BOHATEROWIE POWIEŚCI

Ahmad - Starszy brat Masumy

Ali - Młodszy brat Masumy

Ardalan - Syn Parwany

Ardeszir - Syn Mansury

Asghar Aga - Jeden z zalotników Masumy

Atefa - Żona Masuda i córka pana Maghsoudiego

Babcia Aziz - Babka Masumy ze strony matki

Babka - Babka Masumy ze strony ojca

Bahman Chan - Mąż Mansury

Bibi - Babka Hamida ze strony ojca

Chosrow - Mąż Parwany

Ciotka Ghamar - Ciotka Masumy ze strony matki

Dariusz - Młodszy brat Parwany

Dorna - Córka Siamaka i Lili, pierwsza wnuczka Masumy

Dr Ataii - Aptekarz mieszkający w okolicy

Ehteram-Sadat - Kuzynka Masumy ze strony matki, żona Mahmuda

Faati - Młodsza siostra Masumy

Faramarz Abdollahi - Narzeczony Szirin

Farzana - Młodsza siostra Parwany

Firuza - Córka Faati, siostrzenica Masumy

Gholam-Ali - Najstarszy syn Mahmuda

Gholam-Husejn - Drugi, najmłodszy syn Mahmuda

Hadżi Aga - Mąż pani Parvin

Hamid Soltani - Mąż Masumy, działacz komunistyczny

Ladan - Narzeczona Masuda

Lala - Druga córka Parwany

Lili - Córka Parwany

Mahbuba - Kuzynka Masumy ze strony ojca

Mahmud - Najstarszy brat Masumy

Manija - Najmłodsza siostra Hamida; szwagierka Masumy

Mansura - Starsza siostra Hamida; szwagierka Masumy

Masud - Drugi syn Masumy

Masuma Sadeghi - Narratorka i główna bohaterka powieści

Mehdi - Mąż Szahrzady, jeden z przywódców organizacji komunistycznej

Mohsen Chan - Mąż Mahbuby

Monir - Najstarsza siostra Hamida; szwagierka Masumy

Mostafa Sadeghi (Aga Mostafa) - Ojciec Masumy

Nazy - Żona Saiida

Pan i Pani Ahmadi - Rodzice Parwany

Pani Parvin - Najbliższa sąsiadka rodziny Masumy

Pan Maghsoudi - Towarzysz broni Masuda z okresu wojny, a później szef i teść

Pan Motamedi - Wiceprezes agencji rządowej, w której zatrudniona jest Masuma

Pan Szirzadi - Dyrektor departamentu w agencji rządowej, w której pracuje Masuma

Pan Zargar - Kierownik działu agencji rządowej, w którym pracuje Masuma

Parwana Ahmadi - Najlepsza przyjaciółka Masumy

Sadegh Chan - Mąż Faati, szwagier Masumy

Saiid Zarei - Asystent w aptece doktora Ataiiego

Siamak - Najstarszy syn Masumy

Sohrab - Mąż Firuzy

Szahrzad (ciocia Szeri) - Przyjaciółka Hamida i jedna z przywódców organizacji komunistycznej

Szirin - Córka Masumy, jej najmłodsze dziecko

Tajba (matka) - Matka Masumy

Wuj Abbas - Wuj Masumy ze strony ojca

Wuj Assadollah - Wuj Masumy ze strony ojca

Wuj Hamid - Wuj Masumy ze strony matki

Zahra - Córka Mahmuda, jego drugie dziecko

Zari - Starsza siostra Masumy, która zmarła w wieku ośmiu lat

MIEJSCA AKCJI

Ahvaz – stolica Chuzestanu, ostanu w zachodnim Iranie, w pobliżu granicy z Irakiem.

Kazwin – jedno z największych miast w północnym Iranie.

Golab Darreh – miasteczko na północ od Teheranu, w paśmie górskim Elburs.

Kermanszah – stolica Kermanszahu, ostanu w zachodnim Iranie.

Maszad – miasto w północno-wschodnim Iranie w pobliżu granicy z Afganistanem i Turkmenistanem; uważane za święte z uwagi na znajdującą się tam świątynię imama Rezy.

Góra Damavand – najwyższy szczyt masywu górskiego Elburs, na północ od Teheranu.

Kom – miasto na południowy zachód od Teheranu, centrum szyickiego odłamu islamu. Uważane za święte z uwagi na znajdującą się tam świątynię Fatimy al-Masumy.

Rezaije – miasto w północno-zachodnim Iranie, stolica ostanu Azerbejdżan Zachodni.

Tebriz – stolica Azerbejdżanu Wschodniego w północnym Iranie.

Zahedan – stolica Sistanu i Beludżystanu, w pobliżu granicy z Pakistanem i Afganistanem.

Rozdział pierwszy

Zachowanie mojej przyjaciółki Parwany zawsze wprawiało mnie w zdumienie. Nigdy nie przejmowała się honorem ani reputacją swojego ojca. Rozmawiała głośno na ulicy, oglądała wystawy sklepowe, a czasem nawet zatrzymywała się przed nimi i wskazywała palcem różne rzeczy. Choć niejednokrotnie powtarzałam jej: „Tak nie wypada, chodźmy”, ona po prostu mnie ignorowała. Raz nawet krzyknęła w moim kierunku, stojąc po drugiej stronie ulicy, a co gorsza zwróciła się do mnie po imieniu. Byłam tak zażenowana, że pragnęłam jedynie zapaść się pod ziemię. Dzięki Bogu, żaden z moich braci tego nie widział, bo kto wie, co mogłoby się wówczas wydarzyć.

Po przeprowadzce do Kom ojciec pozwolił mi kontynuować naukę. Gdy później wyjaśniłam mu, że w Teheranie dziewczęta nie noszą czadorów do szkoły i jeśli założę swój, stanę się pośmiewiskiem, przystał na to, abym okrywała się jedynie chustą. Musiałam jednak obiecać, że nie przyniosę mu wstydu zepsuciem i niewłaściwym zachowaniem. Nie wiedziałam, co miał na myśli. Jak dziewczyna może się zepsuć niczym nieświeże jedzenie? Wiedziałam jednak, jak się zachowywać, aby nie przynieść mu wstydu, nawet jeśli nie miałam na sobie czadora ani prawdziwego hidżabu. Uwielbiam wujka Abbasa! Słyszałam, jak powiedział do ojca: „Bracie! Dziewczyna musi mieć dobre wnętrze. Hidżab nie ma z tym nic wspólnego. Jeśli ma złe usposobienie, pod zasłoną czadora może zrobić mnóstwo rzeczy, które okryją jej ojca hańbą. Skoro przeprowadziłeś się do Teheranu, musisz się zachowywać jak jego mieszkańcy. Minęły już czasy, gdy dziewczęta zamykano w domach. Pozwól jej chodzić do szkoły i ubierać się jak inni, w przeciwnym razie będzie się jeszcze bardziej wyróżniać”.

Wujek Abbas był bardzo mądry i rozsądny. Nic dziwnego. Mieszkał w Teheranie już od dziesięciu lat. Przyjeżdżał do Kom jedynie w przypadku śmierci jednego z członków rodziny. Babcia, świeć Panie nad jej duszą, mawiała wówczas: „Abbasie, dlaczego częściej mnie nie odwiedzasz?”.

A wujek Abbas odpowiadał z tubalnym śmiechem: „Co ja na to poradzę? Powiedz krewnym, aby częściej umierali”. Babcia klepała go wtedy w policzek i szczypała tak mocno, że jeszcze przez długi czas widniał na nim czerwony ślad.

Żona wujka Abbasa pochodziła z Teheranu. Gdy przyjeżdżała do Kom, zawsze nosiła czador, ale wszyscy wiedzieli, że w Teheranie nie zakładała prawdziwego hidżabu. Jej córki w ogóle nie zwracały na to uwagi, nawet gdy szły do szkoły.

Po śmierci babci jej dzieci sprzedały dom, w którym się wychowaliśmy, i każdy krewny otrzymał swoją część spadku. Wujek Abbas zwrócił się wówczas do ojca z propozycją: „Bracie, tutaj już się nie da mieszkać. Spakuj się i jedź do Teheranu. Połączymy nasze fundusze ze spadku i kupimy sklep. Wynajmę ci dom w pobliżu. Założymy spółkę. No chodź, zadbaj o własne życie. Tylko w  Teheranie można zarobić”.

Początkowo mój starszy brat, Mahmud, sprzeciwiał się temu pomysłowi.

– W Teheranie wiara i pobożność schodzą na manowce – mówił.

Lecz mój brat, Ahmad, był szczęśliwy.

– Tak, musimy tam jechać – nalegał. – Przecież jakoś trzeba sobie radzić.

– Ale pomyśl o dziewczynkach – ostrzegała matka. – Nie znajdą tam porządnego męża, ponieważ w Teheranie nikt nas nie zna. Cała nasza rodzina i wszyscy przyjaciele mieszkają tutaj. Masuma otrzymała już świadectwo ukończenia szóstej klasy, a potem uczyła się jeszcze przez rok. Czas, aby wyszła za mąż. A Faati w tym roku zaczyna szkołę. Bóg jeden raczy wiedzieć, co się z nią stanie w Teheranie. Mawiają, że nic dobrego nie wyrośnie z dziewczyny, która się tam wychowała.

Ali, który był wówczas w czwartej klasie, powiedział:

– Nie odważy się zrobić nic złego. Po moim trupie! Będę obserwował ją niczym jastrząb i nie pozwolę, aby zeszła na złą drogę.

A potem kopnął bawiącą się na dywanie siostrę. Faati zaczęła krzyczeć, ale nikt nie zwrócił na nią uwagi. Podeszłam do niej, uścisnęłam ją i powiedziałam:

– Co za bzdury. Chcesz przez to powiedzieć, że wszystkie dziewczyny mieszkające w Teheranie są złe?

Mój brat, Ahmad, który uwielbiał to miasto, warknął:

– Ty! Zamknij się! – A następnie odwrócił się do pozostałych i stwierdził: – Problem tkwi w Masumie. Wydamy ją za mąż tutaj i dopiero potem przeprowadzimy się do Teheranu. Dzięki temu pozbędziemy się jednego problemu. Ali natomiast zajmie się pilnowaniem Faati.

Poklepał Alego po plecach i z dumą stwierdził, że chłopak jest pełen zapału i wie, co to honor, więc będzie zachowywał się odpowiedzialnie. Poczułam ucisk w sercu.

Od samego początku Ahmad nie chciał, abym kontynuowała naukę. Sam nie uczęszczał do szkoły, ponieważ wyrzucono go, gdy przez kilka lat nie mógł ukończyć ósmej klasy. Obawiał się więc, że będę lepiej wykształcona od niego.

Babcia ze strony ojca, świeć Panie nad jej duszą, także nie była zadowolona z faktu, że się uczę, i nieustannie dręczyła z tego powodu matkę. „Twoja córka nic nie umie. Jej mąż po miesiącu odeśle ją z powrotem”. Do ojca natomiast mówiła: „Po co wydajesz pieniądze na tę dziewczynę? Dziewczyny są bezużyteczne. Należą do kogoś innego. Pracujesz tak ciężko i marnujesz na nią pieniądze, a i tak będziesz musiał wyłożyć o wiele więcej, aby wydać ją za mąż”.

Choć Ahmad był prawie dwudziestoletnim mężczyzną, nadal nie miał stałego zajęcia. Pracował na targowisku jako chłopiec na posyłki w sklepie wujka Assadollaha, ale zawsze włóczył się po okolicy. Nie przypominał starszego o dwa lata Mahmuda, który był poważny, godny zaufania i bardzo religijny. Zawsze przestrzegał bowiem pór modlitwy oraz postu. W rezultacie wszyscy myśleli, że Mahmud jest dziesięć lat starszy od Ahmada.

Matka pragnęła, aby Mahmud ożenił się z Ehteram-Sadat, kuzynką ze strony matki, która jej zdaniem była potomkinią proroka i nosiła tytuł sajjid. Wiedziałam jednak, że mój brat wolał Mahbubę, kuzynkę ze strony ojca. Gdy nas odwiedzała, Mahmud rumienił się, zaczynał się jąkać i stawał w kącie, aby ją obserwować, zwłaszcza gdy z jej głowy zsuwał się czador. A Mahbuba, niech jej Bóg błogosławi, była taka radosna i roztrzepana, że zapominała o  odpowiednim okryciu. Gdy babka napominała ją, aby zachowywała się przyzwoicie w obecności mężczyzn, którzy nie byli jej krewnymi, odpowiadała: „Zapomnij, babciu, traktuję ich jak braci!”. A potem wybuchała głośnym śmiechem.

Zauważyłam, że po wyjściu Mahbuby Mahmud modlił się przez dwie godziny, a potem powtarzał: „Niech Bóg się zlituje nad naszymi duszami! Niech Bóg się zlituje nad naszymi duszami!”. Podejrzewam, że w swoim mniemaniu dopuścił się grzechu. Tylko Bóg jeden wie jakiego.

Przed przeprowadzką do Teheranu w naszym domu dochodziło do wielu kłótni i zatargów. Wszyscy zgadzali się tylko w jednej kwestii – należało się mnie pozbyć, wydając za mąż. Można było odnieść wrażenie, że wszyscy mieszkańcy Teheranu czekali tylko na mój przyjazd, by móc mnie zdeprawować. Każdego dnia odwiedzałam świątynię Fatimy al-Masumy i błagałam ją, aby moja rodzina zabrała mnie ze sobą i pozwoliła kontynuować naukę. Płakałam z żalu, że nie jestem chłopcem lub że nie zachorowałam i nie umarłam jak Zari, moja o trzy lata starsza siostra, która w wieku ośmiu lat zmarła na błonicę.

Dzięki Bogu, moje modlitwy zostały wysłuchane i nikt nie zapukał do naszych drzwi, aby prosić o moją rękę. Po pewnym czasie ojciec załatwił wszystkie sprawy związane z wyjazdem, a wujek Abbas wynajął dla nas dom w pobliżu ulicy Gorgan. Cała rodzina czekała tylko, co się ze mną stanie. Przebywając w towarzystwie osób, które uważała za godne, matka mawiała: „Już najwyższy czas, aby Masuma wyszła za mąż”. Gdy słyszałam te słowa, na mojej twarzy pojawiał się rumieniec wstydu i złości.

Na szczęście Jej Świątobliwość wstawiła się za mną i żaden z zalotników się nie pokazał. Po jakimś czasie moja rodzina skontaktowała się mężczyzną, który kiedyś starał się o moją rękę. Od tamtej pory zdążył już się ożenić i rozwieść. Był dobrze sytuowany i stosunkowo młody, ale nikt nie wiedział, dlaczego rozwiódł się z pierwszą żoną zaledwie kilka miesięcy po ślubie. Na mnie robił wrażenie człowieka wybuchowego i przerażającego. Gdy się dowiedziałam, jak straszny los mnie czeka, odrzuciłam dobre wychowanie oraz poczucie skromności i rzuciłam się do stóp ojca, wypłakując morze łez, aż w końcu zgodził się zabrać mnie do Teheranu. Ojciec miał dobre serce i wiedziałam, że bardzo mnie kocha, pomimo tego, że byłam dziewczyną. Matka opowiadała, że po śmierci Zari niepokoił się o mnie; byłam bardzo drobnej budowy, więc obawiał się, że ja także mogę umrzeć. Był przekonany, że Bóg ukarał go, zabierając Zari, ponieważ po jej urodzeniu nie okazał wdzięczności. Kto wie, może po moich narodzinach także jej nie okazał. Kochałam go jednak z całego serca. Był jedyną osobą w naszej rodzinie, która mnie rozumiała.

Gdy wracał do domu z pracy, brałam ręcznik i stawałam obok lustrzanej sadzawki. Kładł wtedy dłoń na moim ramieniu i  zanurzał kilkukrotnie stopy w wodzie. Następnie mył dłonie i twarz. Podawałam mu ręcznik, a on, osuszając twarz, patrzył na mnie znad jego krawędzi swoimi jasnobrązowymi oczami, z których mogłam wyczytać, że mnie kocha i jest ze mnie zadowolony. Chciałam go pocałować, ale dorosła kobieta nie powinna całować mężczyzny, nawet jeśli jest to jej ojciec. Tak czy inaczej, ojciec zlitował się nade mną, a ja przysięgłam na wszystkie świętości, że nie zejdę na złą drogę i nie przyniosę mu wstydu.

Moja dalsza nauka w Teheranie to zupełnie inna historia. Ahmad i Mahmud byli przeciwni, a matka uważała, że kurs krawiecki byłby dużo bardziej przydatny. Jednak prośbą, błaganiem oraz łzami, którym trudno się było oprzeć, zdołałam przekonać ojca, aby się za mną wstawił i zapisał mnie do ósmej klasy.

Ahmad był tak wściekły, że ze złości miał ochotę mnie udusić. Wykorzystywał więc każdą okazję, aby mnie uderzyć. Ja jednak wiedziałam, co tak naprawdę go gnębi, więc trzymałam język za zębami. Moja szkoła znajdowała się niedaleko od domu; wystarczył piętnasto- lub dwudziestominutowy spacer. Na początku Ahmad w tajemnicy śledził mnie w drodze do szkoły, owijałam się więc ciasno czadorem, aby go nie prowokować. Natomiast Mahmud w ogóle przestał się do mnie odzywać i zupełnie mnie ignorował.

Po jakimś czasie obaj znaleźli zajęcie. Mahmud zaczął pracować na targowisku w sklepie należącym do pana Mozaffariego, a Ahmad rozpoczął praktykę w warsztacie stolarskim w dzielnicy Szemiran. Zdaniem pana Mozaffariego na Mahmuda można było liczyć, ponieważ przebywał w sklepie cały dzień. Ojciec mawiał: „Tak naprawdę to Mahmud prowadzi ten interes”. Natomiast Ahmad szybko znalazł towarzystwo i zaczął wracać do domu późno w nocy. W końcu wszyscy się zorientowali, że zapach, który wokół siebie roztaczał, spowodowany był wypitym alkoholem, a ściśle mówiąc arakiem. Nikt jednak nie odezwał się ani słowem. Ojciec zwieszał głowę i nie odpowiadał na jego powitania, Mahmud odwracał się i powtarzał: „Boże, zlituj się nad nami”, a matka szybko podgrzewała dla niego posiłek, tłumacząc: „Moje dziecko nabawiło się bólu zęba i alkoholem próbuje ulżyć sobie w cierpieniu”. Nikt jednak nie potrafił stwierdzić, jaka dolegliwość zęba utrzymuje się przez tak długi czas. Jednym słowem matka miała w zwyczaju kryć Ahmada, ponieważ był jej ulubieńcem.

Ahmad znalazł sobie w Teheranie jeszcze jedną rozrywkę – obserwowanie z okna na piętrze domu naszej sąsiadki, pani Parvin. Pani Parvin zwykle pracowała na podwórzu przed domem i  oczywiście zawsze przy tym zsuwał jej się z głowy czador. Ahmad siedział wówczas nieruchomo w oknie salonu. Raz przyłapałam ich nawet na wymianie jakichś znaków.

Tak czy inaczej, mój brat był na tyle zajęty, że zapomniał o mnie. Nawet gdy ojciec pozwolił mi założyć do szkoły jedynie chustę na głowę zamiast czadora, kłótnie i krzyki trwały tylko jeden dzień. Ahmad jednak nie zapomniał. Po prostu przestał mnie besztać i się do mnie odzywać. W jego oczach byłam uosobieniem grzechu. Nie chciał nawet na mnie spojrzeć.

Nie przejmowałam się tym jednak. Chodziłam do szkoły, dostawałam dobre stopnie i zaprzyjaźniłam się ze wszystkimi. Czego jeszcze mogłam chcieć od życia? Byłam naprawdę szczęśliwa, zwłaszcza po tym, jak Parwana została moją najlepszą przyjaciółką i obiecałyśmy sobie, że będziemy się dzielić wszystkimi tajemnicami.

Parwana Ahmadi była szczęśliwą i  wesołą dziewczyną. Grała w szkolnej drużynie siatkówki, ponieważ była świetną siatkarką, ale z nauką radziła sobie nieco gorzej. Wiedziałam, że nie była zła, ale nie przestrzegała wielu reguł. Nie potrafiła bowiem odróżnić dobra od zła i nie miała pojęcia, jak zadbać o dobre imię i honor swojego ojca. Miała co prawda braci, ale się ich nie bała. Czasami nawet wdawała się z nimi w kłótnie, a gdy któryś ją uderzył, nie pozostawała mu dłużna. Parwana śmiała się ze wszystkiego i wszędzie, nawet na ulicy. Zachowywała się tak, jakby nigdy nie słyszała, że śmiejąc się, dziewczyna nie powinna pokazywać zębów ani wydawać żadnych odgłosów. Zawsze się dziwiła, gdy mówiłam, że jej zachowanie jest niewłaściwe i powinna przestać. Z malującym się na twarzy zaskoczeniem pytała: „Dlaczego?” albo przyglądała mi się, jakbym była przybyszem z innej planety. (A może rzeczywiście tak było?) Znała też nazwy wszystkich samochodów i chciała, aby jej ojciec kupił czarnego chevroleta. Nie wiedziałam, jak wygląda chevrolet, ale nie chciałam się do tego przyznać, aby nie stracić twarzy.

Pewnego dnia wskazałam na piękny nowy samochód i  zapytałam:

– Parwano, czy to chevrolet, który tak ci się podoba?

Parwana spojrzała na auto, a potem na mnie i wybuchnęła śmiechem.

– Jakaś ty zabawna! – zawołała. – Pomyliłaś fiata z chevroletem.

Zaczerwieniłam się po same uszy. Umierałam ze wstydu z  powodu jej śmiechu oraz własnej głupoty, przez którą moja niewiedza wyszła w końcu na jaw.

W domu Parwany znajdowały się dwa odbiorniki: radiowy i  telewizyjny. W domu wujka Abbasa widziałam telewizor, ale my mieliśmy jedynie radio. Za życia babki ze strony ojca lub gdy mój brat, Mahmud, przebywał w domu, nie słuchaliśmy muzyki, ponieważ traktowano to jako grzech. Zwłaszcza jeśli piosenkę wykonywała kobieta, a melodia miała charakter optymistyczny. Choć zarówno ojciec, jak i matka byli niezwykle religijnymi ludźmi i zdawali sobie sprawę, że słuchanie muzyki jest niemoralne, nie podchodzili do tej kwestii tak rygorystycznie jak Mahmud i lubili czasami jej posłuchać. Po wyjściu Mahmuda matka zwykle włączała radio. Oczywiście nastawiała je bardzo cicho, tak aby sąsiedzi nie słyszeli. Znała nawet słowa niektórych piosenek i podśpiewywała je pod nosem w kuchni, w szczególności te wykonywane przez Pouran Shahpouri.

Pewnego dnia zauważyłam:

– Matko, znasz całkiem sporo piosenek Pouran.

Podskoczyła jak oparzona i warknęła:

– Cicho! Co ty wygadujesz? Nigdy nie mów czegoś takiego przy swoim bracie!

Po powrocie z pracy ojciec włączał radio i słuchał wiadomości nadawanych o drugiej, a potem zapominał wyłączyć odbiornik. Rozpoczynał się wówczas muzyczny program Golha i ojciec nieświadomie zaczynał poruszać głową w rytm muzyki. Nie obchodzi mnie, co inni mówią, jestem pewna, że ojciec uwielbiał głos Marzieh[1]. Gdy puszczali jej piosenki, nigdy nie mówił: „Boże, zlituj się nad nami! Wyłączcie to”. Lecz gdy śpiewał Vighen[2], nagle przypominał sobie o zasadach religijnych i pobożności i zaczynał krzyczeć: „Znowu ten Ormianin! Nie chcę tego słuchać!”. Ja za to uwielbiałam głos Vighena. Nie wiem dlaczego, ale słysząc go, przypominał mi się wuj Hamid. Wuj różnił się od swoich braci i sióstr. Był przystojnym mężczyzną i, co było rzadkością, pachniał wodą kolońską... Gdy byłam dzieckiem, przytulał mnie i mówił do mojej matki:

– Dobra robota, siostro! Urodziłaś piękną dziewczynkę. Dzięki Bogu, nie jest podobna do swoich braci. W przeciwnym wypadku musiałabyś kupić dużą beczkę i ją zamarynować!

– Och! Co masz na myśli? – odpowiadała moja matka. – Co ci się nie podoba w moich synach? Są wystarczająco przystojni. Mają tylko nieco oliwkową cerę, ale to nic złego. Mężczyzna nie musi być ładny. W dawnych czasach mawiano, że mężczyzna powinien być nieurodziwy i krewki!

Ostatnie słowa wymawiała śpiewnym głosem, a wujek Hamid wybuchał głośnym śmiechem.

Z wyglądu podobna byłam do ojca i jego siostry. Ludzie zawsze brali mnie i Mahbubę za siostry. Ale ona była ode mnie ładniejsza. Ja miałam szczupłą budowę ciała, a ona krągłości. Moje proste włosy pomimo usilnych starań nie chciały się kręcić, a na jej głowie wiło się mnóstwo loków. Z drugiej strony Mahbuba miała lekko nierówny zgryz i  zawsze powtarzała: „Ale z ciebie szczęściara. Masz takie białe i proste zęby”. Obie miałyśmy jednak ciemnozielone oczy oraz jasną skórę, a gdy się uśmiechałyśmy, na naszych policzkach pojawiały się dołeczki.

Matka, tak jak reszta jej rodziny, posiadała inny typ urody. Miała oliwkową cerę, czarne oczy i falowane włosy, poza tym była nieco puszysta. Choć nikt nie dorównywał pod tym względem siostrze matki, korpulentnej ciotce Ghamar. Oczywiście moja rodzina nie była szpetna. Zwłaszcza matka. Gdy usunęła nitką owłosienie na twarzy i wydepilowała brwi, wyglądała naprawdę ładnie. Znakiem szczególnym matki był pieprzyk przy ustach. Zwykle mawiała: „W dniu, w którym wasz ojciec przyszedł prosić o moją rękę, zauważył ten pieprzyk i od razu się we mnie zakochał”.

Kiedy miałam siedem lub osiem lat, wuj Hamid wyjechał z kraju. Gdy przyszedł się pożegnać, wziął mnie w ramiona i powiedział do matki: „Siostro, na miłość boską, nie wydawaj tego kwiatuszka zbyt szybko za mąż. Niech najpierw zdobędzie wykształcenie i stanie się kobietą”.

Wuj Hamid był pierwszą osobą z naszej rodziny, która udała się na Zachód. Nie miałam pojęcia, jak wygląda świat za oceanem. Myślałam, że przypomina Teheran, tylko jest bardziej oddalony. Co jakiś czas wuj wysyłał listy i zdjęcia do babci Aziz. Fotografie były piękne. Nie wiem tylko, dlaczego zawsze stał na nich w ogrodzie w otoczeniu roślin, drzew i kwiatów. Po jakimś czasie otrzymaliśmy zdjęcie, na którym towarzyszyła mu blondynka bez hidżabu. Nigdy nie zapomnę tego dnia. Było późne popołudnie. Babcia Aziz przyszła do nas, ponieważ chciała, aby ojciec przeczytał jej list. Ojciec usiadł obok swojej matki na pufach na podłodze. Najpierw przeczytał list po cichu, a potem zawołał:

– Cudownie! Gratulacje! Hamid Aga się ożenił, a to zdjęcie jego żony.

Babcia Aziz zemdlała, a babka, która nigdy nie żyła z nią w  najlepszych stosunkach, zakryła usta czadorem i się roześmiała. Matka złapała się za głowę. Nie wiedziała, czy ma mdleć, czy cucić babcię Aziz. Gdy ta w końcu odzyskała przytomność, wypiła sporą ilość ciepłej wody z kandyzowanym cukrem i powiedziała:

– Myślałam, że ci ludzie są grzesznikami.

– Nie! Nie są grzesznikami – odparł ojciec, wzruszając ramionami. – Przecież są wykształceni. To Ormianie.

Babcia Aziz zaczęła uderzać się dłońmi po głowie. Matka złapała ją jednak za ręce i powiedziała:

– Na miłość boską, przestań. Nie jest tak źle. Dzięki niemu nawróciła się na islam. Każdy ci powie, że muzułmanin może poślubić kobietę innej wiary, a potem ją nawrócić. Dzięki temu zyskuje wdzięczność Boga.

Babcia Aziz spojrzała na nią osowiałym wzrokiem i odparła:

– Wiem. Niektórzy prorocy i imamowie brali za żony kobiety, które nie były muzułmankami.

– No cóż, jeśli Bóg pozwoli, ich małżeństwo okaże się błogosławieństwem – roześmiał się ojciec. – Więc kiedy zaczynamy świętować? Żona z zagranicy jest świetną okazją do zabawy.

Babka zmarszczyła brwi i odparła:

– Boże broń, synowa to już nieszczęście samo w sobie. Ta na domiar złego pochodzi z innego kraju, więc nie ma pojęcia o  religijnych zasadach dotyczących czystości.

Babcia Aziz wyglądała, jakby odzyskała nieco sił. Wzięła się w garść i wstając do wyjścia, odparła:

– Panna młoda jest błogosławieństwem dla domu. W  przeciwieństwie do niektórych ludzi, w naszej rodzinie doceniamy synowe i nie traktujemy ich jak służące. Troszczymy się o nie i jesteśmy z nich dumni, zwłaszcza z synowej z Zachodu!

Babka nie mogła już dłużej tolerować jej przechwałek, więc odpowiedziała z drwiną w głosie:

– Tak, widziałam, jak bardzo jesteś dumna z żony Assadollaha Chana. – Po czym dodała złośliwie: – Poza tym, skąd wiadomo, czy naprawdę nawróciła się na islam? Może zrobiła z Hamida Agi grzesznika? Prawdę mówiąc, Hamid Aga nigdy nie był nadzwyczaj religijny. W przeciwnym razie nie wyjechałby do ziemi grzechu.

– Słyszysz, Mostafa Chan? – warknęła babcia Aziz. – Słyszałeś, co powiedziała?

Ojciec w końcu interweniował i położył kres kłótniom.

Babcia Aziz niezwłocznie urządziła ogromne przyjęcie i  chwaliła się synową z Zachodu. Oprawiła zdjęcie w ramkę, postawiła je na kominku i pokazywała odwiedzającym ją kobietom. Lecz jeszcze tuż przed śmiercią nieustannie dopytywała matkę: „Czy żona Hamida została muzułmanką? A co jeśli Hamid stał się Ormianinem?”.

Po jej śmierci przez wiele lat nie mieliśmy zbyt wiele wiadomości o wujku Hamidzie. Pewnego razu wzięłam jego zdjęcia i  pokazałam koleżankom w szkole. Bardzo spodobał się Parwanie.

– Jest bardzo przystojny – powiedziała. – Miał szczęście, że wyjechał na Zachód. Szkoda, że my nie możemy tego zrobić.

Parwana znała wszystkie piosenki grane w radiu, ale najbardziej lubiła Delkash. W szkole połowa dziewcząt słuchała jej, a druga połowa uwielbiała Marzieh. Musiałam stać się fanką Delkash, ponieważ w przeciwnym wypadku Parwana przestałaby się ze mną przyjaźnić. Znała nawet zachodnich piosenkarzy. Miała w domu gramofon, na którym odtwarzali różne płyty. Pewnego dnia pokazała mi go. Wyglądał jak mała walizka z czerwonym wiekiem. Wyjaśniła mi wówczas, że to model przenośny.

Rok szkolny się jeszcze nie skończył, a ja nauczyłam się już tak wiele. Parwana zawsze pożyczała ode mnie zeszyty i notatki z lekcji; czasami uczyłyśmy się razem. Chętnie odwiedzała mnie w domu. Była bardzo miła i wyrozumiała. Nie zwracała uwagi na warunki materialne, w jakich żyliśmy.

Nasz dom był niewielki. Do drzwi wejściowych prowadziły trzy schodki. Przed budynkiem znajdował się ogród z lustrzaną sadzawką na środku. Po jednej stronie sadzawki ustawiliśmy drewnianą ławę, a po drugiej, równolegle do jej krótszego boku, posadziliśmy kwiaty na długiej rabacie. Kuchnia, w której zawsze panował półmrok, znajdowała się na końcu podwórka, poza domem. Obok była łazienka. Na zewnątrz wisiała umywalka, więc nie musieliśmy korzystać z pompy przy sadzawce, aby umyć dłonie lub twarz. Wewnątrz domu, na lewo od drzwi wejściowych, cztery stopnie prowadziły na niewielkie półpiętro, na którym znajdowały się dwa pokoje. Obok kolejne schody wiodły na piętro, gdzie znajdowały się kolejne dwa sąsiadujące ze sobą pomieszczenia. Pierwsze pełniło funkcję salonu. Z jego dwóch okien roztaczał się widok na podwórko, fragment ulicy oraz dom pani Parvin. Okna drugiego pokoju, w którym spali Ahmad i Mahmud, wychodziły na ogród przy domu stojącym za naszym.

Gdy Parwana przychodziła w odwiedziny, szłyśmy na górę i  siadałyśmy w salonie. Pokój był dość skromnie umeblowany: duży czerwony dywan na podłodze, okrągły stół i sześć giętych krzeseł, w rogu pokoju duży grzejnik, a obok niego kilka puf i poduszek pod plecy. Jedyną dekorację stanowiła oprawiona w ramę makatka z wyszytym wersetem Van Yakad z Koranu. Oprócz tego na kominku matka rozłożyła haftowaną serwetkę, a na niej lustro oraz świeczniki pochodzące z jej ceremonii ślubnej. Siadałam z Parwaną na pufach i tam mogłyśmy spokojnie poszeptać, pośmiać się i pouczyć. Niestety ja pod żadnym pozorem nie mogłam odwiedzać Parwany.

– Nie waż się przestąpić progu domu tej dziewczyny – warczał Ahmad. – Po pierwsze jej brat to osioł, a po drugie to bezwstydna i rozkapryszona dziewczyna. Do diabła z nią, nawet jej matka nie nosi hidżabu.

– A kto w tym mieście w ogóle nosi hidżab? – mamrotałam pod nosem w odpowiedzi.

Pewnego dnia Parwana chciała mi pokazać czasopismo „Woman’s Day”. Zakradłam się więc do jej domu na pięć minut. Był niezwykle czysty i pięknie urządzony. W pokojach znajdowało się mnóstwo ładnych przedmiotów. Na wszystkich ścianach wisiały obrazy przedstawiające pejzaże oraz kobiety. W salonie stały szerokie granatowe sofy z frędzlami u dołu. W oknach, które wychodziły na ogród, wisiały jednakowe aksamitne zasłony. Jadalnia umiejscowiona była po drugiej stronie i oddzielona od salonu zasłonami. W holu stał telewizor oraz kilka foteli i sof. Znajdowały się tam też drzwi prowadzące do kuchni, łazienki i toalety. Rodzina Parwany nie musiała więc wychodzić na zewnątrz w zimowe mrozy oraz w letnie upały, aby skorzystać z tych pomieszczeń. Wszystkie sypialnie znajdowały się na piętrze. Parwana dzieliła pokój z  młodszą siostrą, Farzaną.

Miały dużo szczęścia! U nas nie było tyle miejsca. Choć w  teorii dom składał się z czterech pomieszczeń, tak naprawdę mieszkaliśmy wszyscy w dużym pokoju na parterze. Tam spałam z Faati i Alim, tam jadaliśmy posiłki, a w zimie rozkładaliśmy korsi, aby się ogrzać. Rodzice spali w pokoju obok. Stały tam duże drewniane łóżko i szafa, w której trzymaliśmy ubrania oraz osobiste drobiazgi. Każdy z nas miał też jedną półkę na książki. Ja miałam ich jednak najwięcej z całej rodziny, więc zajmowałam dwie półki.

Matka lubiła oglądać zdjęcia w „Woman’s Day”. Musiałyśmy jednak ukrywać czasopisma przed ojcem i Mahmudem. Zwykle czytałam dział „Na rozdrożach” oraz historie w odcinkach, a potem relacjonowałam je matce tak barwnie i obrazowo, że ogarniało ją wzruszenie, a ja ponownie zaczynałam zalewać się łzami. Uzgodniłam z Parwaną, że gdy przeczytają już z matką nowe wydanie, będą je co tydzień przekazywać nam.

Pewnego dnia powiedziałam Parwanie, że moi bracia nie pozwalają mi jej odwiedzać. Zaskoczona zapytała:

– Dlaczego?

– Ponieważ masz starszego brata.

– Dariusza? A jaki on tam starszy? Przecież jest od nas o rok młodszy.

– Mimo wszystko, jest dorosły, a moi bracia twierdzą, że takie wizyty byłyby nie na miejscu.

Wzruszyła ramionami i odparła:

– Nie rozumiem waszych zwyczajów.

Przestała jednak nalegać, abym ją odwiedzała.

Na koniec roku szkolnego otrzymałam bardzo dobre stopnie z egzaminów końcowych oraz wiele pochwał od nauczycieli. Jednak w domu nikt się tym nie przejął. Matka nie do końca rozumiała, co mówię, Mahmud warknął:

– No i co? Wydaje ci się, że tak wiele osiągnęłaś?

Natomiast ojciec skomentował to w ten sposób:

– Dlaczego nie zostałaś najlepszą uczennicą w klasie?

Wraz z nadejściem lata moje spotkania z Parwaną musiały dobiec końca. Początkowo odwiedzała mnie pod nieobecność braci. Stawałyśmy wówczas przed drzwiami wejściowymi i rozmawiałyśmy. Matce jednak się to nie podobało. Zapomniała już, że w Kom każde popołudnie spędzała w towarzystwie kobiet z okolicy, z  którymi rozmawiała i jadła pestki arbuza aż do powrotu ojca z pracy. W Teheranie nie miała żadnych znajomych, a kobiety mieszkające w pobliżu lekceważyły ją i szydziły z niej, co bardzo ją denerwowało. Z czasem zapomniała o swoim zwyczaju spędzania czasu na pogaduszkach, więc i ja nie mogłam spotykać się z przyjaciółmi.

Ogólnie rzecz biorąc, matka nie była zadowolona z  przeprowadzki do Teheranu.

– Nie nadajemy się do tego miasta – mówiła. – Wszyscy nasi krewni i znajomi zostali w Kom. Jestem tu sama. Skoro humorzasta żona twojego wuja nas ignoruje, czego możemy oczekiwać po obcych ludziach?

Nieustannie marudziła i narzekała, aż w końcu przekonała ojca, aby na wakacje pozwolił nam pojechać do Kom. Miałyśmy się zatrzymać u siostry matki. Słysząc to, zażartowałam:

– Wszyscy wyjeżdżają w lecie na wieś, a ty chcesz, abyśmy jechały do Kom?

Matka spojrzała na mnie i odparła:

– Szybko zapomniałaś, skąd pochodzisz. Wcześniej mieszkaliśmy tam przez cały rok i nie narzekałaś. A teraz panienka ma ochotę wyjechać na letni wypoczynek! Nie widziałam mojej biednej siostry przez cały rok, nie mam żadnych wieści o moim bracie, minęło sporo czasu, odkąd odwiedziłam groby bliskich... Zanim lato dobiegnie końca, spędzimy tydzień u każdego krewnego.

Mahmud zgodził się na nasz wyjazd do Kom, ale chciał, abyśmy zatrzymały się u siostry ojca, tak aby podczas swoich weekendowych odwiedzin mógł się widywać z Mahbubą i ciotką.

– Zatrzymaj się na stałe u ciotki – powiedział. – Nie musisz odwiedzać pozostałych krewnych. W ten sposób tylko zachęcisz ich do przyjazdu do Teheranu. Zaczną nas odwiedzać i zrobi się jedno wielkie zamieszanie. (Cudownie! Jaki on gościnny!)

– Zrozumiałam! – odparła matka ze złością. – Nie masz nic przeciwko odwiedzinom swojej ciotki, ale Boże broń, aby moja biedna siostra przyjechała z wizytą. (Co to za riposta! Trzepnij go w łeb i pokaż mu, gdzie jest jego miejsce!)

W końcu pojechałyśmy do Kom. Nie sprzeciwiałam się zbyt mocno wyjazdowi, ponieważ Parwana spędzała lato z rodziną w  posiadłości wiejskiej dziadka w Golab Darreh.

Wróciłyśmy do Teheranu w połowie sierpnia, ponieważ Ali nie zaliczył kilku przedmiotów i musiał ponownie podejść do egzaminów końcowych. Nie wiem, dlaczego moi bracia byli tak leniwi, gdy chodziło o naukę. Mój biedny ojciec miał względem nich ogromne plany. Chciał, aby zostali lekarzami i inżynierami. Tak czy inaczej, cieszyłam się z powrotu do domu. Miałam już dość wędrownego życia, przenoszenia się z jednego domu do drugiego, przeprowadzania się od ciotki ze strony matki do wujka ze strony ojca, a następnie od ciotki ze strony ojca do wuja ze strony matki... Najbardziej nienawidziłam pobytu w domu siostry matki. Jej dom przypominał meczet. Nieustannie dopytywała nas, czy już odmówiłyśmy modlitwę, a potem narzekała, że nie zrobiłyśmy tego należycie. Bez przerwy obnosiła się też ze swoją religijnością oraz krewnymi męża, którzy nosili tytuł mułłów.

Kilka tygodni później do Teheranu wróciła Parwana z rodziną. Wraz z rozpoczęciem roku szkolnego moje życie ponownie nabrało barw. Widok przyjaciół i nauczycieli bardzo mnie ucieszył. Nie byłam już nowo przybyłą osobą bez doświadczenia. Wcześniej wszystko mnie zaskakiwało i wygłaszałam głupie komentarze, teraz pisałam lepsze i bardziej rozbudowane wypracowania, inteligencją dorównywałam mieszkankom Teheranu i mogłam wyrażać swoje zdanie. I za to wszystko byłam wdzięczna Parwanie, która była moim pierwszym i najlepszym nauczycielem. Tamtego roku odkryłam również przyjemność płynącą z lektury książek. Przekazywałyśmy sobie romanse z rąk do rąk, czytałyśmy je, wzdychając i roniąc łzy, a potem godzinami dyskutowałyśmy na ich temat.

Parwana stworzyła piękny pamiętnik. Jej kuzynka, która mogła pochwalić się ładnym charakterem pisma, umieściła tytuł na każdej stronie, a Parwana namalowała odpowiadające im rysunki. Wszystkie dziewczyny w klasie, krewni Parwany oraz kilkoro przyjaciół rodziny odpowiadało na pytania zawarte w pamiętniku. Wypowiedzi na temat ulubionego koloru lub ulubionej książki nie były zbyt zajmujące. Zainteresowanie wzbudzały odpowiedzi na pytania dotyczące cech idealnego małżonka, opinii na temat miłości i tego, czy kiedykolwiek było się zakochanym. Niektóre osoby pisały otwarcie, nie zastanawiając się, co się stanie, jeśli pamiętnik trafi w ręce dyrektora szkoły.

Ja natomiast stworzyłam pamiętnik poetycki, w którym starannym pismem zapisywałam ulubione wiersze. Czasami rysowałam obok ilustrację lub wklejałam zdjęcia wycięte przez Parwanę z  zagranicznych czasopism.

W pewne słoneczne jesienne popołudnie wracałam z Parwaną ze szkoły. Poprosiła mnie, abym poszła z nią do apteki, ponieważ chciała kupić plaster. Apteka znajdowała się w połowie drogi pomiędzy szkołą a moim domem. Doktor Ataii, aptekarz, był dostojnym starszym mężczyzną, którego wszyscy znali i szanowali. Gdy weszłyśmy do środka, w aptece nikogo nie było. Parwana zawołała farmaceutę i stanęła na palcach, aby zajrzeć za ladę. Przy dolnych półkach klęczał młody mężczyzna w białym fartuchu i układał lekarstwa. Wstał i zapytał:

– Czy mogę w czymś pomóc?

– Chciałam kupić plaster – odparła Parwana.

– Oczywiście. Zaraz panią obsłużę.

Parwana szturchnęła mnie w bok i wyszeptała:

– Kto to jest? Ależ on przystojny!

Młody mężczyzna podał mojej koleżance plaster. Wyjmując z tornistra pieniądze, Parwana szepnęła do mnie:

– Hej! Popatrz na niego. Jest niesamowicie przystojny.

Spojrzałam na mężczyznę i na chwilę nasze oczy się spotkały.

Przez ciało przeszedł mi dziwny dreszcz, a potem poczułam, jak moja twarz oblewa się rumieńcem, więc szybko spuściłam wzrok. Po raz pierwszy doznałam tak osobliwego uczucia. Odwróciłam się do Parwany i powiedziałam:

– Chodź, idziemy.

I wybiegłam z apteki.

Parwana dogoniła mnie i zapytała:

– Co się z tobą dzieje? Nigdy wcześniej nie widziałaś człowieka?

– Poczułam się zakłopotana – odparłam.

– Czym?

– Rzeczami, które mówiłaś o obcym mężczyźnie.

– I co z tego?

– Co z tego? To bardzo niestosowne. Myślę, że cię usłyszał.

– Wcale nie. Nic nie słyszał. A zresztą, co takiego złego powiedziałam?

– Że jest przystojny i...

– Przestań! – powiedziała Parwana. – Nawet jeśli mnie słyszał, pewnie było mu miło. Ale tak między nami, gdy przyjrzałam mu się bliżej, doszłam do wniosku, że nie jest wcale aż tak przystojny. Muszę powiedzieć ojcu, że doktor Ataii zatrudnił asystenta.

Następnego dnia byłyśmy lekko spóźnione do szkoły. Lecz gdy przechodziłyśmy obok apteki, zauważyłam, że młody mężczyzna się nam przygląda. W drodze powrotnej zajrzałyśmy przez okno. Był zajęty pracą, ale miałam wrażenie, że nas dostrzegł. Od tamtego dnia, zgodnie z niewypowiedzianą umową, widywaliśmy się rano i po południu. Tym samym znalazłyśmy nowy ekscytujący temat do rozmów. Wkrótce wieści o młodym mężczyźnie, który rozpoczął pracę w aptece, rozeszły się po szkole. Wszystkie dziewczęta o nim mówiły i wynajdywały przeróżne powody, aby zajść do apteki i w  jakiś sposób zwrócić na siebie jego uwagę.

Przywykłyśmy z Parwaną do widywania go każdego dnia i mogę przysiąc, że on także czekał, aż się pojawimy na ulicy. Sprzeczałyśmy się o to, do którego aktora jest podobny, i w końcu uzgodniłyśmy, że wygląda jak Steve McQueen. Od przyjazdu do Teheranu przebyłam długą drogę. Poznałam na przykład nazwiska sławnych zagranicznych aktorów. Raz nawet zmusiłam matkę, aby poszła ze mną na seans filmowy. Film bardzo jej się spodobał. Od tamtej pory raz w tygodniu w  tajemnicy przed Mahmudem chodziłyśmy do kina na rogu ulicy. Puszczali głównie indyjskie filmy, na których płakałyśmy z matką jak bobry.

Parwana szybko zdobyła informacje o asystencie farmaceuty. Doktor Ataii przyjaźnił się bowiem z jej ojcem i pewnego razu powiedział:

– Saiid jest studentem na wydziale farmaceutycznym. To dobry chłopak. Pochodzi z Rezaije.

Od tamtej pory coraz częściej wymienialiśmy ze sobą spojrzenia. Parwana wymyśliła nawet dla niego przezwisko: Zatroskany Hadżi.

– Wygląda, jakby zawsze na coś czekał, jakby się martwił i  kogoś szukał – wyjaśniła.

To był najlepszy rok w całym moim życiu. Wszystko toczyło się po mojej myśli. Uczyłam się ciężko, moja przyjaźń z Parwaną rozkwitała z każdym dniem i stopniowo stawałyśmy się jedną duszą w dwóch ciałach. Moje dobre samopoczucie zakłócał jedynie strach przed szeptami, które wraz ze zbliżającym się końcem roku szkolnego słyszałam w domu coraz częściej. Mogły one bowiem oznaczać koniec mojej edukacji.

– To niemożliwe – stwierdziła Parwana. – Nigdy by ci tego nie zrobili.

– Nie rozumiesz. Ich nie obchodzi, jak sobie radzę w szkole. Moja rodzina uważa, że dziewczynie trzy klasy gimnazjum w  zupełności wystarczą.

– Trzy lata?! – powiedziała zaskoczona Parwana. – W  dzisiejszych czasach nie wystarcza nawet dyplom ukończenia szkoły średniej. Wszystkie kobiety w mojej rodzinie idą na studia. Oczywiście te, które zdały egzaminy wstępne. Ty z pewnością je zdasz. Jesteś od nich mądrzejsza.

– Zapomnij o studiach! Chciałabym, aby pozwolili mi chociaż skończyć szkołę średnią.

– Musisz się im postawić.

To dopiero pomysł! Parwana nie miała pojęcia o mojej sytuacji rodzinnej. Mogłam postawić się matce, odpyskować jej i bronić moich racji, ale nie miałam w sobie na tyle odwagi, aby mówić bez ogródek w obecności moich braci.

Pod koniec ostatniego semestru odbyły się egzaminy końcowe i uzyskałam drugi wynik w klasie. Nasza nauczycielka literatury naprawdę mnie lubiła i gdy otrzymaliśmy karty z wynikami, powiedziała:

– Wspaniale się spisałaś! Jesteś bardzo zdolna. Jaki kierunek nauki teraz obierzesz?

– Marzę, aby studiować literaturę – odparłam.

– Wspaniale. To samo chciałam ci zaproponować.

– Niestety nie mogę, proszę pani. Moja rodzina jest przeciwko. Mówią, że dziewczynie trzy lata gimnazjum wystarczą.

Pani Bahrami zmarszczyła brwi, pokręciła głową i poszła do sekretariatu. Kilka minut później wróciła z dyrektorką szkoły. Dyrektorka wzięła moje świadectwo i powiedziała:

– Sadeghi, powiedz ojcu, aby jutro przyszedł do szkoły. Chciałabym się z nim spotkać. I przekaż mu, że jeśli nie przyjdzie, nie oddam ci świadectwa. Będziesz pamiętać?

Gdy tego samego wieczora przekazałam ojcu wiadomość od dyrektorki, był zaskoczony.

– Co zrobiłaś? – zapytał.

– Nic, przysięgam.

Następnie zwrócił się do matki:

– Żono, idź do szkoły i sprawdź, o co chodzi.

– Nie, ojcze, to nic nie da – wyjaśniłam. – Chcą spotkać się z tobą.

– Co masz na myśli? Nie pójdę przecież do szkoły dla dziewcząt!

– Dlaczego? Ojcowie innych dziewcząt tam przychodzą. Powiedzieli, że jeśli nie przyjdziesz, nie dadzą mi świadectwa.

Zmarszczył brwi. Nalałam mu herbaty i próbowałam zaskarbić sobie nieco jego przychylność.

– Ojcze, boli cię głowa? Przynieść ci tabletki?

Włożyłam mu poduszkę pod plecy i przyniosłam szklankę wody. W końcu zgodził się pójść ze mną nazajutrz do szkoły.

Gdy weszliśmy do gabinetu, dyrektorka wstała zza biurka, przywitała się z ojcem i zaproponowała, aby usiadł obok niej.

– Gratuluję, pana córka jest wyjątkowa – powiedziała. – Nie tylko osiąga bardzo dobre wyniki w nauce, ale oprócz tego zachowuje się w uprzejmy i kulturalny sposób.

Nadal stałam w drzwiach. Na słowa dyrektorki spuściłam wzrok i mimowolnie się uśmiechnęłam. Po chwili zwróciła się do mnie:

– Droga Masumo, proszę, poczekaj na zewnątrz. Chciałabym pomówić z panem Sadeghi na osobności.

Nie wiem, co mu powiedziała, ale gdy ojciec wyszedł, miał zarumienioną twarz, oczy mu błyszczały i patrzył na mnie z  życzliwością i dumą.

– Chodźmy do sekretariatu – powiedział. – Zapiszemy cię na następny rok. Później nie będę miał czasu, aby to załatwić.

Myślałam, że zemdleję ze szczęścia. Idąc za nim, powtarzałam:

– Dziękuję, ojcze. Kocham cię. Obiecuję, że będę najlepsza w klasie. Będę słuchała twoich poleceń. Jeśli Bóg pozwoli, oddam za ciebie życie.

Słysząc to, roześmiał się i odparł:

– Dość już! Żałuję tylko, że twoi leniwi bracia nie mają choć odrobiny twojej pracowitości.

Parwana czekała na zewnątrz. Martwiła się o mnie do tego stopnia, że poprzedniej nocy nie zmrużyła oka. Używając znaków i gestów, zapytała, co się stało. Zrobiłam zatroskaną minę, pokręciłam głową i wzruszyłam ramionami. Odniosłam wrażenie, że od jakiegoś czasu powstrzymywała łzy, ponieważ nagle zaczęły płynąć jej po policzkach. Podbiegłam do niej, objęłam ją i powiedziałam:

– Nie! Skłamałam. Wszystko w porządku. Zostałam zapisana na następny rok.

Na podwórku szkolnym skakałyśmy i śmiałyśmy się jak szalone, ocierając jednocześnie płynące z oczu łzy.

Decyzja ojca wywołała w domu ogromne oburzenie. Pomimo tego nie ugiął się i nie zmienił zdania.

– Dyrektorka szkoły powiedziała, że Masuma jest niezwykle utalentowana i w przyszłości zostanie kimś ważnym – wyjaśnił.

A ja, ogarnięta szaloną radością, nie dbałam o to, co miała do powiedzenia reszta rodziny. Nawet pełne nienawiści spojrzenia Ahmada nie budziły mojego przerażenia.

Nadeszło lato i choć oznaczało to, że ponownie muszę się na jakiś czas rozstać z Parwaną, cieszyła mnie świadomość, że spotkamy się w następnym roku szkolnym. Poza tym w Kom spędziliśmy tylko siedem dni, a Parwana co tydzień znajdowała jakąś wymówkę, aby wrócić z ojcem do Teheranu i mnie odwiedzić. Nalegała też, abym na kilka dni przyjechała do Golab Darreh. Naprawdę chciałam tam pojechać, ale wiedziałam, że moi bracia nigdy się na to nie zgodzą, więc nie poruszałam tego tematu. Parwana zaproponowała nawet, żeby jej ojciec spróbował przekonać mojego do wyjazdu. Nie chciałam jednak sprawiać ojcu dodatkowych kłopotów. Wiedziałam, że ciężko byłoby mu odmówić panu Ahmadiemu, a potem musiałby znosić kłótnie i  awantury w domu. Zamiast tego, chcąc zdobyć przychylność matki, zgodziłam się wziąć udział w kursie krawieckim, bym mogła się pochwalić chociaż jednym talentem, gdy przeprowadzę się do domu męża.

Przypadek chciał, że droga do szkoły, w której odbywał się kurs, prowadziła obok apteki. Saiid szybko się zorientował, że co drugi dzień uczestniczę w zajęciach, i bez względu na wszystko stawał w drzwiach o odpowiedniej porze. Gdy od apteki dzieliła mnie przecznica, moje serce zaczynało walić jak oszalałe, a oddech przyspieszał. Próbowałam nie spoglądać w tamtym kierunku i powstrzymać rumieniec na twarzy, ale wszystko na próżno. Za każdym razem, gdy nasze oczy się spotkały, czerwieniłam się aż po same uszy. To było takie żenujące. A on witał mnie skinieniem głowy, nieśmiało i z przejęciem w oczach.

Pewnego dnia, gdy wyszłam zza rogu, nagle pojawił się przede mną. Tak się zdenerwowałam, że upuściłam linijkę krawiecką. Saiid pochylił się i podniósł ją, po czym ze wzrokiem wbitym w ziemię powiedział:

– Przepraszam, że cię wystraszyłem.

– Nic się nie stało – odparłam, złapałam linijkę i szybko odeszłam. Przez długi czas nie byłam sobą. Na wspomnienie tamtego zdarzenia oblewałam się rumieńcem i czułam w sercu przyjemne drżenie. Nie wiem dlaczego, ale byłam pewna, że on czuje to samo.

Z początkiem września i pierwszym powiewem jesiennego wiatru nasze długie oczekiwanie dobiegło końca i wróciłyśmy z Parwaną do szkoły. Nie mogłyśmy przestać rozmawiać. Musiałyśmy opowiedzieć sobie o wydarzeniach minionego lata, o wszystkich naszych przygodach, a nawet spostrzeżeniach. Ostatecznie jednak we wszystkich naszych rozmowach pojawiał się Saiid.

– Przyznaj się – poprosiła Parwana. – Ile razy byłaś w aptece pod moją nieobecność?

– Przyrzekam, że nigdy tam nie poszłam – odparłam. – Za bardzo się wstydziłam.

– Dlaczego? On nie ma pojęcia, o czym myślimy i rozmawiamy.

– Tak ci się tylko wydaje.

– Nie ma mowy, aby coś podejrzewał. Powiedział coś? Skąd wiesz, że on wie?

– Nie wiem, po prostu tak mi się zdaje.

– Możemy udawać, że nic się nie dzieje, i zająć się sobą.

Ale prawda wyglądała tak, że coś się zmieniło. Moje spotkania z Saiidem nabrały innego znaczenia oraz poważniejszego charakteru. W głębi serca czułam, że połączyła nas silna, choć głośno nienazwana więź, a ukrycie tego przed Parwaną nie było łatwe. Tydzień po rozpoczęciu roku szkolnego Parwana znalazła pierwszą wymówkę, aby pójść do apteki i zaciągnęła mnie tam ze sobą. Byłam niezwykle onieśmielona. Miałam wrażenie, że wszyscy mieszkańcy miasta mnie obserwują i wiedzą, co się dzieje w moim sercu. Gdy Saiid zauważył nas w drzwiach, zastygł w bezruchu. Parwana kilkakrotnie poprosiła go o aspirynę, ale on zachowywał się tak, jakby jej nie słyszał. W końcu doktor Ataii podszedł, przywitał się z Parwaną i zapytał o ojca. Potem zwrócił się do Saiida:

– Dlaczego stoisz, jakby cię zamurowało? Podaj tej młodej damie opakowanie aspiryny.

Gdy wyszłyśmy z apteki, cała prawda wyszła na jaw.

– Widziałaś, jak na ciebie patrzył? – zapytała zaskoczona Parwana.

Nic nie odpowiedziałam. Odwróciła się do mnie i spojrzała mi prosto w oczy.

– Dlaczego jesteś taka blada? Wyglądasz, jakbyś miała zaraz zemdleć!

– Ja? Nie! Nic mi nie jest.

W moim głosie słychać było jednak drżenie. Przez kilka minut szłyśmy w milczeniu. Parwana pogrążyła się w myślach.

– O co chodzi, Parwano? Wszystko w porządku?

Nagle wybuchła niczym petarda i głośniej niż zwykle warknęła:

– Jesteś wredna. A moja głupota dorównuje twojej przebiegłości. Dlaczego mi nie powiedziałaś?

– Czego ci nie powiedziałam? Nie mam nic do powiedzenia.

– Akurat! Coś między wami jest. Nie jestem ślepa. Powiedz prawdę, jak daleko zaszły sprawy?

– Jak możesz tak mówić?

– Przestań! Przestań zgrywać szarą myszkę. Jesteś zdolna do wszystkiego. Najpierw ta chustka na głowie, teraz romans! O, ja głupia! Przez cały ten czas myślałam, że on wystaje tam z mojego powodu. Jesteś taka przebiegła. Teraz rozumiem, dlaczego się mówi, że mieszkańcy Kom są sprytni. Nie powiedziałaś nawet mnie, swojej najlepszej przyjaciółce. Ja mówię ci o wszystkim. Zwłaszcza gdy w grę wchodzą tak istotne sprawy.

Poczułam, że strach chwyta mnie za gardło. Złapałam przyjaciółkę za rękę i zwróciłam się do niej błagalnym tonem:

– Proszę, przyrzeknij, że nikomu nie powiesz. Cicho, nie mów tak głośno na ulicy. To nie wypada. Ludzie nas usłyszą. Przysięgam na życie mojego ojca, przysięgam na Koran, nic nie ma między nami.

Lecz Parwana była niczym wzbierająca na sile powódź, z każdą kolejną minutą kipiał w niej coraz większy gniew.

– Jesteś zdrajczynią. A w moim pamiętniku pisałaś, że nie myślisz o takich sprawach, że zależy ci jedynie na nauce, że mężczyźni cię nie obchodzą i są źli, a mówienie o takich rzeczach to grzech...

– Błagam cię, przestań. Przysięgam na Koran, nic między nami nie ma.

Gdy znalazłyśmy się w pobliżu jej domu, załamałam się i  zaczęłam płakać. Moje łzy niczym woda przygasiły nieco płomienie jej gniewu i po chwili Parwana nieco się uspokoiła.

– Dlaczego płaczesz? – zapytała łagodniejszym głosem. – I to na ulicy! Jestem zła, ponieważ nie rozumiem, dlaczego trzymałaś to przede mną w tajemnicy. Ja mówię ci o wszystkim.

Przyrzekłam wówczas, że zawsze byłam jej najlepszą przyjaciółką, że nie ukrywałam przed nią niczego i w przyszłości też nie będę tego robić.

Parwana towarzyszyła mi, gdy po kolei doświadczałam wszystkich stadiów miłości. Była równie podekscytowana jak ja i nieustannie pytała:

– Co teraz czujesz?

Gdy tylko widziała, że pogrążyłam się w zadumie, chciała wiedzieć, o czym myślę. A ja opowiadałam o moich fantazjach, lękach, ekscytacji, obawach o przyszłość oraz strachu przed przymusowym małżeństwem z innym mężczyzną. Zamykała wówczas oczy i mówiła:

– Och, jak poetycko! A więc tak wygląda zakochanie. Ja jednak nie jestem tak wrażliwa i uczuciowa jak ty. Niektóre rzeczy, które robią lub mówią zakochani, są dla mnie śmieszne. No i nigdy się nie rumienię. Więc skąd będę wiedzieć, że się zakochałam?

Piękne i pełne życia jesienne dni minęły równie szybko jak jesienny wiatr. Nadal nie zamieniłam z Saiidem ani słowa. Lecz teraz za każdym razem, gdy przechodziłyśmy z Parwaną obok apteki, mamrotał pod nosem powitanie. Kiedy je słyszałam, moje serce dawało nura niczym dojrzały owoc wrzucony do koszyka.

Codziennie Parwana zdobywała jakieś nowe informacje o  Saiidzie. Wiedziałam, że dorastał w Rezaije, jego matka i siostry nadal tam mieszkały, a ojciec zmarł kilka lat wcześniej. Pochodził z powszechnie szanowanej rodziny, miał na nazwisko Zarei, był na trzecim roku farmakologii, odznaczał się inteligencją i  pracowitością, a doktor Ataii bezgranicznie mu ufał i był zadowolony z jego pracy. Każda z tych wiadomości była niczym pieczęć umacniająca moją czystą i niewinną miłość. Miałam wrażenie, że znam go całe życie i to z nim się zestarzeję.

Raz lub dwa razy w tygodniu Parwana wynajdywała jakiś pretekst, aby zaprowadzić mnie do apteki. Wymienialiśmy się wówczas ukradkowymi spojrzeniami. Jego ręce drżały, a moje policzki oblewały się rumieńcem. Parwana uważnie obserwowała każdy nasz gest. Raz nawet powiedziała:

– Zawsze się zastanawiałam, na czym polega wlepianie w  kogoś wzroku. Teraz już wiem!

– Parwana! Przestań tak mówić.

– No co? Kłamię?

Rano ze szczególną uwagą układałam włosy, a chustę zakładałam w taki sposób, aby z tyłu można było pod nią dostrzec włosy. Rozpaczliwie próbowałam zakręcić kilka loków, ale moje włosy nie chciały poddać się tym zabiegom. I wtedy pewnego dnia Parwana powiedziała:

– Ty idiotko! Masz piękne włosy. Proste włosy są teraz niesłychanie modne. Nie słyszałaś, że dziewczyny w szkole używają żelazka, aby je rozprostować?

Regularnie prałam i prasowałam mundurek szkolny. Błagałam matkę, aby kupiła więcej materiału, z którego krawcowa mogłaby uszyć mi nowy strój. To, co wychodziło bowiem spod rąk matki, zawsze wyglądało nieelegancko i ponuro. Jedyne, czego się nauczyłam na kursie krawieckim, to dostrzeganie błędów w strojach wykonanych przez matkę. Na szczęście pani Parvin uszyła dla mnie stylowy mundurek, a ja w tajemnicy poprosiłam ją, aby skróciła nieco spódnicę. Mimo to nadal miałam najdłuższy mundurek w szkole. Gdy udało mi się odłożyć trochę pieniędzy, poszłam z Parwaną na zakupy. Kupiłam jedwabną chustkę na głowę w kolorze soczystej zieleni.

– Naprawdę ładnie wyglądasz – stwierdziła Parwana. – Dzięki niej twoje oczy wydają się jeszcze bardziej zielone.

Zima była surowa. Śnieg leżący na ulicach jeszcze nie zdążył stopnieć, gdy zaczynało znowu padać. Rankiem wszystko skute było lodem, więc musieliśmy uważać przy przechodzeniu przez ulicę. Codziennie ktoś upadał na lodzie i pewnego dnia przyszła kolej na mnie. Zbliżałam się do domu Parwany, gdy nagle straciłam równowagę na zamarzniętej kałuży i rozłożyłam się jak długa. Próbowałam wstać, ale czułam przenikliwy ból w kostce, który promieniował aż do pasa. Gdy tylko stawiałam stopę na ziemi, ponownie upadałam. W tym samym momencie z domu wyszła Parwana. Pojawił się również Ali, który szedł do szkoły. Pomogli mi wstać i odprowadzili mnie do domu. Matka zabandażowała mi kostkę, ale po południu zarówno ból, jak i opuchlizna znacznie się nasiliły. Gdy ojciec oraz moi starsi bracia wrócili do domu, każdy po kolei wyraził swoje zdanie.

– Zapomnijcie o tym – powiedział Ahmad. – Nic jej nie jest. Gdyby jak inne porządne dziewczęta została w domu, a nie wychodziła na trzaskający mróz, nic by się nie stało.

A potem poszedł pić.

– Zawieźmy ją do szpitala – zaproponował ojciec.

– Poczekaj – odparł Mahmud – pan Esmaiil jest dobry w  składaniu połamanych kości. Mieszka w pobliżu dzielnicy Szemiran. Przyprowadzę go. Jeśli stwierdzi, że kość jest złamana, wtedy zabierzemy ją do szpitala.

Pan Esmaiil był mniej więcej w wieku ojca i znany był z  nastawiania złamanych kończyn. Tamtej zimy jego interes prosperował w najlepsze. Zbadał moją stopę i nie stwierdził złamania, ale jedynie skręcenie. Następnie włożył ją do ciepłej wody i zaczął masować. Cały czas do mnie mówił i w momencie, gdy chciałam coś powiedzieć, on nagle wykręcił mi stopę. Krzyknęłam z bólu i zemdlałam. Gdy się ocknęłam, wmasowywał w moją kostkę miksturę z białka kurzego, kurkumy i tysiąca przeróżnych olejków. Potem ją zabandażował i zakazał chodzenia przez dwa tygodnie.

Cóż za katastrofa. Ze łzami w oczach powiedziałam:

– Ale ja muszę chodzić do szkoły. Niedługo zaczynają się egzaminy kończące drugi semestr.

Wiedziałam jednak, że miały się one odbyć dopiero za półtora miesiąca i że moje łzy płyną z zupełnie innego powodu.

Przez kilka dni naprawdę nie mogłam się ruszyć. Leżałam pod korsi, rozmyślając o Saiidzie. Rano, gdy wszyscy byli w szkole, zakładałam dłonie pod głową i z twarzą skąpaną w słabym zimowym słońcu zanurzałam się w słodkich fantazjach. Uciekałam do krainy marzeń, do cudownych dni, które miałam spędzić w  towarzystwie Saiida...

Moje rozmyślania zakłócała jedynie pani Parvin, która pod przeróżnymi pretekstami odwiedzała matkę. Naprawdę jej nie lubiłam i gdy tylko słyszałam jej głos, udawałam, że śpię. Nie mam pojęcia, dlaczego matka, która nieustannie rozprawiała o wierze i przyzwoitości, zaprzyjaźniła się z tą kobietą i nie zorientowała się, że przymilne zachowanie pani Parvin powodowane było jej związkiem z Ahmadem. Cała okolica wiedziała przecież, że nie podąża ona do końca uczciwą drogą.

Po południu, gdy Faati i Ali wracali ze szkoły, spokój i cisza ulatywały z domu. Ali potrafił w pojedynkę narobić zamieszania w całej okolicy. Stał się nieposłuszny i arogancki. Starając się pójść w ślady Ahmada, odnosił się do mnie w niemal równie okrutny sposób, zwłaszcza teraz, gdy nie chodziłam do szkoły. Matka dbała o mnie, a ojciec okazywał mi troskę, co wzbudzało zazdrość mojego młodszego brata. Zachowywał się tak, jakbym podstępem pozbawiła go jego praw. Zwykle przeskakiwał korsi, dręczył Faati, aż ta zaczynała krzyczeć, kopał moje książki, a potem specjalnie bądź przez przypadek uderzał mnie w chorą kostkę, tak że wyłam z bólu. Pewnego dnia po długich prośbach i błaganiach udało mi się przekonać matkę, aby przeniosła moje posłanie na górę, do salonu. Tam mogłam schronić się przed Alim i trochę pouczyć.

– Będziesz musiała chodzić po schodach tam i z powrotem – próbowała odwieść mnie od tego pomysłu. – Poza tym na górze jest zimno, ponieważ duży piec jest zepsuty.

– Mniejszy mi wystarczy.

W końcu się zgodziła i mogłam przenieść się na górę. Nareszcie miałam spokój. Uczyłam się, marzyłam, pisałam w pamiętniku z wierszami, popuszczałam wodze fantazji, a pismem, które sama wymyśliłam, zapisywałam imię Saiida w różnych miejscach w  zeszycie. Odnalazłam odpowiednik jego imienia w języku arabskim i wypisałam jego wszystkie formy fleksyjne: Sa’ad, Saiid, Sa’adat. Następnie wykorzystałam je w zdaniach, które musiałam zbudować w ramach pracy domowej.

Pewnego dnia Parwana przyszła mnie odwiedzić. W obecności mojej mamy rozmawiałyśmy o szkole oraz egzaminach, które miały rozpocząć się piątego marca, ale gdy tylko zostałyśmy same, Parwana powiedziała:

– Nie masz pojęcia, co się dzieje.

Wiedziałam, że ma wieści o Saiidzie. Uniosłam się więc na posłaniu i poprosiłam:

– Powiedz mi, co u niego. Szybko, zanim ktoś wejdzie.

– Ostatnio zyskał u mnie przydomek: Hadżi Zmartwiony. Codziennie stoi na schodach apteki, rozgląda się, a gdy zdaje sobie sprawę, że jestem sama, jego twarz tężeje i ze smutkiem malującym się na twarzy wraca do środka. Dzisiaj wykazał się odwagą i podszedł do mnie. Najpierw oblał się rumieńcem, a potem zbladł, i tak kilka razy, aż w końcu przywitał się niepewnym głosem i  powiedział: „Twoja przyjaciółka już od kilku dni nie chodzi do szkoły. Martwię się. Wszystko u niej w porządku?”. Zachowałam się podle, ponieważ grałam głupią: „Którą przyjaciółkę masz na myśli?”. Spojrzał na mnie zaskoczony: „Tę młodą dziewczynę, która zawsze ci towarzyszy. Jej dom znajduje się na ulicy Gorgan”. A więc wie nawet, gdzie mieszkasz! Jest sprytny. Pewnie nas śledził. Odpowiedziałam: „Aha, masz na myśli Masumę Sadeghi. Biedaczka upadła i skręciła kostkę. Przez dwa tygodnie nie będzie mogła chodzić do szkoły”. Pobladł na twarzy, powiedział, że to straszne, a potem po prostu się odwrócił i odszedł. Chciałam zawołać, że zachował się bardzo nieuprzejmie, ale już po dwóch krokach zorientował się, że postąpił niegrzecznie. Odwrócił się w moim kierunku i powiedział: „Przekaż jej, proszę, moje pozdrowienia”. Potem się pożegnał jak normalny człowiek i wrócił do apteki.

Moje serce i głos drżały.

– O mój Boże! – powiedziałam przerażona. – Powiedziałaś mu, jak się nazywam?

– Nie bądź głuptasem – odparła Parwana. – Nic się nie stało. Przecież już to wiedział, a przynajmniej znał twoje nazwisko. Możesz być pewna, że zbadał nawet historię twojej rodziny. Zakochał się na zabój. Wydaje mi się, że niedługo przyjdzie poprosić o twoją rękę.

Oszalałam z radości. Byłam tak podekscytowana, że gdy matka weszła z tacą z herbatą, spojrzała na mnie zaskoczona i zapytała:

– Co się dzieje? Jesteś taka wesoła!

– Nie! – zająknęłam się. – Nic się nie dzieje.

Parwana szybko podskoczyła i powiedziała:

– Dzisiaj oddawali nasze prace egzaminacyjne i Masuma zdobyła najlepsze stopnie.

A potem puściła do mnie oko.

– Po co to wszystko, córko? Takie umiejętności nie przydadzą się kobiecie – stwierdziła matka. – Marnujesz czas. Niedługo przeprowadzisz się do domu męża i będziesz prała pieluchy.

– Nie, matko. W najbliższym czasie nie zamierzam się nigdzie przeprowadzać. Na razie muszę zdobyć świadectwo ukończenia szkoły.

Po chwili Parwana dodała złośliwie:

– Tak, a potem zostanie panią doktorową.

Posłałam jej gniewne spojrzenie.

– Naprawdę? – odparła matka żartobliwym tonem. – Będzie kontynuowała naukę? Im dłużej chodzi do szkoły, tym bardziej arogancka się staje. To wina jej ojca. Hołubi ją, jakby była kimś wyjątkowym.

Matka wyszła z pokoju, marudząc pod nosem, a ja wybuchnęłam z Parwaną śmiechem.

– Dzięki Bogu, matka się nie zorientowała, w przeciwnym wypadku pewnie zapytałaby, od kiedy można zostać lekarzem, mając dyplom z literatury?

Wycierając z policzków łzy wywołane śmiechem, Parwana powiedziała:

– Oj, głuptasie, nie powiedziałam, że zostaniesz lekarzem, ale panią doktorową.

W tych cudownie radosnych dniach nie potrzebowałam powodu, aby się uśmiechać. Byłam tak szczęśliwa, że zupełnie zapomniałam o bólu w kostce. Po wyjściu Parwany położyłam się z powrotem na poduszkę i zaczęłam rozmyślać. Świadomość, że Saiid martwi się o mnie i za mną tęskni, napawała mnie radością. Tamtego dnia nie przeszkadzały mi nawet krzyki Ahmada, który karcił matkę za to, że pozwoliła na wizytę Parwany. Wiedziałam, że Ali nas szpiegował i zdał starszemu bratu pełny raport z odwiedzin, ale nie przejmowałam się tym.

Każdego ranka budziłam się i skacząc na jednej nodze, sprzątałam pokój. Następnie, wspierając się jedną ręką na poręczy, a drugą na lasce babki, powoli schodziłam po schodach, myłam ręce oraz twarz i zasiadałam do śniadania. Po posiłku ponownie wspinałam się z wysiłkiem po schodach. Matka nieustannie narzekała, że zachoruję na zapalenie płuc albo spadnę ze schodów, ale nikt jej nie słuchał. Za nic na świecie nie zamieniłabym nowo zdobytego poczucia prywatności. Do ogrzania pokoju wystarczał mi mały piecyk naftowy. Poza tym w sercu czułam tak ogromne ciepło, że i tak nie zwracałam uwagi na panujący w pokoju chłód.

Dwa dni później Parwana ponownie mnie odwiedziła. Usłyszałam jej głos przy drzwiach wejściowych, więc szybko podeszłam do okna. Matka przywitała ją chłodno, ale Parwana zignorowała jej ton i powiedziała:

– Przyniosłam Masumie plan egzaminów.

A potem popędziła po schodach niczym strzała, wpadła do mojego pokoju, zamknęła za sobą drzwi i oparła się o nie, gwałtownie łapiąc powietrze. Miała zaczerwienioną twarz. Nie wiedziałam, czy to z powodu zimna, czy podniecenia. Nie spuszczając z niej wzroku, wróciłam do łóżka. Nie miałam odwagi, aby zadać jakiekolwiek pytanie.

W końcu Parwana odezwała się pierwsza:

– Jesteś sprytna. Leżysz sobie w łóżku, a ja wpadam przez ciebie w tarapaty.

– Co się stało?

– Muszę złapać oddech. Po wyjściu z apteki pędziłam do ciebie jak szalona.

– Dlaczego? Co się dzieje? Powiedz mi!

– Wracałam ze szkoły z Mariam. Gdy dotarłyśmy do apteki, w drzwiach stał Saiid. Zaczął kiwać głową i dawać mi jakieś znaki. Wiesz, jaka szczwana jest Mariam. Powiedziała: „Pan Przystojniak skinął na ciebie”. „Nie – odpowiedziałam. – Czego mógłby ode mnie chcieć?”. Zignorowałam go i szłam dalej. Ale on pobiegł za nami i powiedział: „Przepraszam, panno Ahmadi, czy mogłaby pani wejść na chwilę do apteki? Muszę z panią porozmawiać”. Twój Zmartwiony Hadżi był czerwony jak burak. Byłam niesamowicie zdenerwowana i nie wiedziałam, co zrobić z tą wścibską Mariam. Odpowiedziałam: „A rzeczywiście, zapomniałam odebrać lekarstwa ojca. Są już gotowe?”. Ale ten idiota tylko tam stał i wpatrywał się we mnie. Nie czekałam na jego odpowiedź. Szybko przeprosiłam Mariam i wyjaśniłam, że muszę odebrać leki dla taty. Następnie się pożegnałam i powiedziałam, że jutro spotkamy się w szkole. Niestety Panna Wścibska nie chciała dać za wygraną. Stwierdziła, że się nie spieszy i może pójść ze mną. Im więcej paplałam, tym bardziej robiła się podejrzliwa. W końcu stwierdziła, że też zapomniała kupić kilku rzeczy w aptece i poszła ze mną. Na szczęście Zmartwiony Hadżi nieco zmądrzał. Zapakował do torebki pudełko lekarstw oraz kopertę, w której, jak stwierdził, dołączył receptę dla mojego ojca. Szybko włożyłam torbę do plecaka, ponieważ się bałam, że Mariam może mi ją wyrwać. Przysięgam, że to do niej podobne. Wiesz, jak lubi węszyć i szpiegować. Zwłaszcza teraz, gdy wszyscy w szkole mówią o Saiidzie. Połowa dziewcząt, która chodzi tą drogą, myśli, że on stoi tam z ich powodu. Zobaczymy, jakie historie wymyślą o mnie jutro w  szkole. Tak czy inaczej, Mariam stała nadal w aptece, gdy ja ruszyłam biegiem do ciebie.

– To okropne – stwierdziłam. – Teraz nabierze jeszcze większych podejrzeń.

– Przestań! Już wie, że coś się dzieje, ponieważ głupi Saiid włożył rzekomą receptę do zaklejonej koperty! Czy kiedykolwiek widziałaś, aby farmaceuta wkładał receptę do koperty? Mariam nie jest idiotką. Pożerała tę kopertę wzrokiem. Dlatego się przestraszyłam i uciekłam.

Przez kilka sekund leżałam w bezruchu. W głowie miałam mętlik, ale nagle przypomniałam sobie o kopercie i zerwałam się z posłania.

– Daj mi ten list! – powiedziałam. – Ale najpierw sprawdź, czy nikt nie stoi za drzwiami, a potem dobrze je zamknij.

Gdy odbierałam kopertę od przyjaciółki, dłonie mi się trzęsły. Na kopercie nie było żadnego napisu. Nie miałam odwagi jej otworzyć. Co mógł napisać? Poza wymamrotanym powitaniem nigdy ze sobą nie rozmawialiśmy. Parwana była równie podekscytowana jak ja. I właśnie wtedy do pokoju weszła matka. Szybko schowałam kopertę pod kołdrę, po czym obie wyprostowałyśmy się i  popatrzyłyśmy na nią w milczeniu.

– Co się dzieje? – zapytała matka podejrzliwie.

– Nic! – wyjąkałam.

Lecz wzrok matki był pełen wątpliwości. Po raz kolejny Parwana mnie uratowała.

– To nic takiego – odparła. – Pani córka jest bardzo wrażliwa. Robi z igły widły. – Następnie odwróciła się do mnie i  powiedziała: – No i co z tego, że nie dostałaś dobrego stopnia z  angielskiego. Do diabła z tym. Twoja matka nie jest podobna do mojej. Nie będzie krzyczeć na ciebie z byle powodu. – Po czym spojrzała na matkę i dodała: – Prawda, pani Sadeghi? Nie będzie pani na nią krzyczeć?

Matka spojrzała na Parwanę zdumiona, wydęła wargi i odparła:

– Cóż mogę powiedzieć! Nic nie szkodzi, że dostałaś gorszy stopień. Tak naprawdę byłoby lepiej, gdybyś w ogóle oblała egzaminy. Wówczas wróciłabyś na kurs szycia, który jest dużo bardziej przydatny.

Następnie postawiła tacę z herbatą przed Parwaną i wyszła.

Przez kilka minut patrzyłyśmy na siebie w milczeniu, a potem wybuchnęłyśmy śmiechem.

– Dziewczyno, dlaczego jesteś taka tępa? – powiedziała Parwana. – Patrząc na twoje zachowanie, każdy z łatwością zauważy, że coś knujesz. Uważaj, bo nasz sekret zostanie odkryty.

Zrobiło mi się niedobrze z podniecenia i strachu. Ostrożnie otworzyłam białą kopertę, starając się jej nie zniszczyć. Bicie mojego serca przypominało młot uderzający o kowadło.

– No, dalej! – powiedziała Parwana ze zniecierpliwieniem. – Pospiesz się!

Otworzyłam list. Linijki nakreślone pięknym charakterem pisma tańczyły mi przed oczami. Kręciło mi się w głowie. Szybko przeczytałyśmy list, który zawierał jedynie kilka zdań. Następnie spojrzałyśmy na siebie i zaczęłyśmy pytać siebie nawzajem:

– Czytałaś to? Co napisał?

Przeczytałyśmy list jeszcze raz, tym razem spokojniej. Zaczynał się w następujący sposób:

Oby twoje ciało nigdy nie potrzebowało dotyku lekarza,

Oby twoja delikatna dusza nigdy nie doznała cierpienia.

Następnie nastąpiły zapytania dotyczące mojego samopoczucia oraz życzenia szybkiego powrotu do zdrowia.

Jak miło z jego strony. Jak pięknie. Z charakteru pisma oraz stylu wypowiedzi zorientowałam się, że jest oczytany. Parwana nie mogła zostać zbyt długo, ponieważ nie powiedziała matce, że ma zamiar mnie odwiedzić. I tak nie zwracałam na nią zbytnio uwagi. Znajdowałam się w innym świecie. Miałam wrażenie, że opuściłam swoje ciało. Byłam jedynie duchem unoszącym się w powietrzu. Widziałam nawet, jak leżę na łóżku z otwartymi oczami, szerokim uśmiechem na ustach i z listem przyciśniętym do piersi. Po raz pierwszy pożałowałam, że życzyłam sobie umrzeć zamiast Zari. Życie było cudowne. Chciałam przytulić cały wszechświat i go ucałować.

Przez cały dzień znajdowałam się w stanie uniesienia i bujałam w obłokach. Nawet nie zauważyłam, kiedy nastała noc. Co jadłam na kolację? Kto nas odwiedził? O czym rozmawialiśmy? W środku nocy zapaliłam światło i ponownie przeczytałam list, a potem jeszcze raz i jeszcze raz. Przycisnęłam go do piersi i do rana w głowie kłębiły mi się piękne fantazje. Instynkt podpowiadał mi, że coś takiego można przeżyć tylko raz w życiu, i to tylko w wieku szesnastu lat.

Następnego dnia z niecierpliwością oczekiwałam odwiedzin Parwany. Siedziałam przy oknie, wpatrując się w podwórko przed domem. Matka kursowała pomiędzy domem a kuchnią, więc widziała, co robię.

– Czego chcesz? – zapytała.

Otworzyłam okno i odparłam:

– Niczego... Nudzi mi się, więc obserwuję ulicę.

Kilka minut później usłyszałam dzwonek do drzwi. Gderając pod nosem, matka poszła otworzyć. Gdy zobaczyła Parwanę, odwróciła się i spojrzała na mnie znacząco. A więc na to czekałaś, zdawał się mówić jej wzrok.

Parwana wbiegła po schodach i rzuciła plecak na środek pokoju. Jednocześnie próbowała jedną stopą zsunąć but z drugiej.

– Wchodź... co ty wyprawiasz?

– To te cholerne sznurowane buty!

W końcu się ich pozbyła, weszła do mojego pokoju i usiadła.

– Pozwól, że jeszcze raz przeczytam ten list – powiedziała. – Nie wszystko zapamiętałam.

Podałam jej książkę, w której ukryłam list, i odparłam:

– Opowiedz, co się dzisiaj działo... Widziałaś go?

Roześmiała się i odparła:

– On pierwszy mnie wypatrzył. Stał na schodach przed apteką i tak się rozglądał, że każdy bez trudu mógł się domyślić, że na kogoś czeka. Gdy byłam już blisko, przywitał się, ale tym razem na jego twarzy nie było rumieńca. Zapytał mnie: „Jak ona się czuje? Przekazałaś mój list?”. Odpowiedziałam, że czujesz się dobrze i go pozdrawiasz. Odetchnął z ulgą, ponieważ się martwił, że się na niego zdenerwujesz. Potem zaczął przestępować z nogi na nogę i zapytał: „Nie odpisała?”. Odparłam, że nie wiem, ponieważ po przekazaniu listu od razu wyszłam. Co teraz zrobisz? On czeka na twoją odpowiedź.

– Uważasz, że powinnam do niego napisać? – zapytałam zdenerwowana. – Nie, tak nie wypada. Jeśli to zrobię, pomyśli, że jestem bezczelną dziewczyną.

W tym samym momencie do pokoju weszła matka:

– Ale przecież ty jesteś bezczelna – stwierdziła.

Zamarłam z przerażenia. Nie byłam pewna, jak długo słuchała naszej rozmowy. Spojrzałam na Parwanę. Na jej twarzy także malował się strach.

Matka odłożyła miskę z owocami, które dla nas kupiła, i usiadła.

– To dobrze, że w końcu zdałaś sobie z tego sprawę.

Parwana szybko się opamiętała:

– O nie, to nie jest przejaw bezczelności.

– O czym ty mówisz? – zapytała moja matka.

– Masuma poprosiła mnie, abym codziennie ją odwiedzała i  powtarzała z nią lekcje. Powiedziałam o tym mojej mamie, ale Masuma się boi, że ona uzna to za przejaw bezczelności.

Matka pokręciła głową i spojrzała na nas nieufnie. Po chwili powoli wstała, wyszła i zamknęła za sobą drzwi. Pokazałam Parwanie, aby zachowała milczenie. Wiedziałam, że matka stoi za drzwiami i podsłuchuje. Zaczęłyśmy więc głośno rozmawiać o szkole, zajęciach i moich zaległościach. A potem Parwana zaczęła czytać podręcznik do arabskiego. Matka bardzo lubiła ten język i  podejrzewała, że czytamy Koran. Kilka minut później usłyszałyśmy, jak schodzi ze schodów.

– Dobra, poszła – powiedziała cicho Parwana. – Szybko, zdecyduj, co chcesz zrobić.

– Nie wiem!

– W końcu będziesz musiała do niego napisać albo z nim porozmawiać. Nie możecie do końca życia porozumiewać się za pomocą gestów. Musimy się przynajmniej dowiedzieć, jakie ma zamiary. Czy myśli o małżeństwie, czy nie? Może chce nas tylko oszukać i zwieść na manowce.

Jak widać, zaczynałyśmy z Parwaną funkcjonować jak jeden organizm i mówiłyśmy o sobie w liczbie mnogiej.

– Nie potrafię – przyznałam zdenerwowana. – Nie wiem, co napisać. Lepiej ty to zrób.

– Ja? Nie wiem jak. Jesteś ode mnie dużo lepsza w pisaniu wypracowań i znasz więcej wierszy.

– Napisz to, co przyjdzie ci do głowy. Ja zrobię to samo. Potem porównamy teksty i złożymy je w jeden porządny list.

Tego samego popołudnia z rozmyślań wyrwały mnie dobiegające z podwórza wrzaski Ahmada.

– Słyszałem, że ta wulgarna dziewczyna codziennie do nas przychodzi. Po co? Przecież mówiłem ci, że nie lubię jej, jej pretensjonalnego sposobu bycia i języka. Dlaczego cały czas przebywa w naszym domu? Czego chce?

– Niczego, mój synu – odparła matka. – Dlaczego tak się denerwujesz? Przychodzi tylko do Masumy, aby przekazać jej zadanie domowe, a potem szybko wychodzi.

– Na pewno! Jeśli jeszcze raz ją tu zobaczę, wyrzucę ją kopniakiem w tyłek.

Miałam wtedy ochotę dorwać Alego i porządnie go sprać. Ten mały gnojek nas szpiegował i przekazywał wszystko starszemu bratu. Powtarzałam sobie, że Ahmad nic nie może zrobić, ale mimo wszystko ostrzegłam Parwanę, aby odwiedzała mnie jedynie pod nieobecność Alego.

Cały dzień i całą noc pisałam i kreśliłam. Wcześniej tworzyłam już listy do Saiida, ale to, co miałam do przekazania, było zbyt emocjonalne i intymne jak na list w oficjalnym tonie. Poza tym poprzednie wiadomości adresowane do niego zapisywałam wymyślonymi przez siebie symbolami. Było to konieczne, ponieważ w  naszym domu nie było miejsca na prywatność ani osobistą przestrzeń. Nie miałam nawet jednej szuflady dla siebie. A przecież musiałam pisać, nie mogłam przestać, potrzebowałam przelać swoje uczucia i marzenia na papier. Tylko w ten sposób byłam w stanie uporządkować myśli i zrozumieć, czego tak naprawdę pragnęłam.

Nie miałam jednak pojęcia, co napisać w liście do Saiida. Nie wiedziałam nawet, jak się do niego zwracać. Szanowny Panie? Nie, to zbyt oficjalne. Drogi przyjacielu. Nie, tak nie wypadało. A może po imieniu? To z kolei byłoby zbyt bezpośrednie. Do czwartkowego popołudnia, gdy Parwana przyszła mnie odwiedzić po szkole, nadal nie napisałam ani słowa. Moja przyjaciółka natomiast jeszcze nigdy nie była tak podekscytowana. Gdy Faati otworzyła drzwi, Parwana nawet nie poklepała jej po głowie, jak to miała w zwyczaju. Popędziła od razu po schodach, rzuciła torbę na podłogę, usiadła przy drzwiach i zaczęła mówić, jednocześnie próbując ściągnąć buty.

– Gdy wracałam ze szkoły, zawołał do mnie: „Panno Ahmadi, lekarstwa pani ojca są gotowe”. Biedny ojciec. Musi trawić go poważna choroba, skoro potrzebuje tylu lekarstw. Dzięki Bogu, nie było ze mną wścibskiej Mariam. W aptece przekazał mi paczuszkę. Szybko, otwórz mój plecak. Jest na samej górze.

Miałam wrażenie, że serce zaraz wyskoczy mi z piersi. Usiadłam na podłodze i w pośpiechu otworzyłam jej plecak. Na wierzchu leżała mała paczuszka zawinięta w biały papier. Rozerwałam go. W środku znajdował się tomik poezji w wydaniu kieszonkowym, z którego wystawała koperta. Byłam zlana potem. Wzięłam list i oparłam się o ścianę. Zrobiło mi się słabo. Gdy w końcu Parwanie udało się pozbyć butów, podeszła do mnie i powiedziała:

– Nie mdlej mi tu! Najpierw przeczytaj, potem możesz tracić przytomność.

W tym samym momencie weszła Faati, przytuliła się do mnie i powiedziała:

– Mama pyta, czy panna Parwana ma ochotę na herbatę.

– Nie! Nie! – odparła Parwana. – Dziękuję bardzo. Niedługo wychodzę.

Potem odciągnęła ode mnie Faati i ucałowała ją w policzki.

– Idź już i podziękuj matce w moim imieniu. Grzeczna dziewczynka.

Jednak Faati ponownie się do mnie przytuliła. Zrozumiałam, że dostała polecenie, aby nie zostawiać nas samych. Parwana wyciągnęła z kieszeni cukierka, podała go Faati i poprosiła:

– Bądź grzeczną dziewczynką i przekaż mamie, że nie chcę herbaty. W przeciwnym razie będzie musiała sama wejść po schodach, a to niekorzystnie wpłynie na jej zdrowie. Zaczną ją boleć nogi.

Zaraz po wyjściu Faati Parwana wyrwała mi list z rąk.

– Pospiesz się, zanim ktoś inny przyjdzie – powiedziała, otworzyła kopertę i zaczęła czytać: – „Szacowna młoda damo”.

Spojrzałyśmy na siebie i wybuchnęłyśmy śmiechem.

– Ależ on zabawny! – wykrzyknęła Parwana. – Kto tak się zwraca do dziewczyny?

– Pewnie nie chciał się zbytnio spoufalać, używając zwrotu „panna”. Mówiąc szczerze, mam ten sam dylemat. Nie wiem, jak zacząć list.

– Teraz to nieważne. Czytaj dalej.

Nie mam jeszcze odwagi, by napisać twoje imię na papierze, choć w myślach i sercu wykrzykuję je tysiące razy dziennie. Żadne inne imię w tak idealny sposób nie pasuje do twojego oblicza. Niewinność w  twoich oczach i na twarzy jest niezwykle miła dla oka. Uzależniłem się od twojego widoku. Do tego stopnia, że gdy pozbawiono mnie tego błogosławieństwa, nie wiem, co począć z moim życiem.

Moje serce

jest niczym lustro zamglone smutkiem

Tylko twój uśmiech

może je oczyścić.

Gdy cię nie widzę codziennie, czuję się zagubiony i nie wiem, co ze sobą zrobić. Wybaw mnie od tej samotności i prześlij choć słowo lub wiadomość, abym znów mógł się odnaleźć. Całym sercem modlę się, byś szybko wróciła do zdrowia. Dbaj o siebie.

Saiid

Ciąg dalszy w wersji pełnej

[1] Irańska artystka wykonująca tradycyjną muzykę perską (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza).

[2] Irański aktor i piosenkarz ormiańskiego pochodzenia, który wykonywał muzykę pop.

Rozdział drugi

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzeci

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział czwarty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział piąty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział szósty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział siódmy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział ósmy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziewiąty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziesiąty

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału:

SAHME MAN (ang. The Book of Fate)

Copyright © Parinoush Saniee 2003

Copyright © 2013 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2013 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Zdjęcie na okładce: David Silverman/Getty Images/Flash Press Media

Wykonanie okładki: Monika Drobnik

Redakcja: Grzegorz Krzymianowski

Korekta: Barbara Meisner, Aneta Iwan

ISBN: 978-83-7508-950-9

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o. o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2013

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl