Dr Andrzej Kondratyuk
"20 kroków do zdrowia"

Copyright © by Wydawnictwo Psychoskok Sp. z o.o. 2014
Copyright © by Dr Andrzej Kondratyuk, 2014

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, powielana i udostępniana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy.

Skład: Arkadiusz Woźniak INFOX e-booki
Projekt okładki: Wydawnictwo Psychoskok
Zdjęcie okładki: © M.studio - Fotolia.com; F.Schmidt - Fotolia.com
Tłumaczenie: Anna Kalwasińska - mgr St. Wykładowca Studium Języków Obcych Uniwersytetu Gdańskiego Korekta: Paulina Jóźwiak, Paweł Markowski

ISBN: 978-83-7900-241-2

Wydawnictwo Psychoskok Sp. z o.o.
ul. Chopina 9, pok. 23, 62-507 Konin
tel. (63) 242 02 02, kom. 665-955-131

wydawnictwo.psychoskok.pl
e-mail:wydawnictwo@psychoskok.pl

Dr Andrzej Kondratyuk

20 kroków

do zdrowia

Wydawnictwo Psychoskok
Konin

Dr med. Andrzej Kondratyuk

Najczęściej zadawane pytania
w gabinecie lekarskim

20

KROKÓW

DO ZDROWIA

W tej książce znajdziesz wszystko, co dotyczy odchudzania, zrozumiesz, dlaczego diety nie pomagają, odkryjesz nowe informacje o produktach.

A jeśli przeczytasz uważnie –

nauczysz się sam planować program dietetyczny według

diety wahadłowej,

oczyścisz organizm, schudniesz bez głodu,

wyrzeczeń i efektu jo-jo.

Dlaczego diety nie pomagają?

Od czego zaczynamy?

Czego nie można jeść?

Tłuszcze zdrowe i toksyczne

Prawda o cholesterolu

Ile białka?

Diety wahadłowe – sprawdzone i skuteczne

Co jemy przy nadwadze?

Porady na co dzień

Zakwaszenie organizmu

Łączenie produktów

Jak ustrzec się przed awitaminozą?

Własna dieta

Co po kuracji

Pytania i odpowiedzi

„Próbowałam wszystkich sposobów, ale nie mogę schudnąć - waga się nieco obniża, ale potem uparcie powraca. Co robię nieprawidłowo? Dlaczego diety nie są skuteczne?”

Zazwyczaj takie pytania pojawiają się podczas kuracji odchudzającej.

Nie ma gotowych, jednoznacznych odpowiedzi, należy ich szukać. A poszukiwania proponujemy rozpocząć od poznania swojego organizmu. Wtedy odpowiedzi przyjdą same.

© Dr med. Andrzej Kondratyuk, 2014

O dietach i odchudzaniu

Nie jest tajemnicą, że większość ludzi, którzy chcieli schudnąć próbowało wszystkiego, co można znaleźć w Internecie lub literaturze popularno-naukowej. Co robili nie tak? Od czego powinien zaczynać człowiek zamierzający schudnąć?

A.K. - Zaczynać z pewnością trzeba od zmian w sposobie myślenia i zamiast wprowadzania diet najpierw trzeba poczytać o potrzebach żywieniowych człowieka. Wtedy czytelnik zrozumie, co należy zmienić i zacznie samodzielnie planować swoje racje żywieniowe.

Nie wierzcie wyjątkowym ofertom metod odchudzania, takich nie ma. Każdy, kto zacznie jeść mało, źle i nieprawidłowo, oczywiście schudnie. Ale uzyska to kosztem własnego zdrowia. Poszukiwania samych diet to droga donikąd. Mijają dwa - trzy tygodnie i człowiek powraca do swoich przyzwyczajeń żywieniowych, a w następstwie do swojej poprzedniej wagi.

Jeśli ktoś proponuje „dietę”, daje tym samym potwierdzenie nieznajomości problemu. Zaczynać należy nie od poszukiwania diet, a od pogłębienia wiedzy o własnym organizmie. Zmiany w żywieniu muszą być świadome. To nasza główna zasada.

Co, Pana zdaniem, ma największy wpływ na nieefektywność diet?

A.K. - W dzisiejszych czasach rozrzut diet waha się od wegetarianizmu po kierunek, zalecający na każdą okazję jajecznicę na słoninie i tłustą śmietanę.

