WYBÓR WIERSZY

PRZEKŁAD

NOTY BIOGRAFICZNE

POSŁOWIE

JERZY JARNIEWICZ

KOLEJNOŚĆ WIERSZY

ARTUR BURSZTA

JOANNA MUELLER

Spis treści

Seamus Heaney: Błystka / The Spoonbait

Craig Raine: Inca

Leontia Flynn: Język mojego ojca / My Father’s Language

Seamus Heaney: Kolejowe dzieci / The Railway Children

Robert Minhinnick: Na lekcjach / In Class

Hugh MacDiarmid: Poezja i nauka / Poetry and Science

Oliver Reynolds: Dysgu

Charles Tomlinson: Las Trampas, USA

Ian Hamilton Finlay: Errata do Owidiusza / Errata of Ovid

David Kennedy: Empatia i wiosna / Empathy and Spring

Moniza Alvi: Kanał w Lahore / Lahore Canal

Charles Simic: Czubek czerwonego ołówka / Stub of a Red Pencil

Jackie Kay: Ktoś inny / Somebody Else

Jo Shapcott: Nosorożec / Rhinoceros

Simon Armitage: Mało brakowało / Missed It by That Much

Philip Larkin: Wysokie okna / High Windows

Paula Meehan: Hannah, moja babka / Hannah, Grandmother

Jackie Kay: Moja babka / My Grandmother

Nuala Ní Dhomhnaill: Jeruzalem / Jerusalem

Medbh McGuckian: Dziewczyna, która zamieniła się w słonecznik / The Girl who Turned into A Sunflower

Malcolm Lowry: Szczęście / Happiness

Rosemary Tonks: Studenci u Bertorellego / Students in Bertorelli’s

Leontia Flynn: Miałam 16 lat, kiedy spotkałam Seamusa Heaneya / When I Was Sixteen I Met Seamus Heaney

Eiléan Ní Chuilleanáin: Jakaś ręka, jakiś las / A Hand, A Wood

Nuala Ní Dhomhnaill: Alba / Aubade

Leonard Cohen: Wiersz / Poem

Joy Harjo: Wynurzenie / Emergence

Michael Ondaatje: Pocztówka z Piccadilly Street / Postcard from Piccadilly Street

Adrian Henri: Wiersz z Manchesteru / Manchester Poem

Medbh McGuckian: Czytając w bibliotece / Reading in a Library

Roger McGough: Szkła kontaktowe / Contact Lenses

Michael Ondaatje: Zbieracz cynamonu / The Cinnamon-Peeler

Nuala Ní Dhomhnaill: Jesteś / You Are

Simon Armitage: Wiersz / Poem

Joy Harjo: Piękne konie miała / She Had Some Horses

Michael Ondaatje: Wczesnym rankiem, z Kingston do Gananoque / Early Morning, Kingston to Gananoque

Peter Didsbury: Geografia / Geography

Derek Walcott: Mapa Europy / A Map of Europe

Lavinia Greenlaw: Katalog zaginionych miast / The Recital of Lost Cities

Peter Didsbury: W Belgii  / In Belgium

Adrian Henri: Wiersze z Krainy Jezior / Lakeland Poems

Charles Simic: Jarmark na wsi / Country Fair

Tim Lilburn: Śpiąc na polu, w ziemiance / Sleeping on the Land, Root Cellar

Lavinia Greenlaw: Sza... / Hush...

Medbh McGuckian: Zamieniam księżyc w formę czasownika / Turning a Moon into a Verb

Eiléan Ní Chuilleanáin: Rzeźba Pigmaliona / Pigmalion’s Image

Tim Lilburn: Kontemplacja jest żałobą / Contemplation is Mourning

Lavinia Greenlaw: Mnich na traktorze / Monk on a Tractor

Seamus Heaney: Namierzanie (viii) / Squarings (viii)

Derek Walcott: Pieśń marynarska / A Sea Chantey

Rosemary Tonks: Flaner i Apokalipsa / Flaneur and the Apocalypse

Robert Minhinnick: Kormoran / The Cormoran

Derek Walcott: Imiona / Names

Christopher Reid: Galeria Sztuki Wschodu / The Oriental Gallery

Oliver Reynolds: Ch

Charles Simic: Krwawa pomarańcza / Blood Orange

Zoë Skoulding: Sous les Pavés, la Plage

Ian Hamilton Finlay: Arkadia / Arcadia

Carol Rumens: Cytaty / Quotations

David Kennedy: Pierwsza lepsza łaźnia turecka / Any Turkish Bath

Hugh MacDiarmid: Przyjaciółce i poetce / To a Friend and Fellow-Poet

Roger McGough: Wiersz dla martwego poety / Poem for a Dead Poet

Raymond Souster: List do Archibalda Lampmana / A Letter to Archibald Lampman

Rosemary Tonks: Dziennik buntowniczki / Diary of a Rebel

Zoë Skoulding: Złowieszcza dzielnica / The Sinister Quarter

Raymond Souster: Lot kolejki w wesołym miasteczku / Flight of the Roller-Coaster

Craig Raine: Marsjanin wysyła pocztówkę do domu / A Martian Sends a Postcard Home

Eiléan Ní Chuilleanáin: Zmywanie / Wash

Christopher Reid: Kontrowersyjne kazanie Wielebnego Pyszczka / The Rev Mr Mouth’s Controversial Sermon

James Fenton: Chosun

Craig Raine: Gilgamesz Król / King Gilgamesh

Stephen Romer: Kamienna tablica / Tablet of the Law

Carol Rumens: Miasteczko gdzieś w Polsce / A Town in Poland

James Fenton: Niemieckie requiem / A German Requiem

Leonard Cohen: Geniusz / The Genius

Stephen Romer: Na Zachód! / Westward-Ho

Edward Bond: De qué sirve una taza?

Ian Hamilton Finlay: Oderwane zdania o wygnaniu / Detached Sentences on Exile

Moniza Alvi: Własność / Domain

Charles Tomlinson: W Connecticut / In Connecticut

Ian Hamilton: Dom / Home

Jo Shapcott: Pani Noe. Po potopie / Mrs Noah. Taken After the Flood

Charles Tomlinson: Osiem uwag na temat istoty wieczności / Eight Observations on the Nature of Eternity

Malcolm Lowry: Delirium w Vera Cruz / Delirium in Vera Cruz

Brian Patten: I za cholerę żadnej taksówki / No Taxis Available

Simon Armitage: Sezon ogórkowy / Gooseberry Season

Ian Hamilton: Przyjęcie / Admission

Edward Bond: Wiosna / Spring

James Fenton: Martwe wojsko / Dead Soldiers

Philip Larkin: Taki niech będzie wiersz / This Be The Verse

Malcolm Lowry: Przeszłość / The Past

Hugh MacDiarmid: Kryształy jak krew / Crystals Like Blood

Paula Meehan: Pochówek dziecka / Child Burial

Christopher Reid: Życie po życiu / Afterlife

Sinéad Morrissey: Przebaczenie / Forgiveness

Paula Meehan: Matka / Mother

Jo Shapcott: Galwanizacja dziecka / Electroplating the Baby

Philip Larkin: Dni / Days

Brian Patten: Gdzie teraz jesteś, Batmanie? / Where Are You Now, Batman

Sinéad Morrissey: Cienie na Syberii według Kapuścińskiego / Shadows in Siberia According to Kapuściński

Niezależnie od kontekstu

Noty o autorach

Copyrights and Acknowledgements

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Błystka

Tak oto dostajemy nowe porównanie

I mówimy: Dusza jest na podobieństwo

Błystki, którą dziecko przypadkiem odkrywa

Pod drewnianą zasuwką piórnika,

Raz mignie i na zawsze zostaje w pamięci,

Wzlatuje swobodnie, wystrzeliwszy znikąd –

Gwiazda, która w mrok się coraz wyżej wzbija.

Ucieka dziecku z ręki, uciekając, parzy,

Jak jedyna kropla, której pragnął Bogacz,

Gdy spadał w wiecznym locie do wielkiej otchłani.

Potem znika – błyszczący szyszak bohatera

Złożony na śródokręciu nad rozczochraną tonią.

Albo zabawka ze światła, pod prąd zarzucona,

Przelatuje przez dziecko, nie zahacza o nic.

Seamus Heaney

Inca

Imperium Inków ze stolicą w Cuzco, Peru, osiągnęło największy zasięg w XV wieku, rozciągając się od północnego Chile do Ekwadoru. Pomimo braku koła oraz systemu pisma charakteryzowało się wysokim poziomem cywilizacyjnym.

Longman’s English Larousse

Inca. Teraz jest tylko to.

Skoro przeszłość już przeszła,

przyszłość staje się fikcją:

ogród otoczony murem,

gdzie stoję w innym życiu,

pełen blasku leżak,

nieruchomy jak świerszcz

w dusznej poświacie księżyca.

Zegar słoneczny zapisuje cienie

wyblakłe od świateł pobliskich domów.

A łabędzie wystawiają na pokaz

ociekające dzioby,

lecz twoje wargi rozchyliły się,

by całować lub mówić.

Nie wiem sam. Inca.

Teraz jest tylko to:

derwisz w ogrodowej polewaczce,

palisandrowy taktomierz,

od którego kluczyk gdzieś zaginął

i nigdy się nie odnajdzie.

Inca. Będziemy patrzeć na gołębie

zmieniające szarość na biel,

jakby je kto szarpnął

niczym żaluzje

w tej drugiej sypialni.

Gdzie śpi dziecko. Inca.

Zagubiłem się w myślach,

próbując pisać.

Beczka pełna wody żongluje

kroplami deszczu. Inca.

Łzy zbierają się w twoich oczach,

kiedy czytasz pustą kartkę,

nie wiedząc, co chce ci powiedzieć.

Teraz jest tylko to:

długi, nienapisany wiersz,

który nieomal czci

pasternakowe pięty mojej córki

i jej doskonałe, blade brodawki,

jak blizny, które zostały po liściach.

Inca. Jak unosi się jej nocna koszulka...

gdy nadchodzi z poważną miną

ze wszystkich stron ogrodu,

w garści trzymając sekret,

który chce mi pokazać,

jak gdyby w jakiś sposób

wynalazła koło. O, Inca.

Craig Raine

Język mojego ojca

Ojciec siedzi w wysokim, skórzanym krześle,

a pokój go ujmuje, jak moja głowa ujmuje tę myśl

o nim. Jak gdyby w nadciągającej ciemności,

którą oswoi niezmienna pozycja dywanu albo lampy,

nie zanikał na rzecz cieni i chaosu.

Jak gdyby nie ginął w strumieniu wieku.

Alzheimer, tj. powolne gromadzenie strat.

Najpierw pamięć: najbliższy brzeg jego życia,

o który biją fale, zaczyna mrocznieć i słabnąć,

by wkrótce odpływ zmył ją całkowicie.

Więc najpierw pamięć. I język. Co to za proces zużycia

każe mu wrócić do mówionej odmiany staroangielskiego

(„splątki”, podpowie poradnik, „blaszki amyloidowe”)?

Jego język grzechoce wśród niknących rzeczowników.

Wszystko jest „to to”. „No, gdzie jest to to do tego?”

„Gdzie to to może być? No, to to, wiesz przecież?”

(w tej pustyni suchych kości, gdzie zmarły rzeczowniki,

„córka” czasami może pomylić się z „żoną”).

Mówię mu: To to nie zginęło, tato. Masz, tato.

Masz to. Masz to to, tato, weź to.

Leontia Flynn

Kolejowe dzieci

Kiedyśmy się wspinali na zbocze wykopu,

Na poziomie oczu miałem białe kubki

Słupów telegraficznych i skwierczące druty.

Rozciągały się daleko jak odręczna kreska

Na wschód i na zachód za nami, zwisając

Pod ciężarem zmęczonych jaskółek,

Wiedzieliśmy, dzieciaki, że nie wiemy nic,

Co winniśmy wiedzieć. I że słowa wędrują po drutach

W lśniących sakiewkach kropel po niedawnym deszczu,

Jak worki pełne ziarna, tylko że ze światłem

Prosto z nieba, z lśnieniem drutów, z nami,

Którzyśmy się skurczyli tak całkiem bez granic,

Że mogliśmy się przecisnąć przez ucho igielne.

Seamus Heaney

Na lekcjach

Staram się, ale słowo nie przychodzi;

Przyznaję, moja mowa kuleje.

Jestem dzieckiem z wypalonym językiem.

Chryste, jak dudni mi w czaszce

Ten dźwięk, którego nie mogę wyrzucić,

Nabrzmiewa, wypełniając

Świadomość. Jedno kruche słowo

Pułapka, której tylko cisza uniknie.

Gdy inni czytają,

Zalewam się potem,

Słyszę, jak podróżuje moja krew,

Cichy błękitny puls, który bije nad okiem.

Wystarczy jednak, że wrzasnę,

A znienawidzona szkoła gna do mnie

Z zadyszką. Tępe twarze chłopaków

To kamyki, które włożono mi do ust.

Robert Minhinnick

Poezja i nauka

Nauka to rachunek różniczkowy umysłu,

sztuka to rachunek całkowy; osobno mogą być

piękne, ale wielkie – tylko wtedy, gdy są razem.

sir Ronald Ross

Niezwykłą wartość wiedzy naukowej

Mało kto rozumie – człowiek,

Który nie jest botanikiem, nie potrafi pojąć,

Że wiedza specjalistyczna może pogłębić

Estetyczną satysfakcję z oglądania kwiatów.

Częściowo dlatego, że aby nazwać roślinę,

Musisz przyjrzeć się jej dokładniej

Niż zazwyczaj, a wtedy

Zobaczysz subtelne kolory, proporcje i kształty,

Zbyt małe, żeby je ot tak zauważyć.

Co więcej – wydaje się, że wiedza botanika

O wszystkich aspektach struktury roślin

(Podobnie jak wiedza rzeźbiarza o budowie kości i mięśni),

Wiedza o układzie korzeni rozwidlających się pod ziemią,

O wyrastaniu łodyg,

O ukrytych w przylistkach pąkach i

Rozkładzie żyłek na liściu,

Wzbogaca i nadaje trójwymiarowości

Temu, co już wiemy o ich skomplikowanym pięknie.

Dlatego też moim celem jest poezja faktów. Nawet

Najgłębsze powinowactwo wszystkich żywych organizmów

Staje się jasne, jeśli wiemy o krążeniu w nich związków chemicznych.

Bez choćby podstaw chemii człowiek pozostanie

Oniemiałym z wrażenia dzikusem,

Który przygląda się decydującym o życiu reakcjom.

Te piękne zależności,

Które ukazuje nam tylko biochemia,

Zastąpią oszałamiające poczucie cudu

Czymś bardziej cudownym,

Bo naturalnym i dającym się zrozumieć.

Przyroda jest większym cudem,

Kiedy może być zrozumiana, przynajmniej po części.

Takie rozumienie rodzi się

W laiku, kiedy czyta on

O biochemii gruczołów,

O ich związkach z chorobowymi zmianami takimi jak wole

I wpływie, jaki mają na wzrost, seks i reprodukcję.

Zaczyna wtedy co nieco rozumieć

Z subtelności i piękna działania

Enzymów, wirusów i bakteriofagów,

Tych substancji na granicy

Świata żywego i nieożywionego.

Zrozumie, dlaczego biochemik

Może zastanawiać się nad możliwością

Syntezy życia i nie bać się,

Że plecie androny lub bluźni.

Zrozumie, że, przeciwnie,

Odkrywa on coraz więcej,

Bo szuka nieskończonego –

„Nawet nasze najgłębsze emocje

Mogą zależeć od obecności

Pochodnych fenantrenu!”.

Hugh MacDiarmid

Dysgu

Po dwóch miesiącach ze słuchawkami na uszach

Radzimy sobie z mową codzienną,

O ile zdania toczą się powoli.

Pole jest jednak zaminowane:

„Jesteś daleko- czy krótkowidzem?”,

„Mieszkam pięć minut stąd”.

Podczas przerwy na kawę

Maxwell Sirenya

Czyta wiadomości ze świata.

Jest uchodźcą z RPA,

Mówi po walijsku

Z akcentem khosan.

Newland, najstarszy z nas, pamięta

Jazdę rowerem do domu

Wzdłuż kanału w Glamorganshire,

Kiedy kanał był jeszcze kanałem:

Szpic światła, który wrzynał się w mrok,

I rytmiczny plusk żab.

Każdy ma swój powód, żeby tu być

I mówić z zaciśniętymi zębami;

Najwyższy czas, pomyślałem, przestać

Obcować z walijskością,

Dowiedzieć się czegoś o korzeniach,

Choćby etymologicznych.

Oliver Reynolds

Dysgu – (walijski) nauka.

Las Trampas, USA

dla Roberta i Priscilli Bunkersów

Przedzieram się przez malwy

w suchym ogrodzie, do

domu,

pukam, potem proszę

po angielsku o klucze

do kościoła w Las Trampas.

Stara kobieta

mówi do mnie po hiszpańsku: ja

nie mówię po angielsku,

pytam więc: gdzie

są klucze do kościoła,

po hiszpańsku.

Widzisz tych

trzech robotników: ty

ich spytaj. Wchodzi

do środka, ja

ruszam za nią,

mam zamiar zapytać

ich po hiszpańsku:

serwus, mówią

po amerykańsku. Witam,

mówię i pytam

po angielsku:

gdzie są klucze

do kościoła, a oni mi

mówią: on je ma,

i wskazują na czwartego,

który pracuje z motyką na polu

niedaleko, a do niego

(po hiszpańsku): gdzie są

klucze do kościoła? A on:

ja mam. – Okej,

mówią

w hiszpańskiej angielszczyźnie:

przynieś je (a do mnie po angielsku)

przeniesie ci je. Ty

poczekaj na niego

przy drzwiach kościoła.

Dziękuję, mówię, a oni

odpowiadają mi po amerykańsku:

nie ma za co. Idę

tam znowu i

czekam w cieniu na

klucze: facet,

który mi je przynosi, to nie ten

z motyką, ale

jeden z trójki

robotników,

z kastylijskim wdziękiem

wpuszcza mnie do

środka,

gdzie chłód, z dala

od tego sierpniowego słońca.

Charles Tomlinson

Errata do Owidiusza

zamiast „Dafne”

czytaj „Wawrzyn”

zamiast „Filomela”

czytaj „Słowik”

zamiast „Kiane”

czytaj „Fontanna”

zamiast „Echo”

czytaj „Echo”

zamiast „Atys”

czytaj „Sosna”

zamiast „Narcyz”

czytaj „Narcyz”

zamiast „Adonis”

czytaj „Anemon”

Ian Hamilton Finlay

Empatia i wiosna

in memoriam James Schuyler

Wiosna nadeszła, i kto poznawszy, w czym rzecz,

nie wyszedłby przed szereg jako syn salw śmiechu?

Nie przyłączył się do tańca zielonego zwycięzcy?

Jakaś fala się niesie od ziem pięknych, niezdrowych,

a my wyskakujemy z wanny, bo chcielibyśmy wiedzieć,

czy to zapach, czy ptak, czy coś tak rzadkiego jak kaprys

– odkładamy książkę, niech sobie sama radzi.

Pod kolumnadą pośpiech, rejwach, przepychanka,

wszyscy biegną, by mieć lepszy widok na górną partię nieba,

bo nowy akt podniosłego dramatu światła

ujawnił niecodzienne zrękowiny w mieście:

metalu z wodą, snu z metaforą, plastyku z barokiem.

Tak, wiosna nadeszła, i kto, budząc się pośród

kolosalnych szyfrów, nie chciałby ich na nowo ponazywać?

Zarzućmy doskonałość na rzecz nieregularności, a na razie

uczcijmy wiosnę tatuażem z miniaturowym drozdem.

David Kennedy

Kanał w Lahore

Kiedy patrzę na tych zwinnych chłopców,

którzy skaczą do kanału w Lahore,

uciekając przed dokuczliwym słońcem,

widzę tam także siebie, dziewczynkę

w leniwe, duszne popołudnie,

w pokoju za spuszczonymi żaluzjami –

raczej znudzoną i nieco zaskoczoną,

gdy sięga po kolejną angielską powieść,

która zaczyna się tak: „Dzień był cudowny,

najgorętszy od wielu tygodni...”

Moniza Alvi

Poezje 175

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego

Moniza Alvi, Simon Armitage, Edward Bond, Leonard Cohen, Peter Didsbury,

James Fenton, Ian Hamilton Finlay, Leontia Flynn, Lavinia Greenlaw, Ian Hamilton,

Joy Harjo, Seamus Heaney, Adrian Henri, Jackie Kay, David Kennedy, Philip Larkin,

Tim Lilburn, Malcolm Lowry, Hugh MacDiarmid, Roger McGough, Medbh McGuckian,

Paula Meehan, Robert Minhinnick, Sinéad Morrissey, Eiléan Ní Chuilleanáin,

Nuala Ní Dhomhnaill, Michael Ondaatje, Brian Patten, Craig Raine,

Christopher Reid, Oliver Reynolds, Stephen Romer, Carol Rumens,

Jo Shapcott, Charles Simic, Zoë Skoulding, Raymond Souster,

Charles Tomlinson, Rosemary Tonks, Derek Walcott

KONCEPCJA ANTOLOGII, PROJEKT OKŁADKI I OPRACOWANIE GRAFICZNE • Artur Burszta

WYBÓR WIERSZY, PRZEKŁAD, NOTY BIOGRAFICZNE, POSŁOWIE • Jerzy Jarniewicz

KOLEJNOŚĆ WIERSZY • Artur Burszta i Joanna Mueller

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

Copyright © for the poems and translations is retained

by individual authors and the translator, 2018

Copyright © by Jerzy Jarniewicz, 2018

Copyright © by Artur Burszta and Joanna Mueller, 2018

Copyright © by Biuro Literackie, Wrocław 2018

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-65358-75-2

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

SKŁAD WERSJI ELEKTRONICZNEJ • Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl