Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Wprowadzenie: Początek dialogu

Dzień 1: Biblijny początek czy naukowy Wielki Wybuch?
miejsce akcji: Instytut Sztuki w Chicago

Galeria początku XX wieku

Koniec XIX wieku: impresjonizm

Dziedziniec McKinlocka: sztuka grecka, rzymska i bizantyjska

Europejska sztuka średniowieczna

Sztuka współczesna, 1945–1960

Dzień 2: Co się stało z tym nieszczęsnym Plutonem?
miejsce akcji: lodowy Płaskowyż Polarny we wschodniej części Antarktydy

Ślady stóp na lodzie

W poszukiwaniu Nowej Prawdy

Burza śnieżna

Zamieć

Ludzki wymiar

Dzień 3: Jak to naprawdę było z Galileuszem?
miejsce akcji: Wieża Wiatrów, Watykan

Odwzorowywanie świata

Niewiarygodnie wielki

Tylko fakty, Proszę Pani

Nauka historii

Ograniczanie szkód?

Historia nauki

Skutki

Galileuszowe splątanie

Dodatek: linia czasu kluczowych wydarzeń w sprawie Galileusza

Dzień 4: Czym była Gwiazda Betlejemska?
miejsce akcji: teleskopy Obserwatorium Watykańskiego na szczycie letniej rezydencji papieskiej, Castel Gandolfo

Opowieść o Gwieździe

Zjawisko astronomiczne?

Pobożna opowieść?

Cud?

Tajemnica?

Gwiazda przewodnia

Dzień 5: Co się wydarzy na końcu świata?
miejsce akcji: restauracja na końcu wszechświata

Antipasto

Primo piatto

Secondo piatto

L’insalada

Dolce

Il conto

Dzień 6: Czy ochrzciłbyś kosmitę?
miejsce akcji: Międzynarodowy Port Lotniczy w Los Angeles, Międzynarodowy Terminal Bradleya

„Chcielibyśmy jako pierwsi cię powitać...”

„Proszę nie pozostawiać bagażu bez opieki...”

„Osoby posiadające amerykańskie paszporty lub karty pobytu proszone są o przejście na lewo...”

„Mapa terminalu: Jesteś tutaj...”

„Autobus dla podróżnych oczekuje...”

Dzień 7: Podziękowania

Przypisy

© Copyright by Copernicus Center Press, 2018
Copyright © 2014 by Br. Guy Consolmagno and Fr. Paul Mueller
All rights reserved
This translation published by arrangement with Image, an imprint of the Crown Publishing Group, a division of Penguin Random House LLC

Tytuł oryginalny:
Would You Baptize an Extraterrestrial?
... and Other Questions from the Astronomers’ In-Box at the Vatican Observatory

Adiustacja i korekta
Artur Figarski

Projekt okładki
Michał Duława

Grafika na okładce
© Patrick Schneider | Unsplash
© Composer | Fotolia.com
© DM7 | Fotolia.com

Skład
Artur Figarski

ISBN 978-83-7886-389-2

Wydanie I

Kraków 2018

Copernicus Center Press Sp. z o.o.
pl. Szczepański 8, 31-011 Kraków
tel./fax (+48 12) 430 63 00
e-mail: marketing@ccpress.pl
Księgarnia internetowa: http://ccpress.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Pamięci o. Billa Stoegera SJ (1943–2014)

Wprowadzenie: Początek dialogu

GUY: Czy ochrzciłbyś kosmitę?

Jest to jedno z tych pytań, które notorycznie są nam zadawane przez osoby odwiedzające Obserwatorium Watykańskie... wraz z pytaniami o Gwiazdę Betlejemską, początek i koniec wszechświata, Galileusza, Plutona, czarne dziury, zabójcze asteroidy i wszystkie inne tematy, o które ludzie zawsze pytają astronomów.

Co takiego jest w tych pytaniach, iż budzą tak duże zainteresowanie – a czasem podejrzenia i lęk – u tak wielu ludzi? Spójrzmy prawdzie w oczy: większość ludzi wie, że w najbliższym czasie najprawdopodobniej nie spotkamy przedstawiciela cywilizacji pozaziemskiej, a ścisła wiedza na temat Gwiazdy Betlejemskiej nie jest wymagana w żadnym katechizmie czy też wyznaniu wiary. Jednak ludzie z jakiegoś powodu chcą poznać te odpowiedzi. Wciąż nas o nie pytają. Dlaczego tak się dzieje?

Ta książka jest właśnie o tym, co kryje się za tymi pytaniami.

PAUL: Książka ta jest również o tym, co się dzieje w przypadku, gdy nauka spotyka się z wiarą w przyjaznych okolicznościach przepełnionych wzajemnym szacunkiem.

Czy uważasz, że powinniśmy odrzucić wszystkie wyniki współczesnej nauki, które wydają się być sprzeczne z Biblią? Czy uważasz, że Biblia ma większy autorytet niż nauka i że biblijna wiara powinna zawsze mieć ostatnie słowo w konfrontacji z nauką? Jeśli tak, to książka ta może nie być adresowana do ciebie. (Ale czytaj dalej!)

Czy uważasz, że powinniśmy odrzucić w Biblii wszystko, co wydaje się być sprzeczne ze współczesną nauką? Czy uważasz, że nauka ma większy autorytet niż Biblia, i że powinna zawsze mieć ona ostatnie słowo w konfrontacji z biblijną wiarą? Jeśli tak, to może nie być to książka dla ciebie. (Ale czytaj dalej!)

Czy uważasz, że zarówno naukę, jak i wiarę należy traktować poważnie, ale zmagasz się z problemem, w jaki sposób połączyć je ze sobą w jedną niesprzeczną całość? Czy łapiesz się na tym, że starasz się odizolować od siebie naukę i wiarę, umieszczając je w oddzielnych, szczelnych przegrodach, ale mimo to chcesz, aby nie musiały one „na zmianę” mieć wpływu na twoje życie? W takim razie jest to książka dla ciebie. Czytaj dalej!

GUY: Obaj autorzy piszący tę książkę są członkami personelu badawczego Obserwatorium Watykańskiego, będącego oficjalnym astronomicznym instytutem badawczym Kościoła katolickiego. Ja jestem naukowcem; specjalizuję się w fizyce planetarnej i geologii, a zwłaszcza w badaniach asteroid i meteorytów. Specjalizacją Pawła jest historia i filozofia nauki – zwłaszcza fizyki i astronomii.

Obaj jesteśmy jezuitami, co oznacza, że przynależymy do Towarzystwa Jezusowego, największego zakonu w Kościele katolickim. Ja jestem jezuickim zakonnikiem, a Paul jest jezuickim księdzem. Kiedy ktoś pyta Pawła lub mnie, czy ochrzcilibyśmy istotę pozaziemską, potrzebujemy chwilę na zastanowienie: czy powinienem udzielić odpowiedzi z perspektywy naukowca, z perspektywy filozofa, z perspektywy katolickiego księdza lub zakonnika – a może z perspektywy kogoś, kto jest tymi wszystkimi osobami naraz i nie dostrzega w tym żadnego zasadniczego konfliktu czy też sprzeczności?

PAUL: Naszą podstawową pracą są badania. Większość czasu spędzamy pracując w laboratorium, prowadząc obserwacje, pisząc artykuły i uczestnicząc w konferencjach naukowych. Tak więc jesteśmy w stałym kontakcie z naszymi kolegami z innych instytutów badawczych i uniwersytetów.

Ale ponieważ większość z nas w Obserwatorium Watykańskim jest jezuickimi księżmi lub zakonnikami, jesteśmy też w częstym kontakcie z członkami ogółu społeczeństwa – ludźmi, którzy mają pytania i uwagi dotyczące nauki i wiary, ludźmi, którzy chcą nam opowiedzieć o jakimś dokonanym przez siebie odkryciu bądź też o samodzielnie opracowanej teorii. A także z osobami, które po prostu chcą porozmawiać. Otrzymujemy mnóstwo maili!

GUY: W mojej skrzynce mailowej mam ponad siedemset takich listów z ostatnich pięciu lat. Niektóre z tych wiadomości są nieco pokręcone. Ale wszystkie pochodzą od osób, które chcą poważnie traktować naukę i wiarę, a wielu z naszych korespondentów to ludzie, którzy mają problem z określeniem tego, jak powiązać ze sobą te dwa zagadnienia w spójną i niesprzeczną całość.

Ta książka koncentruje się wokół pół tuzina szczegółowych pytań zadawanych nam raz za razem – pytań, które same w sobie są interesujące, ale które również zazwyczaj zakładają pewien konflikt między nauką a religią.

Rozpoczynamy od pytania o opis powstania świata, pochodzący z Księgi Rodzaju, w opozycji do Wielkiego Wybuchu i omawiamy, w jaki sposób nauka i religia mogą mieć odmienne, choć uzupełniające się sposoby patrzenia na tę samą kwestię. Następnie skupiamy się na zagadnieniu, w jaki sposób naukowe teorie i pomysły zmieniają się i ewoluują w czasie – opisujemy na przykład niedawną sytuację, gdy astronomowie debatowali nad statusem Plutona jako planety. Zadajemy też pytanie, w jaki sposób religia może lub powinna reagować, gdy nauka ewoluuje i ulega zmianom. Aby zobaczyć, w jaki sposób taka relacja może funkcjonować – i co się stało, gdy nie działała ona we właściwy sposób – poddajemy analizie przypadek konfliktu Galileusza z Kościołem.

Ludzie wiary na ogół uważają, że Bóg w jakiś sposób aktywnie działa w naszym świecie. Mówimy o tym, czy może mieć to miejsce we wszechświecie, który wydaje się być regulowany i rządzony przez niezmienne prawa naukowe. Osoby wierzące często sądzą, że jesteśmy w pewien sposób ważni w oczach Boga. Zastanawiamy się nad tym, jak może się to przejawiać we wszechświecie, którego wielkość i wiek przekracza ludzkie wyobrażenie... i który ostatecznie wydaje się być skazany na zakończenie swojego istnienia w niezbyt chwalebny sposób.

I owszem, tak jak obiecuje to tytuł książki, mówimy również o tym, czy moglibyśmy ochrzcić kosmitę: co może oznaczać przesłanie Chrystusa we wszechświecie zawierającym niezliczoną liczbę planet i, z tego co wiemy, niezliczoną liczbę innych ras inteligentnych istot?

PAUL: Kiedy ludzie zadają nam takie pytania, często wydają się z góry przyjmować, że istnieje pewnego rodzaju konflikt między nauką a religią. Wiele osób uważa, że są one ze sobą w sprzeczności i że należy wybrać tylko jedną z nich.

GUY: Idea odwiecznej wojny między nauką a religią jest od jakiegoś już czasu popularnym tematem omawianym w książkach i czasopismach. Ale tak naprawdę pojawiła się dopiero w późnej epoce wiktoriańskiej.

PAUL: I wcale nie pochodzi z czasów Galileusza, jak wydaje się wielu ludziom.

GUY: Ale dwa proste spostrzeżenia gubią się w tym zgiełku. Nauka i religia mają wspólne korzenie historyczne – wojna między nimi (jeśli takowa w ogóle ma miejsce) nie była odwieczna. I wśród ludzi, którzy zajmują się nauką, jest też wiele osób wierzących. Przynajmniej dla nich – tak jak dla nas dwóch – religia i nauka wcale nie znajdują się w stanie wojny.

PAUL: Jak więc nauka i religia faktycznie odnoszą się do siebie? Czy muszą działać w oddzielnych, szczelnych przegrodach? Czy jedno z nich powinno uzupełniać i służyć drugiemu? Czy też można spojrzeć na ich podobieństwa, różnice i związki nie w kategoriach jakiegoś z góry przyjętego założenia, jak te sprawy powinny wyglądać, ale dostrzegając to, w jaki sposób nauka i wiara rzeczywiście współpracują lub nie współpracują ze sobą? Dyskusja, którą prowadzimy w tej książce, odzwierciedla to, jak nauka i wiara mogą ze sobą rozmawiać.

GUY: Jest to jeden z powodów, dla których napisaliśmy tę książkę w formie dialogu – jako serię sześciu rozmów między nami dwoma, czyli między Paulem i Guyem. Tych sześć dyskusji ma na celu odtworzenie wymiany myśli, które często zdarzało się nam prowadzić nawzajem, z innymi jezuitami oraz ludźmi, których poznaliśmy w naszej pracy. Aby wnieść nieco ożywienia do tej książki, wyobrażamy sobie, że każda z rozmów odbywa się w konkretnej scenerii. Niektóre miejsca są rzeczywiste, podczas gdy inne są czysto fikcyjne.

PAUL: Zastosowanie formy dialogu to także nasz ukłon w kierunku Galileusza, który napisał niektóre ze swoich wielkich dzieł w tej właśnie formie.

GUY: Oczywiście Galileusz umieścił swoich przeciwników wśród bohaterów i włożył określone słowa w ich usta. My tak nie postępujemy.

PAUL: My po prostu wkładamy słowa we własne usta!

GUY: Paul i ja mamy wielkie szczęście: możemy żyć i pracować z grupą jezuickich naukowców, którzy bardzo poważnie traktują naukę i wiarę. Wszyscy pracujemy razem w laboratorium, ale też razem modlimy się w kaplicy. W naszym codziennym życiu nie odczuwamy żadnego szczególnego konfliktu lub napięcia między nauką a wiarą. Paul i ja chcemy podzielić się z tobą naszym prostym, choć jednocześnie złożonym codziennym doświadczeniem poważnego traktowania nauki i wiary, bez jednoczesnego zamykania ich w oddzielnych przegrodach.

PAUL: Studiowałem teologię pastoralną, z którą Guy również miał do czynienia; stanowi ona część naszego jezuickiego kształcenia. Ale jeśli chodzi o określenie wzajemnej relacji nauki i wiary, nie uważamy, byśmy byli w stanie nauczyć cię, „w jaki sposób” tego dokonać. Zamiast tego chcemy po prostu podzielić się z tobą radością, nadzieją – i frajdą – jaką daje nam zajmowanie się nauką i żywą wiarą. Liczymy, że nasza nadzieja i radość okażą się zaraźliwe!

GUY: Tak więc czytaj dalej tę książkę i nie krępuj się podejmować z nami dyskusji podczas przewracania kolejnych kartek. My z pewnością będziemy się ze sobą sprzeczać!

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki