Krzysztof Piotr Łabenda
"Wzgórze Młynarza"

Copyright © by Krzysztof Piotr Łabenda, 2015

Copyright © by Wydawnictwo Psychoskok sp. z o.o., 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, powielana i udostępniana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy.

Skład wersji elektronicznrj: Arkadiusz Woźniak
Projekt okładki: Wydawnictwo Psychoskok sp. z o.o.
Zdjęcie na okładce: © scaliger; Marcin Krzyzak – Fotolia.com
Korekta: Paweł Markowski

ISBN: 978-83-7900-357-0

Wydawnictwo Psychoskok Sp. z o.o.
ul. Chopina 9, pok. 23, 62-507 Konin
tel. (63) 242 02 02, kom. 665-955-131

wydawnictwo.psychoskok.pl
e-mail:wydawnictwo@psychoskok.pl

Krzysztof Piotr Łabenda

Wzgórze Młynarza

Wydawnictwo Psychoskok
Konin

ROZDZIAŁ I

Listopadowy, dość rzęsisty, choć krótkotrwały deszcz, zdążył nieźle zmoczyć Piotra, nim ten dotarł do bramy budynku przy rue Taitbout. Torby z porannymi zakupami, zawierające wszystko, co było potrzebne do czekającego go śniadania z Małgorzatą, wyraźnie przeszkadzały mu w szybkim wydobyciu kluczy, bo te, zgodnie ze znaną właściwością wszystkich rzeczy martwych, tkwiły złośliwie ukryte gdzieś w zakamarkach kieszeni. Wziąwszy w zęby tę z toreb, która skrywała w swym wnętrzu ciepłe jeszcze rogaliki kupione w pobliskiej piekarni, na tyle uwolnił prawą rękę, że mógł, mimo iż inną z toreb trzymał pod pachą, zanurzyć ją w kieszeni dość obcisłych dżinsów w poszukiwaniu tych nieszczęsnych kluczy. Jego irytacja sięgnęła zenitu, kiedy uświadomił sobie, że ich tam nie ma. Zepchnięte przez portmonetkę w dół drugiej kieszeni, uciskały mu przecież dość boleśnie lewe udo. Z opresji wybawiła go konsjerżka. Zauważywszy jego zmagania, otworzyła ciężkie, przeszkolone drzwi, osadzone w misternie kutej kratownicy żelaznej bramy.

- Trzeba było zadzwonić, profesorze, a nie bezsensownie gmerać po kieszeniach, podskakując przy tym śmiesznie na jednej nodze niczym jakiś kaleki wróbel. Wystarczyłoby tylko użyć głowy. Choćby po to, by przycisnąć czołem dzwonek – gderała. Wyszłabym przecież, tak jak teraz.

- Dziękuję, madame Leduc, nie chciałem pani fatygować.

- Przemókł pan okropnie. Nie zabrał pan parasola?

- Wie pani, myślałem, że skoro to, czego potrzebuję mogę kupić tu niedaleko, w Monoprix i piekarni pani Duchamps, to tak bardzo nie zmoknę, a zresztą gdybym jeszcze musiał trzymać parasol, to już byłaby zupełna katastrofa. Nie mam aż tylu rąk.

- Fakt. Nie przypomina pan zupełnie hinduskiej Kali.

- Miło słyszeć, że dobry humor towarzyszy pani od rana.

Nadjechała przywołana przez Piotra piękna, secesyjna w swoim wystroju, winda. Zasunąwszy kratownicę pierwszych i zamknąwszy drewniane skrzydła drugich drzwi, Bonerski wcisnął guzik, ekspediując stalową, wyłożoną wewnątrz mahoniowym drewnem, pachnącą nieco przepracowaną oliwą i płynem do czyszczenia luster klatkę, na ostatnie piętro kamienicy.

Ustawiwszy pod ścianą swoje zakupy, już bez trudu wydobył z kieszeni klucze i wszedł cichutko do kupionego stosunkowo niedawno mieszkania, z gatunku tych, o których paryżanie mówią „apartament”, starając się nie zbudzić śpiącej jeszcze, miał taką nadzieję, Małgorzaty. Wniósłszy torby do kuchni, zajrzał do sypialni. Spała, i to, sądząc z równego, regularnego oddechu – dość głęboko. Z niewypowiedzianą czułością patrzył na jej rude włosy doskonale kontrastujące z bielą atłasowej pościeli, ramiona pokryte drobniutkimi piegami, szyję zaatakowaną już przez delikatne zmarszczki. Tak mało czasu spędzili ze sobą w przeszłości, nim zostali na długie dziesięciolecia rozdzieleni i nim los– profesor Bonerski wierzył w to całym sercem – zwrócił mu przedwczoraj jego ukochaną Gosię.

Zbudził ją zapach świeżo parzonej kawy i ciche pobrzękiwanie naczyń w kuchni. Jeszcze przez parę chwil usiłowała wrócić do przyjemnej krainy snu. Nie otwierała oczu, by światło poranka zbyt brutalnie nie przywróciło jej do rzeczywistości. Otulając kołdrą odkryte i trochę przez to zmarznięte ramiona, chciała powrotu nie tyle fizycznego ciepła, co tego trudno definiowalnego poczucia zadowolenia i spełnienia. Od tak wielu już lat nie leżała naga w łóżku mężczyzny. Teraz, wspominając wczorajszy wieczór i noc z Piotrem, zdała sobie sprawę z tego, że przez całą swoją dorosłość nieumiejętne zarządzała, o ile w ogóle to czyniła, swoim życiem. Jej świat zdominowany był przez ojca – despotycznego, ukrytego alkoholika, zaślepionego ideologią PRL wysokiego funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa. Później, kiedy wyszła za mąż za Joe Perkowsky’ego, syna amerykańskiego dyplomaty poznanego podczas pobytu jej ojca na placówce w Maroku i zamieszkała w Madison w stanie Wisconsin, jej dni pełne były obowiązków domowych, bezsensownego pilnowania rachunków, sztucznych uśmiechów dla przyjaciół nieżyjącego już męża, a wcześniej i dla niego samego. Te obowiązki i powinności wykonywała obok, albo i równolegle, z tym wszystkim, co wiązało się z dbałością, może i przesadną, o Piotrusia, jej ukochanego syna, którego prochy parę dni temu złożyła na cmentarzu Montparnasse.

Leżąc teraz w łóżku Piotra Bonerskiego, swojej młodzieńczej, ale – teraz zaczynała w to wierzyć głęboko – jedynej, prawdziwej miłości, Małgorzata zrozumiała, że świadomie bądź nie, już dawno przestała robić te rzeczy, które stwarzały szansę, by choć chwilę pomyśleć o sobie. Jakże była w tym, przez te wszystkie lata dorosłego życia, podobna do swojej matki, tak bardzo zdominowanej przez męża, że mając świadomość trawiącej ją choroby, myślała tylko o tym, by nie umrzeć przed nim, obawiając się tego, jak bardzo mogłoby go to zirytować. Ciepłe bagienko codzienności wciągnęło Małgorzatę w swoją otchłań, dając ułudę, że wiedzie pożyteczne, uporządkowane i szczęśliwe życie. W miarę sprawnie poruszała się samochodem po Madison, w którym przyszło jej żyć. Dom – supermarket – salon fryzjersko-kosmetyczny – szkoła Piotrusia - czasem kino czy restauracja, a w niedzielę, za namową męża, ale już po śmierci ojca, kościół. To był cały jej świat. Ten prawdziwy, eksponujący swoje flagi narodowe na licznych masztach ustawionych przed siedzibą World Council of Credit Unions, gdzie pracował jej mąż, dla niej istniał tylko w telewizji. Wrzucona w zbyt wczesne i w sumie niezbyt udane małżeństwo ledwie dotknęła progu tego świata, nigdy go nie przekroczywszy i szybko przestała nawet marzyć o tym, by kiedyś to się stało. Wiecznie zagoniona, zajęta, przygnieciona obowiązkami, z których przynajmniej połowę winni wykonywać inni, zwłaszcza jej bliscy, miała głębokie, choć w istocie rzeczy fałszywe przeświadczenie, że ma do wypełnienia jakąś szczególnie ważną misję. Nawet nie zauważyła, kiedy minęła jej młodość. Ta zaś okazała się być, tak to odczuwała, jednym wielkim oszustwem, czasem, w którym zamiast szalonego, radosnego, nieco rozpasanego „mogę” dane jej było mówić jedynie „trzeba”, bądź „muszę”. Miała wówczas przeświadczenie, że jakaś niewidzialna siła postawiła ją u stóp góry, której wierzchołek krył się gdzieś w chmurach i za nic mając jej wolę, nakazała: wspinaj się! Drapała się więc na ten nigdy niezdefiniowany do końca szczyt, popychana uległością wobec despotycznego ojca, konwenansami, których nie rozumiała i w głębi duszy nie tylko że nie chciała zaakceptować, ale i szczerze nienawidziła. W tej wspinaczce siłą napędzającą Małgorzatę była także chęć zapomnienia o Piotrze i tym, co się między nimi wydarzyło tego lata przed jej wyjazdem z Polski, ale też i zduszenia marzenia o tym, co mogłoby się jeszcze między nimi wydarzyć. Ta tkwiąca w niej zadra była wielokrotnie przedmiotem jej bolesnych, ale i w pewien sposób oczyszczających, rozmów z Sarą – jej równie jak Gosia, mimo małżeństwa, samotną i nieszczęśliwą sąsiadką. Teraz, leżąc w łóżku w paryskim mieszkaniu Piotra, wracała myślą do, wówczas tego nie wiedziała, ostatniej ich rozmowy, jaką odbyły ze sobą.

Siedziały wtedy na werandzie domu Arona i Sary. W kubełku, w zimnej jeszcze, mimo ciągle wysokiej temperatury, jaką dawało się odczuć pod koniec upalnego dnia, wodzie, jaka powstała po roztopieniu się lodu, tkwiła, niczym boja na spokojnej tafli oceanu, pusta butelka. Doskonałe chablis, jakie popijały przyjaciółki, właśnie się skończyło. Ciepło wczesnego wieczoru i wypity alkohol sprawiały, że atmosfera stała się nieco senna, rozleniwiająca, ale i przesycona jakimś trudnym do określenia pierwiastkiem. Między obiema kobietami pojawiło się lekkie, dość przyjemne napięcie. Sara wyraźnie czuła, że jeszcze chwila i wydarzy się coś niezwykłego. Doskonale wiedziała, co powinno się stać, czego oczekiwała i chciałaby, by się wydarzyło. Potrzebny był jej tylko katalizator, coś, co wyzwoliłoby tę instynktownie oczekiwaną reakcję. Małgorzata, nieco senna, rozleniwiona wypitym winem, wiła sobie wygodne gniazdko, wciskając się w miękkie, patchworkowe poduszki szczodrze rzucone przez gospodynię tego spotkania na twarde deski białej ławki, na której siedziały. Rozsiadła się w jej rogu, podwinąwszy pod siebie smukłe, doskonale opalone i ciągle bardzo zgrabne nogi tak, by móc nieco swobodniej, bez konieczności nieustannego odwracania głowy, spoglądać na przyjaciółkę. Ta zaś wstała, przeciągnęła się niczym zadowolona kotka i bosa ruszyła w kierunku domu. Delikatna, letnia, kwiecista, zwiewna sukienka na cienkich ramiączkach doskonale podkreślała lekkość, z jaką poruszała się Sara.

Małgorzata, patrząc na oddalającą się w kierunku domu przyjaciółkę, nagle przypomniała sobie czytane przed laty strofy Przybosia: krokiem tak zalotnie lekkim jakbyś wiodła ptaszka na promieniu…. Jakieś dziwne, trudne do zdefiniowania wzruszenie ścisnęło ją za gardło.

- Jeśli jest tak, jak przypuszczam, że między Sarą, a jej mężem nie ma już rzeczywiście żadnej intymności, to Aron jest wyjątkowym idiotą – pomyślała. Nie znam drugiej dojrzałej kobiety, która by tak wręcz kipiała seksem.

Gospodyni domu wróciła po chwili z kolejną, dobrze schłodzoną butelką wina i lodem wypełniającym spory kubek. Grzechot lodowych kostek wrzucanych do kubełka i cichy wystrzał korka przy otwarciu butelki spłoszyły tę odrobinę melancholii, jaka właśnie usiłowała zawładnąć myślami Małgorzaty.

