Tytuł oryginału: Los pacientes del doctor García

© Almudena Grandes, 2017

This edition published by agreement with Tusquets Editores, Barcelona, Spain.

Copyright © 2019 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2019 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Ilona Gostyńska-Rymkiewicz

Zdjęcie na okładce: Sergii Figurnyi (adobe.stock.com)

Zdjęcie autorki: © Itziar Guzmán / Tusquets Editores, Barcelona

Redakcja: Magdalena Granosik

Korekta: Aneta Iwan, Iwona Wyrwisz

Przypisy do rozdziałów I i II – Magdalena Olejnik, do rozdziałów III, IV i V oraz Guillermo i jego historia oraz Osoby – Zofia Siewak-Sojka.

Nie tylko szpiedzy potrzebują „swoich ludzi” za granicą. Tłumacz także napotyka niekiedy przeszkody, których nie pokonałby bez ich nieocenionego wsparcia. Z całego serca dziękuję za bezinteresowną i niezwykle ofiarną pomoc moim konsultantom z trzech kontynentów: Andrei Busco, Doris Téllez León i Fernandovi Vargasowi Ruízowi.

Magdalena Olejnik

ISBN: 978-83-8110-808-9

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione i wiąże się z sankcjami karnymi.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórców i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

ul. Fitelberga 1, 40-588 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/WydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2019

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Madryt, 30 marca 1947

I. Szpital polowy

25 lipca 1936 – Johannes Bernhardt w Bayreuth

Madryt, 19 listopada 1936

14 grudnia 1936 – Norman Bethune w Madrycie

Madryt, 5 stycznia 1937

6 stycznia 1937 – Clara Stauffer w Salamance

Walencja, 29 maja 1937

Portugalete, 18 lipca 1937

Madryt, 19 listopada 1937

Bilbao, 4 marca 1938

Madryt, 9 lutego 1939

Madryt, 12 czerwca 1939

II. Zakażenie

Antwerpia, 20 września 1941

Pałac w Pokrowskiej, Front Leningradzki, Wigilia 1942

2 lutego 1943 – Josef Hans Lazar w Madrycie

Madryt, 16 lipca 1943

Lato 1943 – Niemcy zakładają obóz koncentracyjny w Kloodze na północy Estonii

Front w Narwie, Estonia, 20 września 1944

Berlin, 25 kwietnia 1945

Berlin, 2 maja 1945

Waszyngton DC, Stany Zjednoczone Ameryki, 21 maja 1946

Taplow, Buckinghamshire, Anglia, 27 lipca 1946

październik 1947 – Sojusznicza Rada Kontroli Niemiec w Hiszpanii przekazuje listę 104 nazwisk rządowi w Madrycie

III. Nowotwory z przerzutami

Grudzień 1949 – w Paryżu wychodzi pięćdziesiąty numer „Les temps Modernes”

Madryt, 12 grudnia 1946

Berlin, 24 lutego 1947

Madryt, 7 czerwca 1947

4 grudnia 1947 – Prezydent Perón przyjmuje w Casa Rosada

Madryt, 6 stycznia 1948

koniec lutego 1948 – Sefton Delmer w Madrycie

Madryt, 28 listopada 1948

Berlin, 25 lipca 1949

Buenos Aires, 2 października 1949

Madryt, 20 grudnia 1949

IV. Szwy chirurgiczne

Madryt, Casa de Campo, 1 stycznia 1950

Madryt, 16 lutego 1950

Rockport, Massachusetts, Stany Zjednoczone Ameryki, 1 września 1950

Buenos Aires, 11 listopada 1950

12 stycznia 1951 – Otto Skorzeny przylatuje do Madrytu

Madryt, 21 października 1952

21 grudnia 1959 – Dwight D. Eisenhower, Prezydent Stanów Zjednoczonych, w Madrycie

Tuluza, Casa Inés, 16 sierpnia 1968

Madryt, 26 października 1968

24 marca 1976 – grupa argentyńskich generałów dokonuje zamachu stanu w Buenos Aires

Buenos Aires, 30 listopada 1976

V. Blizny bolą na zmianę pogody

Madryt, 12 stycznia 1977

Guillermo i jego historia. Nota autorki

Osoby

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Dla Luisa.

Raz jeszcze, bo nigdy nie będzie dosyć

Dziś, gdy swej ziemi już nie potrzebujesz,

W tych książkach nadal jest ci bliska i potrzebna,

Bardziej rzeczywista i upragniona niż tamta druga;

I ta, nie tamta, jest teraz twoją ojczyzną.

Ta, której nauczył cię Galdós,

Lojalność wroga nawet uszanuje,

W duchu szczodrej spuścizny Cervantesa,

Bohaterska w dniu powszednim, bohaterska w walce

O przyszłość, która do niej należała,

Nie o niegodną przeszłość, do której powróciła tamta druga.

Twoją ojczyzną nie jest tamta Hiszpania niegodziwa i ponura,

W której dziś rządzi kanalia.

Lecz Hiszpania żywa, dumna,

Stworzona przez Galdósa,

Po tej drugiej pociesza i leczy nas ta pierwsza^1.

Luis Cernuda, Díptico español,

Desolación de la Quimera (1956–1962)

ALMUDENA GRANDES
PACJENCI DOKTORA GARCÍI

Koniec złudzeń.
Siatka przerzutowa zbrodniarzy wojennych i nazistowskich
przywódców kierowana przez Clarę Stauffer

Madryt – Buenos Aires, 1945–1955

Ze wszystkich historii w dziejach

bez wątpienia najsmutniejszą jest historia Hiszpanii,

bo źle się kończy.

Jaime Gil de Biedma, Apología y petición,

Moralidades (1966)

MADRYT, 30 MARCA 1947

W ostatnią niedzielę marca 1947 roku wyszedłem na spotkanie kobiety, która znała moją prawdziwą tożsamość.

– No to zobaczmy… – Dozorczyni wyjrzała ze stróżówki, by poddać mnie uważnej inspekcji. – Co nowego dziś pan włożył, don Rafael?

– Nic szczególnego, Benigna. To nie czasy na strojenie się.

– Nie musi mi pan tego tłumaczyć, ale… – Poszperała w kieszeni fartucha i wyjęła stamtąd maleńką rozetkę uplecioną z palmowych liści. – Tego chyba mi pan nie odmówi, prawda? Przynajmniej nie straci pan ręki.

Kto nic nowego nie włoży w Niedzielę Pańskiej Męki, ten więcej nie zobaczy prawej ni lewej ręki. Po dwóch latach suszy, długim szeregu dni rozświetlonych słońcem na niebie tak błękitnym, jakby zostało świeżo namalowane, poranek zapowiadał nie tyle deszcz, co przygnębienie. Było chłodno. Dzieci, wierne tradycji, szły skulone, trzęsąc się z zimna; jakby lekki strój: wiosenne cienkie skarpetki, zwiewne spódniczki lub krótkie spodenki, mógł skutecznie odciąć je od zimy, w której wciąż jeszcze tkwili dorośli; odziani w płaszcze i kapelusze zaciskali dłonie w rękawiczkach na gołych paluszkach dzieci. Te, dla zrównoważenia swojej niedoli, w drugiej ręce niosły palmy wielkanocne przystrojone kwiatami, kolorowymi wstążkami i kokardkami – jak ta, którą wpięła w kieszonkę mojej marynarki Benigna. Inne, mniej szczęśliwe maluchy, cieplej ubrane, bo nie miały nic nowego, czym mogłyby się pochwalić, patrzyły na tamte z zawiścią.

Kiedy znalazłem się na placu Salesas, wszedłem do baru, niemal pustego w czasie mszy, zamówiłem kawę i usiadłem tyłem do kelnera, by przez witrynę ozdobioną wymalowanymi na biało literami spoglądać na wejście do kościoła Santa Bárbara. Tam właśnie, pomiędzy słowami napisu obiecującego „najlepsze kanapki z kalmarami w Madrycie”, zobaczyłem wyłaniającą się z wnętrza świątyni procesję. Orszak ministrantów uzbrojonych w wielkie złote palmy i małe metalowe kadzidła otaczał pół tuzina księży wystrojonych w haftowane ornaty, których kolory wyznaczały pozycję w hierarchii, całkiem dla mnie nieczytelną. Ruszyli w dół schodów powolnym, uroczystym krokiem, który niebawem mieli podjąć wierni stłoczeni za ich plecami, a ja w tym czasie zapłaciłem za kawę i przeciąłem plac. Kiedy przystanąłem obok kraty ogrodzenia, Najświętszy Sakrament jeszcze nie zstąpił na ulicę.

Ujrzałem przed sobą morze ludzi, kolorowych palm, płaszczy, kapeluszy; tyle kobiet w najróżniejszym wieku z zakrytymi głowami, aż przestraszyłem się, że nie uda mi się dostrzec jej w tłumie. I właśnie wtedy ją zobaczyłem: z blond włosami, jakich nie miała od czasu, gdy była dwunastolatką, z kosmykami jeszcze bardziej złocistymi niż kiedyś, gdy roztaczała wokół siebie woń rumianku, która jako pierwsza tak mnie w niej zaintrygowała. Poza tym nie zmieniła się prawie wcale. W miarę jak się zbliżała, upewniałem się, że nadal jest ładna w ten sam sposób co dawniej: bardziej z daleka niż z bliska. Pomimo ciężkich czasów i choć nie towarzyszył jej żaden mężczyzna, po ubiorze poznałem, że chce się podobać. Wspaniałą figurę podkreślała dobrze skrojona garsonka, żakiet zbyt dopasowany jak na ostrożne kanony epoki Zwycięstwa. Żadna elegancja nie była w stanie zatuszować jej plebejskiej twarzy wieśniaczki, szerokiej i mięsistej. Wyglądała korzystnie w delikatnym czarnym festonie starej koronkowej mantylki zakrywającej głowę, mimo że dodatkowo uwypuklał mocny kontrast ciemnych brwi z zafarbowanymi na żółty blond włosami; ryzykowny pomysł, godny maskującej się artystki kabaretowej, na który nigdy w życiu nie pozwoliłaby sobie większość kobiet z jej klasy społecznej. Ale ona nie była byle kim: nazywała się Amparo Priego Martínez i śmiałość, która ją tłumaczyła, poruszyła mnie bardziej, niż się tego spodziewałem. Przeżyliśmy wspólnie zbyt wiele i zbyt dużo czasu spędziliśmy razem, bym mógł wyjść z tego spotkania bez szwanku. Dlatego nawet nie ośmieliłem się spojrzeć na chłopca, którego prowadziła za rękę.

Pozwoliłem, by mnie minęła, jakby zaczepienie jej od tyłu było łatwiejsze, i przekonałem się, że nie przyszła na mszę sama. Wraz z nią w procesji uczestniczyły jeszcze dwie inne kobiety z dziećmi i choć nie mógłbym oczekiwać bardziej bezbronnego towarzystwa, to wystarczyło, bym stracił cały swój animusz. Przez chwilę zastanawiałem się, co właściwie tu robię. Chciałem nawet zrezygnować, obrócić się na pięcie i pójść prosto do domu. Ta chwila słabości trwała ledwie mgnienie oka. Zaraz potem przecisnąłem się pomiędzy płaszczami i mantylami, dogoniłem ją i chwyciłem za łokieć.

– Dzień dobry.

Nie powiedziałem nic więcej, nie musiałem. Te dwa słowa wywołały radykalną zmianę na jej czerstwej twarzy o rumianych, pyzatych policzkach, na którą niegdyś bezustannie narzekała. Gdyby w tym momencie mogła się przejrzeć w lustrze, zobaczyłaby inną wersję samej siebie, która zapewne bardziej przypadłaby jej do gustu: cera blada niczym woskowa maska, twarz spięta i nagle delikatna, krucha w subtelnym drżeniu warg i wilgotnym połysku szeroko otwartych oczu.

– Guillermo… – głosem tak cichym, że niemal niesłyszalnym, wyszeptała moje imię i rozejrzała się na boki, by sprawdzić, czy jej przyjaciółki zauważyły nasze spotkanie. One jednak nadal śpiewały piskliwym falsetem, który hiszpańskie dewotki uznają za dobitny przejaw religijnej gorliwości. – Co ty tu robisz?

– Jak to co? To samo co ty… – odparłem zwyczajnym tonem, a jej towarzyszki, nie przerywając śpiewu, obejrzały się i otaksowały mnie wzrokiem, po czym nieco przyspieszyły. – Świętuję Dzień Pański.

Ten komentarz mimo woli wywołał uśmiech na jej twarzy i uspokoił ją na tyle, że znów podjęła marsz. Ruszyłem obok, po jej lewej stronie, jak gdybym pragnął jedynie razem z nią uczcić Niedzielę Palmową, i przez chwilę w milczeniu wdychałem ten niepowtarzalny aromat, precyzyjną kombinację perfum i potu, która pobudzała nie tylko mój zmysł powonienia. Zamknąłem oczy i zdało mi się, że to tylko złudzenie, że jestem tak blisko Amparo. Posuwaliśmy się obok siebie, zachowując bezpieczny dystans, niczym dwójka nieznajomych. Nie trwało to długo, niemal natychmiast postarała się położyć kres wszelkim niedopowiedzeniom.

– Idź stąd. – Spojrzałem na nią, ale nie udało mi się uchwycić jej wzroku wbitego w szczyt złotej monstrancji otwierającej procesję. – Wynoś się, i to już.

– Zaraz – zapewniłem ją równie cichym głosem jak ten, którym zwróciła się do mnie. – Przyszedłem specjalnie po to, żeby się z tobą zobaczyć. Mamy do pogadania.

– Nie sądzę.

– Mylisz się. Zapewniam cię, że rozmowa ze mną leży w twoim interesie. – W końcu się obróciła i spojrzała na mnie. – Wiem, że nadal mieszkasz w dzielnicy Salamanca, pod numerem 45 przy ulicy Ayala. Pasuje ci jutro wieczorem? Będę tam koło szóstej.

Nie zaprzeczyła ani nie przytaknęła. Nim zdążyła otworzyć usta, poczułem, że ktoś szarpie mnie za rękaw płaszcza.

– Proszę pana! – Rączka należała do pięcioletniej dziewczynki o złocistych włosach, ubranej i uczesanej niczym laleczka, tak podobnej do Amparo w dzieciństwie, że pomyślałem, że to jej córka. – Proszę pana! – powtarzała zawzięcie, aż podskakiwały naraz wszystkie loczki na jej głowie. – Bo pan tu ma takie ładne! Da mi pan to?

– Asun! – Amparo szybko odwróciła się do małej i poczułem, że jej ciało się rozluźnia; napięcie, które trzymało je niczym sztywna zbroja, znalazło ujście w napomnieniu, przesadnym jak na tak niewielką przewinę. – Ile razy mamy ci powtarzać, że nie można tak dziadować? Powiem mamie.

Jeszcze wszystko pamiętałem, także to, że jej starsza siostra ma na imię Asunción. Dziewczynka, która musiała być jej córką, wzruszyła ramionami i dalej wyciągała w moim kierunku dłoń, tak bezczelnie, że aż mnie rozśmieszyła. W chwili gdy ostrożnie odczepiałem od kieszonki upominek Benigny, zza Amparo wychyliła się mała śniada główka chłopca, którego celowo przez cały czas omijałem wzrokiem.

– Chcesz? – Nadal próbowałem nie patrzeć na niego, a tymczasem uosobienie zachłanności kiwało głową. – W takim razie proszę, to dla ciebie, bo ty… – Serce podeszło mi do gardła, gdy obróciłem się do chłopca – …jesteś już za duży na takie rzeczy, co? Jako ośmiolatek…

– Skąd pan wie, że mam osiem lat?

Był wysoki jak na swój wiek, szczupły, o pociągłej twarzy i ciemnych, niesfornych włosach. Zapowiadało się, że jako mężczyzna będzie miał gęste brwi, prosty, raczej długi nos, zapewne wystarczający, by podtrzymać okulary, które skorygują przedwczesną krótkowzroczność. Zupełnie nie przypominał niewielkiej części jej rodziny, którą poznałem.

– Bo jestem bardzo bystry. – Spojrzał z niedowierzaniem i posłał mi w odpowiedzi uśmiech, w którym rozpoznałem jego matkę. – Wiem, że urodziny masz we wrześniu, że mieszkasz przy ulicy Ayala, jesteś synem Amparo, i wiem, że…

Znałem ją na tyle dobrze, że nie musiałem na nią patrzeć, by wyczuć jej przerażenie; byłem pewien, że gwałtownie zbladła. Znałem ją na tyle dobrze, że przewidziałem jej panikę i niezdarność, pośpiech, z jakim mi przerwała, gdy chciałem jedynie dodać, że wiem, że jej syn lubi grać w piłkę, bo miał strupki na obu kolanach. Nie mogłem jednak przewidzieć słów, które szepnęła mi do ucha, wbijając mi paznokcie w przedramię tak mocno, że zabolało.

– Już nie ma na imię Guillermo.

To zdanie także mnie zabolało. Wypełniłem swoją misję i nie musiałem tam zostawać ani chwili dłużej, ale miałem jeszcze coś do zrobienia. Nim odszedłem, podałem dziewczynce rozetkę, pomachałem chłopcu ręką i pochyliłem się do ucha jego matki.

– Ja też nie.

Odszedłem kilka kroków i obróciłem się, by zobaczyć, że Amparo nadal na mnie patrzy, stojąc nieruchomo niczym kolumna rozdzielająca na dwoje strumień wiernych z palmami w dłoniach. Wówczas wyszło słońce. Byłby to piękny obraz na pożegnanie, ale ja jeszcze nie mogłem sobie na to pozwolić.

W ostatnią niedzielę marca 1947 roku poszedłem się zobaczyć z kobietą, która znała moją prawdziwą tożsamość. Amparo wiedziała, że nie nazywam się Rafael Cuesta Sánchez, tylko Guillermo García Medina. I że jestem lekarzem, nawet jeśli nie mam oficjalnego tytułu i pracuję w agencji transportowej.

Nie wiedziała za to, że odnalazłem ją, by pomóc Manuelowi Arroyo Benítezowi, mojemu przyjacielowi, który przyjął tożsamość Adriána Gallardo Ortegi. Zrobił to, by wniknąć w szeregi nazistowskiej organizacji chroniącej zbrodniarzy wojennych i jako jeden z nich wyemigrować do Argentyny.

Tymczasem prawdziwy Adrián Gallardo żebrał na ulicach Berlina, a kiedy zatrzymywał go patrol policji, pokazywał dokumenty na nazwisko Alfonso Navarro López.

Moja historia jest historią trzech mistyfikatorów.