Dokąd odchodzą
parasolki

Na chwilę przed pocałunkiem anioła śmierci, który cały jest pokryty oczami, Azizi przez nieuwagę połknął pestkę czereśni. Gdy umarł i został pogrzebany, z ciała Tal Aziziego wyrosło drzewo. Piękna czereśnia o ciemnym drewnie.

(Encyklopedia historii powszechnej – Antologia Théophile’a Morela)

Jak cię usłyszę, skoro jesteś niemy? Nie martw się, dam sobie radę. Nauczyłem się słyszeć niewypowiadane słowa; i czytać te, które powstają w głowie, a przysięglibyśmy, że pozostały niewypowiedziane. Po prostu wyobraź sobie, że mówisz, a ja cię usłyszę. Pomyśl, że mówisz, a przemówisz. Wierzysz mi?

(Testament zamordowanego żydowskiego poety, Elie Wiesel)

Z pewnością spotkałeś mnie już tysiące razy, ale twoje spojrzenie nigdy się na mnie nie zatrzymało. Dziwisz się? Taki jestem, nie przykuwam uwagi. Jestem ludzkim kameleonem, czymś w tym rodzaju. Rozpływam się w tym, co mnie otacza, wtapiam się w krajobraz: nie mam nic, co mogłoby przykuwać wzrok. Wszystko we mnie jest tak pospolite, że ludzie patrzą na mnie i mnie nie widzą.

(Testament zamordowanego żydowskiego poety, Elie Wiesel)

Część pierwsza

1

PRZYPOWIEŚĆ BOŻONARODZENIOWA
dla dzieci, które nie wierzą
w Świętego Mikołaja

۱

2

– Za przeproszeniem

٢

– Za przeproszeniem – rzekł Fazal Elahi – magiczny ptak żebraka miast ulatywać w niebo, szybował do wnętrza człowieka, a gdy wracał na ramię właściciela, śpiewał piosenkę – a może recytował wiersz? wszystko jedno, do rzeczy – i oto ta melodia czy ten wiersz, cokolwiek to było, w najdoskonalszy sposób wyrażało odwiedzaną duszę, ze wszystkimi pokojami i pomieszczeniami, które mają duszę, ze stołami uginającymi się pod dawnymi frykasami, z podłogami wyściełanymi ręcznie tkanymi dywanami, z przepalonymi żarówkami, z Koranem odłożonym przy łóżku. Aććha! Ów żebrak nazywał się Tal Azizi i wierzył, że człowiek ma dwie dusze, popatrz na moje palce, Iso, dwie dusze, jedna, druga, widzisz? Jedną w ciele, drugą zaś w niebie, tak jak myśl jest w mózgu, jak w krzesłach jest słowo siadać. Bardzo dawno temu, chwała Allahowi, te dusze żyły razem, były mężem i żoną, zanim począł się czas, zanim czas jął nas starzeć, okrywać chleb pleśnią, drzeć ubrania, sprawiać, że skrzypią krzesła, burzyć domy, porzucać starych, rozrzucać kości wokoło, robić jogurt ze świeżego mleka. Wcześniej wszystko, mój mały Iso, wcześniej wszystko było jednością, tak jak ten stół i drewno, z którego jest zrobiony.

Tak powiedział Fazal Elahi, bardziej do siebie niż do Isy, chłopaka chudego, tak cherlawego i cichego – rzadko się odzywał – że siedział mu na kolanach. Kończył się dzień, przez okno wpadało czerwonawe światło torujące sobie drogę poprzez gęste powietrze, aby na koniec opaść na dywan w salonie. Elahi siedział przy laminowanym stole, okrągłym, zaściełanym ceratowym obrusem i kilkoma martwymi owadami. Na ceracie stały trzy wazoniki ozdobione kwiatami, środkowy był najwyższy i przezroczysty. Te po bokach były białe. We wszystkich ułożono czerwone plastikowe róże z kroplami kleju udającymi krople wody. Ręce Fazala Elahiego drżały, kiedy z kieszeni lnianej kolonialnej koszuli wyciągał papierosa. Przesunął palcami po nosie, powąchał papierosa, zielonkawobrązowego, cieniutkiego, związanego konopnym sznurkiem. Za przeproszeniem, powiedział i z kieszeni spodni wydobył zapalniczkę, zapalił papierosa, wypuścił dym przeciw powietrzu przed sobą. Lewą ręką sięgnął po małą filiżankę z herbatą i uniósł ją do ust, poczuł ciepło spowijające mu język, podniebienie, zęby, nos, gardło, gdy tymczasem Isa siedział skulony pod dymem, który mieszał się z padającym przez okno światłem.

Amina, siostra Fazala Elahiego, oparta o futrynę drzwi prowadzących do salonu, z długimi paznokciami wbitymi w stare drewno, wrzeszczała:

– Hańba! Hańba dla naszej rodziny!

Elahi przyprowadził do domu chłopaka, dzieciaka z ulicy, co gorsza, chrześcijanina, o zgrozo, Amerykanina. Fazal Elahi posadził go sobie na kolanach i tym symbolicznym gestem, gdyż tak się czyniło od czasów Abrahama, pierwszego monoteisty, adoptował go, adoptował i uczynił spadkobiercą fortuny, której, jak twierdził, nie posiadał.

Isa miał: czarne włosy, chude ciało, suche usta. Nogi krzywe, kościste.

– Hańba! – darła się Amina.

Isa przetarł piekące od dymu oczy. Spojrzał na Fazala Elahiego, jakby głuchego na krzyki siostry, i ponownie potarł oczy.

Kilka miesięcy przed tą obwieszczaną wrzaskami Aminy hańbą wydarzyła się wielka tragedia.

3

Kiedy urodził się Salim, Fazal Elahi otworzył dłonie w górę w geście

٣

Kiedy urodził się Salim, Fazal Elahi otworzył dłonie w górę w geście szczęścia, z rozłożonymi ramionami, z drżącymi ramionami, z ramionami kościstymi, ze skórą spoconą i lśniącą. Chwała Allahowi, rzekł Fazal Elahi, chwała Allahowi. Światło wlewało się przez małe okno ciasnego pokoiku w szpitalu i padało na ściany, które ociekały kreślącą drobne żyłki po farbie wilgocią. Elahi zwrócił uwagę na kropelki wody na białej futrynie, postanowił je policzyć, zabrał się do tego w myślach: jedna, dwie, trzy, cztery, pięć, chciał przestać, sześć, siedem, osiem, dziewięć, nie potrafił przestać, dziesięć, jedenaście, dwanaście, trzynaście, bardzo się denerwował. Pogubił się w rachunkach, kiedy żona coś powiedziała, a on tego nie zrozumiał. Fazal Elahi przyglądał się, jak woda, jak malutkie kropelki wody chwytają światło. Tak jak my, ludzie, pomyślał Fazal Elahi, malutkie kropelki są pułapkami na światło, niech będzie Allah pochwalony. W końcu spojrzał na Bibi, żonę, i opuścił ręce. Miał na sobie kolonialną koszulę z kieszeniami na piersiach i plamami potu, z kołnierzykiem niemodnym już od dziesięcioleci, ale pasującym do architektury szpitala, do małych i wielkich okien i połamanych okiennic, do drewna rozsypującego się od słońca i deszczu, i lat, od krzyków pacjentów i rodzących się, i matek, i umierających. Miał spodnie z białego lnu, nosił czarne włosy i brodę. Fryzura została wygładzona brylantyną ściekającą na czoło i kark, przez co skóra lśniła bardziej niż włosy. Bibi trzymała na rękach dziecko, noworodka, jego syna. Fazal Elahi popatrzył na jego zaciśnięte piąstki, to tak się rodzimy, przemknęło mu przez myśl, z zaciśniętymi pięściami, mój syn niczego nie chwyta, jedynie siebie samego, jednak po trochu nauczy się je otwierać, nauczy się, że aby coś mieć, trzeba otworzyć dłonie, tylko w ten sposób można pokochać, prawda, Bibi? Tylko w ten sposób można podać rękę, tylko tak można przyczesać włosy. Bardzo dobrze. Nauczy się chwytać rzeczy, doskonale różne rzeczy, twoje włosy, kochana Bibi, moje koślawe palce, a później broń, przepraszam, chciałem powiedzieć paciorki tasbihu albo piersi kobiece, albo jeśli taka wola Allaha, inne zamknięte dłonie, tak, inszallah.

Fazal Elahi ujął ręce nowo narodzonego dziecka i wzruszony uniósł je do ust. Miał łzy w oczach. Aććha! Jest wielkości mojego Koranu, pomyślał Fazal Elahi, patrząc na syna, ale wydaje się głębszy, a włosy są literami najbieglejszego kaligrafa, ta wygląda jak lām, a tamta wāw.

– Cóż zapisano włosami rozczochranego? – Fazal Elahi zapytał siebie na głos.

Bibi spojrzała na niego spod ciemnych i ciężkich brwi, ale nie odezwała się słowem. Elahi przyłożył usta do prawego ucha dziecka i wyszeptał: Za przeproszeniem, nie ma boga nad Allaha, a Mahomet jest jego Prorokiem. Następnie wyciągnął z kieszeni koszuli kilka daktyli, pogryzł kawek tego, który wydał mu się najsłodszy, i palcami rozprowadził sok po dziąsłach dziecka. Usłyszał nieśmiałe westchnienie, cichuteńkie.

– Wydawało mi się, że dzieci, gdy się rodzą, bardzo głośno płaczą. Proszę wybaczyć, ale naprawdę tak mi się wydawało, myślałem, że zapełniają cały świat swoimi pierwszymi wrzaskami, ale w końcu to raczej pojękiwania niż wrzaski, prawda, Bibi?

– Pewnie tak. Skąd mam wiedzieć? To płacze akurat tak, inne pewnie płaczą głośniej.

– Masz rację, nie wiem, co mówię, jedni płaczą więcej, inni mniej. Każdy jest inny, prawda, światło mojej duszy? Od chwili opuszczenia łona matki, a może nawet wcześniej. Moja siostra, kiedy się urodziła, ojciec mi mówił, nic nie powiedziała, nawet nie otworzyła ust, musieli ją walnąć, żeby dała jakiś znak życia.

– Nic o tym nie wiem. Mnie ojciec łoił codziennie. Nie po to, żebym płakała, tylko żebym się zamknęła. Tyle łez się nałykałam, że nie wiem, jakim cudem nie zasoliło mnie całkiem od środka. Odłóż dziecko do łóżeczka, niech śpi.

– Nie trzeba go nakarmić?

– Nie wiem. Połóż je do łóżeczka i idź do swojego kuzyna. Wszyscy musimy odpocząć.

Bibi miała spuchniętą twarz, włosy rozczochrane, mokre od potu i przylepione do czoła, ale była, według Fazala Elahiego, cudowna, olśniewająca i wspaniała. Brązowa skóra Bibi była zarumieniona, usta drżały jej lekko i miała lśniące oczy. Płynęły jej łzy, nie ze szczęścia, ale z wysiłku przy porodzie. Elahi, przyjrzawszy się żonie i poczuwszy swego rodzaju mistyczne uniesienie jej widokiem, spuścił głowę, jak zawsze. Tak właśnie żył, z oczyma utkwionymi w ziemię, ze spuszczonym wzrokiem. Odłożył Salima, czerwonego po porodzie, do łóżeczka. Zrobił to powolutku, bardzo ostrożnie i wszystko zastygło i stało się spokojne niczym wieczór, który przycupnąwszy na parapecie, popija zieloną herbatę.

Cisza.

Wszystko było spokojne, mimo panującego wokół harmidru, krzyków z korytarza, wrzasków dochodzących zza parawanu oddzielającego łóżko obok, muzyki z czyjegoś radia. Fazal Elahi patrzył na syna olśniony: nigdy nie widział nic tak wielkiego wyglądającego na coś tak maciupkiego.

Przesunął palcem po policzku dziecka.

– Przepraszam, pójdę do kuzyna, kochana Bibi, przepraszam. Wydaje mi się, że Salim może chcieć piersi, ma otwarte usta, wygląda jak ryba wyciągnięta z wody przed myciem akwarium.

Bibi wzięła dziecko, żeby je nakarmić. Elahi zszedł po schodach na parter. Mam nadzieję, że w swojej ostatniej chwili, pomyślał, mój syn będzie się śmiał pełną piersią, żeby zrównoważyć tę pierwszą, kiedy płakał. Minął dwóch lekarzy, ze szczęścia niemal przewrócił jednego z nich. Ostrożnie, zawołał lekarz, ale Elahi niczego wokół siebie nie słyszał, poza jakąś starą perską melodią, której nauczył się jako dziecko i która teraz się do niego przyplątała, przepełniając mu głowę i spływając po brodzie i ubraniu. Z głośników szpitala rozbrzmiewał tymczasem głos muezzina. W poczekalni siedział jego kuzyn Badini. Uścisnęli się.

– To chłopak, z tych, co płaczą po cichu.

Badini uśmiechnął się.

Jakiś mężczyzna, usłyszawszy Fazala, powiedział, że jego również przed chwilą spotkało to szczęście, został ojcem, chwała Allahowi!, i dodał: te pierdolone bachory robią z nas baby, mięczaków.

– Pójdziemy do domu? – zapytał Elahi.

Kuzyn, niemowa, odpowiedział skinieniem głowy, ogromnej głowy, nieproporcjonalnie wielkiej w porównaniu z ciałem. Ponieważ Badini zgolił włosy, brodę, brwi, a nawet przycinał rzęsy, miał potworną twarz, niczym gigantyczny owad albo jak wszechświat przed własnymi narodzinami. Patrzył na ludzi nazbyt czarnymi oczyma, mrok bez światła sączył mu się ze źrenic, strzępy ciemnych nocy. A przy tym wyglądał, jakby przez cały czas się uśmiechał. Kiedy patrzyło się na niego, odnosiło się wrażenie, że jest zadowolony. Ale był to rodzaj ataraksji. Niemowa nie pozwalał, żeby świat go dotknął, i sam nie wplątywał się w świat, żył w przestrzeni nazbyt wewnętrznej, za bardzo w środku. Miał krótkie nogi i ręce krótkie. Jedna z rąk, które były jego słowami, miała o jeden palec mniej, bo odpadł mu, gdy był dzieckiem. Mały palec, cały czarny, poddał się jako pierwszy z całego ciała.

Fazal Elahi doskonale rozumiał kuzyna, lepiej, niż gdyby go słyszał. Zawsze gdy spoglądał na jego ręce, jakby widział swoją własną myśl, a czasem miał absolutną pewność, że usłyszał ręce niemowy, albo sam przypisywał swoje myśli rękom Badiniego.

Wychodząc ze szpitala, wpadli na Dilawara Krupina, zdyszanego, w brązowym kamizie, z tasbihem w prawym ręku, z purpurową twarzą. Jego błękitne oczy były okrągłe jak spodki, bardzo wybałuszone, niemal mu wypadały. Trzech mężczyzn pozdrowiło się wzajemnie. Niemy Badini odszedł o kilka kroków, kiedy Fazal Elahi dzielił się z Dilawarem nowinami. Za przeproszeniem, Dilawarze Krupin, zostałem ojcem, to chłopak, z tych, co to płaczą po cichu, chwała Allahowi. Dilawar uśmiechnął się, ale wyglądał na zmieszanego i kręcił ustami z jednej strony na drugą jak mysz. Fazal Elahi zagadnął go o ojca, generała Ilię Wasiljewicza Krupina, a on odpowiedział, że ojciec ma się świetnie, jak zawsze, silny jak sztorm, silny jak Hindukusz, silny jak kogut bojowy. Niech go Allah chroni, dodał Elahi. Dilawar Krupin dalej kręcił ustami, zacierał ręce. Niemy Badini, oddalony o kilka kroków, widział to zachowanie i zachodził w głowę. Fazal Elahi pożegnał się z Dilawarem, który pożegnał się z nim i niemową kiwnięciem głowy oraz kurtuazyjnym zdaniem. Słońce o tej godzinie padało pionowo z góry, raziło głowy, paliło wszystko, dziurawiło ciała i docierało do dusz, do trzewi, do kości. Dilawar wszedł po schodach na pierwsze piętro szpitala, podczas gdy Elahi odchodził z Badinim, ten zaś rękoma pytał, co też on tam może robić. Fazal Elahi spojrzał na ręce kuzyna, które nawet gdy mówił rzeczy najbardziej pospolite, prosił o solniczkę albo pozdrawiał kogoś, wydawały się poezją. Ręce Badiniego poruszały się jak poematy.

– Nie mam pojęcia – odpowiedział Fazal Elahi.

– To dziwne, wydawał się zdenerwowany,

czy może ojciec

pogrążył się w chorobie? – zapytał niemowa subtelnymi dłońmi.

– Generał? Nie. Jest zdrów jak góra.

– Może ktoś bliski,

ktoś z rodziny?

Tragedie cenią sobie

naszą intymność,

lubią przysiąść z nami

na herbatkę.

– Wszystko w porządku z rodziną, sam Dilawar mi to powiedział. Gdyby miał takie nowiny, pewnie by się nimi podzielił, prawda?

– W takim razie, co

on tu może robić?

– Nie mam zielonego pojęcia, kuzynie, nie mam pojęcia. Znasz Dilawara, może przyuważył jakąś pielęgniareczkę, lubi kobiety, trudno go winić. Ale z tego tylko same kłopoty, prawda? Potem trzeba im kupować perfumy, czekoladki i zabierać na przechadzki, same utrapienia. Kobieta musi być wyspacerowana, tak właśnie, jak pieski starych Francuzek.

Dalej szli w milczeniu, jeden obok drugiego. Fazal Elahi zatrzymał taksówkę i potargowali się o cenę. Elahi oznajmił taksówkarzowi, za przeproszeniem, cena, którą mi pan podaje, wystarczyłaby na podróż samolotem do Paryża, na co kierowca odpowiedział, żeby Elahi lepiej zaczął się uczyć hiszpańskiego, bo nie obniży ceny. Niemowa uśmiechnął się. Fazal Elahi przeprosił, ale w Paryżu nie mówi się po hiszpańsku, po czym dalej próbował swoim cichym głosem obniżyć cenę o połowę, potem do dwóch trzecich, potem zaledwie do trzech czwartych, a na koniec targowali się o obniżkę tak nieznaczną, że taksówkarz ustąpił.

W szpitalu wilgoć płynęła po ścianach, ale Dilawar nie zwracał na to uwagi. Wbiegł po schodach co dwa stopnie, poza ostatnimi trzema. Przebiegł korytarzem tłocznym od ludzi i krzyków, omijając nosze z chorymi, siedzących na podłodze, pielęgniarzy i pielęgniarki. Jego usta ciągle się poruszały jak u jedzącej myszy, oddech dalej był dyszący. Zatrzymał się przed drzwiami, nie zwracając uwagi na krople wody mieniące się na białym drewnie, nie zainteresował się, jak one pochwytują dusze i ból. Rzucił okiem na swoje buty, kompletnie zakurzone, przeszło mu przez myśl, że powinien był je wypastować.

Bez pukania wszedł do pokoju Bibi.

Jak coś tak wielkiego może wyglądać na coś tak maciupkiego

4

Nawida właśnie skończyła

۴

Nawida właśnie skończyła piętnaście lat. Usta wypełniało jej letnie słońce i zimowy śnieg, były nieznacznie popękane od słów, pikantnego jedzenia i zwyczaju pocierania o nie paznokciami. Ojciec poinstruował ją przed śmiercią, kaszląc pomiędzy słowami przeciskającymi się przez zniszczone rakiem gardło:

– Pamiętaj zawsze o jednym, Nawido, zawsze pamiętaj o mnie, nie trzeba więcej, przyrzeknij, że będziesz o mnie pamiętać.

– Przyrzekam, baba – odrzekła Nawida.

– Kiedy sobie o mnie przypomnisz, przypomnisz sobie wszystko, co ci powiedziałem.

– Tak, baba.

– Podaj mi papierosy.

– Lepiej nie.

– Podaj mi papierosy.

Nawida wstała, żeby pójść po paczkę i podać ją ojcu. Ten próbował włożyć sobie papierosa do ust, ale mu się nie udało i papierosy rozsypały się po cementowej podłodze. Ojcu trzęsły się ręce, choć wydawało mu się, że to świat się trzęsie i tylko on, jako jedyny, siedzi nieruchomo. Nawida podniosła papierosa, który potoczył się do jej lewej nogi, i włożyła go ojcu do ust.

– Zapal go.

Nawida posłuchała, z twarzą zasnutą smutkiem.

Ojciec zaciągnął się kilka razy, strużka krwi pojawiła mu się na ustach, pobrudziła zęby na czerwono, pobrudziła całe życie na czerwono. Krew ma kolor nieszczęścia, pomyślała Nawida, ma kolor śmierci, nawet nie wiem, dlaczego, gdy ktoś umiera, ubieramy się na czarno, powinno się chodzić na czerwono, bo to ciało na lewą stronę. Obojgu szkliły się w oczach łzy, jej ze smutku, jemu od dymu.

– Będziesz pamiętać, jak powinnaś się zachowywać, będziesz pamiętać o czytaniu Koranu, o nauce, nie ma nic złego w tym, żeby wiedzieć, gdzie jest Nil i kim był Ibn al-Faradi albo co mówi Masnawi. Będziesz pamiętać, żeby szanować zmarłych, [kaszel] bo nikt nie szanuje żywych, gdy nie wie, skąd oni pochodzą, a my wszyscy przecież pochodzimy od zmarłych, wszyscy nasi przodkowie zostali pochowani, to stamtąd przyszliśmy, nie ma w tej wiedzy żadnego wstydu, przeciwnie, zawsze powinniśmy o tym pamiętać. I to do nich odchodzę, wracam. Pamiętaj, Nawido, nikt nie odchodzi, my tylko wracamy.

– Tak, baba.

– Będziesz pamiętać o mnie, prawda, Nawido?

– Tak, baba.

– Będziesz się opiekować młodszym bratem, bo będziesz o mnie pamiętać, a przypominając sobie mnie, przypomnisz sobie wszystko, co ci powiedziałem. [kaszel] I pamiętać będziesz o Bogu i zawsze [znów kaszel] wypełnisz swoje obowiązki i codzienne modlitwy, wyjdziesz za dobrego mężczyznę i będziesz słuchać swojej ciotki, nie pozwolisz, żeby twój brat chodził do palarni opium [silniejszy kaszel] albo paradował z bronią.

– Tak, baba.

I papieros wypadł mu z ust, powoli, jak gdyby nie miał pewności, że grawitacja jest prawem.

Nawida bosą stopą zgasiła papierosa, który miał ustnik czerwony od krwi, gdyż dotykał ust ojca. Nic nie czuła na skórze, żadnego bólu, siedziała tam przez kilka godzin, ze stopą na zgaszonym papierosie, z szumem śmierci, który wydawał się wentylatorem w głowie. Ojciec miał rękę zsuniętą na podłogę, rozchylone wargi, zaschniętą krew w ustach, na szyi, na ubraniu, ale oczy nie wydawały się martwe. Nawida przesunęła ręką po włosach ojca. Pogładziła go kilka razy. I ciągle powtarzała ten gest, kiedy siostra wróciła do domu, jej starsza siostra, która była bardzo wysoka, więc musiała się pochylić, aby przejść przez drzwi. Nawida nie spojrzała na nią, wciąż miała wzrok utkwiony w plamkach krwi na omdlałym papierosie i we włosach ojca, zastygłych ustach, martwych uszach. Zapytała siostrę, czy chce herbaty, lecz siostra nie odpowiedziała, za to oświadczyła, że teraz Nawida powinna zamieszkać z nią i jej mężem – który jest dobrym człowiekiem, przedsiębiorcą kanalizacyjnym – lecz Nawida odmówiła, wolała zostać z ciotką. Na to siostra rzuciła, że Nawida do niczego się nie nadaje, że jest głupia i że ciotka nie będzie umiała wydać jej za porządnego człowieka. Siostra Nawidy miała plecy zgięte w łuk, bo ciągle starała się ukryć swój wzrost, bo to przecież niemal zniewaga wobec mężczyzn, więc matka wiecznie jej powtarzała, że jest pokraczna, i to wszystko ciążyło jej na kręgosłupie i przygniatało ją do ziemi. Nawida ponownie zaproponowała jej herbatę, lecz siostra wyszła bez słowa.

Ciotka wróciła do domu wkrótce potem i zaniosła się krzykiem i lamentami. Wyrywała sobie włosy, ciągnęła się za nie, łkała za bratem i Bogiem. Nagle bardzo szorstko oznajmiła:

– Musimy zająć się pogrzebem.

5

O kilka kilometrów od domu Nawidy żył mężczyzna o skórze

۵

O kilka kilometrów od domu Nawidy żył mężczyzna o skórze spalonej słońcem, skórze twardej niczym u krokodyla. Kiedy ojciec Nawidy umierał, z gardłem zniszczonym rakiem, mężczyzna mieszkający o kilka kilometrów opodal siedział w żelaznej klatce na tyłach swego domu, skulony i kompletnie nagi, wystawiony na mocne letnie słońce. Jego skóra miała kilka milimetrów grubości, była poznaczona brązowawymi strupami. Jego muskularne ciało było pręgowane od żelaznych prętów, gdyż mężczyzna mieszkający o kilka kilometrów od domu Nawidy, nawet skulony i w kucki, ledwie mieścił się w klatce. Na koniec dnia wychodził ze swego więzienia i ryczał jak niedźwiedź brunatny. Prostował zdrętwiałe nogi, ramiona, palce, ręce, strzelał stawami, jednym po drugim. Mył nogi, brudne od własnego moczu – czasem też odchodów – i ubierał się. Wtedy mężczyzna mieszkający o kilka kilometrów od domu Nawidy wracał do swojego wielkiego domu przez drzwi na tyłach, brał klucze swego niemieckiego samochodu, czarnego i lśniącego, i wychodził w noc, przepełniony słońcem nagromadzonym przez cały dzień.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Spis treści

Dokąd odchodzą parasolki

CZĘŚĆ PIERWSZA

1. PRZYPOWIEŚĆ BOŻONARODZENIOWA dla dzieci, które nie wierzą w Świętego Mikołaja

2. – Za przeproszeniem

3. Kiedy urodził się Salim, Fazal Elahi otworzył dłonie w górę w geście

4. Nawida właśnie skończyła

5. O kilka kilometrów od domu Nawidy żył mężczyzna o skórze

6. Włosy Bibi spływały niczym strugi

7. Mężczyzna, który mieszkał

8. Mimo że chodził zawsze z twarzą przyklejoną

9. Zaraz po ślubie, na prośbę Bibi, żeby wozić ją

10. Nawida była bardzo

11. Dni po porodzie

12. Za przeproszeniem, wyobraźmy sobie bezskrzydłowca, powiedzmy pchłę

13. Groby dwóch

14. Przeznaczenie ma wiele twarzy. Rybak miał jedną córkę

15. Dwie chińskie wazy zakołysały się, kiedy pekińczyk

16. Wzdłuż długiej ulicy, która prowadziła

17. Poranek wstał mglisty i nie było widać gór na horyzoncie po drugiej stronie

18. Po drodze do fabryki dywanów, przechodząc

19. Gdzie też ona może być

20. Gdy Fazal Elahi był dzieckiem, wiele pracował i nigdy nie

21. Bibi zostawiła

22. Miał pomarszczoną skórę

23. Fazal Elahi bardzo często zatrzymywał się w pół gestu, z zagubionymi rękami

24. W wieku trzech lat Salim jeszcze nie potrafił

25. Wszystko, co znajdowało się

26. Opowiadano, że Ilia Wasiljewicz Krupin, kiedy był młodym żołnierzem, jechał

Jak stworzyć ciszę w środku dziecka

27. W wieku siedmiu lat

28. Spotkanie Badiniego z Salamudynem było

29. Mówiło się, że gdy miał siedem lat, Badini

30. Salamudyn spędził popołudnie

31. Kiedy Salamudyn znalazł się na łożu

32. Szachownicę ojciec Fazala Elahiego kupił

33. Było coś

34. Papiery i flagi wypełniały

35. Naćiketa Mudaliar w wieku piętnastu lat wstąpił do Bractwa Somy, świętego

36. Za każdym razem, gdy trzeba

37. Amina patrzyła, jak brat bierze

38. Rzekł Tal Azizi: Przeznaczenie

39. Radziecki samolot z 1974, o niemal dwudziestu

40. Słońce marło w pyle

41. Przy wejściu do grobowca derwiszów złodziei Helveg i Naćiketa Mudaliar natrafili

42. Noc była spokojna, jak gdyby

43. Noc nie cieszyła się

44. Noc była długa, obcy wydał

45. – Dlaczego przeklina się aż do siódmego

46. Następnego dnia, tego samego, kiedy ojciec

47. Po południowej modlitwie generał

48. Rzekł Tal Azizi: Otwarte okno

49. Niemiecki samochód jechał z wielką szybkością. Fazal Elahi trzymał się

50. Wszystkie sny Gunnara Helvega działy się

51. Pył pokrywał wszystko. Generał Krupin zatrzymał się

52. Niemy Badini przyprowadził baranka

53. Wiadomości na temat pożaru skupiały się przede wszystkim

54. Ledwie lekko poruszał

55. Drewniany konik był niewidzialny. Salim wyobrażał sobie

56. Niemy Badini szedł

57. Dzień dobry / dobry wieczór, w zależności od przypadku

58. Badini zrobił kilka gestów rękami i pokręcił

59. Rozłożył deseczki na podłodze

60. Warkot dźwigu topił się

61. Zanim jeszcze przeszedł przez bramę, już słyszał

62. Kobieta w burce chwyciła

63. Kiedy hotel Imperial Comfort spłonął i Singh

64. Jest czereśnia w Isfahanie / a w niej cuda

65. Podłoga jęczała z bólu przy każdym kroku

66. W dniu, w którym wszystko się skończyło, Fazal Elahi otrzymał złą

67. Tamtego dnia Fazal Elahi zamknął fabrykę

68. Walizka z pieniędzmi leżała otwarta w małym

69. Trzech amerykańskich żołnierzy

70. Call me Azrael

71. Błękit oczu Dilawara skrywał się pod

CZĘŚĆ DRUGA

72. Naćikecie Mudaliarowi trudno było przeżyć

73. Na szachownicy osadzał się

74. Mleko się zagotowało

75. Naćiketa zasłaniał jedną dziurkę w nosie i oddychał

76. Rzekł Tal Azizi: Dywany służą temu, by czyścić

77. Życie Naćikety Mudaliara opowiedziane w sposób metaforyczny, odnoszący się do pociągu

78. Koguty nie widzą

79. W pudełku, w drewnianej skrzyneczce, Amina przechowywała wycinki

80. – Niemożliwe. Nie jest w stanie

81. Dni tworzące nasze życie powstają

82. Fazal Elahi obudził się przed

83. Pod wieczór Badini znalazł go wyczerpanego, siedział

84. Elahi przyjmował wszystkich

85. – Dowiedziałem się niedawno

86. Mułła Mossud pojawił się z pomysłem

87. Derwisz nie był tak szkodliwy, jak uważał Badini, albo taki się wydawał

88. Za przeproszeniem, kochany Salimie, chcę Ci powiedzieć, że jesteś

89. Kolejka nie zmniejszała się z czasem: nienawidzący

90. Pęk kluczy Elahiego był

91. Minęły tygodnie i Fazal Elahi był skazany

92. Herbata była nazbyt

93. Drzwi na ulicę otworzyły się i weszła Amina, ubrana

94. – Szklankę wody

95. Amina uderzyła w krzyk

96. Gdy tylko Fazal Elahi obudził się następnego

97. Isa chodził razem

98. Autobus zepsuł się pośród

99. Faruk trzymał za głowę

100. – Alkohol to zdrowy nałóg

101. – Choćby przed kilkoma dniami – powiedział Amerykanin

102. Isa spoglądał w morze. Fale przypływały

103. Fazal Elahi usiadł w autobusie. Naprzeciw niego

104. Po kilku szklaneczkach whisky Amerykanin

105. Isa spał w podcieniach ruin, na obrzeżach, gdzie sypiały

106. Następnego poranka Fazal Elahi pojawił się

107. To biurokratyczne czekanie przyniosło

108. Aby zalegalizować adopcję, Fazal Elahi oparł się

109. – Hańba! – krzyczała Amina

110. – Będziesz spał w łóżku Salima – powiedział

111. W salonie Elahi miał znudzoną minę. Nie rozmawiał

112. Za przeproszeniem, kochany Salimie,

113. Zeszli w dół ulicą, przeszli przez rondo z pomnikiem Jamina ad-Dauli Abu al-Kasima Mahmuda Ibn Sebüktigina na koniu, bardziej znanego

114. Naćiketa Mudaliar, zawsze tak drobny

115. Isa spał otulony, nie kocami

116. Nie jest najsilniejszy ten, kto wygrywa, najczęściej

117. Naćiketa Mudaliar codziennie nalegał

118. Nagłe otwarcie Ruya

119. Przed snem Isa kładł Biblię

120. Dom pachniał kardamonem i kuminem

121. Dilawar nie wiedział, co zrobić, żeby odzyskać

122. – Za przeproszeniem, wstawaj, Iso

123. Na ulicy Badini poszukiwał kawałków

124. A skoro mowa o chlebie: Z rana, zawsze gdy Isa szedł

125. Ślady to nie trop

126. Kreski na ziemi coraz bardziej się skupiały

127. Pewnego dnia ramadanu Isa poczuł

128. Fazal Elahi i Badini zawieźli Isę do szpitala i czekali

129. Isa już nie spał, kiedy Fazal Elahi wszedł do jego

130. Nigdy nie było słychać kroków

131. Wieczory przynosiły

132. Salon nagle stał się zbyt

133. Amina zmuszała Isę do chodzenia

134. Nerwy Fazala Elahiego napięły się

135. Fazal Elahi wzdychał przy każdym przyklejanym

136. Za przeproszeniem, kochany Salimie

137. Rzucane okruchy chleba mówiły

138. – Nic poważnego – powiedział lekarz – na szczęście szyba

139. Fazal Elahi przytulił Isę ze spokojem, który utracił

140. Na dzień przed pojawieniem się Isy w domu jeep

141. Słońce odbijało się

142. Amina, gdy tylko mogła, odwiedzała

143. Niełatwo mu było jeść. Isa był głodny, lecz mięso

144. Z rana przed drzwiami jej pokoju stał flakon perfum

145. Piłka z autografem Kamila już nie należała

146. Mułła Mossud nie pozwolił

147. W przeciwieństwie do

148. Wieczory, gdy pieszczoty nocy

149. Naćiketa Mudaliar zaczął często bywać

150. – A więc to nie był ałmas

151. Walki przed chwilą się

152. Naćiketa Mudaliar czekał

153. Przez otwarte okno było widać Dilawara z podniesionymi

154. Ulica pełna ludzi, przystrojona

155. W dniu, w którym Amina znalazła parę

156. Kobieta o imieniu Diamante rzuciła się do stóp

157. Bezsenność sprawiała

158. Koty spały

159. – Wstawaj!

160. Był piękny dzień. Słońce nie dmuchało

161. Badini zrobił z chleba serię

162. Centrum chrześcijańskie znajdowało się względnie

163. – Dziwi mnie ta przyjaźń

164. – Spójrz, Iso

165. Dywany walały się

166. Wściekłość generała Ilii Wasiljewicza Krupina rozlewała się

167. – Za przeproszeniem, księże – zagadnął

168. Miriam kipiała zadowoleniem, Dilawar bowiem

169. – Za przeproszeniem, Naćiketo Mudaliarze, muszę panu opowiedzieć

170. Isa spędzał sporo czasu

171. – Kiedyś – powiedział Fazal Elahi do księdza – myślałem, że teleskopy

172. Isa powiedział, że woli historie z książek, które Fazal Elahi, ksiądz

173. Baranek wyzionął ducha

174. Przy schodach, w kałuży krwi

175. Serce Isy było jak jego

176. Skrzynia na dywany eksportowe została wyłożona

177. Naćiketa Mudaliar usiadł obok

178. Jesteśmy ciężsi, kiedy zamykamy

179. Szkarlatyna, szkarlatyna, szkarlatyna

180. Mułła Mossud nie wchodził

181. Czuł się tak, jakby

182. Krzyki Aminy

Apendyks

***

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Tytuł oryginału: Para onde vão os guarda-chuvas

Copyright © 2013 Afonso Cruz

By agreement with Bookoffice (bookoffice.booktailors.com) © 2013 Penguin Random House — Grupo Editorial Unipessoal, Lda.

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2018

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Katarzyna Raźniewska

Fotografie i ilustracje © Afonso Cruz

Projekt okładki: Panóplia®

Opracowanie graficzne polskiej wersji okładki: Sławomir Folkman / www.kaladan.pl

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Dokąd odchodzą parasolki, wyd. I, Poznań 2018)

ISBN 978-83-8062-963-9

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel.: 61 867 81 40, 61 867 47 08

fax: 61 867 37 74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer