Redakcja: Ariadna Machowska

Korekta: Aleksandra Wiekowicz, Agata Nastula

Zdjęcie na okładce: Mateusz Skwarczek

Projekt okładki: Evocative"/platforma 99design

Opracowanie graficzne, skład i łamanie: Maciej Trzebiecki

WYDAWCA

ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa

www.wydawnictwoagora.pl

WYDAWNICTWO KSIĄŻKOWE:

Dyrektor wydawniczy: Małgorzata Skowrońska

Redaktor naczelny: Paweł Goźliński

Koordynacja projektu: Karolina Mikulicz

Copyright © by Agora SA 2019

Copyright © by Marek Zmysłowski 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone

Warszawa 2019

Wydanie I

ISBN 978-83-268-2816-4 (epub), 978-83-268-2817-1 (mobi)

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Wzorowi piękna, mądrości i czułości – mojej Mamie

JEDNOROŻEC – stworzenie fantastyczne występujące w mitach i legendach, mające jeden róg pośrodku czoła, przedstawiane z głową i korpusem białego lub czerwono-czarnego konia.

W biznesie i branży nowych technologii jednorożec to prywatna firma finansowana przez kapitał wysokiego ryzyka (start-up), która osiągnęła wartość miliarda dolarów.

Wszystkie wydarzenia i postaci w tej książce są prawdziwe. Imiona niektórych osób zostały zmienione w obawie o ich bezpieczeństwo, imiona innych zmodyfikowałem z litości. Chciałem im oszczędzić obciachu.

WSTĘP

Był 14 stycznia 2018 roku. Mój urlop dobiegał końca. Ostatnie pięć lat życia spędziłem głównie w samolotach i takich miastach jak Lagos, Akra, Johannesburg czy Nairobi. Byłem jednym z założycieli Jovago.com, największego w Afryce serwisu do rezerwacji hoteli, który w końcu połączył się z Jumia.com – nazywaną dziś Amazonem Afryki. Kolejne moje firmy, HotelOga i HotelOnline, tworzyły oprogramowanie dla hoteli i umożliwiły ekspansję na Czarnym Kontynencie takim graczom jak Expedia i Booking.com. Byliśmy jedną z pierwszych firm w Afryce, z którą ci giganci zdecydowali się współpracować. Przez te wszystkie lata udało mi się unikać terrorystów, porywaczy, skorumpowanych polityków, urzędników wysokiego szczebla czy pozbawionej skrupułów konkurencji. Miałem dużo szczęścia, swoim przykładem poprawiałem statystyki dotyczące robienia biznesu w Afryce i rozbrajałem stereotypy na jej temat.

Ale statystyka miała mnie dopiero dopaść.

14 stycznia leciałem z Warszawy do Londynu na spotkanie z funduszem inwestycyjnym. Miałem negocjować jego zaangażowanie w moje kolejne przedsięwzięcie. Mówiąc wprost, miałem prosić kilku bankierów w drogich garniturach o ich pieniądze. A w zasadzie nie ich pieniądze, tylko tych, którzy je w ich fundusz zainwestowali.

Faceci w drogich garniturach zawsze robili na mnie wrażenie, dopóki nie zrozumiałem, że tak naprawdę pracują dla gości w T-shirtach. Ot, piękno rynków finansowych.

Godzina 13.30. Uber wysadził nas pod lotniskiem dokładnie dwie godziny przed moim wylotem. Byłem ze swoją partnerką, Yaritzą. Jej samolot do Brukseli odlatywał chwilę wcześniej i zamierzałem odprowadzić ją do samej bramki. Odprawiliśmy się już online, jedyne, co mi pozostało, to przejść ze swoim bagażem podręcznym przez security check i odprawę paszportową. Uciszyłem więc na chwilę swoje romantyczne poglądy na temat równości wszystkich ludzi i użyłem służbowej karty nabitej do granic możliwości milami lotniczymi, by oszczędzić czas w kolejce priorytetowej. Czyli kolejce dla tych, którym wydaje się, że są ciut lepsi.

Godzina 14.45. Yaritza siedziała bezpiecznie w samolocie, który osiągnął już pewnie pułap kilku tysięcy metrów. Bruksela, podobnie jak Warszawa, znajduje się w strefie Schengen, co niesamowicie ułatwia podróżowanie. Fakt, o którym coraz częściej zapominamy. Podróż do Londynu wymaga już kontroli dokumentów przez straż graniczną. Stanąłem więc grzecznie przed miło uśmiechniętą panią ze straży granicznej i podałem jej swój paszport.

Godzina 14.49. Byłem zamyślony, więc nie zwróciłem uwagi, że przy okienku stoję już dobrych kilka minut. Kolejki na prawo i lewo ode mnie poruszają się sprawnie, a pani ze straży granicznej intensywnie wpatruje się w monitor i gdzieś dzwoni. Z jej twarzy zniknął uśmiech.

14.51. Nagle pojawiło się koło mnie dwóch oficerów straży granicznej, którzy każą mi wyjść z kolejki. Nie odpowiadają na żadne pytania. Prowadzą gdzieś na tyły terminalu.

Odosobnione pomieszczenie, do którego trafiłem, ma mniej więcej cztery metry powierzchni, nie ma okien i klamek. Panowie ze straży granicznej nie zabrali mi jednak bagażu. To chyba dobry znak, myślę. Pewnie zaszło jakieś nieporozumienie, pewnie coś nie tak z moim paszportem. Te wydane poza granicami kraju często budzą wątpliwości. Strażnicy zostawili mnie z informacją, że ktoś niedługo do mnie przyjdzie. Poprosiłem ich o poinformowanie linii lotniczej, że mogę się spóźnić na samolot. Rozbawiła ich ta prośba. Na wszelki wypadek zadzwoniłem do prawnika i asystentki i zdałem im relację z tego, co się ze mną dzieje.

15.05. Przyszło po mnie trzech nowych strażników w mundurach. Większych i groźniejszych niż poprzedni. To był ostatni raz, kiedy mogłem sprawdzić z taką dokładnością chronologię wydarzeń. Zabrali mi zegarek razem ze wszystkimi rzeczami osobistymi. I poinformowali, że zostaję zatrzymany i przewieziony do aresztu na Rakowieckiej. Oblał mnie zimny pot. Od strażnika w końcu wyciągnąłem informację, że według jego wiedzy jestem poszukiwany przez rząd Nigerii, który oskarża mnie o „oszustwa finansowe na dużą skalę”.

Zostałem zakuty w kajdanki i wyprowadzony przez terminal na zewnątrz, stając się po drodze niewątpliwie największą atrakcją dla pasażerów wylatujących tego dnia z Okęcia. Styczniowe słońce już zachodziło, gdy przewieziono mnie do aresztu i zaprowadzono do celi. Dopiero następnego dnia miałem się stawić przed prokuratorem i dowiedzieć się czegokolwiek na temat mojego losu.

Wiedziałem tylko tyle, że powodem mojego zatrzymania jest czerwony alert (ang. Red Notice), czyli najgroźniejsza wersja listu gończego używanego przez Interpol. Wydawany jest na wniosek państwa ścigającego przestępcę. Służy do ścigania terrorystów, morderców i baronów narkotykowych, ale również wrogów politycznych i biznesowych. Bo członkami Interpolu są również takie demokratyczne i nieskorumpowane państwa jak Chiny, Iran, Rosja czy Turcja.

Nie miałem zielonego pojęcia, co się ze mną stanie, ani żadnej wiedzy, jak w ogóle wyglądają procedury w takich sytuacjach. Dotychczas moim największym przestępstwem było przekroczenie prędkości na obszarze zabudowanym. Tej nocy w areszcie śledczym na Rakowieckiej pomiędzy medytacjami, pompkami, modlitwą do kilku alternatywnych bogów i łażeniem w kółko zmierzyłem się z największym strachem, czy i kiedy znów zobaczę swoją rodzinę i ukochaną, i czy jestem w ogóle w stanie przeżyć w nigeryjskich więzieniach. Budowanych jeszcze w czasach kolonialnych, zatłoczonych dziesięć razy bardziej, niż przewidywały projekty. Bez prądu, bieżącej wody, ale za to ze szczurami, insektami i wewnętrzną hierarchią więzienną. Już sobie wyobrażałem, jak przywódcy grup plemiennych kłócą się ze sobą, czyją będę maskotką, dopóki nie zabije mnie jakaś choroba.

Tej nocy nie zmrużyłem oka.

Poniedziałek, 15 stycznia, godziny poranne. Byłem spocony, zmęczony, cuchnący, cały czas w szoku. Na spotkanie z prokuratorem jakimś cudem dotarł mój prawnik Krzysiek. Nigdy nie sądziłem, że można się tak ucieszyć na widok adwokata. Zaniepokojony ciszą po mojej ostatniej wiadomości zdołał ustalić, co się ze mną dzieje. W problemach życiowych możesz liczyć tylko na rodzinę i prawnika. O ile masz z czego mu zapłacić.

Zrobiło mi się lżej na duchu, bo już nie byłem w tym wszystkim sam.

Nigdy na swojej drodze nie spotkałem żadnego prokuratora. Nie wiedziałem, jacy są tacy ludzie. Spodziewałem się kogoś w stylu starego policyjnego wygi, zblazowanego i zmęczonego życiem, odpalającego kolejnego papierosa od poprzedniego. Przyszedł facet młodszy, w dobrze skrojonym garniturze, sprawiający wrażenie profesjonalisty. To podniosło mnie jeszcze bardziej na duchu. Może komuś takiemu łatwiej będzie dostrzec horrendalność tej całej sytuacji? Zaczęła się tlić iskierka nadziei, że zaraz nam powie, że to jedno wielkie nieporozumienie i że nas za wszystko przeprasza.

Prokurator oblał jednak moją iskierkę kubłem zimnej wody. Poza czerwonym alertem wysłanym przez Interpol prokuratura dostała faksem dokumenty z ministerstwa sprawiedliwości Nigerii domagającego się mojej ekstradycji. Zamarłem na kilka sekund przerwanych zdaniem, które najmniej się już spodziewałem usłyszeć: „Jest pan wolny”.

Okazało się, że dokumenty z Nigerii były niekompletne, a to, co można było w nich przeczytać, nie przekonało prokuratora. Puścił mnie wolno, ale zalecił nie opuszczać kraju do czasu następnego przesłuchania. Ponieważ moje dane są już w systemie Interpolu – wyjaśnił – mogę być zatrzymany podczas kontroli granicznej w każdym kraju na świecie, a tam decyzja o mojej ekstradycji może być zgoła inna.

Jeszcze trochę pożyję, pomyślałem.

To był jednak koniec dobrych wiadomości tego dnia. Moje problemy miały się dopiero zacząć. Informacje napływające od moich współpracowników w Nigerii wskazywały, że moje zatrzymanie było jedynie częścią akcji o wiele bardziej złożonej i dobrze zaplanowanej. Ktoś wiedział o moim niedzielnym locie i spodziewał się, kiedy zostanę zatrzymany. W poniedziałek o świcie, gdy byłem jeszcze w areszcie, do mojego mieszkania w Lagos wtargnęła nigeryjska policja. Ani ochrona, ani sprzątaczka nie zapytały oczywiście o nakaz rewizji, bo po pierwsze, życie im miłe, a po drugie, uzyskanie takiego papierka nie było problemem dla kogokolwiek, kto stał za tym wszystkim. Policjanci nie znaleźli mnie, czym nie byli jakoś specjalnie zdziwieni, i skierowali się prosto do mojego gabinetu, zabrali laptopa, dokumenty z szuflad oraz dysk, na którym zapisywane były na bieżąco nagrania z kamer monitoringu. Dokładnie wiedzieli, gdzie wszystkiego szukać.

Tego dnia odebrałem jeszcze jeden telefon. Od reprezentanta pewnego biznesmena z Afryki. Kogoś, kto dość dobrze orientował się w moich przedsięwzięciach. Kogoś, kto zaoferował, że wszystkie moje problemy znikną tak szybko, jak się pojawiły, o ile wesprę jego „chęć pomocy” drobną kwotą miliona złotych. Jeśli tego nie zrobię, wyląduję w Nigerii. A wtedy już na pewno zdecyduję się sobie pomóc i podpisać każdy dokument, który zostanie mi podłożony, bo podobno współwięźniowie i strażnicy mają dar przekonywania do wszystkiego.

Wszystko stało się dla mnie jasne. To był szantaż! Wyrafinowany, przemyślany, zuchwały! Być może naoglądałem się za dużo filmów z Hollywood, ale zadecydowałem, że nie zapłacę i będę walczył. Z terrorystami się nie negocjuje, z szantażystami – można, jeśli służy to zebraniu dowodów przeciwko nim. I jeśli chce się napisać o tym książkę.

ROZDZIAŁ 1

JA WAM POKAŻĘ

W wieku dwudziestu trzech lat zaplanowałem własny pogrzeb. Ale to nie będzie opowieść o pryszczatym, zdesperowanym dzieciaku, który postanowił ze sobą skończyć, słuchając smutnych rockowych ballad i aktywnie eksponując wśród znajomych swojego „doła”. Nie. Zrobiłem to dla kasy.

Ale po kolei. Jeszcze przed pogrzebem, w roku 2006, w wieku dziewiętnastu lat znalazłem swoją pierwszą pracę – jako „domokrążca tudzież broker ubezpieczeniowy”. Choć my, brokerzy, woleliśmy nazwę „doradca finansowy”. To budziło większe zaufanie. A dziewiętnaście lat to przecież idealny wiek na taki zawód. Okazało się, że byłem całkiem dobry we wciskaniu polis ubezpieczeniowych i nasprzedawałem ich tyle, że awansowano mnie na szefa działu jednej z największych firm tego typu w Polsce. Gdy łatwy pieniądz się skończył, przyszło mi do głowy, że branża pogrzebowa to świetny pomysł na biznes i że na pewno przyda jej się, że tak powiem, świeża krew. Paru osobom, w tym mafii pogrzebowej, nie spodobało się jednak, że do branży wchodzi ktoś nowy i miesza. Dopiero co przycichła afera „łowców skór”, a teraz musieli znów walczyć z nowymi technologiami, które chciałem wprowadzić.

Kolejnych – po pogrzebach – przygód szukałem tak intensywnie, że aż wylądowałem w Afryce. Tam poznałem ludzi, którzy najpierw zainwestowali w mój biznes, a gdy przestałem im być potrzebny, zaplanowali pozbycie się mnie. Z pomocą swoich przyjaciół w policji i rządzie Nigerii.

Zanim jednak ten ciąg wydarzeń nastąpił, minąć musiało nieco czasu. Czas ten mijał w pięknym na swój sposób, zielonym miasteczku rzut moherem od morza... w Koszalinie.

Czyli na zadupiu. Nie zrozumcie mnie źle, jestem dumny z tego, że jestem koszalinianinia... koszalino... że pochodzę z tej uroczej miejscowości. To małe-duże miasto leżące pomiędzy Szczecinem, Poznaniem i Trójmiastem, ale do każdego z nich jest cholernie daleko. Koszalin jest zielony, rozległy, bezpieczny, spokojny. A połowa Polski uważa, że Koszalin to miasto nadmorskie, tymczasem w rzeczywistości nad Bałtyk trzeba cisnąć autobusem dobre pół godziny. Nad morzem to leży Mielno. I całe życie trzeba to wszystkim powtarzać. Wracać do szkoły i poprawiać geografię, nieuki! Koszalin był jednym z miasteczek na Ziemiach Odzyskanych po drugiej wojnie, z których wysiedlono Niemców, a potem osiedlono tam ludność polską z centralnej części kraju. Ale były też wyjątki. Jednym z nich był również mój prapradziadek, Polak żyjący od wielu lat na emigracji w Niemczech, który nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach, Jan Szubert.

Jan wiódł sobie przed wojną w miarę spokojne życie z żoną i gromadką dzieci, w tym moją babcią, w południowo-zachodniej części Niemiec. Był inżynierem odpowiedzialnym za budowę pięknych górskich serpentyn. Robił to możliwie jak najdalej od politycznych zawirowań międzywojennej Europy. W czasie wojny znalazł się w, delikatnie mówiąc, skomplikowanej sytuacji, bo był Polakiem na terenie Niemiec. Cudem uniknął aresztowania lub wcielenia siłą do Wehrmachtu. Rodzinie udało się przetrwać wojnę i gdy tylko się zakończyła, zaczęli wdrażać w życie plan, który wymyślili już kilka lat wcześniej: wracamy do ojczyzny. Pradziadek uznał, że skoro Polska wojnę wygrała, będzie tam już tylko lepiej. Nie docenił najwyraźniej zdolności Związku Radzieckiego do psucia rzeczy już zepsutych. Odradzająca się po wojnie ojczyzna przyjęła prapradziadka z otwartymi ramionami, inżynierów z doświadczeniem w budowie infrastruktury potrzebowała najbardziej. Jan Szubert otrzymał zadanie nadzorowania karczowania lasu i rozpoczęcia budowy lotniska wojskowego w podkoszalińskim Zegrzu Pomorskim. I tak oto trafił w te rejony. A z nim moja nastoletnia wtedy babcia, która poznała tu przesiedlonego z głębi Polski przystojnego chłopaka, który nie wiedział jeszcze, że stanie się najlepszym pod słońcem dziadkiem. Z dzieciństwa pamiętam najbardziej wakacje spędzane na wsi u dziadków, ciepłe mleko prosto od krowy, niemieckie słodycze przysyłane w paczkach od cioci i wujków, którzy jednak wrócili ze wspaniałej komunistycznej Polski do okropnych, bogatych, kapitalistycznych Niemiec. I grube, ponadtysiącstronicowe katalogi wysyłkowe niemieckiej firmy Quelle, w których można było zobaczyć zabawki, ubrania, komputery i wszystko „z bogatego Zachodu”, o czym marzyłem.

Nie mówię o Koszalinie przez przypadek. To między innymi dzięki temu miastu jestem tu, gdzie jestem. A dokładniej mówiąc, dzięki przemożnej chęci, by jako nastolatek spieprzać z niego jak najdalej. Zapewne to właśnie wygnało mnie na studia do Poznania, a potem w Polskę i jeszcze dalej w świat. Bo małe miasteczka docenia się i wraca się do nich dopiero, gdy ma się już za sobą okres szaleństw i zachłyśnięcia się wielkimi miastami, ze wszystkimi atrakcjami i niebezpieczeństwami, które oferują. Dlatego też smak Koszalina, podobnie jak chałwy i czerwonego wina, zacząłem doceniać dopiero koło trzydziestki.

A wracając do wspomnianych pryszczy, to może nie było ze mną aż tak źle, by chodzić z torbą na głowie jak w amerykańskich kreskówkach, nie czułem się jednak komfortowo. Mówię tu o czasach gimnazjum, nowego wówczas tworu reformy edukacyjnej. Mój rocznik, osiemdziesiąty szósty, jako pierwszy stawiał im czoło, zamiast iść po bożemu do klasy siódmej szkoły podstawowej. Byliśmy po prostu królikami doświadczalnymi. Taki już urok tego rocznika, najpierw Czarnobyl, potem gimnazja. To się nie mogło dobrze skończyć.

Jak wiadomo, w gimnazjum bywa nieraz ciężej niż w jednostce wojskowej. Szczególnie jeśli jedyną dyscypliną sportową, w której nie masz sobie równych, jest pochłanianie słodyczy na czas. Jeśli więc jest się niezbyt wysokim grubaskiem, to a) inne chłopaki nie traktują cię poważnie i to jest słabe oraz b) dziewczyny nie traktują cię poważnie i to jest jeszcze słabsze. Pewnością siebie więc nie grzeszyłem. Moja nadwaga czyniła mnie obiektem złośliwych żartów ze strony kolegów, którzy też przecież wtedy walczyli o swoje miejsce w stadzie. Przez to coraz bardziej odłączałem się od grupy, samotny, smutny i zawstydzony swoim wyglądem. A że nie dane mi było wtedy trafić jeszcze na książki ani kasety żadnego kołcza sukcesu, zabijałem smutek i stres słodyczami. W tym błędnym kole tkwiłem przez dobrych kilka lat. Najgorsze były ciepłe dni, bo wtedy trzeba było chodzić w T-shirtach, które opinały moje chłopięce cycki i brzuszek. Pewnego poranka postanowiłem okleić klatkę piersiową szeroką taśmą klejącą, by schować tłuszcz. Niestety, ktoś w klasie zauważył mój patent i nie omieszkał poinformować o tym głośno wszystkich.

Tego dnia zjadłem bardzo dużo słodyczy.

W moim pierwszym liście miłosnym, jaki napisałem do dziewczyny poznanej na koloniach, poświęciłem cały akapit temu, że pewnie będzie jej wstyd przed koleżankami, że chodzi z grubaskiem, ale obiecuję, że schudnę, bo zacząłem grać więcej w piłkę. Nigdy nie odpisała. Pewnie podałem zły adres zwrotny.

W gimnazjum upłynęły dwa lata, zanim odważyłem się „poprosić o chodzenie” koleżankę z innej klasy. Znaliśmy się długo i pamiętam, że nigdy nie śmiała się, gdy inni robili sobie ze mnie jaja. Uznałem więc, że jestem jako tako bezpieczny i nawet jeśli powie „nie”, to zrobi to tak, by mnie nie urazić. Oj, jak bardzo się myliłem! „Marek, chyba cię pogięło, nigdy nie będę z tobą chodzić. Ty już chodzisz z tłuszczem, bo jesteś sam jak chodzący tłuszcz. Jak mogłeś w ogóle pomyśleć, że ktoś taki jak ja może chodzić z kimś takim jak ty. Fuj!”.

Tego dnia zjadłem jeszcze więcej słodyczy niż przy akcji z taśmą klejącą.

Wyobrażałem sobie, jakie życie musi być proste i przyjemne, jeśli się tylko nie jest grubym. Kiedy masz szansę porozmawiać, z kim chcesz, bez ryzyka, że zostaniesz wyśmiany za wygląd. Ale kombinowałem sobie tak: „Ej, wy wszyscy, którzy się ze mnie teraz śmiejecie, może i macie fejm w gimnazjum, najfajniejsze dziewczyny w szkole się do was uśmiechają, a na Wikipedii pod hasłem »zajebistość« powinny być wasze fotki, ale za dziesięć lat to o mnie będzie się mówić na świecie i to wy będziecie się starać, bym na was zwrócił uwagę”. I tak oto mój ukochany Koszalin, a właściwie jego nieletni mieszkańcy, wykształcił we mnie cechę, która później zaważyła na mojej przyszłości: jawampokażyzm. Czyli konieczność udowadniania innym, że się jest coś wartym. Minęło wiele lat, zanim zdałem sobie sprawę, że jeśli komuś trzeba udowadniać swoją wartość, to przede wszystkim sobie.

Tymczasem jednak trzeba było się uczyć, co czyniłem bez szczególnego przekonania, ale i bez szczególnej niechęci. Nauka i dobre oceny przychodziły mi łatwo. Przez co często przyprawiano mi łatkę kujona. Bo przecież skoro gruby i ma piątki, to kujon. Czasami nawet celowo odpowiadałem na sprawdzianie źle, żeby móc razem z popularnymi dzieciakami ponarzekać na głupią nauczycielkę i przez chwilę poczuć się częścią jakiejś grupy. Ale do liceum chodziłem już chętnie. Bo to była jedyna okazja, by spotkać się z Nią.

Miała na imię Marysia i była, że się tak wyrażę, stanowczo w moim typie. Blondynka o długich, lekko kręconych włosach, wysoka, powabna i spoglądająca na świat pięknymi niebieskimi oczami. Niestety, wśród jej wielu niewątpliwych zalet kryła się również dość zasadnicza wada: miała mnie w dupie. Nawzdychałem się jak głupi, ale nie było szans na cokolwiek więcej niż to, co sobie sam zapewniłem. Jeśli wiecie, co mam na myśli.

Ale była dość miła, zwłaszcza od drugiej klasy liceum, kiedy szybko i nieoczekiwanie urosłem i schudłem dzięki burzy hormonów wieku dojrzewania. A tak naprawdę dzięki kultowej grze komputerowej „Tony Hawk’s Pro Skater”, która obudziła we mnie fascynację prawdziwą deskorolką. A robiąc ollie i kickflipy w prawdziwym życiu, spala się nieco więcej kalorii, niż gdy wpisuje się kombinację klawiszy na klawiaturze. Nie żebym sobie robił jakieś nadzieje, ale przynajmniej odpowiadała na moje „czeeeeeeeść”.

Kiedyś podsłuchałem, że idzie z koleżankami na jakąś imprezkę. Umawiały się na mieście. Więc odpierdzieliłem się na Belmondo i ruszyłem na miejsce zbiórki. Że niby „o, cześć, co za zbieg okoliczności, akurat przechodziłem tędy w najlepszych ciuchach, jakie mam”. Niestety, impreza okazała się domówką u jej ówczesnego chłopaka. Jak się domyślacie, ten wieczór nie należał do szczególnie udanych. Jak każdy inny w tamtym okresie spędziłem go w domu, z rodzicami.

A rodzinkę też mam nie z pierwszej łapanki. Byliśmy bardzo typową jak na tamte czasy rodziną na dorobku w modelu dwa plus jeden. Rodzice trzymali się tego modelu przez pierwsze czternaście lat mojego życia, zanim urodził się mój brat. Dopóki tata nie ukończył swojego projektu życiowego pod tytułem „mężczyzna” (spłodzić syna, posadzić drzewo, zbudować dom), mieszkaliśmy w bloku z wielkiej płyty na jednym z wielu koszalińskich PRL-owskich osiedli. Mój tata był oficerem, ale, umówmy się, dowódcą w domu była mama. Nauczycielka. Wiecie, taka z misją. Jełop nie jełop, ale szkołę skończyć musi. Więc – jakkolwiek po dziś dzień jestem zdania, że dzięki niej wyszedłem na ludzi – prezentowała dość specyficzne podejście do takich kwestii, jak motywowanie, zachęcanie do poszukiwań własnej drogi, wspieranie w potrzebie i bez potrzeby. Krótko mówiąc, kiedy ja kreowałem plan podboju świata, a przynajmniej przyciągnięcia uwagi dziewczyn w szkole, ona rozpisała na kartce A4 całe moje życie.

– Bądźmy ze sobą szczerzy, synku – powiedziała któregoś razu. – Trzeba tobie... To znaczy ty musisz sobie zaplanować życie i skupić się na pewnej pracy. Jesteś dobry z matematyki i fizyki, a my tu mamy w Koszalinie taką fajną uczelnię. Skończysz ją, a ja pogadam z dyrektorem, to cię przyjmie do naszej szkoły. To będzie dość śmieszne, że będziemy kolegami z pracy, no nie?

– Uhm – odparłem przerażony, nie odrywając wzroku od ekranu komputera.

– A tata pomoże ci zbudować dom, tuż obok naszego. A potem się ożenisz i razem wychowamy twoje dzieci.

– Uhm – odparł przerażony tata, nie odrywając wzroku od ekranu telewizora.

– A w ogóle to Zosia, córka naszej sąsiadki – ciągnęła mama – jest taka miła i chyba jej się podobasz.

I tak oto zyskałem absolutną już pewność, że choć w tak zwanym międzyczasie zrzuciłem kilka kilogramów, to jednak Koszalin jest dla mnie nieco za ciasny, a Zosia, córka sąsiadki, zdecydowanie za brzydka. Znaczy się nie myślałem już tylko o dziewczynach i innych deskorolkach, ale miałem też inne, poważniejsze przemyślenia. Na przykład „świat jest wielki i wspaniały. Trzeba wyjechać hen, hen daleko, poznać nowych ludzi, nowe kultury, nowe języki i obyczaje”.

Postanowiłem więc wyjechać do Poznania.

To była gruntownie przemyślana decyzja – zastanawiałem się nad nią przynajmniej pół godziny. Nie miałem wówczas bladego pojęcia, co chcę robić w życiu, ale Politechnika Poznańska brzmiała dość dumnie. A tak naprawdę zaważył filmik promocyjny, który pokazywał, jak gość w białym fartuchu bawił się zdalnie sterowanym robotem, oczko puszczała do niego koleżanka z grupy, a całość była zmontowana z muzyką z „Pitbulla”. No, czy można powiedzieć „nie” po czymś takim? Marysia była akurat cierpiąca po tym, jak jej chłopak rzucił ją „dla tej puszczalskiej Marzeny z biol.-chemu”, a ja się akurat – jak zwykle – pałętałem w okolicy, więc od słowa do słowa, jakoś się do siebie zbliżyliśmy. I to tak na poważnie. A mówiąc dokładniej, to zdarzyło mi się dać jej pracę domową do ściągnięcia przed lekcją. Ba, nawet zadzwoniłem do niej z raz czy dwa. Mówiła mi wiele przyjemnych rzeczy, w rodzaju „dobrze mi się z tobą rozmawia” czy „prawdziwy z ciebie przyjaciel, dzięki za pomoc w matmie”. Katastrofa.

Ale ustaliłem rzecz następującą: Marysia nie była pewna, czy chce iść na studia do Poznania czy Warszawy. Więc opracowałem szatański plan – miałem kumpla w Poznaniu. Wynegocjowałem z nim, że wyprowadzi się ze swojej kawalerki na dwa dni i da mi klucze. Nie chcecie wiedzieć, co musiałem mu obiecać w zamian, ale czasami tęsknię za moimi białymi nike’ami air force, które ściągnąłem ze Stanów jako pierwszy w całym mieście. To były czasy, zanim świat oszalał na punkcie oldschoolu. Nie było żadnych sklepów z modnymi tenisówkami. Adidasy superstary czy stare-nowe reeboki nie były dostępne na każdym rogu. Tak jest, ja je nosiłem, zanim to było modne.

W każdym razie, mówię do tej mojej Marysi, że mam metę w Poznaniu, moglibyśmy pojechać na weekend, połazić, zobaczyć, jak miasto, i w ogóle.

Zgodziła się!

Prawie całą noc przed wyjazdem spędziłem w necie, czytając artykuły w rodzaju „Jak odczytać jej sygnały”, „Pięć sprawdzonych sposobów na rozpoczęcie gry wstępnej” i „Jak nie dać jej poznać, że jesteś prawiczkiem”.

Wszystko w Poznaniu szło zgodnie z planem. Po długim, naprawdę długim spacerze i zwiedzaniu udaliśmy się w końcu na spoczynek. Nadszedł czas na etap drugi, pod tytułem „Hit Polsatu and Chill”. Walnęliśmy się na kanapę i obejrzeliśmy film, sącząc wino. I tyle. Siedziałem jak sparaliżowany. Na nic się nie odważyłem. Mieliśmy jedno wino. I piliśmy je. A jak przyszło co do czego, to spękałem.

No ale była kolejna noc. A do mnie dotarło, że Marysia wysyła określone sygnały. Pewnie zdecydowała, że musi wziąć sprawy w swoje ręce, bo przecież na tego zakompleksionego eksgrubaska jeżdżącego na deskorolce i skaczącego ze schodów dla poklasku kumpli liczyć nie może. Tak mi się przynajmniej wydawało. Dzień spędziliśmy, jeżdżąc między różnymi wydziałami Uniwersytetu Poznańskiego, Akademii Ekonomicznej i politechniki. Marysia była niewyspana (chyba od tego czekania na moje ruchy), więc w autobusie jej głowa jakoś szybko opadła na moje ramię. Problem w tym, że na jednej uczelni, którą odwiedzaliśmy, spotkaliśmy Karolka, szkolnego celebrytę. Takiego, który zawsze do drużyny był wybierany pierwszy, a ja ostatni. Do którego dziewczyny dzwonią, bo chcą się całować, podczas gdy do mnie, bo potrzebują pomocy z matmy.

Na Akademii Ekonomicznej był akurat dzień otwarty, więc mieliśmy tam prawie cały nasz rocznik z Koszalina. Marysia nie lubiła Karolka. Uważała go za dupka. Mądra dziewczyna. Chcieliśmy się wymknąć, ale Karolek nas dostrzegł, przywołał do siebie, no i co było robić? Zjedliśmy razem, jeszcze trochę połaziliśmy po mieście, a potem on wielkodusznie zaproponował, że może by u nas zanocował, bo co ma wydawać kasę na hostel, skoro ja mam metę? Rozpaczliwie szukałem powodu do odmowy, ale go nie znalazłem. W końcu się zgodziłem i tym samym zaprzepaściłem moją drugą i ostatnią szansę na jakikolwiek rozwój akcji z Marysią. Byłem przekonany, że ona nigdy nie odważy się na jakiekolwiek zachowanie seksualne, gdy w mieszkaniu jest inny chłopak.

Ale się pomyliłem.

Tej nocy Karolek puknął Marysię trzy razy.

Leżałem w drugim pokoju, wsłuchując się w jęki dobiegające zza ściany, i rozmyślałem o kilku znanych Polakach. Najpierw dość długo o Karolu Kocie. Potem o Marchwickim, słynnym Wampirze z Zagłębia, który aż do śmieci nie przyznał się do zarzucanych mu zbrodni. Zastanawiałem się, czy w Poznaniu też był kiedyś ktoś taki. Nad ranem, gdy jęki Marysi w końcu ucichły, a ja lewitowałem już gdzieś pomiędzy snem a jawą, resztką świadomości produkowałem obrazy, w których zadałem Karolkowi bolesną i okrutną śmierć.

Marysia wróciła do Koszalina i nigdy więcej już z nią nie gadałem. Niech sobie sama teraz robi matmę.

Ale zemsta na Karolku to jedno, a ekonomia to drugie. Tak się akurat stało, że obaj z Karolkiem dostaliśmy się na ten sam kierunek. A że nigdy po sobie nie dałem poznać uczuć, którymi Karolka darzę po tamtej nocy, to ów zaproponował, żebyśmy wynajęli na spółę mieszkanie przy uczelni, bo tak taniej. No i tak zostaliśmy współlokatorami.

Zacząłem studia i znów jakoś zdawanie kolokwiów wydawało mi się o wiele łatwiejsze niż wszystkim naokoło. Znowu nauka była łatwa, a relacje z płcią przeciwną – tragiczne. Zaliczałem więc wszystko, co potrzeba (poza uznaniem u dziewczyn), i generalnie zapowiadało się na to, że będę miał same piątki. Ale jak każdemu szanującemu się polskiemu studentowi permanentnie brakowało mi kasy. Wprawdzie gdzieś tam na horyzoncie pojawiła się szansa na stypendium, ale do tego czasu trzeba było coś wymyślić.

Oczywiście, dostawałem pieniądze z domu. Ale imprezy w Poznaniu to nie imprezy w Koszalinie. A człowiek nie wielbłąd, pić musi. No i trzeba się było próbować integrować. Więc średnio już po tygodniu po maminym przelewie pozostawały wspomnienia. Wymyśliłem więc sobie, że będę dawać korepetycje z matematyki i fizyki. Byłem w te klocki dość dobry, a nawet gdybym nie był, to na tych poznańskich tumanów i tak by wystarczyło. Bywało, że jechałem na korki głodny, po godzinie pracy odbierałem dwie dyszki i biegłem do Lidla po jakieś bułki i kawałek kiełbasy. Takie to były czasy. Bardzo szybko zrozumiałem też, że ten comiesięczny przelew z domu to ostatnia forma kontroli, jaką sprawują nade mną moi kochani rodzice. Musiałem to zmienić.

I pewnego wieczora, gdy dość rozpaczliwie liczyłem grosiki, z których miała się uskładać kwota wystarczająca na bilet i coś do żarcia, przylazł do mnie Karolek, wyszczerzył zęby i powiedział, że właśnie został „doradcą finansowym”. Nie miałem pojęcia, co to znaczy, ale „doradca finansowy” brzmiało mniej więcej jak „kupa kasy”, więc natychmiast poprosiłem mojego największego przyjaciela-wroga, żeby mnie też wkręcił. Przecież jak on może, to i ja mogę!

I to był początek końca mojej kariery naukowej.

Był rok 2006 i w Polsce na dobre rozpędzała się machina pośrednictwa finansowego. Banki zaczęły ludziom wpychać trzydziestoletnie kredyty we frankach oprocentowane poniżej inflacji, fundusze inwestycyjne kusiły z ulicznych billboardów trzydziestoprocentowymi stopami zwrotu. Szalały fundusze emerytalne, a towarzystwa ubezpieczeniowe sprzedawały prawdziwe perełki, czyli długoletnie programy regularnego oszczędzania chroniące przed podatkami (tzw. polisolokaty). Każdy chciał się dobrać do skarpety Polaka i przekonać go, że każde miejsce jest lepsze na trzymanie gotówy, pod warunkiem że jest to konto jakiejś instytucji finansowej. A każdemu Polakowi, który nie miał oszczędności, ale jako taką w miarę stałą pracę, wciskało się kredyt hipoteczny. Czyli dostawałeś żywą gotówę na zakup i budowę domu pod zastaw tego domu.

A doradcy finansowi to ci, którzy byli odpowiedzialni za przeniesienie skarpety Kowalskiego do instytucji finansowej bądź załatwienie Kowalskiemu worków pieniędzy z tejże instytucji, żeby sobie Kowalski kupił dom, który będzie następnie spłacał. Jeśli po kilku latach kredyt okaże się zbyt uciążliwy do spłaty, Kowalski będzie mógł wziąć nowy kredyt, by spłacić ten stary, i tak dalej. Za cały proces przenosin gotówki z jednej kupki do drugiej pośrednicy finansowi, przepraszam, doradcy dostawali sowity procent od wartości tej transakcji.

Część firm na rynku rozwijała się klasycznymi metodami, czyli większość prowizji pakowała w marketing w mediach i otwieranie rzucających się w oczy biur przy ruchliwych ulicach. Inni przekazywali większość przychodów do struktur sprzedażowych, gdzie doradcy zarabiali kilkakrotnie więcej, ale sami musieli pozyskiwać zarówno klientów, jak i pracowników poprzez rekomendację. I do takiej właśnie firmy trafiłem.

Nie miałem wtedy jeszcze opinii ani o branży, ani o firmie, ani o tym, czy przenoszenie oszczędności do funduszy inwestycyjnych i zaciąganie kredytów hipotecznych jest dla Kowalskiego dobre. „Doradca finansowy” – to brzmiało dumnie, kojarzyło się z dobrymi garniturami i kasą. Nie potrzeba było nic więcej, żeby mnie przekonać.

Nigdy nie zapomnę tej pierwszej i ostatniej rozmowy kwalifikacyjnej w moim życiu. Byłem tak bardzo klasycznie odstawiony w garnitur ze studniówki i tak zestresowany, jak tylko można w takiej sytuacji. Biuro Kancelarii Doradztwa Finansowego znajdowało się, a jakże, w prestiżowej kamienicy w centrum miasta. W poczekalni siedziało kilkunastu takich jak ja, w przykrótkich postudniówkowych garniturach. W zawieszonych na ścianie plazmach leciał jeden z całodobowych kanałów finansowych z nieustannie przewijającym się paskiem notowań giełdowych. Na fotelowych stolikach walały się katalogi produktowe przyniesione z salonów Porsche, Mercedesa, Rolexa i Tag Heuera.

Niektórzy kończyli rozmowę po pięciu minutach, inni wychodzili dopiero po godzinie.

Wiem, bo oczywiście sam przyszedłem dwie godziny przed terminem, z ekscytacji nie mogłem wysiedzieć w domu.

W końcu przyszła moja kolej.

– Biorąc pod uwagę moje miesięczne zarobki i to, ile spędzam czasu w pracy, moja godzina jest warta 1000 zł. Dlaczego akurat w szkolenie ciebie i zarządzanie tobą mam – jako przyszły szef i mentor – zainwestować swój czas? – spijałem z ust mojego przyszłego menedżera każde słowo.

– Rekrutujemy talenty już na pierwszym roku studiów, nie szukamy ekspertów finansowych, kreujemy ich. Dlaczego? Jak myślisz, co jest łatwiejsze? Znaleźć człowieka z encyklopedią ekonomiczną w głowie i nauczyć go otwartości, klasy, elokwencji, stylu i uroku? Czy znaleźć uśmiechniętych, ambitnych, komunikatywnych, inteligentnych i kreatywnych i nauczyć ich podstaw finansów? Czy uważasz, że masz w sobie to coś, co pozwoli ci osiągnąć sukces, i wystarczająco dużo pewności siebie, by pracować z najbogatszymi ludźmi w tym kraju i rozmawiać z nimi jak równy z równym?

Byłem tak zestresowany, że nawet nie pamiętam swoich odpowiedzi.

– Dzięki, że wpadłeś. Mamy kilkudziesięciu kandydatów na jedno miejsce; jeśli dostaniesz się do kolejnego etapu, to za dwa dni powinieneś dostać od nas telefon – powiedział na odchodne już luźniejszym tonem młody koleś w o wiele lepiej skrojonym i znacznie droższym garniturze.

Jeśli przed spotkaniem byłem zafascynowany koncepcją doradztwa finansowego, to teraz byłem skłonny oddać za tę karierę swoją nerkę. Nie muszę dodawać, jak bardzo dłużyły się owe dwa dni i ile razy na minutę sprawdzałem, czy przypadkiem nie dzwoni mi telefon, czy bateria jest naładowana. Dzwoniłem też co kilkanaście minut do znajomych, byle tylko się upewnić, że łączność działa. Oczywiście, teraz już wiem, że w doradztwie finansowym liczyła się sprzedaż, a nie rozmowa kwalifikacyjna. Więc przyjmowali w zasadzie wszystkich, bo dopiero pierwsze tygodnie pracy pokazywały, ile kandydat jest wart. Pytania były skonstruowane tak, by usunąć nie tych, którzy mogą być słabymi sprzedawcami, bo słaby sprzedawca i tak będzie w stanie namówić na inwestycję rodziców, którzy przy okazji chcą pomóc synkowi w karierze. Pytania miały przepuszczać tych, którzy byli podatni na manipulację, by liczyła się dla nich sprzedaż i tylko i wyłącznie sprzedaż. Mieli mieć merkantylne nastawienie do życia, czyli być w stanie zrobić wszystko dla kasy i akceptacji w stadzie. Mieli też jako tako wyglądać.

Jednym słowem, byłem ich idealnym kandydatem. Przejęliby mnie od razu, gdyby nie to, że dla zbudowania atmosfery ekskluzywności sami musieli czekać dwa dni, żeby zadzwonić. – Panie Marku, gratuluję. Dostał się pan do ścisłej czołówki kandydatów zaproszonych na szkolenie...

Tego dnia zaszalałem – kupiłem piwo z wyższej półki i otworzyłem ostatni słoik z domowymi gołąbkami od mamy. „Od przyszłego miesiąca jadam tylko w restauracjach!” – powiedziałem sobie w duchu.

Przyszedłem na szkolenie wprowadzające. Termin: piątek wieczór, bo jeśli jesteś studentem i przyjdziesz, zamiast pić wódkę z kolegami w akademiku, a potem podrywać studentki, to znaczy, że ci zależy. W sali było mniej więcej czterdziestu takich jak ja. Młodych, niebrzydkich, w przykrótkich garniturach, gotowych na wszystko, ale niemających pojęcia, co to jest to „wszystko”. Dziewczyn było tylko kilka. Wskazówka zegara wiszącego na ścianie pokazała siódmą wieczorem i w tym momencie do sali wszedł prawie dwumetrowy gość w garniturze, z brodą, w okularach, o tak przeszywającym wzroku, że gdy na mnie spojrzał, to od razu poczułem, jakbym coś przeskrobał, tylko sam nie wiedziałem co. W sali był jeszcze szum. Dwumetrowy gość stanął na środku i nie mówiąc nic, z delikatnym uśmiechem rozglądał się po siedzących. Kiedy sala w końcu ucichła, wypowiedział powoli, majestatycznie: „Kiedy ciasto mówi, okruszki milczą”. Powiedział to w taki sposób, cicho, a jednak z taką mocą, że nikt się nie zaśmiał. Wszyscy zamarli.

– W tym kraju pracuje obecnie kilkuset doradców finansowych. Jeśli Polska w ciągu następnych dziesięciu lat dokona takiego gospodarczego skoku, jaki w ostatniej dekadzie osiągnęła Hiszpania, to znaczy, że w doradztwie finansowym zatrudnienie znajdzie kolejne dwadzieścia tysięcy osób. A roczne prowizje wypłacane doradcom będą sięgać sześciu i pół miliarda złotych. Rocznie.

Dziś macie szansę rozpocząć walkę o kawałek tego tortu dla siebie. Dostajecie dzisiaj szansę, by zajrzeć w procedury naszego przedsiębiorstwa i sekrety jego sukcesu i dowiedzieć się, dlaczego jesteśmy najlepsi w Polsce. Ale jeśli spodziewacie się magicznych trików, to się zawiedziecie, my się różnimy tylko jednym. TU SIĘ ZAPIERDALA.

Dwumetrowiec palnął nam takie kazanie, żeśmy pospadali z krzeseł. Roztoczył przed nami wizję gigantycznych pieniędzy, drogich samochodów, panienek na każdy dzień tygodnia i czego tam jeszcze. – To jest robota dla tych, którzy idą na całego! – kontynuował.

Jeśli kojarzycie Bena Afflecka w słynnej scenie przemowy do rekrutów w „Ryzyku” albo DiCaprio w „Wilku z Wall Street”, to tutaj miałem to samo, tylko sto razy lepiej. Ten koleś był mistrzem przemów i prania mózgów. Ze swoim wzrostem, niemieckim akcentem, barwą głosu i tempem mówienia sprawiał, że zamykały się największe kozaki na sali. Wyglądał i brzmiał jak polska wersja Tony’ego Robbinsa połączona z biznesową agresją Bobby’ego Axelroda z serialu „Billions”.

– To jest robota na prowizji, bo jak zapierdalasz, to prowizja daje ci nieograniczone zarobki. U nas nie pracuje się na etacie. Bo wiecie, co to jest etat? Etat to jest sytuacja, kiedy młody człowiek zapierdala i jeśli daje wyniki firmie, to dostaje uścisk dłoni prezesa. A jeśli firma przynosi straty, to dostaje „wypierdalaj”. Większość młodych ludzi w Polsce na etacie nosi na baranach swojego szefa fiuta, a jeśli on jako przedsiębiorca ponosi porażkę, to oni są zwalniani, a nie on! Etat to nie partycypowanie w zyskach, a partycypowanie w stratach! W tym momencie stoicie na rozdrożu. To wy decydujecie, czy wybieracie pracę na etacie, która jest pewna, czy wybieracie pracę doradcy, która związana jest z odpowiedzialnością i samodzielnością. Póki jesteście młodzi i sami, możecie tę decyzję podjąć. Jak będziecie mieć żonę i dwójkę dzieci, to takiego ryzyka nie podejmiecie. Jak nie teraz, to kiedy?! – ciągnął łamaną polską składnią.

A myśmy wszystko łykali jak młode pelikany. Dwumetrowiec nawijał przez czterdzieści pięć minut, a gdy skończył, byłem już innym człowiekiem. Ta firma wtedy nazywała się Efect, a tym dwumetrowym gościem był Felix. Dziś jest już legendą. Biznesowo w ogromnym stopniu mnie ukształtował. Felix stworzył jedno z mniej znanych, ale największych, a na pewno najbardziej kontrowersyjnych finansowych imperiów w Polsce, a przy okazji wypuścił spod swoich skrzydeł tysiące młodych i głodnych sukcesu sprzedawców, menedżerów, biznesmenów w cały czas młodej, potransformacyjnej polskiej gospodarce i zmienił ich życie. Zginął w tragicznym wypadku, lecąc swoim prywatnym samolotem. Ostatni raz widziałem go dziesięć lat temu, ale do dziś skacze mi poziom adrenaliny, gdy słyszę ten klasyczny dzwonek nokii, który miałem ustawiony, gdy do mnie dzwonił. Tak naprawdę przez wiele lat robienia biznesów chciałem być taki jak Felix. Można się śmiać z NLP, coachów, szamanów i wszelkiej maści pseudopsychologów. Ale prawda jest taka, że mnie się wówczas coś przestawiło w głowie. Uwierzyłem, że jeśli będę pracować wystarczająco ciężko, to będę osiągać sukcesy.

I kurde, sprawdziło się.

Bardzo szybko się odnalazłem w tej nowej rzeczywistości. Felix mnie zauważył i polubił, a dla mnie to było coś. Potrzebowałem uwagi i tego, żeby ktoś mi powiedział, że jestem cool i będę kimś. Felix przede wszystkim we mnie uwierzył. We mnie, a w zasadzie w przychody, które mogłem generować dla firmy. Szybko dostałem pierwszą prawdziwą szansę. Zostałem wysłany do klientki, bym dopiął pierwszą umowę. Trzeba było wbić jej do głowy, że czas najwyższy odkładać dziesięć procent jej wypłaty na emeryturę. Denerwowałem się jak diabli, a mój szef kładł mi do głowy klasyki w rodzaju „nie wracaj bez umowy”, „jak powie, że chce się z tym przespać, to powiedz, że poczekasz w salonie” i takie tam. No więc pojechałem. Spotkanie odbyło się w kawiarni, a to zawsze gorzej niż w mieszkaniu klienta. Bo z kawiarni klient może wyjść, a z mieszkania musi cię wyprosić. Tak nas szkolono.

Pamiętam tę pierwszą sprzedaż jak dziś, siedzieliśmy w kawiarni Kociak na ulicy Święty Marcin, tej samej, w której na randki chodzili podczas studiów moi rodzice. Jakoś ją sobie upodobałem na moje spotkania z klientami. Wystrój i menu też się tam wiele od czasów młodości rodziców nie zmieniły. Stare, drewniane, ale nadal eleganckie, krzesła gościły niejeden PRL-owski proletariacki pośladek. Galaretki w długich, wąskich pucharach przystrajane były dokładnie tak, jak robią to moje ciotki, ale ceny były jak najbardziej na czasie. Lokal nie zachęcał wystrojem millennialsów, dzięki temu – mimo że miał fantastyczną lokalizację – zawsze można było tam znaleźć wolny stolik, nawet w godzinach szczytu. Bo miejsce odwiedzane było już chyba tylko przez stałych klientów, z nostalgii.

Moją klientką była Ewa. Trzydziestoletnia graficzka komputerowa, singielka zarabiająca grubo powyżej średniej krajowej. Zdająca sobie sprawę, że nie ma szans na emeryturę z budżetu państwa. Już się o nią bała, bo ja ten strach w niej zasiałem. Był strach, była potrzeba – zabezpieczenie przyszłości. Jest potrzeba, jest i rozwiązanie. Regularne, długofalowe odkładanie dziesięciu procent swojej pensji, niezależnie od tego, co potrąca ZUS. Wychodziłem tam z siebie i stawałem obok, wdrapałem się na wyżyny i w końcu dopiąłem swego. Byłem przygotowany na każde pytanie, każdą wymówkę, jeśli tylko nie będzie chciała zdecydować się na produkt i zawrzeć umowy tu i teraz.

– Muszę się teraz z tą decyzją przespać, możemy spotkać się za tydzień? – Ewa zadała standardowe pytanie wymiękającego klienta.

– Z jaką decyzją chce się pani przespać?! Z tą, że na emeryturze będzie pani przymierać głodem, jeśli nie zrobi pani czegoś z tym natychmiast?

– No... Eee, nieee. To to wiem, alee... – zaczęła się jąkać. – No chodzi o to inwestowanie... To ja teraz będę musiała odkładać pięćset złotych co miesiąc przez trzydzieści lat? A co, jak nie będę mieć pieniędzy?

– Jak pani nie będzie mieć pieniędzy, to nie będzie pani też ich miała na mieszkanie, na jedzenie! Taką ewentualność też bierze pani pod uwagę? Przecież dopóki będzie pani miała dwie ręce i głowę na karku, to zawsze będzie pani miała pieniądze. A jak się przytrafi pani wypadek, to przecież będzie kasa z dodatkowego ubezpieczenia – wyjaśniałem szybkim, pewnym głosem, jakby to była oczywista oczywistość. Sugerując, że jestem zdziwiony, że ona o takie rzeczy pyta. Bo żaden z setek moich wymyślonych klientów nigdy takich dziwnych wątpliwości nie miał.

– No, eee, taaaaak. Ale ta umowa, co mam teraz podpisać, przecież to ma tyle stron małym druczkiem, ja to chyba muszę przeczytać na spokojnie? Niech mi pan da kilka dni może?

– Pani Ewo, pewnie, nie ma problemu. Tylko że to jest absolutnie bezproduktywne. Jak tylko zacznie pani to czytać, to po każdym paragrafie będzie się pani pojawiało w głowie kolejne pytanie, aż zrobi się pani mętlik. Przecież od tego ja jestem, żeby to wszystko wyjaśnić. Jeśli nie ufa mi pani, że produkt, który tu pani zaproponowałem, jest dla pani najlepszy, to proszę bardzo, zacznijmy czytać tę umowę razem, ja mam czas, proszę czytać i zadawać pytania.

– Nie, no dobra, dobra, przecież panu ufam... Ale...

I tak trwał ten argumentacyjny ping-pong.

Z tyłu głowy miałem szkolenie Felixa z zamykania sprzedaży. Największa sala, w której odbywały się wieczorne treningi, była po prostu ogromnym korytarzem z kilkunaściorgiem drzwi prowadzących do mniejszych pomieszczeń.

– Wyobraźcie sobie – uczył nas – że jesteście tu, w tym korytarzu, z klientem. I on chce wam spierdolić. Każde z tych drzwi reprezentują jedną wymówkę, której może użyć. „Mam niepewną pracę”, „muszę to skonsultować z mamą”, „nie wiem, ile mogę oszczędzać” i inne pierdoły. Podczas sprzedaży musicie zamknąć wszystkie te drzwi! Jedynymi, które zostaną otwarte, bo nie możecie ich zamknąć, to drzwi, które nazywają się... – I tu Felix wziął czerwony marker i namalował na framudze „JESTEM GŁUPI(A)”. – Klientowi mają się skończyć argumenty, tak by jedynym sposobem, żeby nie wziąć produktu od ciebie, była wymówka: „Nie, bo jestem IDIOTĄ”.

Jak skończyło się moje spotkanie? Pióro dotknęło papieru. Zdobyłem podpis pod wnioskiem i zarobiłem swoje pierwsze tysiąc złotych. W godzinę. Mając dwadzieścia lat i kilkudniowe doświadczenie w finansach, spotkałem się z totalnie obcą kobietą, która na pierwszym spotkaniu przedstawiła mi wszystkie informacje o swojej sytuacji finansowej (ze stanem swoich oszczędności włącznie), podpisała dokument zobowiązujący do inwestowania przez najbliższe trzydzieści lat, a następnie przekazała mi kontakty (imię, nazwisko, telefon, adres, zawód – żebym mógł ocenić, na ile są majętni i czy warto mi do nich jechać) do czternastu (taki standard w firmie) swoich znajomych, do których będę mógł zadzwonić, powiedzieć, że jestem jej doradcą, i umówić się na spotkanie. Obiecała również, że ich uprzedzi i namówi do tego spotkania. Jeśli był w moim życiu jakiś moment zwrotny, w którym uwierzyłem w siebie, w to, że potrafię zarabiać pieniądze i że moje życie będzie naprawdę fajne, to była właśnie tamta chwila.

Kojarzycie tę słynną hollywoodzką kliszę, gdy po jakiejś udanej akcji bohaterski policjant, dziennikarz czy makler wraca do biura, a wszyscy wstają, klaszczą i poklepują go po ramieniu? Następnego dnia w naszym biurze każdy chciał się ogrzać w blasku mojej zajebistości, szef mnie wychwalał pod niebiosa i powtarzał: „Widzicie? Widzicie? Taki Zmysłowski z niczego podpisał umowę, a wy co?”. Albo ja byłem taki dobry, albo ten biznes był taki prosty, albo klienci naiwni, albo system sprzedaży wprowadzony przez Felixa taki genialny. Czas pokazał, że wszystkiego po trochu.

Pierwsza wypłata w Efeccie, ba, właściwie pierwsza prawdziwa wypłata w moim życiu, opiewała na piętnaście tysięcy złotych. Był rok 2006 i były to dla mnie kosmiczne pieniądze. Nie musiałem już patrzeć na ceny rzeczy codziennego użytku. Kupiłem sobie porządny garnitur Hugo Bossa, buty i teczkę. Zacząłem wyglądać jak doradca. Kolejne wypłaty były tylko lepsze, dorzuciłem więc pierwszy prawdziwy zegarek – omegę seamastera, taką samą, jaką nosił James Bond. Nagle się okazało, że jestem w czymś naprawdę dobry. Nagle się okazało, że to inni starają się mi dorównać, a nie ja innym.

Zaczął się haj lajf. Najlepsze knajpy, najlepsze alkohole. Selekcjonerzy w klubach zaczęli rozpoznawać nasze twarze i wpuszczać nas przed czekającą kolejką do wejścia. Zawsze znalazła się dla nas loża blisko parkietu. Na stoliku lądowały butelki. Dziewczyny jakoś chętniej z tobą rozmawiają, jak stoisz w najlepszej loży z szampanem, a wcześniej widziały cię, jak wchodzisz przed wszystkimi. Nie wiem dlaczego, ale tak jest. Albo wiem. Zresztą nieważne. Zaczęło mi się wydawać, że jestem lepszy niż reszta społeczeństwa, bo mając lat naście, zarabiałem lepsze siano niż ludzie po studiach i latach doświadczeń, ale jednak do dziewczyn wciąż nie miałem śmiałości. Woda sodowa sączyła mi się do mózgu coraz szerszym strumieniem i wyglądałem już w miarę przyzwoicie, ale w środku nadal żył sobie mały, zakompleksiony grubasek i nie miał zamiaru się nigdzie wynosić. No i moi koledzy postanowili mi pomóc. „Prawiczek na studiach? Niedorzeczność. Nic się nie martw, załatwimy temat”.

Pojechaliśmy do domu uciech lub, jak to się mówi wyszukanie w kręgach inteligenckich i artystycznych, do burdelu. Była to ogromna willa na wylocie z Poznania. Na początku zdziwiłem się, że nie jest w ogóle oznakowana, ale potem dotarło do mnie, że różowy płot to jednak jest oznakowanie, i to dość jednoznaczne. Podjechaliśmy pod ogromną bramę i czekaliśmy. Po minucie wyszedł największy koks, jakiego w życiu widziałem. W garniturze wyglądał jak chodzący czarno-biały kloc. Zajrzał do wnętrza auta, znudzonym wzrokiem prześwietlił wszystkich i wymamrotał: „Zapraszam, panowie”.

Automatyczna brama zaczęła się otwierać. Wjechaliśmy na dziedziniec, gdzie było zaparkowanych już kilka mercedesów i audi. „Przyjeżdża tu klientela przy kasie, to chyba dobrze” – pomyślałem. Chłopaki miały już najwyraźniej doświadczenie, bo jak tylko przekroczyliśmy próg obiektu, natychmiast rozpierzchły się po pokojach. Ja natomiast ostatecznie przebrnąłem przez wszystkie formalności z burdelma..., to znaczy z panią w recepcji, zgarnąłem jeszcze z baru chyba najdroższą w moim życiu wódkę z red bullem i zaprowadzono mnie do dużej sali z ogromną kanapą, na której siedziały dziewczyny. Bidulki były w samej bieliźnie, czy im nie było zimno? Mnie natomiast zrobiło się bardzo gorąco i zaczęło mi schnąć w gardle. Poprosiłem więc o kolejną wódkę z red bullem. Dziewczyny szybko zorientowały się, że mają do czynienia z nowicjuszem, jedna z nich szybko zdecydowała się wykorzystać moją sytuację:

– No czeeeść, jestem Dżesika. Mogę się dosiąść?

Byłem tak zestresowany, że nie wiedziałem, co ze sobą zrobić. W końcu jakaś kobieta była mną zainteresowana! A Dżesika była doświadczona, zajęła mnie rozmową. A przy okazji poprosiła, bym postawił jej drinka, i następnego, i następnego. Ja oczywiście dotrzymywałem jej kroku, ale byłem pod wrażeniem jej możliwości absorpcji alkoholu, sam już byłem mocno wcięty. Dżesika w końcu zaprosiła mnie do pokoju.

Na czym skończyła się ta wycieczka na pięterko? Na niczym, przez godzinę robiłem jej masaż pleców, bo była taka zmęczona i obolała. Na koniec jeszcze wyciągnęła ode mnie napiwek. Potem przyszło do płacenia rachunków za drinki. Wtedy zdałem sobie sprawę, że te moje wypłaty wcale takie kosmicznie wysokie nie są... Dotarło do mnie, że najwięcej kasy można wyciągnąć od klienta poprzez drinki, a wódka Dżesiki raczej żadnych procentów nie miała. Panie i panowie, przed wami Marek Zmysłowski – demon interesów.

Chłopaki oczywiście miały używanie, stałem się pośmiewiskiem, choć z lekkim zdziwieniem skonstatowałem, że prosto w twarz nikt mi się zaśmiać nie odważy. Ale cała ta sytuacja wzbudziła we mnie sportową złość – jawampokażyzm, poziom: ekspert. Postanowiłem, że najwyższy czas stracić dziewictwo. Ale to musiała być akcja, po której zyskam nieśmiertelny szacunek. Podryw, na który żaden z tych dupków by się nie odważył.

I wymyśliłem.

Od początku studiów udzielałem się w pewnym międzyuczelnianym stowarzyszeniu studenckim. Dla, nomen omen, przyszłych doradców. Ale nie takich wciskających kit Kowalskiemu na dorobku, tylko wciskających kit prezesom ogromnych spółek giełdowych. Spotykaliśmy się dość regularnie, a co jakiś czas odwiedzali nas konsultanci z McKinseya czy PricewaterhouseCoopers. Szukali u nas talentów do rekrutacji i dość chętnie dzielili się wiedzą. Dla nas, niespełna dwudziestoletnich szczeniaków, byli to niemal bogowie. I ja sobie postanowiłem, że z taką konsultantką boginią zrobię po raz pierwszy coś, co już dawno zrobić powinienem.

Któregoś pięknego dnia zjawiła się u nas śliczna i diabelnie inteligentna Ania. Zauroczyłem się i zapragnąłem, by została moją pierwszą. Była wysoką, elegancką blondynką o niesamowicie dużych, przeszywających duszę oczach. Miała w sobie jednocześnie wiele klasy i uroku, a na dodatek była świeżo upieczoną panią doktor. Ania spędziła cały dzień na konferencji organizowanej przez nas na uczelni, ja oczywiście nie odstępowałem jej na krok i co chwilę zagadywałem. Kiedy trzy razy z rzędu zaśmiała się z moich dowcipów, zaryzykowałem i zaprosiłem ją jedynym tchem na kawę. Zgodziła się! Potem randek było jeszcze kilka i zostaliśmy parą. Przez pierwszych parę tygodni natomiast nie zaprosiłem jej do siebie, bo mieszkałem wtedy jeszcze z Karolkiem i jakoś bałem się powtórki sytuacji z Marysią. Ale Ania miała przecież własne mieszkanie.

I tak oto pękła ostatnia bariera.

Inicjacja seksualna pozwoliła mi zerwać z mentalnym grubaskiem z przeszłości. Który zawsze jeszcze będzie powracał w chwilach słabości, ale już nie będzie permanentnie szeptał mi do ucha, że nie jestem wystarczająco dobry. A sam pierwszy raz? Wcale nie był tak żałosny. Ania na pewno do dziś mile wspomina te dziesięć sekund.

Od tamtego momentu już nic mnie nie ograniczało i nic nie mogło mnie powstrzymać. Ruszyłem ostro do boju i po jakimś czasie wyciągałem z doradztwa miesięcznie minimum po trzydzieści, czterdzieści kawałków. W 2007 roku. Mając dwadzieścia lat.

Nic skuteczniej nie dewaluowało wartości pieniądza niż praca w finansach i zarabianie na „wniochach”, czyli umowach podpisywanych z klientami. Kurtka od Hugo Bossa nie kosztowała już dwóch tysięcy, kosztowała jednego „dużego wniocha”. Godzina roboty, jeśli masz dojście do dobrych klientów. Wtedy też zrozumiałem, że gdy zarabiasz, by wydawać, to nigdy nie będziesz zarabiał tyle, byś nie chciał więcej, bo zawsze jest coś fajnego, nowszego, droższego, czego jeszcze nie masz. Kupiłeś łódkę? Ktoś już zamówił budowę dłuższej. Kupiłeś najnowsze ferrari? Fajnie, już wchodzi kolejne.

Pracując na własną rękę, ciężko było przekroczyć pułap kilkudziesięciu tysięcy miesięcznie. Co innego, gdy z doradcy zamienisz się w menedżera, który zbuduje własny team doradców. Którzy z kolei zamienią się też w menedżerów i zrekrutują doradców, którzy z kolei... A ty za utrzymywanie struktury będziesz otrzymywał prowizję od każdego podpisywanego „wniocha”.

W ten sposób odkryliśmy multi level marketing.

MLM + pośrednictwo finansowe = pieniądze, dużo pieniędzy. I jeszcze więcej zepsucia.

Od tego momentu zaczęliśmy rekrutować na potęgę. W Poznaniu nie miałem prawie w ogóle znajomych poza firmą. Pozostała mi więc rekrutacja uliczna. Nie rekrutowaliśmy przez ogłoszenia o pracy, bo my szukaliśmy kozaków. A kozacy pracy nie szukają. To praca szuka kozaków. Szedłem więc na Półwiejską, która w Poznaniu jest odpowiednikiem warszawskiej Chmielnej, krakowskiej Floriańskiej czy gdańskiego Długiego Pobrzeża, i wypatrywałem młodych, dobrze wyglądających ludzi. Nie muszę chyba mówić, ile trzeba mieć pewności siebie, żeby zaczepiać obcych ludzi? Byłem takim sprzedawcą perfum albo świadkiem Jehowy. Jak już kogoś wypatrzyłem, to dalej szło mniej więcej tak: – Przepraszam – zagajałem wesoło, udając spóźnionego. – Czy nie wiesz przypadkiem, gdzie tu jest biuro karier?

Drapałem się jednocześnie lewą ręką po prawym policzku, by na pewno mój rolex mignął mu przed oczami.

– To gdzieś na uniwerku – odpowiadał delikwent zapatrzony w złotą tarczę. – Ale tu jest agencja pracy tymczasowej. Tam, kawałek dalej.

– A, dzięki. Nie miałem o tym pojęcia. Takie rzeczy to wiedzą chyba tylko ci, co szukają roboty.

– Ha, ha, ha.

– A ty nie szukasz czegoś przypadkiem? Wiesz, pytam, bo idę do biura karier, żeby złożyć ofertę. Potrzebuję mocnych zawodników. Czym się zajmujesz?

– Ja studiuję. Czasem roznoszę jakieś ulotki.

– Ulotki?

– No, chętnie bym zmienił na coś, gdzie lepiej płacą.

– Świetnie, to czekaj, dam ci wizytówkę... Moment, gdzie ja ją... Ach, kurde, zostawiłem w samochodzie. Podejdziesz ze mną? Tu zaraz, dwadzieścia metrów.

I prowadziłem go za róg. A tam stało audi RS4 albo mercedes CL 65 AMG pożyczony od szefa „na łowy”. Otwierałem drzwi, wyjmowałem wizytówki, wręczałem zdumionemu typowi i włączałem stoper. Zwykle oddzwaniał w ciągu pierwszej godziny.

Nie wiem, dlaczego u mnie padło na BMW Z4. Może dlatego, że Bond jeździł poprzednią wersją... Postanowiłem, że muszę mieć kozacką furę. Kozacką w rozumieniu nastolatka.

Zwykli ludzie czas od podjęcia decyzji do samego zakupu poświęcają na szukanie w internecie informacji. Ostatecznie mówimy o samochodzie wartym ponad dwieście pięćdziesiąt tysięcy. Ale nie Marek „Woda Sodowa” Zmysłowski. Wpadłem na ten pomysł rano, a wieczorem wparowałem do salonu i powiedziałem: – Dzień dobry, poproszę zet czwórkę.

Sprzedawca zdębiał.

– Ale...

– Czarną.

Początkowo chyba mi nie uwierzył. Coś tam wymamrotał, że jeśli chcę w leasing, to muszę mieć wpłatę własną w wysokości bla, bla, bla. Rzuciłem mu na stół złotą kartę kredytową i mówię: – Bierz pan, ile trzeba na wkład własny, i dawaj zet czwórkę. Bo się spieszę.

I tak kupiłem auto, w którym nigdy nawet nie siedziałem. Takie to były czasy.

[...]