Pozostałe ciężarne kobiety z Rhome też pływały, tam i z powrotem, wzdłuż torów, z podskakującymi piersiami, trzymając suche głowy nad wodą i rozmawiając o swoim życiu seksualnym teraz, kiedy gwałtownie przytyły, i o swoich zachciankach żywieniowych. Jedyną zachcianką Joan była możliwość utrzymania się na powierzchni wody. W poniedziałki, środy i piątki po południu upinała swoje niezwykle długie włosy, naciągała czepek i pływała kraulem, trzymając głowę nad wodą.

Augusta, Carla, Dawn, Emily, Meg i Teresa stanowiły „Brzuchatą Szóstkę”, jak same zaczęły o sobie mówić, przyjaciółki z dzieciństwa, które rozjechały się na różne uniwersytety albo do college’ów, a potem podróżowały, zanim na dobre wróciły w rodzinne strony. Kiedy rozmawiały w szatni, po pływaniu, Joan była zaskoczona, że kontakt z szerokim światem nie zmienił ich pragnień, planów, nie przekonał ich do tego, żeby osiedlić się w bardziej interesującym miejscu – choćby w jakimś dużym mieście – wieść bogatsze życie, które sama tak niedawno porzuciła.

Kobiety stłoczyły się wokół niej, chcąc się dowiedzieć, czy Nowy Jork jest tak niebezpieczny, jak mówią w wiadomościach. Kiedy opowiadały jej o krajach, jakie odwiedziły po ukończeniu studiów, nazywały ten czas „swoją młodością”, a chodziło o standardową trójcę: Francję, Anglię i Włochy.

A dokąd podróżowała Joan, chciały wiedzieć. Nie wymieniła wszystkich krajów, jakie odwiedziła w trakcie trasy spotkań autorskich wokół Fikcyjnego życia rodzinnego, i zapytała wymijająco:

– A więc żadna z was nie była w Indiach? Chcę zobaczyć ten kraj. Od dziecka.

Nie pojechali z Martinem w podróż poślubną, a teraz, kiedy Joan jest w ciąży, też nie pojadą, ale chciała, żeby miesiąc miodowy spędzili właśnie w Indiach. Nie miało wielkiego znaczenia to, co Martin ględził na ten temat, powiedział, że nie jest zainteresowany, że nie chce zanurzać się w brudzie i w biedzie, i że kto wie, kiedy wybiorą się w jakąkolwiek podróż teraz, gdy ich życie uległo zmianie.

Brzuchata Szóstka miała podobne odczucia w kwestii Indii jak Martin, więc Joan nie wyjaśniała, z jakich powodów jest zafascynowana tym krajem. Nie miała pewności, czy te kobiety były czytelniczkami – żadna z nich nie zwracała się do niej jak do gwiazdy, jak to robili inni mieszkańcy Rhome, nie wspominały też, że wiedzą, że jest pisarką – wobec tego nie pisnęła ani słowem o tym, że Indie mocno ją pociągały z powodu przeczytanych w dzieciństwie książek autorstwa E.M. Forstera, R.K. Narayana, Mulka Raja Ananda, Rajy Rao i innych, którzy opisywali sposób bycia, postrzegania, nieznane i dzikie krajobrazy, całkowicie różne od tych, jakie widziała za oknem domu swoich rodziców – takie same domy z ogródkami z przodu i z tyłu, z identycznymi drzewami i kwiatami posadzonymi w ten sam staranny sposób. Nawet wiosną i jesienią, kiedy rozkwitały kwiaty, świat wokół niej był zanurzony w sepii, natomiast w historiach o Indiach, które czytała, flora i fauna roiły się i kipiały życiem, a ludzie tryskający energią prawdziwie przeżywali swoje trudne życie na ulicach. Każdy miał jakąś historię do opowiedzenia, własną albo cudzą. Małe i ubogie hinduskie miasteczka były dla Joan o wiele bardziej interesujące niż miejsce, w którym dorastała. Te książki stanowiły dla niej sprawdzian zarówno jako czytelniczki, jak i autorki.

Pytania, jakie zadawała Joan Brzuchatej Szóstce w czasie rozmów po pływaniu, kiedy wszystkie miały skórę śmierdzącą przemysłowym chlorem, pozwalały jej zajrzeć pod ich łagodną powierzchowność, to nieustanne chichotanie, sposób, w jaki odgarniały sobie nawzajem z twarzy pojedyncze pasma włosów, komplementując kolor paznokci u nóg. Nie były to bezwartościowe kobiety. Carla była właścicielką Rękodzielni przy Laurel Place, tuż obok Strada di Felicità. Joan wchodziła tam i natychmiast stamtąd wychodziła, z tego labiryntu schowków wypełnionych po brzegi kolorowymi motkami włóczek do robótek ręcznych i nićmi do haftowania. Kawałki materiału z próbkami haftów wisiały na żyłkach wędkarskich. Stały tam pojemniki z koralikami i amuletami oraz jedwabne sznureczki do nawlekania tych koralików i amuletów, we wszystkich kolorach tęczy, każdy kolor w osobnej wiązce, grubej niczym koński ogon, a wszystkie zawieszone na haczykach. Carla prowadziła również w sklepie warsztaty robótek na drutach i haftowania, a trzy razy do roku zapraszała artystów, którzy tworzyli oryginalne rysunki na płótnie do haftu dla jej klientek.

– To sztuka autoekspresji na zlecenie, naprawdę, jeśli coś takiego w ogóle istnieje. Bo klientka ma jedynie kontury obrazka na siatce, dopóki sama go nie wyhaftuje.

Joan widziała ceny tych oryginalnych obrazków do haftowania… Carla pobierała opłaty od pięciuset dolarów w górę. Faktycznie, wspaniały biznes jak na Rhome, podbijanie cen towarów potrzebnych do zajęć, które wydawały się Joan niepojęte, ale potem zrobiła pośpiesznie kilka notatek o pewnym miasteczku pogrzebanym pod lawiną włóczki i o ludziach nieświadomych tej katastrofy, ponieważ nigdy nie wyszli przez frontowe drzwi, zbyt pochłonięci marnowaniem swojego życia na robienie na drutach i haftowanie.

Dawn była właścicielką Boulangerie de Rhome, znajdującej się tuż obok Mola Książkowego. Po college’u zapisała się na trzydziestodwutygodniowy intensywny kurs cukiernictwa artystycznego we Francji i tuż po powrocie otworzyła swój sklep, dofinansowany przez ojca.

– Dawno oddałam mu pieniądze, i to z odsetkami – powiedziała do Joan, trzymając rękę podniesioną do góry, żeby w razie czego kogoś nią trzepnąć.

Wstawała codziennie o czwartej nad ranem i pracowała w kuchni na tyłach sklepu, wyrabiając wszystkie rodzaje francuskiego pieczywa – pain à l’ail, pain au froment, pain aux noix, pain au beurre, pain beignet – podobnie jak typowe bagietki i ulubiony wypiek Joan, który kupowała co tydzień, pain bâtard, chleb, który wychodził z pieca nierówny, w dziwnych, przypadkowych kształtach. Stały tam żeliwne stoliki w stylu francuskiego bistro i witryny chłodnicze pełne ułożonych równo rzędów petit four, tarteletek, tortów i eklerów, sosów waniliowych, cytrynowych i czekoladowych. Martin uznał już Boulangerie de Rhome za miejsce objęte zakazem wstępu dla samego siebie. Nie wiedział, jak twierdził, że jest aż takim łasuchem.

Meg i Teresa miały bardziej zwyczajne zawody. Obie były nauczycielkami, Meg uczyła szóste klasy w szkole podstawowej w Rhome, a Teresa uczyła fizyki w miejscowym liceum.

Augusta i Emily były prawniczkami i wspólnie prowadziły kancelarię.

– Skupiamy się – wyjaśniła Emily – na prawie rodzinnym i małżeńskim, w tym na adopcjach i rozwodach, oraz na nieruchomościach, majątkach powierniczych, testamentach i na egzekucji majątku.

Zabrzmiało to dla Joan, jakby były ponurymi żniwiarkami miasteczka, obstawiającymi wszystko, od kołyski aż po grób. Zastanawiała się, jakim sposobem mieścina wielkości Rhome generowała wystarczająco wiele spraw prawnych, żeby obie miały się czym zająć. Populacja miasteczka liczyła jakieś siedem tysięcy mieszkańców. Czy aż tak wiele domów zmieniało właścicieli?, zastanawiała się. Czy aż tak wielu ludzi potrzebowało zapisywać w spadku przepastne posiadłości? I chociaż ta szóstka przyszłych mam stanowiła dowód, że mieszkańcy nie mieli problemów z płodnością, zastanawiała się nad liczbą adopcji, jakie dwie wspólniczki obsługiwały. Nie widywała, tak jak to było w Nowym Jorku, rosyjskich i chińskich dzieci w wózkach pchanych przez rodziców, którzy najwyraźniej nie dzielili tej samej tożsamości etnicznej ze swoimi ślicznymi maleństwami. Jednak ponad wszelką wątpliwość mieszkańcy powierzali Auguście i Emily większość swoich kwestii prawnych, ponieważ czasami jedna albo druga była zbyt zajęta, żeby przyjść na basen o dwunastej w południe.

Gdyby Joan nie dopytywała, dowiedziałaby się tylko, że wszystkie dziewczyny należące do Brzuchatej Szóstki wyszły za mąż za chłopaków, których znały, ale nie umawiały się z nimi na randki w szkole średniej – dwóch Billów, jeden Kevin i jeden Steve – i były dumne ze swoich powiększających się brzuchów, obfitych piersi, szczególnie Augusta.

– Po raz pierwszy w życiu noszę stanik – powiedziała.

Kiedy rozmawiały o swoich sklepach, obowiązkach nauczycielskich, kancelarii, osiągnięciach, były wolnymi, niezależnymi kobietami. Gdy gromadziły się razem, jak zawsze w szatni, tworzyły kolonię, niczym owady, stado emitujące bzyczenie na wysokich falach. Być może sprawiało to podobieństwo ich fryzur, krótkich, o ostrych liniach, różnych odcieniach karmelu, dzięki czemu wyglądały niczym rój pszczół. Kiedy Joan do nich dołączała, zazwyczaj jako ostatnia wychodziła z basenu, rajcowały, jak kolektyw mrówek na misji, wlekący okruszki dla tych, którzy zostali w tyle. Niemniej jednak, kiedy jej nadejście je rozdzielało, wracały do rozmowy, mówiąc normalnymi głosami, śmiejąc się z tego, ile razy w nocy wstawały z łóżka na siku, lamentując, z dumą, nad tym, że straciły figurę, przybrały na wadze, szybko wymieniając się wskazówkami i poradami i włączając do tych sesji Joan.

– Joan jest szczęściarą – stwierdziły. – W twoim wieku wcale nie stracisz figury, a wszystkie zmiany szybko wrócą do poprzedniego stanu. My będziemy musiały się bardziej napracować.

Przed tym życiowym przypadkiem Joan nigdy nie wyobrażała sobie zamartwiania się tym, by jej figura wróciła do poprzednich kształtów. Zastanawiała się, dlaczego kobiety z Brzuchatej Szóstki uparły się, żeby podkreślać swój wiek. Być może według małomiasteczkowych standardów były stare jak na pierwsze dziecko, wszystkie miały trzydziestkę i traktowały ją, jakby należała do innego pokolenia, chociaż nie była od nich aż tak dużo młodsza. Jeśli dziecko urodzi się po terminie, będzie miała dwadzieścia sześć lat, kiedy zostanie matką.

Dziewczyny z Brzuchatej Szóstki lubiły pogawędki o tym, jak zmienią się ich priorytety. Najpierw był mąż, potem praca, potem one same, ale wkrótce na pierwszym miejscu będzie dziecko, potem mąż, a następnie praca. Uważały się za mądre, z wewnętrzną świadomością, chociaż wszystkie były nowicjuszkami, jeśli chodzi o ciążę i bycie matką. W trakcie tych szatnianych zgromadzeń Joan w głębi duszy wątpiła w ich pewność co do tego, jak będą wiodły swoje nowe życie, w te ich nieporuszone niczym głaz deklaracje. Uważała, że coś łączyło brak zainteresowania ze strony jej matki z tą uciążliwością, jaką dziewczyny z Brzuchatej Szóstki już obejmowały myślami. Powinno jej się udać, pomyślała, rozdzielać różne cele i zamiary, poruszać się pomiędzy równocześnie istniejącymi światami, żyć w różnych wcieleniach, w miarę jak te będą się pojawiać w równoległych wszechświatach.

W miejskim ośrodku rekreacyjnym w Rhome, w związku z dużą liczbą kobiet oczekujących dziecka, uznano za dobry pomysł zorganizowanie zajęć jogi dla kobiet w ciąży. Zajęcia miały się odbywać dwa razy w tygodniu o trzynastej – taka chwila wytchnienia dla przyszłych mam w samym środku zabieganego dnia. Skonsultowano z Teresą wybraną godzinę. Zasiadała w zarządzie miejskiego ośrodka rekreacyjnego i uznała, że joga po pływaniu będzie stanowiła miłe połączenie. Joan po raz pierwszy usłyszała o nowych zajęciach, kiedy pewnego dnia po basenie wszystkie zebrały się w szatni i członkinie Brzuchatej Szóstki zdarły z siebie mokre kostiumy i włożyły luźne spodnie dresowe albo szorty, krótkie topy albo podkoszulki, po czym podniosły wrzawę wokół Joan, która nadal stała w ociekającym wodą kostiumie, i powiedziały, że musi do nich dołączyć, a uśmiechały się przy tym zachęcająco, sięgając ręką, by dotknąć jej wilgotnych loków, i zapewniając, że będą się wszystkie świetnie bawić.

– Bez ciebie to nie będzie to samo – pokrzykiwały. – Musisz wpaść, chociaż raz.

Wcześniej nie zapraszały jej do grupy, która tak naprawdę była kliką, a teraz zrobiły to jedynie ze względu na dziecko.

Instynktownie chciała odmówić, ale pewnego piątku, w szóstym miesiącu ciąży, po pływaniu spędzonym na rozmyślaniach o rodzinie kamieniarzy, jaka pojawiła się na kartach powieści – matce, ojcu i trzech córkach, które dostały wolną rękę w wyborze płyt nagrobkowych, w decydowaniu o ozdobach i epitafiach na grobach osób wyeliminowanych przez współczujących egzekutorów – Joan znalazła się w małym pomieszczeniu z lustrami, stojąc na macie i słuchając kobiety o szerokich ramionach, która opowiadała im o jodze dla kobiet w ciąży. Miała włosy w kolorze czerwonej miedzi, oszustwo, które nie zdołało zapewnić jej młodości, za którą tak się uganiała.

– Cześć wszystkim. Mam na imię Lannie. Sądząc po waszych mokrych głowach, domyślam się, że pływałyście, co jest dobrym ćwiczeniem na układ sercowo-naczyniowy, ale to dzięki jodze zachowacie sprężystość, poprawicie równowagę i krążenie, rozluźnicie mięśnie, nauczycie się właściwie oddychać i relaksować, co okaże się przydatne, kiedy będzie was boleć albo będziecie się bały w trakcie porodu. Poćwiczymy teraz oddychanie ujjayi. Zróbcie powoli wdech przez nos, aż wasze płuca całkowicie się wypełnią powietrzem, a potem zróbcie wydech, wciągając brzuch.

Rozległy się śmiechy i ciężarne chwyciły się za brzuchy.

– Tak, dobrze – odparła Lannie – ale nadal czujecie go od wewnątrz. Patrzcie teraz na mnie.

Zrobiła wdech, aż jej olbrzymi nos się zwęził, a klatka piersiowa uniosła się do góry niczym wał obronny, po czym rozległ się świst powietrza, który trwał wiecznie i wydawał się Joan głośny i denerwujący.

– Czy dla wszystkich jest to jasne?

Na co Brzuchata Szóstka odkrzyknęła:

– Jasne!

Stanowiły swoją własną drużynę cheerleaderek i mimo że przyjęły ją do swojego grona, Joan poczuła niesmak, przypomniawszy sobie tę hordę dziewczyn ze swojego liceum i siebie, młodszą o kilka lat od pozostałych koleżanek i kolegów w klasie – mając czternaście lat była uczennicą ostatniej klasy – i te dziewczyny w kusych kołyszących się spódniczkach i krótkich bluzeczkach do talii, które włóczyły się po korytarzach, podniesionym głosem rzucając w swoim mniemaniu trafne, a w rzeczywistości przykre uwagi, czym doprowadzały niektóre dzieciaki do płaczu. O Joan powiedziały kiedyś: „To ta dziewczyna, która na pewno lubi pióra. Ciekawe, co robi z nimi sama w łóżku”. Niemądra uwaga, która nie osiągnęła zamierzonego celu, udowadniając Joan, ponownie, jak łatwo ludzie kpią sobie z czyjegoś człowieczeństwa, sprawiają komuś ból, zaspokajając jakąś swoją wewnętrzną potrzebę. Nie mogła powstrzymać się od ciekawości, co mówiły o niej dziewczyny z Brzuchatej Szóstki, kiedy z nimi nie przebywała, gdy spotykały się razem i nuciły półgłosem.

Ćwiczyły oddychanie ujjayi, robiąc niezsynchronizowane wydechy, aż w końcu Lannie powiedziała:

– Dobrze. Wystarczy na pierwszy raz. Jesteśmy teraz gotowe na naszą pierwszą asanę. Pierwsza Virabhadrasana, pozycja stojąca, pierwsza spośród trzech pozycji wojownika. Jogini są znani ze swojego pokojowego nastawienia, ale Bhagawadgita, czyli „Pieśń Pana”, najbardziej szanowany ze wszystkich tekstów jogi, właściwie jest dialogiem pomiędzy dwoma sławnymi i budzącymi lęk wojownikami, który odbywa się na polu bitwy dwóch armii szykujących się do boju. W tej pozie został upamiętniony „duchowy wojownik”, który odważnie walczy przeciwko uniwersalnemu wrogowi, awidja, jakim jest nieświadomość samego siebie, ostateczne źródło naszego cierpienia. Wszystko to, nad czym pracujecie, podejmując walkę wewnątrz własnej jaźni.

Joan była przekonana, że Lannie wyuczyła się na pamięć swojej gadki na temat jogi, ale weszła w pozycję Virabhadrasany I, a potem w pozycję Virabhadrasany II i III, Drzewa, Psa z głową w dół, Kota-krowy, aż do starego dobrego siadu po turecku, podczas gdy Lannie wciąż rozprawiała o medytacyjnych korzyściach jogi, wyciszaniu wewnętrznych dialogów i uczeniu się, jak być tu i teraz.

Joan odkryła, że była dziwnie zwinna i z gracją wchodziła w te pozycje, że sprawiało jej przyjemność rozważanie instrukcji, puszczenie kontroli na godzinę, skupienie się nie na historii w swojej powieści, która jeszcze nie została odsłonięta, jak wtedy podczas pływania, ale na mistycznym sposobie, w jaki wykręcała swoje ciało, obserwując się w lustrze, jak z łatwością przechodziła z jednej pozy w drugą, pomimo brzucha, i nawet to chlupotanie, które razem z jednym czy dwoma kopnięciami dochodziło z jej wnętrza. Kiedy spojrzała na pozostałe dziewczyny, była zaskoczona, jak pretensjonalną postawę przyjmują, przechodząc z jednej pozy w drugą, rzadko odrywając ręce od swojego brzemienia, jakby były naczyniami dla kolejnych wielkich filozofów tego świata.

– Czas na Baddha konasanę, czasami zwaną również pozycją spętanego kąta – wyjaśniła Lannie. – Przysuńcie swoje maty do ściany. Usiądźcie wyprostowane plecami do ściany, złączcie razem podeszwy stóp i pozwólcie, żeby kolana luźno opadły… Meg, nie jesteś uziemiona. Złap kontakt z ziemią. Tak, rozstaw pośladki tak, żeby siedzieć stabilnie.

Na koniec zostały poproszone, żeby położyć się na boku na matach.

– Czas na zmodyfikowaną na potrzeby kobiet w ciąży Savasanę, pozycję trupa. Ułóżcie się wygodnie. Zamknijcie oczy. Ramiona i nogi rozluźnione. Dłonie odwrócone wewnętrzną stroną do góry. Teraz zróbcie wdech. Wciągnijcie ten oddech do płuc. Teraz zróbcie wydech. Wypchnijcie z siebie całe powietrze. A teraz każda z was łagodnie napina całe ciało. Trzymajcie. Trzymajcie. Trzymajcie. A teraz puśćcie… Zgaszę światło i możecie zostać w takiej pozycji tak długo, jak chcecie.

Kiedy Joan otworzyła oczy w ciemnej sali, była sama, na podłodze została już tylko jej mata. Zegar nad drzwiami pokazywał piętnastą zero trzy. Zajęcia skończyły się ponad godzinę temu. Czuła się szczęśliwa, w jakiś nieokreślony sposób, i to uczucie trwało, kiedy wracała samochodem do domu i przez kolejne dwie godziny pisania, i w trakcie kolacji z Martinem, gdy zanosiła się śmiechem, kiedy opowiedział jej o wpadkach pracujących pod jego opieką stażystów, gdy uważnie słuchała, jak opisywał wymyślone przez siebie pierwsze kroki radykalnego zabiegu chirurgicznego, który mógł przywracać na stałe wzrok w niektórych chorobach oczu. Mimo wszystko naprawdę poczuła radość z bycia w ciąży. Wcześniej jej nie czuła, a przynajmniej nie w pełni.

Tego wieczoru w łóżku, kiedy leżała na boku odwrócona plecami do Martina, dosiadając okrakiem, niczym konia, poduszki dla kobiet w ciąży, powiedziała:

– Bardzo spodobała mi się ta joga. Mam zamiar chodzić na zajęcia z Lannie, ale kiedy dziecko przyjdzie na świat, znajdę nauczyciela jogi z prawdziwego zdarzenia, nawet gdybym miała jeździć do innego miasteczka.

Martin ziewnął i odparł:

– Brzmi dobrze. Wszystko, cokolwiek chcesz robić, dla mnie brzmi dobrze. – Po czym zaczął po cichu chrapać.

Joan przyszła na myśl jej dawna okolica w Nowym Jorku, szkoła jogi, obok której często przechodziła. Nieraz myślała o tym, żeby otworzyć tamte drzwi, wejść do środka i sprawdzić, jak tam jest. W jej sercu pojawiły się nieco cieplejsze uczucia wobec dziecka, bo to dziecko, w zamian za zakwaterowanie i wyżywienie, podarowało jej coś nowego.

3.

Silas i Abe zostali porzuceni w koszu z wikliny przy remizie strażackiej, na prawo od czerwonej śluzy hangaru, i znalezieni przez kapitana, który zajrzał pod koc w kratkę i odkrył tam bliźniaki z przypiętymi do śpioszków karteczkami z wypisanymi na nich imionami. Obok kosza stała torba izotermiczna, na górze leżały pieluchy, a pod nimi znajdowały się butelki do karmienia. Kiedy kapitan wyciągnął butelkę, okazała się pełna. Wszystkie były pełne i na każdej napisano odblaskowym różowym pisakiem świeże mleko z piersi i wypisano datę. Ta, którą trzymał w ręce, miała datę dzisiejszą.

Kapitan zaniósł kosz i torbę do budynku, a jego silni strażacy, którzy na co dzień rzucali się w ogień, teraz pieszczotliwie przemawiali do niemowląt, robili słodkie miny i świergocząc, zmienili im pieluchy i nakarmili je, podczas gdy on zadzwonił do ośrodka opieki społecznej.

Pracownica ośrodka przyjechała i stwierdziła:

– Przynajmniej są w wieku niemowlęcym. To najważniejsze. Znajdą dla nich miejsce w mgnieniu oka.

– Proszę się tylko upewnić – odparł kapitan – że będą razem. Mają już wystarczająco trudny początek życia, by jeszcze iść przez nie oddzielnie. Zawsze będą się nawzajem szukali, jeśli pani tego nie dopilnuje.

Nie tego chciała kobieta. Rozdzielenie bliźniąt ułatwiłoby jej pracę, ale kapitan zmusił ją, żeby mu to przyrzekła, a ona, jako matka, która sama zawiodła, przystała na to.

W trakcie kolejnych lat, jako niemowlęta, małe dzieci, młodzi chłopcy, a potem nastolatki, Silas i Abe przewędrowali cały Środkowy Zachód, od Kansas i Iowy po Indianę, aż w końcu osiedli w Illinois. Ich przeróżni rodzice zastępczy, w sumie cztery komplety, wszyscy chcieli dobrze, zapewniali chłopcom jedzenia pod dostatkiem, ciepłe kołdry w łóżkach, książki do czytania i telewizję do oglądania, kosz do gry w uliczną koszykówkę i korzyści z dobrej publicznej edukacji. A oni byli dobrymi chłopakami – obaj blondyni, pogodni i radośni – przystojniakami lubianymi w szkołach, do których uczęszczali, mającymi powodzenie wśród dziewczyn, które ich obstępowały. Podobali się także słodkim i nieśmiałym dziewczętom, nie tylko tym szybkim, których biodra wcześnie przybrały ponętne, zaokrąglone kształty, a piersi podrygiwały w czerwonych albo czarnych stanikach.

W ciągu ostatnich pięciu lat Silas i Abe mieszkali w trzypiętrowej kamienicy w Chicago. Spośród wszystkich miejsc, w których do tej pory przebywali, to tam czuli się najbardziej jak w domu. Rodzicami zastępczymi chłopców byli księgowy i jego żona, nauczycielka gry na fortepianie. Niscy ludzie zimnego chowu, chociaż ten zimny chów nie był aż tak widoczny, oboje nosili okulary z grubymi szkłami i bez nich byli ślepi. Chłopcy nazywali ich Frederick i Shirley, ale kiedy rozmawiali o swoich dniach spędzonych w szkole, o swoich nocnych marzeniach i przyszłych planach, czasem się zapominali i na własny użytek zastępowali imię Frederick słowem tata, a na Shirley mówili mama. Tak blisko czuli się z nimi związani.

W swoje osiemnaste urodziny zbiegli z łoskotem po schodach na urodzinowe królewskie śniadanie przygotowywane rokrocznie przez Shirley – naleśniki, gofry, omlety, trzydzieści pasków bekonu i świeżo wyciskany sok z pomarańczy. Butelki soku z malinojeżyn, soku klonowego i słój słodkich pianek na stole w jadalni razem z ogromnym tortem, na którym wyrastały podwójne komplety osiemnastu świeczek. Pokój był udekorowany serpentynami, a z sufitu zwisał ręcznie zrobiony transparent, na którym napisano: „WSZYSTKIEGO DOBREGO Z OKAZJI URODZIN! PRZYSZŁOŚĆ NA WAS CZEKA!”.

Kiedy półmiski zostały opróżnione, sok pomarańczowy wypity, a talerzyki na tort wymazane lukrem, Shirley zagoniła ich do salonu. Silas i Abe opierali się. Zostali dobrze wychowani przez wszystkich swoich rodziców zastępczych, żeby wszędzie umieć się zachować i pomagać.

– Posprzątamy – powiedzieli chłopcy, a Shirley potrząsnęła głową.

– Nie trzeba. Mamy dla każdego z was prezent, taki rodzaj prezentu, z którego można wciąż czerpać i czerpać.

Pod łukowatym przejściem prowadzącym do salonu zsunęli buty, zgodnie z zasadą Shirley: żadnych butów na dywanie. Ale tego dnia ich zaskoczyła.

– Tym razem to nie będzie potrzebne. Natychmiast zasznurujcie z powrotem tenisówki. Miejcie je na nogach, bo będziecie ich potrzebować. A teraz idźcie i usiądźcie na sofie.

Chłopcy z powrotem zawiązali sznurówki tenisówek i na paluszkach przeszli po dywanie, spoglądając na siebie z ukosa i bez słów rozważając dziwność sytuacji, że pozwolono im robić to, co było zabronione. Usiedli na sofie, zaledwie o kilka centymetrów od siebie, po czym do pokoju weszli Frederick i Shirley, oboje na bosaka, każde z nich dzierżąc w ramionach olbrzymi prezent. Postawili zapakowane pakunki tuż obok obutych w tenisówki stóp Silasa i Abego.

Shirley usiadła przy pianinie i zagrała urodzinową melodię. Frederick klaskał i śpiewał, sam. Potem Shirley obróciła się na ławeczce i powiedziała:

– Gotowi? Dobrze, to zaczynajcie! Oderwijcie od razu te kokardy, rozerwijcie papier. Tym razem nie będziemy niczego zachowywać.

Chłopcy znowu spojrzeli na siebie. Co miały oznaczać wszystkie te nowe instrukcje, złamanie nienaruszalnych zasad? Shirley miała w piwnicy kufer z papierem do pakowania, dokładnie wyprasowanym, i kokardami, używanymi po raz drugi, trzeci i czwarty, które trzymała w plastikowych reklamówkach.

Wzruszyli ramionami i zrobili tak, jak im powiedziano.

Kiedy zdarli papier, stanęły przed nimi dwie zupełnie nowe walizki na kółkach z materiału w kolorze wojskowej zieleni. Walizki były ładne, ale nie tego oczekiwali bliźniacy, a raczej jednej z dwóch rzeczy: że Jacksonowie ich adoptują albo że podarują im używany samochód, z którego obaj mogliby korzystać.

– Bardzo wam dziękuję – powiedział każdy z nich.

– To tylko pierwszy prezent – odparł Frederick.

– Tak jak powiedzieliśmy, to prezent, który zawsze będzie procentował – wyjaśniła Shirley. – No dalej chłopcy, odsuńcie zamki walizek.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Eleanor Ashby, matka Joan Ashby (przyp. aut.). [wróć]

Przedruk za zgodą wydawcy, wydawnictwa Storr&Storr (przyp. aut.). [wróć]

Kiedy opublikowano Inne małe mieściny, Ashby, która wcześniej ukończyła szkołę średnią, po czym w cztery lata skończyła studia i studia podyplomowe, pracowała jako redaktorka w dziale beletrystyki nowojorskiego wydawnictwa Gravida Publishing, obecnie wchłoniętego przez Annabelle Iger Books, wydawnictwo-córkę Hargreen House (przyp. aut.). [wróć]

W książce Ashby w zbliżeniu, nieautoryzowanej biografii pisarki wydanej w 2000 roku, Geoffrey Collins napisał: „Ashby nie powróciła ze swojej zwieńczonej sukcesem europejskiej trasy spotkań autorskich na temat Fikcyjnego życia rodzinnego do mieszkania przy Lower East Side. Wraz ze swoim mężem osiedliła się w Rhome, w północnej Wirginii. W dokumentach można przeczytać, że Ashby kupiła dom o powierzchni stu dwudziestu metrów oraz ponad pół hektara działki, które były zapisane wyłącznie na jej nazwisko (przyp. aut.). [wróć]