Różnorodność diet w zestawieniu z ich nieefektywnością przywodzi nieodparte podejrzenie, że naruszane są podstawowe zasady fizjologii. Dlatego na samym początku logicznym wydaje się ustalenie, co w żywieniu niekorzystnie wpływa na metabolizm, a w następstwie prowadzi do choroby. Wskazanie tych czynników może być wielkim krokiem w przód nie tylko w rozwiązaniu problemu nadwagi, ale także w profilaktyce i leczeniu innych chorób. Wszak wg danych światowej Organizacji Zdrowia przyczynami wszystkich zachorowań na świecie w 50% przypadków okazują się nieprawidłowości w sposobie życia i niezdrowe nawyki żywieniowe.

Na zdrowie wpływ mają nie jedynie stres, lenistwo i żywność typu fast-food. Istnieje jeszcze jedna przyczyna – zmiany w diecie w ciągu ostatnich 8-10 tysięcy lat rozwoju ludzkości. Zestaw naszej diety zasadniczo różni się od diety naszych przodków, którzy byli przede wszystkim zbieraczami i myśliwymi. Powód jest jasny - rozwój rolnictwa. Badania genetyczne wykazały, że procesy trawienne współczesnego człowieka stopniowo przystosowują się do nowych produktów. Jednakże szybkość adaptacji, wymagającej setki i tysiące lat, nie zawsze odpowiada dynamice zmian diety.

Wykorzystanie środków chemicznych w przemysłowym przetwórstwie produktów spowodowało pojawienie się produktów, jakie w przyrodzie w ogóle nie występują. Ich właściwości są na tyle obce, że powodują uszkodzenia DNA i choroby nowotworowe. Jeśli żywimy się takimi toksycznymi produktami, żadną dietą nie uzyskamy trwałego obniżenia wagi.

A jak przedstawia się dzisiaj sytuacja w metodologii odchudzania? Jest coś nowego? Albo w 100% skutecznego?

А.К. - Skuteczność i efekty fizjologiczne diet najczęściej nie spełniają oczekiwań. W wynikach nie ma ani systematyczności, ani przewidywalności, ani powtarzalności. Z naszych obserwacji, jak i z badań innych autorów jednoznacznie wynika, że należy szukać bardziej uniwersalnych podejść do leczenia nadwagi. Era nowych diet w leczeniu otyłości wyraźnie przeszła bez śladu. To podejście wyczerpało się.

Dieta powinna opierać się nie na zestawie produktów, a na sposobie żywienia. Zgodność z ogólnymi zasadami fizjologii żywienia przy otyłości jest o wiele ważniejsza niż w żywieniu przeciętnym.

Dlatego rozmawiać musimy nie o dietach, a o zmianach wszystkich komponentów naszych nawyków żywieniowych. Proces odchudzania w większości przypadków rozpoczyna się od poszukiwania nowych diet. W pierwszych dwóch tygodniach przeważnie wszystko idzie gładko. Waga spada. Jednakże nie dzieje się to w związku z poprawą procesów przemiany materii! Przyczyną jest reakcja stresowa organizmu na nową dietę i korektę dokonaną przez człowieka w swoich przyzwyczajeniach żywieniowych. Ten, kto chce schudnąć, zaczyna od bardziej „prawidłowego” trybu odżywiania się, odstawienia słodyczy, przekąsek i fast foodów.

Inną prawidłowością, na jaką wskazują badania naukowe jest ta, że w większości przypadków początkowe chudnięcie nie ma związku z rodzajem spożywanych produktów. Dieta może być i białkowa, i niskowęglowodanowa, i śródziemnomorska. Najważniejsze w jej działaniu jest to, że jest „inna” i nie odpowiada standardom żywieniowym diagnozowanych osób.

W jednym z artykułów New England Journal of Medicine (F. Sacks, 2009) przedstawiono wyniki analizy czterech diet, zupełnie odmiennych w zawartości węglowodanów, białek i tłuszczy. Obserwacji poddano 811 osób z nadwagą i otyłością. Wyniki okazały się zaskakujące: wszyscy schudli jednakowo bez względu na rodzaj zastosowanej diety. Po sześciu miesiącach pacjenci wszystkich czterech grup stracili średnio na wadze po 13 funtów (5,9 kg), co stanowiło około 7% wyjściowej masy ciała.

W innych badaniach zastosowano diety całkowicie przeciwstawnego charakteru (niskowęglowodanowa Atkinsa, niskotłuszczowa kardiologów amerykańskich i śródziemnomorska z oliwą z oliwek jako źródła tłuszczu). Skuteczność każdej z diet okazała się porównywalna! (I.Shai i in. 2008, 2009).

Podobne wyniki tylko na pierwszy rzut oka wydają się niemożliwe. Nie należy się dziwić. Organizmowi człowieka w zasadzie wszystko jedno, z czego syntezować komórki tłuszczowe. Mogą to być i węglowodany i tłuszcze i białka. W procesie ewolucji ilość ich w dietach nigdy nie była stabilna. Dość często u naszych przodków dominowały pokarmy mięsne. Nierzadko ich brakowało, człowiek karmił się warzywami, owocami albo też głodował. Ewolucja wytworzyła mechanizmy adaptacji. Niedostatek jakiegoś elementu uzupełniał się w procesie systemowej przebudowy reakcji biochemicznych. Niezbędne składniki, na przykład, witamina B12, czy witaminy rozpuszczalne w tłuszczach - odkładały się na wiele miesięcy i lat w okresy żywnościowego „dobrobytu”.

Samą korektą procentowego stosunku składników pokarmowych nie da się zmienić procesów biochemicznych człowieka. To za prosty sposób oszukania osiągnięć ewolucji. Jeśli obniżymy, np. spożycie węglowodanów o 20%, a białka - podwyższymy o 15% - niczego nie uzyskamy. Nasz organizm szybko znajdzie sposób utylizacji energii.

Jedyne, do czego adaptacji nie będzie, to stały nadmiar kalorii w diecie. Wielu myśli: „No i co? Pojadłem trochę więcej niż należy, ale za to się uspokoiłem. Gdy zechcę – ograniczę kaloryczność żywności, przestanę jeść słodycze i zbędnych kilogramów jakby nie było...” Takie podejście jest największym błędem. Nadmierne spożycie kalorii – to przyczyna nie tylko zbędnych kilogramów, ale też spustowy mechanizm rozwoju złożonych zaburzeń metabolicznych. Organizm zostaje postawiony przed koniecznością uporania się z nadwyżkami energetycznymi. Wszystkie swoje możliwości wykorzystuje do zmiany procesów biochemicznych w celu szybkiego przekształcenia dostarczanej energii w najbardziej wygodną formę przechowywania - tłuszcz.

Moja znajoma po kuracji odchudzającej schudła o 7 kg. Mi po takiej samej kuracji ubyło tylko 1,5 kg! Dlaczego tak niesprawiedliwie?

А.К. - Ta sama dieta u jednego pacjenta powoduje obniżenie wagi ciała, a u innego – nie. Przyczyną okazują się procesy spowolnienia spalania tkanki tłuszczowej. U wielu osób systematycznie zmniejsza się aktywność lipaz - enzymów, które rozkładają tłuszcze.

Można stosować diety, pedałować na rowerze, chodzić na fitness, a niechciane fałdy na brzuchu jak były, tak i są.

Organizm nauczył się funkcjonować bez czerpania energii ze starych depozytów tłuszczowych. Jakby ich nie zauważając, zasila się szybkim paliwem z glikogenu i młodych komórek tłuszczu.

Przy czym większość metod leczniczych już nie spowoduje przyspieszenia rozpadu starych zapasów tłuszczu na nogach, pośladkach, brzuchu, albo tempo ich zmniejszania nie będzie spełniać oczekiwań.

Gdy tylko we krwi pojawia się minimalne stężenie glukozy, od razu przemienia się ona w nowy tłuszcz. Powoli tkanka tłuszczowa z biologicznie aktywnej zmienia się w obojętną nieaktywną masę. Sytuacja ulega pogorszeniu w następstwie zmian funkcji hormonalnych tkanki tłuszczowej. W warunkach normalnych komórka tłuszczowa może wpływać na ilość spożywanego pokarmu, produkując specjalny hormon - leptynę, który hamuje ośrodek głodu.

Przy nadwadze rozwija się reakcja, która nazywa się leptynoodpornością. Za główne tego przyczyny uczeni uważają obniżenie czujności ośrodków nasycenia, a to z kolei jest następstwem stresu i zaburzeń biochemicznych.

Przy zaniedbanej otyłości stara tkanka tłuszczowa przestaje produkować wymagane ilości leptyny i tym samym przestaje wysyłać do mózgu informacje o swoim istnieniu. Tkanki tłuszczowej może być i 20 i 50 kg, ale dla organizmu ona przestała odgrywać jakąkolwiek rolę, tak jakby nie istniała.

W takiej sytuacji same zmiany w diecie nie pomogą. Niezbędna jest aktywizacja procesów metabolicznych bezpośrednio w komórkach tłuszczowych. To mogą być specjalne dobrane suplementy, witaminy, mikroelementy, fizjoterapia, prysznice i kąpiele lecznicze. Dobrym sposobem są głodówki lecznicze i ćwiczenia fizyczne.

Dlaczego waga powraca?

А.К. - To wielki problem. Nie jest sekretem, że po zakończeniu terapii odchudzającej w przeciągu jakiegoś czasu waga powraca do wcześniejszych wskaźników.

Dzieje się tak dlatego, że wiele osób w sposób nieprawidłowy zakłada sobie cele diety. Schudnąć, jak sugerują reklamy, "w dwa tygodnie" oczywiście można. Ale jest to jedynie remont kosmetyczny.

Przed rozpoczęciem każdej próby odchudzania się należy w oczekiwaniach od leczenia zmienić priorytety. Zamiast planować - "ja schudnę o kilka kilogramów", powiedz sobie - "ja schudnę o kilka kilogramów i utrzymam osiągniętą wagę".

Sam fakt obniżenia wagi o kilka kilogramów jeszcze o niczym nie świadczy! U większości w ciągu 6 miesięcy waga powraca.

Naukowym kryterium efektywności wybranej przez nas diety jest długotrwała (powyżej 6 miesięcy) stabilizacja masy ciała na poziomie 10% mniejszym od wagi wyjściowej.

Po osiągnięciu planowanego poziomu wagi większość stopniowo powraca do stereotypowych przyzwyczajeń żywieniowych. Przyczyny tkwią w psychologicznych aspektach otyłości.

Ustalono, że objadanie się, jako wstęp do otyłości, to najczęstszy sposób zastąpienia, rekompensaty najróżniejszych życiowych niepowodzeń, niezadowolenia z siebie, ze swojej sfery seksualnej, bądź zawodowej. Termin "zastąpienie" w tym przypadku oznacza, że zadowolenie z jedzenia oddala na jakiś czas negatywne myśli i emocje.

Organizm broni się przed chronicznym stresem drogą tworzenia warunków dla fizjologicznej przyjemności. Jeśli taka sytuacja utrzymuje się przez dłuższy czas – wytwarza się warunkowy proces patologicznego sposobu odżywiania się. W mózgu pojawia się nowa dominanta.

Jedzenie nie jest już jedynie sposobem na uzupełnienie rezerw energetycznych organizmu, ale staje się sposobem relaksacji, odpoczynku, komunikacji.

Kalorie, zwłaszcza te "szybkie" - ze słodyczy, spełniają rolę terapeutyczną jak środki przeciwnerwicowe. Pomagają one neutralizować lub łagodzić problemy i kłopoty.

Badania biochemików potwierdziły obserwacje psychologów. Okazuje się, że słodycze działają podobnie jak narkotyki – wywołując zwiększenie produkcji hormonów szczęścia - endorfin. Jeśli nie potrafimy powstrzymać się przed zjedzeniem słodyczy, znaczy to, że w naszych komórkach nerwowych występuje niedostatek endorfin!

A gdzie wyjście? Czy może nie ma jednoznacznych zasad odżywiania się sprzyjających chudnięciu człowieka? Jedyne wyjście- nie jeść w ogóle?

А.К. - Badania pokazują, że na ogół jest możliwe schudnięcie w wyniku dowolnej diety, ale z drugiej strony także bardzo łatwo można po tym przytyć. Oznacza to, że nie ma zasadniczej poprawy procesów metabolicznych na dłużej, a jedynie na jakiś czas. Następnie organizm szybko to koryguje.

Przyczyna leży w błędnej zasadzie dobierania składników pożywienia oraz ignorowaniu procesów ich trawienia i przyswajania.

Takie podejście zawdzięczamy teorii zrównoważonej, przyjętej w medycynie. Zgodnie z założeniami tej teorii powinniśmy przyjmować pożywienie wyważone w ilościowy i jakościowy poziom białek, tłuszczów, węglowodanów i mikroelementów. Zalecane jest odżywianie "pełnowartościowe" i obliczanie procentowej ilości węglowodanów, tłuszczów i białek znajdujących się w spożywanym produkcie.

Przez wiele lat wydawało się (i wydaje się nadal), że jeśli zliczyć niezbędne składniki diety, wszystkie gramy, miligramy, procenty i podać to wszystko człowiekowi, to będzie on zdrowy.

W rezultacie zaleca się zjedzenie w ciągu doby "x" gramów białka, "y" gramów węglowodanów, "z" gramów tłuszczy i "j" miligramów witamin i mikroelementów. Ostatecznie w wielu dietach podawane są nam już gotowe i niepodlegające korektom "zestawy odżywcze".

Wydawać by się mogło, że wszystko jest bardzo proste. Na jeden posiłek trzeba zjeść "optymalny zestaw" – np. "50 g chleba + 30 g mięsa + 25 g sera + 10 g masła + jabłko" i problem odżywiania oraz zdrowia załatwiony. Jednakże życie pokazuje, że to nieprawda. Zdrowie akurat można popsuć.

Sprawa nawet nie w tym, że nikt nie będzie liczył gramów i miligramów na śniadanie czy obiad, a w absolutnie standardowym podejściu, w którym organizm uważamy za maszynę, którą należy tankować paliwem.

Organizm – to nie samochód - i jeśli "zatankować" go określoną ilością nawet najlepszego jedzenia, to wcale nie będzie oznaczało, że jego kondycja się polepszy. Wręcz odwrotnie, często kupujemy najdroższe produkty, a bóle brzucha i zbędne kilogramy nie znikają. Z czym się to wiąże? Najczęściej z ignorowaniem fizjologii trawienia, kiedy to pokarm spożyty nieprawidłowo i nieprzetrawiony przetwarza się w odpady toksyczne.

Z diet wypada ważny składowy punkt prawidłowego odżywiania się: "jak jeść, aby wszystko strawić, a organizm mógł przyswoić wszystkie elementy składowe".

Tej świadomości albo nie ma, albo, jeśli jest, to funkcjonuje jako zbiór oderwanych od rzeczywistości życzeń - "trzeba odżywiać się pełnowartościowo, znormalizowanie i nie objadać się na noc."

Takie zalecenia są co najmniej zaskakujące. Przecież człowiek w czasie swojej ewolucji żywił się „nie pełnowartościowo”, „nie znormalizowanie” i regularnie na noc objadał się pieczoną na ogniu zdobyczą.

W leczeniu otyłości należy odejść od zasady "równowagi" . Dla ludzi zdrowych, ale z nadwagą, nie ma zastosowania wyliczanie żadnych gramów i miligramów. Tym bardziej, że tego i tak nikt nie robi. Jeśli w pracy czy w domu ciągle towarzyszy nam stres – żadne tabelki nie pomogą. Człowiek i tak zje więcej niż należy, a później będzie się złościć na siebie, na lekarzy, na otoczenie i na wszystkie diety, w tym na te z tabelami i gramami.

Rygorystyczne wyliczanie ilościowe składników odżywczych jest niezbędne dla badań naukowych, kiedy trzeba ustalić wpływ tej czy innej substancji na procesy funkcjonowania organizmu. Ma to też duże znaczenie w leczeniu najróżniejszych chorób, niedoborów witamin, zaburzeń hormonalnych.

Tymczasem w omawianym przez nas problemie nadwagi i otyłości to podejście nie jest optymalne. Nie bierze ono pod uwagę pełnego zakresu przyczyn patologii w postaciach: psychologicznych czynników przejadania się, fizjologicznych zaburzeń metabolizmu, zmiany wzorców żywieniowych w krajach rozwiniętych.

Obecność w diecie kompletnego zestawu składników odżywczych w żadnym stopniu nie ma wpływu na kierunek i stopień aktywności procesów metabolicznych. Jeśli chcemy zmienić któryś z procesów metabolicznych to nie powinniśmy podawać organizmowi jednocześnie optymalnej ilości składników odżywczych.

Wprost przeciwnie, przy otyłości trzeba stworzyć warunki dla aktywizacji jednych i hamowania innych reakcji biochemicznych. W tym celu należy zmodyfikować stosunek ilości, częstotliwości i rytmu przyjmowania pokarmów. Trzeba także pamiętać o przyspieszeniu procesów trawienia i przyswajania pokarmów.

KROK 1
Zmniejszamy ilość węglowodanów

Zmiany w diecie zaczynamy od zmniejszenia ilości węglowodanów do 1 razu dziennie.

Ta reguła dotyczy produktów zawierających głównie skrobię - produkty z:

pszenicy,

żyta,

owsa,

jęczmienia,

prosa,

ryżu,

ziemniaków,

kukurydzy

Komentarz dietetyka

Główne węglowodany – to chleb, bułki i wszystkie wyroby mączne (makarony, kluski, spaghetti), ryż, kasze, ziemniaki, kukurydza, cukier, słodycze, miód, słodkie owoce.

W zależności od składu chemicznego węglowodany dzielą się na trzy grupy:

monosacharydy – glukoza (cukier winogronowy) i fruktoza (cukier owocowy);

disacharydy – ważna dla nas sacharoza (cukier ćwikłowy lub trzcinowy) tj. zwykły cukier, który rozpada się w organizmie na glukozę i fruktozę;

polisacharydy – skrobia (główne źródło kalorii) i celuloza składająca się z długich łańcuchów monosacharydów.

W odróżnieniu od białek i tłuszczów, trawienie węglowodanów zaczyna się już w jamie ustnej przy pomocy enzymu amylazy, która rozcina molekuły skrobi na mniejsze odcinki, aż do disacharydów. Na błonnik pokarmowy enzym ten nie działa - dlatego zielony liść czy korę drzewa możemy żuć bardzo długo.

Następny etap trawienia węglowodanów odbywa się w jelicie, gdzie wydziela się sok trzustkowy, zawierający również amylazy. Oprócz tego jelito wydziela enzymy, które rozkładają disacharydy – maltazy, sacharazy, laktazy.

W procesie wielostopniowych reakcji rozszczepienia wszystkie węglowodany przekształcają się w glukozę, która wchłania się do krwiobiegu. Z niej organizm syntetyzuje zapasy energii – glikogen w wątrobie i mięśniach oraz tkankę tłuszczową.

Główna grupa produktów, od których człowiek przybiera na wadze – to węglowodany. Z nich, zgodnie z danymi statystyk światowych, ludzkość pobiera największy procent energii. W niektórych krajach wartość ta sięga 50%, z czego około połowę stanowią „szybkie” węglowodany – mono – i disacharydy (główne źródła - słodzone napoje, soki owocowe i cukier).

Chyba nie zawsze węglowodany były podstawą diety – przecież w czasach przedhistorycznych chleba i cukru nie było...

А.К. - Tak – nie było ani chleba, ani cukru, ani kasz… Człowiek nauczył się uprawiać zboża i produkować cukier – i tym samym uzyskał energetyczną niezależność. Jak to było?

Analiza mitochondrialnego DNA pozwoliła określić wiek gatunku homo sapiens w granicach około 200 tys. lat. Wcześniej żyli tylko nasi praprzodkowie (neandertalczycy i człowiek, który zaczął chodzić na dwóch kończynach – homo erectus) oraz starożytni przodkowie (małpy). Prehistoryczny okres żywienia ciągnął się do czasu powstania rolnictwa - 8-10 tys. lat temu, licząc od roku 2000 tzw. „naszej ery”.

Na etapie ewolucji ludzkości głównym wariantem żywienia się człowieka była opcja „myśliwego-zbieracza” tj. produkty pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Przewaga jednego lub drugiego pokarmu zależała od klimatu, pory roku, pogody, migracyjnych wędrówek zwierząt, zajmowanego przez plemię terytorium.

Zdolność do trawienia pokarmów roślinnych została ustalona na poziomie genetycznym już w starożytnym okresie formowania genotypów. Ten wycinek czasu liczy miliony lat i sięga do australopiteków i jeszcze starszych istot małpokształtnych. Struktura ich odżywiania się nie różniła się bardzo od współczesnego żywienia się małp i zawierała różnorodne odmiany pokarmów roślinnych z niewielkim procentem produktów białkowych (owady, larwy, drobne ptactwo, jajka, orzechy i inne).

U naczelnych antropolodzy wskazują na związek między posiadaniem większego mózgu a wyborem pokarmów z lepszymi właściwościami odżywczymi (K.Milton, 2007). Te właściwości to - kaloryczność i różnorodność. Żeby przetrwać, trzeba było wykorzystać wszystkie dostępne możliwości. Dlatego u naczelnych stopniowo przyjął się typ żywienia, który nazywamy wszystkożernością, czyli spożywa się wszystko to, co da się strawić. Ten mechanizm był bardzo przydatny w procesie ewolucji i pozwolił wielu gatunkom przetrwać do czasów współczesnych. Człowiek okazuje się być „wszystkożernym” - my możemy jeść i węglowodany i białka i tłuszcze. W swojej diecie człowiek powinien uwzględnić jak najwięcej rodzajów pożywienia: organizm przyswoi z tego to, co mu potrzebne w danym momencie, część odłoży jako zapas, a co niepotrzebne - wydali.

W przeciwieństwie do współczesnych wytworów rolnictwa (ziemniaki, kukurydza, zboża), naturalne pokarmy roślinne zawierały większe ilości błonnika i bardzo mało skrobi. Jednakże błonnik spowalnia trawienie. Żeby uzyskać dostateczną ilość energii z pokarmów roślinnych trzeba ich zjeść dużo. A później trzeba je strawić. Wszystko to wymaga dużej ilości sił i czasu. Przyswaja się przy tym nie więcej niż 25% składników odżywczych.

Dlatego też w procesie ewolucji człowieka pożywienie pochodzenia roślinnego stopniowo zaczęto przyjmować jako zapasowe.

Uformowane miliony lat temu biochemiczne cechy trawienia, w znacznej mierze są dziedziczone przez nasz organizm. To właśnie dlatego możemy jeść surowe owoce, warzywa i jagody. Ale liści i młodej skóry my już nie strawimy. Starożytni ludzie nie spożywali tak ciężkich potraw. Zawartość skrobi w diecie człowieka prehistorycznego była znikoma, a w czasach współczesnych jest ona dominująca w strukturze żywienia (zboża, ryż, kukurydza, ziemniaki).

Okres neolitu miał fundamentalne znaczenie dla całej fizjologii człowieka. Łowiectwo i zbieractwo jedzenia zamieniało się na samodzielną produkcję produktów żywnościowych.

Główną zmianą było zwiększenie w diecie produktów wysoko węglowodanowych uzyskiwanych w wyniku uprawy roli – pszenicy, ryżu, prosa, jęczmienia, owsa, kukurydzy. Najstarsze znane nauce ziarna pszenicy mają 8500 lat i zostały znalezione w tureckiej osadzie Catal Hoeuk. Uczeni z Bliskowschodniego Uniwersytetu w Ankarze przeprowadzili badania genetyczne i uznali, że dana pszenica była „oswojona” 9-10 tys. lat temu w północno-wschodnich rejonach Turcji.

Na terytorium Europy Środkowej podobne znaleziska mają wiek 7500 lat (Opole, Polska). W tym rejonie uczeni znaleźli także ziarna ryżu, jęczmienia, lnu (M. Furmanek i wsp. a. , 2010).

Człowiek je chleb nie dłużej niż 10 tys. lat. Są to bardzo ważne cyfry. Wyobraźmy sobie: 190 tys. lat ewolucji homo sapiens, z mało znaczącą ilością węglowodanów w diecie i 8-10 tysięcy lat - do czasów współczesnych - diety przeważnie białkowo-tłuszczowo-węglowodanowej.

Przy czym w tej strukturze stopniowo na pierwsze miejsce wyszły węglowodany. Podobnej kombinacji w przyrodzie nie było. Kiedy ludzie mogli zapolować na zwierzynę - jedli mięso. Kiedy złowili ryby - jedli je. Kiedy nie było ani mięsa, ani ryby - spożywali produkty roślinne. Nagłe, z historycznego punktu widzenia, przejście ze schematu żywieniowego „białko-tłuszcz-rośliny” na „węglowodany-białko-tłuszcz” miało negatywny wpływ na trawienie człowieka. Nie wszyscy byli w wystarczającym stopniu zdolni przystosować się do dominacji głównego komponentu ziaren - skrobi. Systemy biochemiczne były nastawione na inny jadłospis.

Jak wpływa nadmiar węglowodanów na nasze zdrowie?

A.K. - Aby przyswoić węglowodany organizm z pomocą specjalnych enzymów przewodu pokarmowego rozbija molekuły skrobi na poszczególne ogniwa - cząsteczki glukozy, które następnie są wchłaniane do krwi. Cząsteczka glukozy jest podstawowym substratem energetycznym każdego żywego organizmu i wiąże się to z łatwością przekształcenia jej w energię. Zapasowym rozwiązaniem jest powstawanie tłuszczu z białek, ale jest stosowany jako zapasowy wariant - w ograniczonym zakresie.

Glukoza dla człowieka - to czyste kalorie! Z niej mitochondria syntetyzują energię. Dlatego na etapie aktywnego odchudzania wskazane jest całkowite wyeliminowanie węglowodanów (chleba, pieczywa, płatków śniadaniowych, ryżu, kukurydzy).

Ogólnie nadmiar węglowodanów źle wpływa na nasze zdrowie. Pierwsza na wzrost poziomu glukozy we krwi reaguje trzustka - przyspiesza syntezę insuliny. Z biegiem czasu obecność jakiejkolwiek ilości glukozy w krwi coraz częściej powoduje nieadekwatnie silną reakcję trzustki. Wydzielają się ogromne dawki insuliny i glukozę na siłę wciska się do komórek. Rozwija się stan zwany hiperinsulinizmem, gdy ilość insuliny nie odpowiada fizjologicznym potrzebom przyswajania pokarmów. Wewnątrz komórek - zwiększona zawartość cukrów i przyspieszenie cykli przekształcenia ich w tłuszcz, a we krwi - brak glukozy, co skutkuje nowym atakiem głodu. Przyczyną tych patologicznych procesów jest naruszenie regulacji pracy trzustki przez mózg, co z kolei wiąże się z przewlekłym stresem.

Niebezpieczne są skutki długotrwałego pobudzenia komórek trzustki. Z upływem czasu ich siły wyczerpują się, co zagraża cukrzycą. A połączenie nadwagi z cukrzycą uważa się za najkrótszą drogę do chorób naczyń! Wzrasta ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

Zaburzenia pracy trzustki to jedna z głównych przyczyn otyłości. Należy chronić ją przed stresem, nieregularnością w odżywianiu, alkoholem, smażonymi i ostrymi potrawami. Nie lubi ona także nagrzewania (elektryczna poduszka, grzałka), ściskania (pas, gorset, nadmiar tłuszczu w jamie brzusznej) i wibracji (aparaty do masażu wibracyjnego). Ostatnie są bardzo niebezpieczne - powodują skurcz kanalików wyprowadzających enzymy z trzustki, co skutkuje stanem zapalnym.

Podwyższone stężenie glukozy wewnątrz komórek prowadzi do przyspieszenia tempa jej przekształcenia się w tłuszcz. Człowiek nawet nie zdąży zjeść bułkę do końca, a jej kalorie już przekształcone są w komórki tłuszczowe. Przytyć można znacznie szybciej, niż schudnąć. Badania pokazują, że takie zmiany zachodzą w warunkach połączenia dwóch czynników: zwiększonej całkowitej kaloryczności posiłku i podwyższenia procentowej zawartości w diecie węglowodanów.

Czy można odżywiać się całkowicie bez węglowodanów – chleba, pieczywa, makaron?

A.K. - Czy można całe życie jeść jedynie owoce i warzywa z mięsem/rybą? Można. Tylko życie w takim wypadku będzie krótsze.

Przy diecie roślinnej cały dzień będziemy musieli coś żuć i przetrawiać, żeby uzupełniać potrzeby energetyczne. Układ trawienny tego nie wytrzyma.

Nadmierne spożycie mięsa zagraża niewydolnością nerek, to właśnie one wydalają z organizmu produkty metabolizmu białek.

Ale dlaczego to dieta roślinno-białkowa tak się podobała naszym przodkom z jaskiń? Dlatego, że innego pożywienia wtedy jeszcze nie było. Głównym celem była nie prawidłowa dieta, a walka o przetrwanie oraz przekaz genów następnym pokoleniom. Ludzie żyli krótko i umierali z całkiem innych powodów niż w dzisiejszych czasach (przeziębienie, infekcje, głód, urazy, rany).

Całkowite wyeliminowanie węglowodanów z diety jest zasadne jedynie na początku terapii odchudzającej, kiedy logicznym wydaje się „rozhuśtać” system metabolizmu, wyprowadzić go z równowagi. Z braku szybkiego paliwa węglowodanowego organizm aktywizuje syntezę energii z zapasów tłuszczowych.

Dlaczego ludzie mają problem z trawieniem skrobi?

А.К. - Przyczyną może być nieprawidłowy sposób odżywiania się. Jeśli zjemy chleb, ryż lub kasze bardzo szybko, nie przeżuwając, tym samym nie dając amylazie czasu niezbędnego do działania, to dalszy proces trawienia skrobi ulegnie pogorszeniu. Wiec, jeśli chcemy zaburzyć trawienie i przytyć – należy jeść szybko, nie przeżuwać pokarmu i pożądane jest czynić to w stanie silnego stresu!

To samo się stanie, jeśli skonsumować węglowodany razem z produktami tłuszczo-białkowymi (mięso, ryba, masło, kefir, ser) - amylaza także nie do końca spełni swoje zadanie, ponieważ w jamie ustnej molekuły skrobi będą sklejone z tłuszczem.

Nie należy zapominać także, że charakterystyczną cechą enzymów jest to, że są one aktywne w pewnym dokładnie określonym zakresie pH. Kiedy spożywamy węglowodany razem z tłuszczami i białkami – zmienia się kwasowość, a to zakłóca proces trawienia.

Zapraszamy do skorzystania z oferty naszego wydawnictwa.

Wydawnictwo Psychoskok