- To wszystko nie ma żadnego sensu – mówiła Sara, napełniając kieliszki dopiero co przyniesionym winem. - Po jaką cholerę wyszłyśmy za mąż bez jakiegoś sensownego okresu próbnego? Ta niesamowita presja rodziny, znajomych. Bierzesz sobie faceta za męża, bo wydaje ci się, że go kochasz, a na dodatek nadszedł, wiesz to doskonale, ten czas, kiedy zaczynają mówić o tobie per „stara panna”, a starych panien lokalna, kołtuńska społeczność nie toleruje. Madison to w gruncie rzeczy, jak większość stolic stanowych, straszliwa, prowincjonalna dziura.

- Masz rację, choć w moim przypadku małżeństwo to było w dużej mierze tchórzostwo, brak odwagi, by sprzeciwić się ojcu. Miałam przecież, wychodząc za Joe, niespełna dwadzieścia lat.

- To jeszcze gorzej. Nie wiem jak ty, ale ja duszę się w tym cholernej dziurze, w otoczeniu tych wszystkich pustych, zakłamanych ludzi. Nie masz, według nich, prawa do bycia singielką. Nie masz prawa do zmiany partnerów, bo okrzykną cię dziwką, choć facetom wolno zmieniać panienki. Nie masz prawa do wibratora, bo jeśli go u ciebie odkryją, to okrzykną cię zboczoną rozpustnicą. Nikogo z tych zakłamanych, świętoszkowatych na pokaz indywiduów, tworzących lokalny grajdoł, przecież nie obchodzi, że już dawno przestałaś, prawdę mówiąc nie wiadomo z jakiego powodu, pociągać tego faceta, który bałagani ci w domu, ma wiecznie o coś pretensje i zdecydowanie woli towarzystwo kumpli z kręgielni niż ciebie. Ich zdaniem, jako żona i matka nie masz prawa do marzeń, pragnień, a twoja seksualność, w przeciwieństwie do tej, jaką mają faceci, nie istnieje. Jesteś co najwyżej kimś w rodzaju osoby, by nie powiedzieć lepszego modelu lalki z sex-shopu, do rozładowywania jego napięć. On musi mieć wszystko lub prawie wszystko. Twoje prawa są z gatunku tych mikrych. Faceci twierdzą, a otoczenie ich w tym umacnia, że jeśli z czasem dojdą do wniosku, że już nie mogą, z twojej oczywiście winy, otworzyć się, wygadać przed tobą, to są usprawiedliwieni w tym, że znajdują sobie inną, dziwnym trafem młodszą laleczkę, bo nie kobietę, która chętnie słucha opowieści o wzlotach i upadkach twojego w końcu faceta. Ci idioci nie zauważają jednak, że w zdecydowanej większości to, czego pożądają te seksowne blondynki czy cudowne brunetki, to zawartość portfela ich ofiary, bo przecież seks w wykonaniu tych macho, przeżywających kryzys wieku średniego jest także w większości przypadków co najwyżej średni. Znikają równie szybko jak się zjawiły, gdy ten portfel wyraźnie schudnie lub jego właściciel zachoruje na coś bardziej poważnego niż banalne przeziębienie.

- Coś w tym jest. Od dziecka wielu z nas wbija się do głów, że kobieta może spełnić się tylko w małżeństwie i w macierzyństwie, jako naturalnej jego konsekwencji, i że nie istnieje coś takiego jak nasza podmiotowość, o indywidualnej osobowości już nawet nie wspomnę.

- Kogo obchodzi, że moją pasją jest winiarstwo? Ktoś dostrzegł, że mam jakąkolwiek pasję?

- Ja, moja droga Saro, ja.

- Tak, ty. Ty jedna umiesz słuchać i dzielić, choć troszkę, tę moją pasję. To jednak nie jest miłe, kiedy uświadamiasz sobie, że to, co jest twoją pasją, a czasem dziełem twojego życia, nie jest w najmniejszym stopniu ważne dla kogoś, kto kiedyś mówił, że cię kocha. To boli. Ta świadomość, że żal mu odrobiny czasu na refleksję o tobie, twoich sprawach.

- Masz, powtarzam, mnie, a ja dużo się od ciebie nauczyłam. Ekspertem, sommelierem z pewnością nie jestem, ale sporo już chyba dzięki tobie o winie wiem.

- Wyobraź sobie, że mój mąż ma to zdecydowanie gdzieś. Patrzy na mnie jak na potencjalną, a może już rzeczywistą alkoholiczkę, która upija się potajemnie drogimi winami, trwoniąc w ten sposób jego majątek. Jego kompletnie nie interesuje, czego ja pragnę, jakie mam marzenia. My już nawet ze sobą nie sypiamy. Żyjemy pod jednym dachem, ale obok siebie.

- Dlaczego się nie rozwiedziesz?

- Sama to powiedziałaś. Ktoś kiedyś wbił do łba i mnie i temu mojemu Aronowi, że małżeństwo jest święte, że to układ do grobowej deski, a przecież nigdy nie wiesz tak do końca, na co trafisz. To mimo wszystko loteria. Jeśli wyciągniesz zły los, to nie pozostaje ci nic innego jak bezsensownie tkwić w tym niechcianym związku.

- Chcesz mi powiedzieć, niczym Forrest Gump, że życie jest jak pudełko czekoladek, nigdy nie wiesz na co trafisz?

- Żebyś wiedziała.

- To przecież nie wyklucza rozwodu.

- To nie jest też aż tak proste z tego powodu, że i ja, i Aron, jak wiesz, jesteśmy żydami, a to coś dla nas znaczy. Zwłaszcza dla Arona.

- Żydzi nie znają instytucji rozwodu? Przecież nawet katolicy mogą unieważniać swoje śluby zawarte w kościele, o ile tylko zaistnieją ku temu przesłanki przewidziane przez prawo kanoniczne.

- Z nami jest nieco inaczej. U nas rozwód w dużej mierze, by nie powiedzieć, że wyłącznie, zależy od woli męża.

- Jak to?

- Ano, tak właśnie. Księga Powtórzonego Prawa mówi wyraźnie, że gdy mężczyzna wziął żonę i poślubił ja, a ona nie znajduje łaski w jego oczach, bo on – jak napisano – „znalazł kilka nieczystości w niej” – to mąż pisze list rozwodowy. Ten list nazywa się get. Prawo biblijne stanowi, że przekazanie owego listu jest warunkiem koniecznym dla skutecznego i ostatecznego przeprowadzenia rozwodu.

- Nie wystarczy pójść do sądu?

- Do sądu cywilnego? Nie. Bóg stworzył formułę połączenia dusz poprzez ceremonię pod baldachimem, bo małżeństwo, to nie umowa, a zjednoczenie dusz, i tenże Bóg dał wyraźne wskazania, w jaki sposób dusze te można rozdzielić. Niezależnie od procedur cywilnych, niezależnie od tego czy i jak długo para jest w separacji, w świetle prawa żydowskiego bez get są ciągle stuprocentowym małżeństwem.

- A ty, jako kobieta, żona, nie masz prawa sporządzić tego całego get?

- Prawo mówi: „a stało się, że nie znajduje łaski w jego oczach”. Dokument więc jest ważny tylko wówczas, gdy pochodzi od męża.

- To wystarczy? Facet siada przy biurku, pisze list rozwodowy i już? Pozamiatane?

- Na szczęście teraz już nie. Kiedyś tak. Dziś nawet samo napisanie get nie jest łatwe. Muszą to zrobić fachowcy. Wiele zwrotów musi być napisanych w języku aramejskim. Cała procedura rozwodowa toczy się przed Beit Din – sądem rabinackim złożonym z trzech rabinów. Wymagana do rozwodu jest też zgoda żony, ale tak czy inaczej, inicjatywa jest po stronie męża. To on, praktycznie, decyduje o rozwodzie.

- Na całe szczęście statystycznie oni żyją krócej. Masz zatem szansę na to, że przez parę swoich ostatnich lat będziesz żyć jak wolny człowiek.

- Wcześniej jednak, któregoś ranka, tuż po przebudzeniu, zauważysz, że to, co powinno brzmieć jak „kocham cię” zmieniło się w coś zupełnie innego. Słyszysz więc, a i sama też mówisz: „nie teraz”, „później”, „ty nigdy”, zawiodłaś mnie”. Nadchodzi czas, kiedy w zakamarkach pamięci nadaremnie zaczynasz szukać, kiedy to ostatni raz usłyszałaś to „kocham cię”. Nie to zdawkowe, rzucone mimochodem, wręcz standardowe z gatunku: ”kochanie, podaj mi, proszę, sól”, ale to ciepłe, intymne „kocham cię”.

- Och! Doskonale cię rozumiem. Wiem jak to jest, kiedy znużona wieczną walką o to, by cię nadal akceptował czy pragnął tak jak kiedyś, zamykasz się w sobie, przestajesz na cokolwiek oczekiwać i sama przestajesz też wypowiadać te dwa, kiedyś tak ważne, wręcz najważniejsze, słowa. One znikają z twojego słownika. Może jeszcze zdarzą się krótkie chwile, kiedy chcesz powalczyć czy choćby tylko warknąć w akcie desperackiej rozpaczy, ale później zwyczajnie zaczynasz schodzić z linii strzału, zamykasz się w swoim tajemniczym ogrodzie i nikt prócz ciebie nie wie, gdzie jest klucz do jego furtki.

- No, chyba że się trafi na kogoś takiego jak ty.

- Nawet wówczas nadal jesteś sama w tym swoim bólu, zwątpieniu, załamaniu. Jesteś sama w tym swoim rozchwianym i zmarnowanym życiu.

- O, tak! Udajesz twardą, taką, której nic i nikt nie jest w stanie złamać, a to jedna wielka bzdura. To jest czas, w którym, powtórzę to raz jeszcze, o ile nie znajdziesz sobie przynajmniej powiernicy takiej, jaką dla mnie jesteś ty, na horyzoncie pojawia się alkohol, ta zwodnicza ułuda. Każdy wypity kieliszek to rodzaj żonglerki. Żonglujesz swoim życiem póki nie wyleci ci ono z rąk i nie trzaśnie o podłogę, rozsypując się na miliony kawałków. Nawet nie zauważysz kiedy przekroczysz tę niewidzialną granicę końca człowieczeństwa i początku uzależnienia. Wiem, co mówię. Miałam kogoś takiego w rodzinie.

- Nie boisz się zatem tego twojego zainteresowania winem?

- Trochę, ale jak widzisz potrafię tę bestię trzymać na uwięzi.

- Lekarstwem może też być kochanek.

- Już to sobie chyba wyjaśniłyśmy, że tak ty, jak i ja, nie mamy w sobie aż tyle odwagi. Brak nam tej odwagi nie tylko do poszukania sobie jakiegoś faceta na boku, ale także, by te nasze wzajemne relacje uczynić bardziej intymnymi. Ty i ja. Czy to zawsze musi być facet?

Myślałaś o mnie choć raz w ten sposób? Bo ja o tobie tak. Może warto spróbować i wymienić się, jak to powiedziałaś, kluczami do tych tajemniczych ogrodów, w których spędzamy samotnie całe godziny, doby, przypomnieć sobie, co znaczy być kochaną?

Sara odstawiła kieliszek z niedopitym winem, smukłe dłonie Małgorzaty zamknęła w swoich wypielęgnowanych i równie smukłych, po czym przysunęła twarz do twarzy przyjaciółki. Gosia poczuła gorący, pachnący wypitym winem oddech Sary, kiedy ta pocałowała ją delikatnie w usta.

Przerażona tym, co się stało i co stać by się jeszcze mogło, Małgorzata zerwała się gwałtownie, przewracając swój kieliszek, który spadłszy na podłogę rozbił się na dziesiątki niebezpiecznie ostrych kawałków i rzuciła się do ucieczki. Sara poderwała się gwałtownie do biegu, chcąc zatrzymać uciekającą w popłochu przyjaciółkę. Jej poranione rozbitym szkłem stopy pozostawiały wyraźne, krwawe ślady na jasnej terakocie tarasu. Małgorzata uciekała jednak zbyt szybko. Kiedy Sara dobiegła do furtki, Gosia znikała już za rogiem ulicy.

Małgorzata doskonale pamiętała tę burzę uczuć, jaka się wówczas w niej rozpętała. Choć nie chciała się do tego sama przed sobą przyznać, to jednak przez następne dni przerażenie walczyło w niej z pociągającą, obiecująco słodką ekscytacją. Nie wiedząc jak się zachować, jak potraktować to odważne wyznanie przyjaciółki, unikała kontaktu z Sarą. Nie wiedziała nie tyle co powinna, ile co chce jej odpowiedzieć. Nie była gotowa ani na zdecydowane odrzucenie tej nieznanej jej dotychczas Sary, ani też na akceptację tego, co zostało tak bezpośrednio wypowiedziane.

Nazajutrz chłopak z sąsiedztwa przyniósł Małgorzacie liścik od jej przyjaciółki.

Gośka. Kochanie(?)

Przepraszam. Przepraszam za to, że cię przestraszyłam moim brakiem rozwagi i opanowania. Nie tego chciałam. Nie chciałam, by między nami pojawiły się jakiekolwiek bariery.

Przepraszam też za to, że nie mogę szczerze przeprosić za to, czego tak bardzo pragnęłam. Obiecuję, że już więcej bez twojej wyraźnej zgody nie postawię cię w takiej sytuacji.

Jeśli jednak uznasz, że nie może między nami być tak jak dawniej, to zachowaj mnie, proszę, w swojej dobrej pamięci.

Sara

Nie zobaczyły się już nigdy. W niespełna miesiąc po ich rozmowie Sara zamknęła się w garażu i uruchomiła silnik swojego Pontiaka. Kiedy Aron, nieco wstawiony wypitym piwem, wrócił z cotygodniowej partii kręgli, jego żona, wolna już od wszelkich niepewności, rozterek i niemożliwych czy trudnych do spełnienia pragnień, nie żyła od trzech godzin.

Spotkanie po latach z Piotrem zdecydowanie otworzyło Małgorzacie oczy na to, jakie życie wiodła do tej pory. Wczorajszy krótki spacer i zakupy w sklepikach Montmartre, późniejsze wspólne przygotowywanie kolacji i wreszcie to, co się po tej kolacji wydarzyło, uzmysłowiło jej, że przez te wszystkie lata bez niego, Piotra, bezsensownie wyrzekała się przyjemności, zwłaszcza tych drobnych, codziennych, które potrafią sprawić, iż życie staje się tak smakowite. Zrozumiała, że nie zawsze małżeństwo musi wcześniej czy później zamienić się w bezuczuciowy związek. Bywa i tak – tego już była pewna, że można po setkach miesięcy wspólnego bycia razem rozumieć słowa nim zostaną wypowiedziane lub zanim przebrzmi ostatnia zgłoska, można mieć pewność, że tam, pod tym szarym, pojawiającym się w naturalny sposób popiołem, jest żar. Wystarczy lekko dmuchnąć, by ponownie wystrzelił płomień. Wtedy to z radością akceptuje się, że wolność to uświadomienie sobie konieczności. Jeśli jest miłość, to nie ma poczucia ograniczenia wolności, nie ma więc w człowieku ani buntu, ani myśli o nim. Wierzy się, że zmieniając „ja” na „my” zrobiło się milowy krok ku szczęściu. Radość płynie wówczas także i z tego, że ktoś obok ciebie, tak jak ty, sapie z wysiłku, martwi się o ciebie, prosi o pójście do lekarza, gdy tu strzyka, a tam skrzypi.   Małgorzata zrozumiała, że do tej pory była niczym bajkowa królewna – spała w jakiejś, wcale nie luksusowej, komnacie czy klatce, pozbawiona świadomości uroków otaczającego ją świata i zapomniała, kim jest w istocie Małgorzata w tym świecie mieszkająca. Przebudzenie było cudowne, choć nie wolne od lęku, że to właśnie teraz rozpoczyna się jakiś sen, że ta niechciana rzeczywistość powróci lada moment.

Odrzuciła ciepłą kołdrę i wstała z łóżka. Lekko zawstydzona tym co robi, stanęła naga przed lustrem. Ujrzała w nim zadbane ciało dojrzałej kobiety. Uznała je za jeszcze dość atrakcyjne.

- No, Gośka, wyglądasz jeszcze całkiem, całkiem, jak na swoje lata. Co prawda skóra nie jest już taka aksamitna jak kiedyś, a piersi nie takie jędrne, trochę ciężkie i przez to już nie tak skore jak kiedyś do walki z prawem grawitacji, to i owo powinnaś i możesz poprawić, ale w sumie nie jest źle – zamruczała.

No i panuj trochę nad sobą.

To już dopowiedziała sobie w myśli. Nie wystarczyło jej bowiem odwagi na to, by wyznać przed sobą samą głośno, czy choćby tylko cichym szeptem, że to, co się z nią działo od tych kilkudziesięciu godzin sprawiało, iż nie tylko czuła się, ale i chciała zachowywać jak zakochana pensjonarka.

- No właśnie, panuj nad sobą! Dopiero co pochowałaś syna, bezwstydnico! – Krzyczał w niej jakiś głos. Chciała wierzyć, że odzywa się w niej drugie ja, zdecydowanie bardziej racjonalna Gośka, ale gotowa była też przysiąc na wszystkie świętości, że ta druga, tkwiąca gdzieś w jej głowie kobieta, przemawia do niej głosem Sary. Czego ty oczekujesz, naiwna idiotko? Ciepła, miłości, tego, że te minione dziesięciolecia nagle przestaną istnieć, że ich nie będzie, że się nie zdarzyły?! A może wierzysz, ot tak, zwyczajnie, że będzie wreszcie i po prostu dobrze? Dobrze to już było! Zapomniałaś?

- Ale…

- Jakie ale, jakie ale? Co by powiedział twój kochany synek – Piotruś - widząc jak się nago mizdrzysz przed tym lustrem, więcej - wiedząc, o czym teraz myślisz?!

- Zamknij się! Piotruś z pewnością byłby zadowolony, widząc mnie szczęśliwą, a ja właśnie teraz tak się czuję. Nigdy dotąd się tak nie czułam. Tak dobrze!

- Mówię ci, dziewczyno nie szalej. W twoim, naszym wieku, za świeczki płaci się więcej niż za sam tort urodzinowy. Lepiej pomyśl czy i ile czasu pozostało ci w ramach tego naszego kobiecego „best before end… ”. Patrzysz na swój płaski brzuch? Fakt, płaski, ale nie masz wrażenia, że jest on niczym rodzynka? Może i apetyczny, ale jednak trochę, zwłaszcza jak usiądziesz, pomarszczony, z lekkimi fałdkami i w sumie już martwy. Nie masz wrażenia, że popełniasz jakiś niewybaczalny błąd?

- Dlaczego mam się bać tego, co się teraz ze mną dzieje? Czemu mam się temu przeciwstawiać czy z tego rezygnować? Jest tak, jakby nagle, kilkadziesiąt godzin temu, tam na schodach do stacji metra „Opera”, spotkały się dwie chmury pełne sprzecznych ładunków i teraz trwa we mnie jakaś opętańcza, ale i zachwycająca burza. Jest mi z tym dobrze i chcę, by to cudowne uczucie trwało! Błędy?! One są, czy będą, moja droga, w tym wypadku piękne i jeśli się pojawią, będą częścią zabawy. Daj mi poczuć, że wreszcie żyję. Póki jeszcze jest to możliwe!

- Burza? Uważaj, żeby jakiś piorun cię nie trafił.

- Przymknij się, chcę wreszcie żyć!

Zdjęła z krzesła błękitną koszulę Piotra i włożyła ją na siebie. Poczuła lekki zapach jego potu przytłumiony dość skutecznie oparami wody toaletowej i dezodorantu, jakich używał. Wyraźnie wyczuwała delikatny, aczkolwiek dający się bez problemu zdefiniować, zapach drewna sandałowego pomieszany z tchnieniem rozgrzanego, jodłowego lasu i nutą woni tytoniowych. Gdzieś na obrzeżach tego zapachu snuły się aromaty kminku i pąków goździka. Wtuliła twarz w koszulę, wciągnęła głębiej powietrze, odnajdując ledwo wyczuwalną woń mandarynek, może pomarańczy. Ten zapach miał w sobie coś magicznego. Dawał poczucie bezpieczeństwa, luksusu. Przez moment miała wrażenie, graniczące z trudną do wytłumaczenia pewnością, że ten zapach został stworzony właśnie dla Piotra, że ten jeden, jedyny mężczyzna, przywdziewając go na siebie otula się rozlicznymi wspomnieniami. Podpatrzyła wczoraj z jaką czułością, przeglądając jakieś szpargały, brał do ręki stary, bajecznie kolorowy banknot o nominale dwustu franków. Jego wzrok, kiedy patrzył na ten, mający już tylko sentymentalną wartość pieniądz, zawierał w sobie niewypowiedzianą tęsknotę za tym, co minione, za pięknem dnia wczorajszego i nadzieję, że w jego życiu wydarzy się jeszcze wiele przygód niezwykłych. Niewątpliwie zapach, którym przesiąknięta była jego koszula opowiadał o minionych egzotycznych podróżach i jednocześnie musiał budzić w Piotrze nieodparte pragnienie dalszego podróżowania. Chciała, by tak właśnie było, i by Piotr pragnął podróżować przez resztę życia; podróżować tylko z nią. Nie oczekiwała, że niczym bohaterowie powieści czytanej w dzieciństwie ruszą w podróż dookoła świata, choć i na to była prawie gotowa, pamiętając o tym, że na cmentarzu Montparnasse jest grób jej ukochanego syna. Pragnęła, by była to najpiękniejsza ze wszystkich podróży, niezależnie od przestrzeni, które się faktycznie przebywa lub nie. Nie znalazła jednak jeszcze w sobie dość odwagi, by sobie samej, nawet nie półgłosem, a tylko w myślach, dopowiedzieć, że chce, by to była ich wspólna podróż aż po kres życia. Mimo to, a może właśnie dlatego, ta druga, racjonalna Małgorzata, czy raczej Sara, z którą tak się w myślach przed chwilą wykłócała, musiała zrezygnować, odejść.

- Nie wiem, nie wiem, nie wiem – powtarzała sobie w myślach. Nie wiem czy go kocham.

- Łżesz Gośka, łżesz!

- Nie wiem, może i kłamię. Chyba jednak pragnę z nim być, a jeśli tak, to cała reszta nie ma żadnego znaczenia. Nie chcę się znów obudzić obolała i samotna. Mam tyle lat ile mam i nie mam już czasu na rozczarowania czy zwątpienia.

- Może to nie miłość? Może tylko strach przed samotnością? Przecież w twoim, naszym wieku, życie niczego już nie daje, co najwyżej odbiera.

- Wiesz, co znaczy carpe diem? Ciesz się chwilą. To właśnie teraz robię, a co będzie dalej, zobaczymy.

- Przyjemny zapach, Piotrze – pomyślała. Bardzo przyjemny; musisz mi zdradzić, co to takiego. Musisz mi też wytłumaczyć ten piękny, delikatny pierścionek na łańcuszku, który pojawił się minionej nocy na mojej piersi. Jest tak drobny, że pasowałby co najwyżej na palec szczupłej nastolatki. Pierścionek darowany kobiecie zazwyczaj oznacza tylko jedno, ale czy to samo oznacza ten, zawieszony mi przez ciebie na szyi ukradkiem, podczas gdy spałam?

Bosa, z włosami w lekkim nieładzie, umywszy tylko zęby, wkroczyła do kuchni.

- Jestem głodna jak wilk. Mogę liczyć na śniadanie zanim wezmę kąpiel?

Piotr uniósł wzrok znad blatu kuchennego i przez chwilę wpatrywał się w Małgorzatę.

- Nie możesz tak wyglądać, jeśli chcesz dostać śniadanie.

Skuliła się, jak po uderzeniu, wciągnęła głowę w ramiona i odwróciła na pięcie z oczyma pełnymi łez.

Piotr, widząc jak zareagowała, przyciągnął ją gwałtownie do siebie i pocałował namiętnie.

- Hej, przepraszam! To miał być komplement! Jeśli będziesz tak wyglądać, to zamiast zasiąść do śniadania wylądujemy znów łóżku!

Poczuła falę zalewającego ją gorąca. Chłodny dotyk koszuli Piotra zamiast chłodzić jej ciało, jeszcze bardziej ją rozpalał. Miała ochotę zrzucić tę koszulę natychmiast, albo – jeszcze lepiej - by to Piotr zdarł ją z niej i sprawił, by znów stanęła przed nim bezwstydnie naga. Pragnęła, by chłodne dłonie mężczyzny, wędrując po jej rozpalonym ciele, przyniosły ulgę i jednocześnie omdlewała ze strachu na samą myśl o tym, że ugaszą ten wewnętrzny pożar, jaki w niej rozpalały. Próbowała jakoś otrząsnąć się z tego szaleństwa, ale Piotr reagował tak, jakby nie zauważał jej wysiłków. Jego ciepłe, muskularne ramiona, pod których skórą wyczuwała jeszcze całkiem twarde mięśnie, trzymały ją w wystarczająco mocnym uścisku. Czas i przestrzeń stały się nierealne jak w filmie oglądanym w zwolnionym tempie. Poruszający się wolno Piotr zdawał się unosić w powietrzu, słowa, które do niej mówił były rozmyte, stłumione. Żar, jaki ją rozpalał narastał i sprawiał, że czuła się tak, jakby już nic lepszego, bardziej rozkosznego nie miało się jej w życiu przytrafić. Nic oprócz tego jednego – by wreszcie, kolejny raz, stopili się ze sobą, wsiedli do tego szalonego rollercoaster’a. Tu i teraz, w tej kuchni, na tym stole. Przywarła do niego całym ciałem.

Pożar, który tak niespodziewanie wzniecili oboje, dogasł, gdy wspólnie brali prysznic.

Wycierając jej plecy Piotr lekko pocałował Małgorzatę w usta. Ten delikatny dotyk i pocałunek były cudownym i trochę zaskakującym ukoronowaniem tego, co się wydarzyło parę minut temu na kuchennym stole i sprawił, że Gosia poczuła się zrelaksowana i wniebowzięta. Zachwycający błogostan, w jaki wolno się osuwała zakłócił powracający właśnie wilczy głód.

Po śniadaniu, zebrawszy się na odwagę i przeczuwając to, co może usłyszeć, Małgorzata zapytała:

- Powiedz, proszę, co to za piękny pierścionek z brylancikiem, który zawiesiłeś mi na szyi kiedy spałam i dlaczego to zrobiłeś?

- To twój pierścionek. Od dawna. Nie z brylancikiem. Ledwie z cyrkonią. Kupiłem go spod lady dla ciebie, ostatniego dnia tamtych wakacji, po których już nie pojawiłaś się w szkole. Po tym, jak go kupiłem, przez całą noc szalałem z radości. I z powodu tego, co się właśnie między nami wydarzyło, i dlatego, że udało mi się go kupić, a także, że wyprodukowano go w jakimś ruskim warsztacie czy też fabryce o nazwie „Altair”. To nie mógł być, myślałem, przypadek. Przecież tę właśnie gwiazdę uznaliśmy za naszą. Los poprzez ten pierścionek wyprodukowany pod tą gwiazdą – tak myślałem – coś chce nam powiedzieć, coś obiecuje, zapowiada naszą wspólną radość. I rzeczywiście, tyle tylko, że ten los mówił mi, że cię stracę być może bezpowrotnie, a ja nie umiałem tego znaku odczytać.

Ten pierścionek miał być wspomnieniem tego, co się wydarzyło wówczas między nami w tej stodole niedaleko Łańska i moim wyznaniem miłości. Chciałem ci go wówczas wręczyć, tak jak trzeba, na kolanach, i prosić, byś mnie kochała. Nie zdążyłem, bo wyjechałaś, zniknęłaś mi z oczu, choć nie z życia, na długie lata. Zawsze był ze mną i zawsze czekał na ciebie.

Wczoraj w nocy, przestraszony, że i jego, i mnie nie zechcesz, i korzystając z tego, że śpisz, ukradkiem zawiesiłem ci go na szyi.

- Jest piękny. Będę go nosiła tak, jak mi go dałeś – na łańcuszku. Do końca dni moich.

- Czy…

- Nic już nie mów, kochany, o nic nie pytaj. Na takie pytania i odpowiedzi przyjdzie czas.

* * *

Przebijające się od czasu do czasu przez nisko zawieszone chmury słońce, zdążyło już czas jakiś temu przekroczyć swój najwyższy punkt na nieboskłonie. Dzień powoli zaczynał przesuwać się w stronę tej umownej granicy oddzielającej „dziś” od „jutro”.

- Nie możemy całymi dniami siedzieć w domu czy raczej w łóżku. Chodźmy na spacer.

- O tak, jestem głodna Paryża. Tego miasta, o którym tak bardzo marzył mój synek.

- Paryża pełnego hałasu samochodowych silników, dźwięku policyjnych syren, rozświetlonego przez wszystkie noce kolorowymi neonami, zapchanego rzeszami turystów spragnionych kontaktu ze stolicą Europy? Paryża atakującego z bilbordów reklamami luksusowych produktów wszelkiej maści? Przecież to można mieć w każdej dużej metropolii, choćby w Nowym Jorku? – prowokacyjnie pytał Piotr.

- Fakt, ale, jak mówił mój Piotruś, to nie to samo. Duch Paryża jest niemożliwy do odtworzenia czy podrobienia.

- I miał rację. - Usatysfakcjonowany usłyszaną odpowiedzią Bonerski zrobił minę jednoznacznie kojarzącą się Gosi z zadowolonym kotem. - Tu, co i rusz wybuchają jakieś nowe rewolucje artystyczne, rodzą się nowe trendy w modzie. Jeśli tylko chcesz, możesz każdego wieczoru zaglądać do innej piwnicy w Dzielnicy Łacińskiej, gdzie gromadzą się rzesze widzów spragnionych awangardy i konfrontować to z nobliwością wielkich teatrów, w których odprawia się nabożeństwa dla zwolenników tradycyjnego repertuaru. Nowy Jork to coś innego, to miasto pozbawione jest tego nieuchwytnego, europejskiego klimatu. Nie potrafię ci tego wytłumaczyć; przyznaję, i Nowy Jork ma swój klimat, urok, ale to nie jest to. Byłem tam parę razy i nie czułem tego miasta tak, jak czuję Paryż. To trochę tak, jak z mieszkaniem w Kanadzie, zwłaszcza tej francuskojęzycznej i w Stanach. Kanada to życie po europejsku, na wolniejszych obrotach, a Stany to wieczny pęd, wyścig. Do tego kuchnia.

- No, nie przesadzaj. W Nowym Jorku masz w zasięgu ręki kuchnię, jaką tylko chcesz.

- Istotnie, w Nowym Jorku czy Chicago, tak jak i w Paryżu, masz do dyspozycji kuchnię japońską, włoską, grecką, turecką, marokańską i jaką tam sobie zechcesz. Jednakże tu i tylko tu znajdziesz tak wspaniałą kuchnię francuską. Już ci to próbowałem przecież udowodnić, a jeszcze wybierzemy się w parę miejsc. Tu masz nagromadzenie osób, uwielbiających dobrze zjeść i umiejących jeść.

- Są też tacy co głodują i nie sądzę, że z wyboru.

- Jak wszędzie, a kogo masz na myśli? Kloszardów?

- Choćby.

- Oni też tworzą niepowtarzalny koloryt tego miasta. Są zdecydowanie inni niż amerykańscy bezdomni, których mogłem obserwować. Czasem mam wrażenie, że siedząc gdzieś pod murami czy u wylotów wentylacji metra zachowują się jak zblazowani playboye. Tamci grzeją się w słońcu riwiery, ci wypoczywają pod kolorowymi neonami miasta.

A może pragniesz Paryża lewobrzeżnej, snobistyczno-artystycznej dzielnicy, określanej w tutejszym slangu, jako bobo? Chcesz poznać to miasto takim, jak ja je widzę? Paryż jest z jednej strony pełen romantyzmu, a z drugiej to idealny, męski, silny, choć niepozbawiony lekkiej melancholii kochanek. Te jego liczne strzeliste budowle, Wieża Saint Jacques le Majeur czy Wieża Eiffla, tylko podkreślają ten męski pierwiastek.

- O nie, jeśli już tak bardzo chcesz personifikować to miasto, to powiedz raczej, że Paryż jest, tak to dziś widzę, uosobieniem kobiecej łagodności zaklętej w obłych kształtach budowli, łukach licznych mostów. Kopuły Bazyliki Sacré Coeur czy Panthéonu, wznoszące się nad miastem niczym dorodne kobiece piersi. Nawet rzeka. „La Seine” – Sekwana, to po francusku nic innego jak „pierś”. Czyż nie? To miasto, czuję to instynktownie, ma w sobie sporo kobiecej tajemniczości i kobiecego ciepła.

- Bez szaleństw, miła moja, z tą piersią. Nazwa rzeki pochodzi od celtyckiego słowa „squan”, oznaczającego rzekę wijącą się jak wąż. W czasach starożytnych, w okresie rzymskim, u źródeł tej rzeki czczono boginię Sekwanę.

Jaki więc Paryż mam ci pokazać?

- Och, nie spierajmy się już o to! Tak czy inaczej, Piotrze, ja jestem głodna Paryża, głodna świata.

- Masz coś konkretnego na myśli, jakieś plany, życzenia na dziś?

- Nie. W zasadzie kompletnie nie znam Paryża. Ty pewnie tak, skoro tu mieszkasz.

- Znam jego topografię, to fakt, mam nawet swoje ukochane miejsca i takie, które budzą moją irytację, jak choćby te nieszczęsne piramidy przy Luwrze. Rzeczywiście traktuję to miasto jak swoje, choć na dobrą sprawę jeszcze tu nie mieszkam, mimo iż lokum, jak widzisz, mam. Teraz też, ale dopiero w końcu stycznia, będę musiał wrócić na jakiś czas do Gdańska. Mam jeszcze trochę zobowiązań na uczelni. Jakiś wykład, seminarium. Jednak kiedyś, kto wie – może tu zamieszkam na stałe, może nawet umrę w tym moim ukochanym mieście.

Aura, wyczuwając ich intencje i potrzeby, sprawiła, że za oknem zrobiło się dużo jaśniej i przede wszystkim przestało padać. Przepojeni radością niemalże wybiegli z bramy, wprawiając kolejny raz konsjerżkę w zdziwienie. Madame Leduc nie miała już najmniejszych wątpliwości – ta piękna, dojrzała, rudowłosa kobieta miała zbawienny wpływ na profesora Bonerskiego. Ledwie kilka dni temu pojawiła się tu, na Taitbout, a profesor już wyraźnie odmłodniał, poweselał.

Jesienne, wilgotne od niedawnego deszczu miasto pachniało w odczuciu Piotra tak, jak zawsze o tej porze roku, ilekroć je przemierzał, omijając nieliczne kałuże.

- Czujesz? – Zapytał Gosię

- Co?

- Jak pachnie deszczowy, jesienny Paryż. Musisz to wyczuwać! Zapach mokrego asfaltu i spalin samochodowych tworzą ckliwą, lekko słodkawą mieszaninę.

- Powiedziałabym raczej, że to tolerowalny, choć nieco uciążliwy smog. Do tego ten nieustanny szum – samochody, rozgadani ludzie. Dla mnie, prowincjuszki z Madison, to bardzo męczące. Odwykłam od wielkiego miasta, a może zwyczajnie nigdy nie zdążyłam poznać tej atmosfery.

- O nie, moja miła, żaden smog! To jesienny, osobniczy wręcz zapach mojego ukochanego miasta. Każda pora roku pachnie tu inaczej i ja to wyraźnie czuję. Inny jest ciężki zapach gorącego, letniego Paryża, opuszczanego masowo przez jego stałych mieszkańców, za to pełnego turystów. Jeszcze inaczej pachnie to miasto wiosną czy zimową porą. Szczególny zaś zapach ma paryskie metro. Moim zdaniem nie można go pomylić z żadnym innym. Tkwi we mnie głęboko, zwłaszcza ten pierwszy jaki poznałem, ten sprzed wielu, wielu lat. Szukam go nieustannie, ale on jest chyba już tylko w mojej pamięci.

- Jeśli to taki szczególny zapach, wyjątkowy, osobniczy jak mówisz, to dlaczego go szukasz? Metro przecież jest, i chyba ciągle takie samo.

- Jest, ale ma inne wagony, z czego innego robi się hamulce, bardziej doskonałe są smary i chemikalia do konserwacji torów, czym innym myje się pewnie perony. To wszystko sprawia, że metro paryskie nadal ma swój charakterystyczny zapach, ale zdecydowanie odmienny od tego, który poczułem podczas pierwszego pobytu w Paryżu, i który już na zawsze zapadł mi w pamięć. Dzisiejsze paryskie metro nie pachnie już tak, jak niegdyś.

Nie tylko zapach, ale i atmosfera stacji, całego tego skomplikowanego układu są inne. To dzisiejsze metro nie tylko pachnie, ale i brzmi inaczej. W tamtym, z czasów mojej młodości, słychać było najpierw dźwięk przypominający klakson, a później trzask bramek zamykających wejście na peron, gdy wjeżdżał nań skład kolejki. Dziś tych bramek już nie ma. Inaczej brzmiały dzwonki sygnalizujące odjazd, inaczej trzaskały drzwi wagonów.

- Pamiętasz takie rzeczy?

- Dziewczyno, tego się nie da zapomnieć, podobnie jak choćby smaku gumy do żucia kupowanej za jednego franka w automacie na peronie!

W tamtym metrze mojej młodości spotykało się ludzi, którzy grając na skrzypcach, gitarze, czasem trąbce czy wiolonczeli, autentyczną muzyką zarabiali na życie. Niektórzy śpiewali. A dziś? W paryskim metrze nie ma muzyki.

- Jak to nie ma, sama słyszałam?

- Co słyszałaś? Muzykę? Nie, miła moja, słyszałaś tandetę. Dźwięki dobywane z mechanicznych urządzeń typu odtwarzacz CD. Zamiast otwartego i ułożonego obok muzyka futerału na jego instrument, trafiasz na plastikowy kubek w brudnej łapie i nachalne: „pan da” wypowiadane łamaną francuszczyzną, po rumuńsku, cygańsku czy bóg wie, w jakim jeszcze języku.

- Po polsku?

- Łaska boska, chyba już nie. Nie mam już nadziei, że kiedyś zdarzy się tu cud i usłyszę coś na kształt ścieżki dźwiękowej do filmu „Solista”. Widziałaś?

- Nie. Ani nie widziałam filmu, ani nie słyszałam muzyki do niego. Jak brzmi?

– Nierówno, ale i niepokojąco. Puszczę ci płytę w domu. Jeśli nie widziałaś filmu, to – mam taką nadzieję - wyobraźnia nieskażona kadrami filmu sprawi, że będziesz mogła rozwijać swoje własne, nieco mroczne, psychodeliczne i schizofreniczne obrazy. To dobra, jeżeli mam prawo tak powiedzieć, muzyka. To nie jest płyta na jedno przesłuchanie. Jest w niej coś, co zmusza do ciągłych powrotów i podkładania pod te dźwięki coraz to innych, ale zawsze mrocznych obrazów, Myślę, że to jest muzyka dla tych, którzy chcą zgłębiać i poznawać siebie – bolesna, ale i niebezpieczna, bo uzależniająca i od siebie, i od przygody, jaką można przeżyć, dając się unieść nie tylko Dario Marinelli’emu, jej kompozytorowi, ale i filharmonikom z Los Angeles, którzy to grają.

- Chcesz do metra wprowadzić całą orkiestrę i słuchać tam, jak to powiedziałeś, mrocznej muzyki?

- Proszę cię! Wiolonczelę. No może jeszcze skrzypce. Wystarczy. Muzyka też nie musi być akurat w tym stylu. Ale nie mówmy już o tej muzyce, zanim jej nie posłuchasz.

Teraz i tak metro dość mocno kojarzy mi się bardziej z hałasem niż muzyką.

Do tego wszystkiego tuż za ścianą huczy i właśnie hałasuje, słyszy się to wyraźnie, wielce utylitarna, ale stanowiąca zaprzeczenie prawdziwego metra, szybka kolej – RER.

- Przecież to też metro.

- O nie, to środek komunikacji działający tak jak metro, ale nie ono, o nie! Widziałaś te dzikie tłumy stłoczone na peronach, prawie jak w Tokio, słyszałaś ten irytujący gwar ludzkiego mrowiska skutecznie zagłuszający wszystko, nawet własne myśli? Te paskudne wystroje stacji, jakieś zwariowane fiolety, czerwienie?! Nie cierpię RER! Tym się nie podróżuje. To środek lokomocji służący do szybkiego przerzucania mas ludzkich z jednego miejsca w drugie.

- A metro, to niby czemu służy?

- Dla mnie to nie to samo.

- Nie idealizujesz przypadkiem wspomnień z młodości, pierwszego kontaktu z tym miastem?

- Wierz mi - nie uda ci się ani zrozumieć, ani tym bardziej pokochać Paryża, jeśli pozostaniesz nieczuła nie tylko na jego kolory, ale także zapachy i dźwięki. Te ostatnie z czasem przestaniesz zauważać aż do chwili, te bywają niezmiernie rzadkie, kiedy natrafisz na pasmo ciszy. Ta wyda ci się wówczas nienaturalna.

No, ale dość tych opowieści. Wejdźmy na chwilę do Monoprix, muszę tu coś załatwić.

- Co takiego? Znów jakaś niespodzianka?

- W pewnym sensie tak. Dowiesz się w swoim czasie.

Na parterze, nieco w głębi sklepu, Piotr kupił mosiężną kłódkę.

- Poproszę tylko, by w tym butiku, gdzie można dorobić klucze coś na niej wygrawerowano i możemy iść dalej.

- Kłódka, Piotrze? Do czego ci potrzebna kłódka? Co to za grawerunek?

- Cierpliwości, miła moja, cierpliwości. Teraz chodźmy podziwiać gmach Opery. Dziś niestety tylko z zewnątrz, ale obiecuję, że kiedyś spędzimy w tym gmachu uroczy wieczór.

- Faktycznie, jest nie tylko imponujący, ale i piękny.

- Od niedawna kocham to miejsce miłością szczególną.

- A to z powodu?

- No przecież tu pewna rudowłosa dama o uroczym amerykańskim akcencie, stojąc niemalże na schodach wiodących do metra, pytała mnie o to, gdzie owo metro znaleźć może. To tu Paryż zwrócił mi ciebie. Jakże go nie kochać także i za to?

- Masz rację. Los kazał mi jednak zapłacić potworną cenę. Oddał mi ciebie, ale zabrał mojego syna. Mimo to, mogę chyba powiedzieć, że teraz wejście do stacji metra Opera to też i dla mnie najpiękniejsze miejsce w Paryżu. – Małgorzata powiedziawszy to, wzięła Piotra za rękę, przytuliła się do niego, a on w przypływie nagłej czułości przekrzywił nieco na jej głowie baseballówkę, spod której wymykały się mało zdyscyplinowane rude włosy i delikatnie pocałował w policzek. Nobliwa, przechodząca obok staruszka, widząc ten przejaw czułości, obdarzyła ich promiennym uśmiechem.

- Ten fragment Paryża, który przecież zdążyłaś już trochę poznać, to wielki, nowy Paryż Napoleona III i barona Haussmanna, bulwar jego imienia minęliśmy przed chwilą, zbudowany został w połowie XIX wieku. Wówczas to po prostu wyburzono znaczną część ówczesnego centrum, zastępując kręte, wąskie uliczki szerokimi alejami i bulwarami. Względy, jakimi się kierowano były nie tylko natury estetycznej, ale i wielce praktycznej. Usprawniono w ten sposób komunikację w mieście, ale też ułatwiono wojsku opanowywanie ulicznych zamieszek, jakie wówczas wybuchały. One są przecież i dziś nieodzownym elementem życia każdego większego miasta, a stolic szczególnie. Nie było, nie ma i nie będzie władzy, która zawsze, w każdych okolicznościach cieszyłaby się szacunkiem i zaufaniem wszystkich obywateli, o miłości już nie wspominam.

- Tak, ojciec zawsze powtarzał, bodajże za sekretarzem Szydlakiem, że władza jest po to, „by ją czuć” i władza to właśnie lubi – jak lud ją czuje.

- W ustach twojego ojca brzmiało to szczególnie dwuznacznie; nie uważasz?

- Nie mówmy już o nim, proszę. Opowiadaj mi Paryż.

- Wkrótce po tej przebudowie zaczęli się tu osiedlać bogaci przemysłowcy. Zmiany w technologii budownictwa, zastosowanie dużych tafli szkła nie tylko zaowocowały wyższą zabudową, ale i umożliwiły postawienie imponujących galerii handlowych, a także rozkwit budownictwa teatrów, oper i dworców kolejowych.

- Galerii takich jak Galeries Lafayette?

- Poniekąd, ale te są akurat nieco późniejsze.

Ten piękny gamach Opery zaprojektował Charles Garnier, a wybudowano go na polecenie Napoleona III.

Gmach Opery – mówił Piotr – uznawany był przez wielu za jeden z najbardziej ekstrawaganckich budynków w Paryżu. Co do jednego nie ma najmniejszych wątpliwości – to on nadaje ton całej dzielnicy. Operę budowano nie bez przeszkód, jako że w trakcie wykopów pod fundamenty natrafiono na potężne złogi wód gruntowych, których nie umiano usunąć.

Garnier musiał więc zaprojektować sztuczny zbiornik zapobiegający przesączaniu się wody. Na nim to właśnie posadowiono gmach Opery. To zaś było impulsem do stworzenia słynnej do dziś opowieści, ba, legendy o upiorze, który nawiedza gamach Opery i mieszka w jej podziemiach.

Nie dość, że budowlę uznano za ekstrawagancką, to jeszcze niektórzy uważali ją za skandalizującą i siejącą zgorszenie publiczne. Popatrz uważnie, proszę, na drugi od prawej pomnik na fasadzie. Ta rzeźba nazwana została przez jej autora Jean-Baptiste Carpeaux „Taniec”. Co widzisz?

- Faktycznie, jakieś osoby tańczące wokół skaczącej postaci grającej na tamburynie.

- Osoby? Nic cię nie uderza w tych postaciach?

- Nagie kobiety.

- No właśnie. Nie dość, że nagie, to jeszcze uśmiechnięte, zadowolone z życia. Istne horrendum!

- Możemy zajrzeć do wnętrza gmachu?

- Dziś, Gosieńko, zerkniemy ledwie, bo na dłuższy pobyt raczej nie mamy teraz czasu, ale już niebawem, obiecuję, będziemy mogli podziwiać wspaniale zdobione pokoje i zachwycającą, złoconą salę balową

- To zerknijmy, preaty please[1]

- Podziwiaj zatem to, co możesz w tej chwili i rzuć okiem w głąb tej klatki schodowej wyłożonej kolorowym granitem.

- Ogromna… i piękna. Dobry Boże, jak ja ci, Piotrze, zazdroszczę, że miałeś i masz to wszystko od dawna i na wyciągnięcie ręki.

- Garnier musiał być szczęśliwym człowiekiem. Ta opera to marzenie zaklęte w kamieniu. Marzenie genialnego człowieka, który potrafił wykorzystać do jego realizacji wielu artystów. Każdy detal zasługuje tu na uwagę, współgra z innymi. Indywidualności wielu zlewają się w efekcie końcowym w jedną imponującą całość. Można powiedzieć, że ze wspaniałych roślin zasadzonych tu przez wielu powstał przecudny park i choć wiemy, kto poszczególne rośliny wyhodował i sadził, to podziwiamy je we wspólnej harmonii – patrzymy przecież na całość – na ostateczny efekt, dzieło ogrodnika projektodawcy.

- Dopiero teraz widzę ile straciłam przez te wszystkie lata mojego życia, a na dobrą sprawę to uwięzienia, w Stanach. Piotr, ja tam byłam, w tym prowincjonalnym w istocie, jak już mówiłam, Madison, jak niepełnosprawna, kaleka jakaś! Praktycznie nigdzie nie podróżowaliśmy, niczego nie widziałam, niewiele wiem o świecie. Koralowiec w cudownym oceanie uwięziony w jednym miejscu bez świadomości piękna i bezkresu tego oceanu!

- Nie mów tak. Nadrobimy stracony czas. Zobaczysz!

Popatrz na gmach Opery teraz z tej strony i poczuj się jak cesarzowa, bo wejście, przed którym właśnie stoimy, zostało wykonane dla cesarza. Ten duży orzeł, którego widzisz, to przecież symbol cesarstwa. Wejście tak zaprojektowano, by powóz mógł swobodnie wjeżdżać do budynku bez narażania jego wysokości na kaprysy pogody.

- „ Dobrze, dobrze być cysorzem, choć to świnia i krwiopijca” – jak śpiewał swego czasu Tadeusz Chyła.

- Ano właśnie. Ten złocony posąg przedstawia projektanta Opery – Charles’a Garniera. Ci, którzy nie chcą go podziwiać za to dzieło z pewnością lubią go za kasyno w Monte Carlo, bo i ono jest jego dziełem.

Uliczka, po której teraz idziemy, to Impasse Sandrié. Ulokowane przy niej dwa teatry sprawiają, że wieczorami robi się tu wyjątkowo tłoczno.

Ten budynek powinnaś kojarzyć; sam napis na fasadzie wystarczy.

- Och! To słynna Olimpia, gdzie koncertowała Edith Piaf

- Nie tylko ona, nie tylko.

- Piaf – „wróbelek”. Była taka drobna, a obdarzona tak mocnym głosem. Uwielbiam jej piosenki, a już szczególnie „Je ne regrette rien.” Trzeba mieć doprawdy bardzo szczęśliwe życie, by móc wyznać przy jego końcu, że się niczego nie żałuje.

- Zrobiło się tak jakoś melancholijnie i nawet nie zauważyliśmy, kiedy dotarliśmy na Place Vandôm.

- Matko kochana, ależ tu cudownie! W powietrzu, czuję to, unosi się woń snobizmu i bogactwa.

- No, no – zaczynasz czytać także i te ukryte sygnały, jakie Paryż wysyła swoim wielbicielom. Trochę też pachnie tu skandalem, potajemną miłością.

Widzisz hotel Ritz? Kojarzy się go z wieloma sławnymi osobami – choćby z Hemingwayem czy Coco Chanel. To z tego hotelu księżna Diana i Dodi Al Fayed wymknęli się w 1997 roku tylnymi drzwiami, w płonnej nadziei, że unikną wścibskich paparazzi i ruszyli w ostatnią, tak tragicznie zakończoną eskapadę po Paryżu.

Nasz dzisiejszy spacer po tym mieście też już, zgodnie z moim zamysłem, zbliża się do końca, jesteśmy blisko celu.

- Dokąd teraz?

- Skoro weszliśmy już na Rue Rivoli to przemknijmy swobodnym krokiem wzdłuż ogrodów, zastawiając nieco z boku Comédie Français. Wiesz, że występują tu na stałe polscy aktorzy – Wojciech Pszoniak i Andrzej Seweryn?

- Nie jestem aż taką prowincjuszką!

- Wybacz. Nie będziemy także dziś podziwiać Luwru. Naszym celem jest most.

- Most?

- Tak. Popatrz – oto on – Pont des Arts. Uwielbiam ten skromny, kameralny most z widokiem na majestatyczną Katedrę Notre Dame. Ten, przyznasz, że wielce niepozorny most ma pewną magiczną moc. Ta moc działa tu przez cały rok, ale szczególnie silna jest w okresie Bożego Narodzenia.

- I cóż to za magia?

- Przyjrzyj się uważnie mostowi, balustradom; co widzisz?

- Ktoś tu powiesił sporą ilość kłódek

- Właśnie

- Właśnie, co?

- Nie słyszałaś nigdy o love padlocks?

- Kłódki zakochanych? A cóż to takiego.

- To forma wyznania miłości. Mówią, że zwyczaj wieszania kłódek na mostach pochodzi z Florencji, gdzie zakochani uczniowie ze szkoły Costa san Giorgio zabierali kłódki ze swoich szkolnych szafek i wieszali je wraz z miłosnymi wyznaniami na Ponte Vecchio. Jakieś dwa lata temu Federico Moccia w powieści Ho voglia di te –Chcę tylko ciebie opisał i spopularyzował ten zwyczaj. W Paryżu niemalże natychmiast takim mostem stał się Pont des Arts.

Zakochani, zanim zawieszą kłódkę, na której grawerują wcześniej datę i swoje inicjały, muszą sobie ślubować dozgonną miłość. Ja już raz wyryłem nasze inicjały w korze buka rosnącego do dziś w lesie przy Jaśkowej Dolinie w naszym Gdańsku. Ślubowałem ci też wówczas dozgonną miłość. Dziś, tam w Monoprix, poleciłem, by nasze inicjały wygrawerowano na tej kłódce. Chcę, byśmy i my zawiesili tu swoją kłódkę miłości. Kocham cię, Gosiaczku, i nigdy nie przestanę.

Po twarzy Małgorzaty popłynęły łzy.

– Ja też cię kocham, najmilszy, i tak będzie aż do końca dni moich. Pamiętam najdroższy co kiedyś wybraliśmy i uznaliśmy za nasze: buki, Altair i Sonatę Księżycową.

- Grywasz jeszcze na fortepianie?

- Niezbyt często. W Stanach mam pianino i od czasu do czasu grałam, ale niezbyt dużo. Czasu miałam pewnie dość, ale z biegiem lat palce nie chciały już mnie słuchać tak, jak kiedyś.

Piotr pocałunkami osuszył łzy płynące po policzkach Gosi, a później przytulił ją i pozwolił, by jej rozpalone wargi zetknęły się z jego, równie gorącymi.

- Bravo vieillards![2]- zawołała para licealistów w przerwie między kolejnymi pocałunkami, przyjmując tym zawołaniem Piotra i Gosię do wielkiego klubu zakochanych.

- O tak! Tradycja wymaga, by zakochani zanim wspólnie zatrzasną kłódkę na balustradzie mostu potwierdzili swoje uczucia takim właśnie pocałunkiem. Stało się!

Musisz także wiedzieć, że odtąd, przynajmniej raz w roku, a najlepiej w okolicach Bożego Narodzenia, powinniśmy oboje stawić się tu, na Pont des Arts, i upewnić, że nasza kłódka wisi na swoim miejscu, a nasza miłość jest równie wielka jak w dniu, kiedy tę kłódkę wieszaliśmy. Zmarzłaś.

- Tylko trochę i tylko do teraz

- Do teraz? A co to za określenie?

- Wojskowe. Pamiętasz – tak mówił profesor Kazio, uczący nas przysposobienia obronnego.

- Tak, to prawda. W jego rozumieniu czasoprzestrzeń oznaczała na przykład, że kopać należy „od tego miejsca aż do popołudnia”.

- Do teraz, bo przecież po tym, co zrobiliśmy przed chwilą i co powiedziałeś nie może mi być zimno.

- Mimo to, głuptasie, poszukajmy jakiegoś ciepłego miejsca.

- Jak chcesz, mądralo.

– Zanim to zrobimy przejdźmy jeszcze na chwilkę pod Katedrę Notre Dame, na Plac Jana XIII, w zasadzie na skwerek przy katedralnej absydzie. Chcę ci kogoś przedstawić zanim zrobi się całkiem ciemno. To także i z jego powodu nie mogliśmy spędzić zbyt wiele czasu w gmachu Opery. Ten jegomość dość wcześnie chodzi spać.

Wkrótce stanęli niemalże pod murem kościoła i Piotr zawołał półgłosem:

- Marcel, majorze Marcel!

Jeszcze nie wybrzmiała ostatnia sylaba tego zawołania, kiedy u ich stóp bezszelestnie wylądował gawron. Czarne, zdawało się wręcz oksydowane, granatowo połyskujące pióra niemalże półmetrowego ptaka, jego mocny, smukły dziób, robiły imponujące wrażenie.

- Salut[3] Marcel

Gawron zaskrzeczał, wyraźnie odwzajemniając to powitanie.

- Małgorzato – to jest Marcel; Marcel – ta pani, to moja Gosia.

Ptak zaskrzeczał ponownie, co Małgorzata odebrała, jako akceptujące: „witam”.

Piotr sięgnął do kieszeni kurtki i wydobył z niej niewielkie ciasteczko z gatunku tych, jakie kupuje się psom, kiedy chce się je za coś nagrodzić lub zwyczajnie obdarować jakimś smakołykiem. Położył je delikatnie tuż u swoich stóp. Marcel pochwycił ciastko błyskawicznie i połknął w całości. Podobnie postąpił z drugim, pozwalając jedynie przez chwilę podziwiać swoje gardło, przywołujące nieodparte skojarzenie z pudełeczkiem wyłożonym purpurowym aksamitem i, przestępując niecierpliwie z nogi na nogę, przekrzywiając nieco głowę, oczekiwał na kolejną porcję smakołyku.

- Ça suffit[4], Marcel

Ptak, wyraźnie niezadowolony, zaskrzeczał i odleciał równie cicho jak się zjawił.

- Skąd ty masz takie znajomości, Piotrze? Gawrony przylatujące na twoje zawołanie? Nie znałam cię od tej strony.

- Cóż, przyznaj, że w rzeczywistości niewiele o sobie wiemy. Tamte dzieciaki z czasu przed maturą to zdecydowanie przeszłość. I ty, i ja jesteśmy dziś innymi ludźmi. Pamiętasz jak wtedy szeptałem ci wielokrotnie, kradnąc tekst Liebertowi: „Uczę się ciebie i uczę i wciąż cię jeszcze nie umiem…”

- Pamiętam, wszystko pamiętam.

- Dziś śmiało mogę powiedzieć ci to samo i to jest najpiękniejsze. Kocham cię tak samo mocno jak wówczas i czerpię radość z tego, że mogę cię teraz poznawać, odkrywać, uczyć się ciebie.

Małgorzata bez słowa wtuliła się w Piotra.

- Co do Marcela, to poznałem go za sprawą profesora Legranda, od którego kupiłem ten mój apartament. Jesteśmy przyjaciółmi od wielu lat. Któregoś roku George przyprowadził mnie tu i mogłem poznać to interesujące ptaszysko. Profesor Legrand nazywa go Marcel, a ja zrobiłem z niego dodatkowo majora.

- Dlaczego majora?

- Nie zauważyłaś tego pewnie. Kiedy Marcel ma rozpostarte skrzydła, to na każdym z nich, na ich zgięciu, ma trochę białych piórek, układających się dość specyficznie. Tworzą coś na kształt kropki nad dwiema poziomymi kreseczkami. Mnie się to skojarzyło z dystynkcjami majora.

- Śmieszne.

- Długo musiałem zabiegać o jego względy, o to, by chciał zjawiać się na moje zawołanie. W końcu się udało, ale i tak chyba nie całkiem do końca. Marcel gotów jest znosić moją obecność, odzywać się do mnie w tym swoim ptasim języku, ale tylko wówczas, gdy mam mu do zaoferowania coś smacznego do zjedzenia. Jeśli nie, natychmiast, pewnie obrażony, odlatuje. Z całą pewnością ta nasza specyficzna przyjaźń, przynajmniej w jego wydaniu, nie jest bezinteresowna. W tym swoim traktowaniu ludzi podobny jest do psa, który nie zrobi bezinteresownie nawet pół kroku. Może w którymś z wcześniejszych wcieleń był właśnie psem? Czasem też obserwowałem go z ukrycia jak przechadza się pośród innych przylatujących tu ptaków, głównie wróbli. Jego wysokość Marcel i jego dwór darzący go respektem, schodzący mu z drogi.

No, ale dość już tego. Chodźmy wreszcie gdzieś się ogrzać no i może coś zjeść.

Restauracja „Chez Denise”, do której skierowali swoje kroki, z zewnątrz nie wyróżniała się niczym szczególnym. Niezbyt reprezentacyjne drewniane drzwi w kolorze gorzkiej czekolady, oklejone w przeszklonej części mnóstwem plakietek, reklam, zaproszeń na występy lokalnych, bardziej lub mniej znanych gwiazd i gwiazdeczek, nie zachęcały w jakiś szczególny sposób do wejścia. Dwa, przysłonięte lekko poszarzałą muślinową firanką okna, osadzone w dość charakterystycznym dla tej ulicy pruskim murze, z podwieszonymi pod nimi donicami, w których latem tłoczyły się zapewne pelargonie czy bugenwille, świadczyłyby raczej o tym, że za tymi drzwiami znajdzie się bardziej mieszkanie niż restaurację. Zaprzeczeniem tej tezy był umieszczony na zewnątrz jadłospis.

Tę rodzinną, swojską atmosferę można było odczuć także i wewnątrz lokalu. Proste, przykryte obrusami w biało-czerwoną kratkę stoły sprawiały wrażenie żywcem przeniesionych z domowej kuchni. Drewniane krzesła, z półkolistymi oparciami, stały w oczekiwaniu na gości, których tu lepiej byłoby raczej zwać biesiadnikami. Małgorzata, nim jeszcze usiadła, już wiedziała, że niektóre z nich, rozklejone na skutek nadmiernego odchylania się użytkowników i bujania na dwu tylnych nogach, będą skrzypieć, co tylko podkreśli ową domową atmosferę.

Stylizowane na naftowe lampy, wiszące pod belkowanym stropem, kąpały całe pomieszczenie w ciepłym, nieco przymglonym świetle. Obrazy i litografie o motywach kwiatowych, rozwieszone dość gęsto na ścianach, w pełni usprawiedliwiały dość powszechną, tak twierdził Piotr, opinię, że atmosfera tego lokalu jest typowa dla knajpek funkcjonujących w Paryżu w czasach, gdy jeszcze istniały słynne Hale Paryskie.

- Mieliśmy dużo szczęścia, że udało nam się zdobyć wolny stolik. Zwykle trzeba tu mieć rezerwację.

- Żartujesz! To miejsce jest aż tak popularne? Nie wygląda.

- Pozory mylą, moja droga.

Jedli niespiesznie, celebrując każdy kęs i rozkoszując się nie tylko wspaniałymi smakami oferowanymi im przez mistrzowsko przyrządzone dania, ale i tym fizycznym ciepłem płynącym ze, zdawałoby się, prostej czynności jedzenia. Wieprzowe rilettes zamówione na przystawkę i podane z odrobiną chrupiącej sałaty i kurek, w towarzystwie młodego, witanego kilka dni temu z radością beaujolais, stanowiło bardzo obiecujące preludium posiłku. Małgorzata jadła w nabożnym niemalże skupieniu.

- Dobre?

- Byłoby genialne, gdyby szef kuchni zamiast tych przepysznych smażonych kurek podał zwyczajne ogórki kiszone lub choćby korniszony. Tak to podawała moja babcia.

- Robiliście coś takiego w domu?

- U mnie w domu? Nigdy, ale u babci tak. Pamiętam jak babcia kroiła w dużą kostkę wieprzową karkówkę i tłusty boczek. Układała to w żeliwnym garnku z grubym dnem, dodawała sporą ilość smalcu, całą dużą cebulę, liście laurowe, goździki, sól i pieprz. To wszystko zalewała wodą, która ledwie przykrywała mięso i dusiła jakieś półtorej godziny. Tego specyficznego i – teraz tak myślę - cudownego aromatu, jaki wciskał się we wszystkie zakamarki i stanowił zapowiedź wyjątkowej uczty nie da się zapomnieć. Po tym czasie usuwała wszystkie dodatki, uzupełniała wodę i dusiła jeszcze jakieś dwie godziny aż do momentu, kiedy mięso bez problemu dało się dzielić widelcem na niewielki kawałeczki, a woda wygotowała się w całości i tym, co przykrywało uzyskaną masę był tylko tłuszcz. Wtedy też zmieniał się i aromat wydobywający się z garnka, jako że babcia do gotującego się mięsa dodawała solidną porcję mocno wytrawnego wina, jakie dziadek robił z jabłek. Później, to, co nie było przeznaczone do zjedzenia na bieżąco, wkładała do słoików. Mocno zakręcone odwracała do góry dnem i troskliwie okrywała ciepłym kocem. Po kilku godzinach jej weki były gotowe. Wszyscy czekaliśmy niecierpliwie aż to smarowidło, jak mówił mój dziadek, które nie trafiło do słoików, ostygnie. Wówczas układaliśmy je na pajdach świeżego chleba, a dziadek nalewał sobie kieliszek zmrożonej wódki. Zawsze tylko jeden. W przeciwieństwie do ojca, który zwykł był wypijać pół litra za jednym razem.

Dobry Boże, jakie to było pyszne! Sto razy lepsze niż to tutaj, choć i to jest wyborne.

- Popatrz, u mnie w domu nie robiliśmy takich przysmaków. Co najwyżej wytapiało się smalec z boczku i wówczas miałem szansę zajadania się ciepłymi skwarkami. Kładło się je jeszcze ciepłe na chlebie, soliło i… niebo w gębie.

- A moja babcia robiła pyszne ciasteczka, do których potrzebne były takie skwarki. Nie pamiętam jak się przygotowywało ciasto z ich dodatkiem. Pamiętam jednak dobrze, jak przepuszczało się to ciasto przez maszynkę do mielenia mięsa z takimi specjalnymi końcówkami pozwalającymi na uzyskanie ciastek w kształcie dość płaskich batoników. Wypieczone na blasze były kruche, odrobinę tłuste i lekko słone.

- Lubiłaś bywać u babci.

- Bardzo. Z Gdańska do Starej Kiszewy nie jest znów tak daleko. Dom dziadków był taki inny od naszego. Ciepły, przytulny, swojski. Prawdziwy. Nasz, tam w Gdańsku, przez tę cholerną robotę ojca, a może i przez niego samego, z tą gosposią, był taki suchy, sterylny, oficjalny i niemalże urzędowy. Przecież wiesz, że gdyby nie mama, zwariowałabym tam, na Batorego. Tak sobie nawet teraz myślę, że to nie był dom. My tam mieszkaliśmy, to było nasze mieszkanie. Dom? Zdecydowanie nie.

U nas nie zdarzały się takie sytuacje, że ojciec z mamą, przyniósłszy pranie ze strychu, brali obrusy czy pościel, stawali naprzeciw siebie i wyciągali poszczególne wyprane sztuki nim zostały złożone i oddane do magla. Przecież pranie i wszystko, co się z nim wiązało, było domeną gosposi. U dziadków tak było. Uwielbiałam w takich chwilach wchodzić pod prześcieradła, poszwy czy obrusy, kiedy dziadek i babcia rozciągali pachnące pranie. Najpierw brali rozciąganą sztukę za krótsze boki, zbierali je w dłoniach tak, że tworzył się wąski pas materiału i pociągali – jedno za lewą stronę, a drugie, po skosie, za prawą. Wtedy ja wskakiwałam pod wyciąganą sztukę bielizny i pozwalałam, by rozciągana przez dziadków mierzwiła mi włosy.

- U mnie w domu też tak było, ale to był dopiero początek. Rodzice po chwili opuszczali bowiem wyciągane pranie na tyle nisko nad podłogę, że mogłem wskoczyć na nie niczym na hamak, a oni mnie bujali, póki starczyło im sił w rękach.

- Dziadkowie też tak robili, ale tylko wówczas, kiedy ojciec nie widział. W przeciwnym razie krzyczał, że mogę wypaść i jeśli się nie zabiję, to w najlepszym wypadku zostanę kaleką na całe życie.

- Trochę ci zazdroszczę tych wspomnień pełnych kochanych dziadków, ciepłych klimatów. Ja takich nie mam.

- Nie odwiedzałeś dziadków?

- Moi dziadkowie nie dość, że nie mieszkali na wsi, to jeszcze na dobrą sprawę nie zdążyli zaistnieć w moim życiu. Byli daleko, setki kilometrów od Gdańska i, niestety, wcześnie poumierali. Kiedy chodziłem do podstawówki, to jeździłem na wakacje do Kruszwicy, nad Gopło. Tam mieszkali rodzice mojej mamy, ale dziadek umarł dość wcześnie, i jej siostra z mężem. Czterdzieści kilometrów dalej mieszkała babcia ze strony taty. Ją odwiedzałem sporadycznie i na krótko, kilka godzin, może dzień, góra dwa. Nawet nie pamiętam jak wyglądała. Była wdową. Jej mąż, a mój dziadek, zginął w wypadku zanim przyszedłem na świat.

Kruszwica, ta moja wakacyjna niby powtarzalna, a jednak za każdym razem inna przygoda, budzi często we mnie nostalgię. Lubiłem to niewielkie miasteczko, które można było przejść wzdłuż i wszerz w niespełna godzinę. Ludzie tam zamieszkujący pracowali albo w zakładach winiarskich, albo w cukrowni, bądź – jak to oni mówili „w tłuszczach” – zakładach produkujących margarynę i olej. Wiecznie senne, żyjące ustalonym przez lata rytmem, którego nic nie było w stanie zaburzyć, nie miało zbyt wiele do zaoferowania nastolatkom. Warzywa od zawsze kupowało się w sklepie „u Bronka”, miejscowym kinooperatorem był niejaki Jaroch, wielbiciel gry w szachy, pocztę roznosił Stachu, a buty naprawiało się u Jacha. Ten totalny brak atrakcji był jednak dla nas zaletą. Zmuszał do rozwijania własnej wyobraźni, tworzenia sytuacji, snucia przeróżnych teorii, jak choćby ta, którą wymyśliliśmy z Leszkiem, moim kuzynem, o pobycie templariuszy w tych okolicach. Na murze kruszwickiej romańskiej kolegiaty odnaleźliśmy znak ryty w kamieniu przypominający, jako żywo te, które czasem pozostawiali ci rycerze zakonni. Szukaliśmy więc skarbów templariuszy, a później tajemniczego przejścia spod Mysiej Wieży na drugą stronę Gopła.

- I co, znaleźliście?

- A jakże. Zabetonowany właz do wielce śmierdzącej kanalizacji.

- Przykry koniec marzeń.

- Może. Centralnym miejscem, wokół którego skupiały się najważniejsze sprawy dnia codziennego był oczywiście rynek z nieczynną już wtedy pompą i przylegającym do niego niewielkim skwerkiem porośniętym srebrnymi świerkami. To tu z Leszkiem polowaliśmy na chrabąszcze majowe.

- Chrabąszcze majowe w lipcu czy nawet sierpniu?

- Nie wiem dlaczego, ale tak je nazywaliśmy.

Strącaliśmy je na ziemię uderzeniem otwartej dłoni, kiedy fruwały wokół tych świerków, albo łapaliśmy je do pudełek po zapałkach. Tych strąconych na ziemię nie zabijaliśmy. Te złapane do pudełka kończyły swój żywot zalane denaturatem, a później przyszpilone do pudełek, które wcześniej były ich krótkotrwałym więzieniem i wysychały wystawione na działanie letniego słońca. Myślę, że cierpiały, ale my wówczas nie byliśmy w pełni świadomi naszego okrucieństwa.

Pojęcie śmierci było dla nas wtedy czymś raczej abstrakcyjnym, choć dziadek Szczepan, który umarł stosunkowo młodo, i którego pamiętałem jak przez mgłę, zasiał swoją śmiercią w mojej duszy ziarno strachu przed owym ostatecznym niebytem. Leżało to ziarno tam, we mnie, przez długie lata. Wiesz, w Arktyce są takie ćmy, które przez czternaście lat żyją w postaci larwalnej, hibernując się przez kolejne zimy, nim wreszcie osiągną dorosłą postać. To ziarno strachu przed śmiercią też się tak we mnie przechowywało przez długie lata, by wreszcie puścić pierwsze pędy, zakorzenić się. Teraz niezgoda na moją własną śmierć, lęk przed nią, oplata moją duszę niczym gęsty bluszcz ogrodową altanę.

Przy rynku stał też kościół pod wezwaniem świętej Teresy, to i na msze chodziło się „do Tereski”. Tam na ławkach poprzyklejano i poprzykręcano wizytówki z nazwiskami parafian – znak, że ich właściciele wykupili sobie prawo do miejsca siedzącego. Przerażająco zwykli, tak ich wówczas postrzegałem, małomiasteczkowi ludzie, udający w ten sposób magnatów. Summa była tą mszą, gdzie prezentowali się światu, odziawszy się uprzednio w świąteczne ciuchy pachnące z reguły, zwłaszcza męskie, obowiązkowo czarne garnitury, naftaliną i skropiwszy hektolitrami wody kolońskiej. Ta piorunująca mieszanina zapachów wzbogacona upalnym, rozgrzany powietrzem w niewentylowanej świątyni, sprawiała, że ja, i nie tylko, bywałem bliski wymiotów. Omdlenia podczas tej długiej mszy były na porządku dziennym.

- Tak, masz rację, to jest pewien drobnomieszczański rys charakterystyczny, choć nie jest to polska specjalność. Podejrzewam, że cały świat tak ma. Moja mama zawsze powtarzała, że zamożni ludzie nie mają ubrań na dzień powszedni i na niedzielę. Oni mają po prostu porządne ubrania.

- W tamtych czasach niedzielna msza była dla mnie czymś oczywistym i obowiązkowym.

- Ja, jak wiesz, kiedy mieszkałam w Polsce, nie chodziłam do kościoła.

- Dziś, po latach, nie wiem czy wiele straciłaś, czy może coś zyskałaś z tego powodu.

- Dlaczego tak uważasz?

- Wtedy religia, kościół, to, czego nauczali księża, było w dużej mierze oparte na strachu, groźbie kary za to, że się Bogu uchybiło, że się okazało ludzką słabość, uległo instynktowi biologicznemu. Ognie piekielne, wieczne męki i potępienie, ślepe posłuszeństwo.

Dość szybko zdałem sobie sprawę, choć nie potrafiłem tego jeszcze precyzyjnie nazwać, z całego morza cynizmu i obłudy, z jakim przychodziło mi się zetknąć na gruncie religijnym. Z jednej strony miałem śpiewać: „Bóg jest miłością… i szczerze kocha mnie, dziecko swe”, a z drugiej strony ten kochający, dobry ojciec miał dla mnie, tak mi mówiono, całkiem bogaty zestaw realistycznie opisanych kar, które mógł stosować bez ograniczeń i niemalże za wszystko i mglistą obietnicę „wiecznej szczęśliwości” za ślepe posłuszeństwo. Mój ziemski ojciec kochał mnie zdecydowanie inaczej – miał dla mnie dobre słowo, wiele zrozumienia, pozwalał mi doświadczalnie sprawdzać, jakim jest, czy też może być życie, uprzednio wyznaczywszy nieprzekraczalne granice i wytłumaczywszy, czemu one takimi są. Przy nim nie musiałem pracować na jakąś nagrodę w odległej przyszłości. On mi nie mówił, że „tu i teraz” nie ma w sumie większego sensu, bo liczy się tylko „później” czy „kiedyś” - w niebie.

- To chyba niezupełnie jest tak. Przecież nic nie jest tak do końca czarne lub białe, ale

zostawmy kościół i religię. Poopowiadaj mi jeszcze o wakacjach i tym miasteczku.

- Naprzeciwko kościoła była, a jakże, knajpa. Nie pamiętam jak się nazywała, ale pewnie nie popełnię błędu, jeśli powiem, że „Piastowska”. Tam pierwszy raz, oficjalnie, wypiłem knajpiany alkohol – miejscowe wino, postawione przez jakiegoś wujka z bocznej linii czy innego pociotka. Obok tego zakład fryzjerski, jakieś pomniejsze sklepiki. Na rogu jednej z ulic odchodzących z rynku i prowadzących w dół, do jeziora, była księgarnia. Inną uliczką dochodziło się do zakładów winiarskich.

Znudzeni zabawą z chrabąszczami wędrowaliśmy z Leszkiem koło tej księgarni, nigdy nie zaglądając do jej wnętrza, albo w okolice Mysiej Wieży, bądź na niewielką wysepkę, Letniskiem zwaną, na końcu której była strzeżona i płatna plaża. Przed sezonem, w maju czy na początku czerwca ta plaża służyła maturzystom miejscowego liceum do świętowania pomyślnie zdanego egzaminu dojrzałości. Wielu z nich straciło tu, podczas tego radosnego świętowania wejścia w dorosłość, cnotę. Leszek zapewne też. My w upalne lipcowe czy sierpniowe dni plażowaliśmy jednak po drugiej stronie jeziora, na dzikiej plaży. Było płytko i bezpiecznie. Tam też któregoś lata mój tata nauczył mnie pływać żabką, posługując się w tym celu dętką do motoroweru „Komar”.

- Tata jeździł z tobą na wakacje?

- Nie. Tego lata nasz wspólny wyjazd był czymś wyjątkowym, niemalże świętem. Zazwyczaj jeździłem sam.

Tak, jak ci mówiłem, miasteczko nie miało raczej zbyt wielu atrakcji do zaoferowania. Trzeba było zatem te atrakcje samemu sobie organizować. Często chodziliśmy więc na ryby. Uwielbiałem to. Mogłem godzinami przesiadywać na brzegu jeziora i wyciągać co jakiś czas z wody, o ile tylko dopisywało szczęście, dorodne okonie i płocie.

Podpatrywaliśmy pary, które zaopatrzone w koc i poczucie wstydu tłumione przez wszechpotężne pożądanie, zmierzały za miasto do pobliskiego lasku, niedaleko drogi zwanej „złodziejską”.

Wędrowaliśmy także po parę kilometrów w jedną stronę, by dojść do ogródków działkowych. Tam, na działce należącej do wujostwa, objadaliśmy się porzeczkami, na które miejscowi mówili „świętojanki” i najchętniej jeszcze zielonym, kwaśnym agrestem.

- Też lubiłam w dzieciństwie porzeczki i agrest.

- Ale ty raczej nie miałaś później problemu z tym, jak dojść do domu, pokonując te dwa, trzy kilometry, kiedy pektyny, a pewnie i błonnik, zrobiły już swoją robotę i jelita postanowiły w związku z tym pozbyć się ich. Nie znasz męki, kiedy nagle w tym szybkim marszu do domu musisz przystanąć i mocno zewrzeć pośladki, bo inaczej odczujesz co prawda ulgę, ale ceną będzie niewyobrażalny i niemożliwy do ukrycia wstyd, bo ogłosisz urbi et orbi: nie doniosłem! Nie znasz też tej męki, kiedy docierasz do mieszkania i możesz tylko zawyć: „drugi”! - czekając, nadal ściskając pośladki, aż ten pierwszy, który tym razem był nieco szybszy, zwolni ci ubikację.

- Łakomstwo, czy jak wolisz nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu, musi być ukarane.

- Przypomnę ci to kiedyś.

- Opowiadaj, proszę, dalej.

- Cóż tu jest więcej do opowiadania? Kruszwica to był inny, odmienny świat. U siebie, w Gdańsku, miałem do dyspozycji rozległą tkankę miasta, mroczne tajemnice parków i fortów napoleońskich, plątaninę ulic, po których już wówczas odbywał się ożywiony ruch samochodowy. Tu zaś, w tym historycznym miasteczku na Kujawach, furmanka była jeszcze częstym i zwyczajnym widokiem. U siebie w domu miałem ciepłą wodę na zawołanie i kąpiel na życzenie. Tu kąpano się raz w tygodniu, oczywiście w sobotę, bo ciepłą wodę do kąpieli uzyskiwało się rozpaliwszy uprzednio w łazience całkiem sporych rozmiarów nie tyle piec, co kolumnę grzewczą na węgiel przynoszony z piwnicy, w której od czasu do czasu pomieszkiwał przyniesiony z rynku kogut, nim stał się niedzielnym obiadem. Łazienka zmieniała się wówczas w saunę i domownicy co i rusz sprawdzali, czy kąpiący się nie zasłabł w tym tropiku. W tygodniu wodę do utrzymania higieny grzało się w czajniku lub garnku, a myliśmy się w emaliowanej miednicy. Stopień zabrudzenia naszych ciał wyznaczała grubość szarego kożucha z mydła i naszego brudu, jaki pozostawał na powierzchni wody po zakończonych ablucjach.

Dla mnie ten wakacyjny miesiąc był pobytem w egzotycznym, fascynującym swoją odmiennością świecie, któremu przyglądałem się okiem nastoletniego badacza-obserwatora, mając jednocześnie świadomość, że nim minie miesiąc, wrócę do siebie, do innego, bardziej cywilizowanego i chyba przez to lepszego świata. Podziwiałem Leszka, że tkwi w tym kruszwickim świecie i sprawnie w nim funkcjonuje.

Dla niego, Leszka, drugi miesiąc wakacji, który spędzaliśmy nadal razem, ale już w Gdańsku, był pewnie równie fascynujący. On, jak przypuszczam, szukał tego innego, lepszego życia, które obiecywało wielkie miasto. Ten wakacyjny miesiąc, tak podejrzewam, budził w nim tęsknotę za odmiennością, za barwnym, choć nie wiem czy lepszym życiem. Uczciwie muszę jednak przyznać, że nie widziałem w nim żadnych oznak buntu.

- Co się z nim dziś dzieje? Realizuje się gdzieś w wielkim mieście?

- Nie mam z nim już żadnego kontaktu. Tkwi w tej swojej Kruszwicy i – może go krzywdzę – kapcanieje, bo przecież to bardzo prawdopodobne, że jest tam szczęśliwy.

Płaczesz, Gosiaczku?

- Nie, to tylko te wspomnienia tak mnie trochę rozkleiły. Uświadomiłam sobie, że wiele pięknych chwil z mojego dzieciństwa wiąże się z dziadkami, trochę z mamą i prawie żadne z przyjemnych wspomnień nie dotyczy ojca. Uświadomiłeś mi też tą swoją opowieścią, że moje dzieciństwo było jednak w jakiś sposób kalekie, puste.

- Wiesz co, napijmy się lepiej trochę tego radosnego młodego wina. Jeśli rozkleimy się tuż po przystawce, to co to będzie przy deserze? No właśnie, jak tam twoje danie główne? Zamawiałaś przecież boudin noir, kierując się, jak to powiedziałaś, mroczną tajemnicą zawartą w nazwie, i nie mając pojęcia, co dostaniesz.

- Wiedziałeś co to będzie?

- Wiedziałem. No, więc jak te paszteciki z farszem z kaszanki?

- Pyszne.

- To się cieszę, bo moja cielęcina w sosie nie jest aż tak atrakcyjna, jak oczekiwałem. Jeszcze wina?

- Chętnie. Mimo wszystko ten farsz jest dla mnie pewnym zaskoczeniem.

- Dlaczego?

- Myślałam, że kaszanka jest raczej nasza, polska.

- Kaszanka, w swych początkach, zważywszy, że tak powiem, na jej podstawową zawartość, to bieda, a ta występuje na całym świecie. Kaszankę znajdziesz w wielu krajach: w Belgii, w Niemczech. W kuchni katalońskiej występuje pod nazwą botifarra negra, a na francuskich Karaibach - boudin Créole. Ty dziś dostałaś wersję daleką od pierwowzoru, bo oprócz kaszy, krwi i przypraw zawierała jeszcze sporo mięsa wieprzowego. Nie spotkałaś jej w Stanach?

- Jakoś się nie złożyło.

Rozkoszy płynącej z posiłku dopełniły babeczki savarin z ich orzeźwiającym smakiem i aromatem. Na wskroś wilgotne, rozpływające się w ustach, o wyraźnym posmaku armaniaku,

którego nie stłumiła, a wręcz przeciwnie, podkreśliła bita śmietana.

- Pyszne. - Małgorzata wyraźnie delektowała się tym w istocie niezbyt wyszukanym deserem. Czym to jest nasączone?

- To armaniak. Lubię go, budzi we mnie szczególne uczucia. To nie jest zwykły alkohol.

- A to z jakiego powodu?

- Opowiem ci w domu. Mam tam jeszcze trochę tego trunku, który powstał w roku naszych narodzin. A teraz chodźmy do domu, ale po drodze musimy jeszcze zrobić zakupy. Robi się zimno i ta twoja urocza czapeczka i wiatrem podszyta kurteczka na niewiele się zdadzą, zwłaszcza, jeśli zaakceptujesz mój kolejny plan. Wówczas musisz mieć jakieś bardziej ciepłe ciuchy stosowne na zimową porę.

- To znaczy?

- Wszystko chciałabyś wiedzieć naraz.

- Muszę wiedzieć; nie możesz przecież tak mną swobodnie manewrować, zaskakiwać mnie. Do tej pory jedynym moim zadaniem było dobrze wyglądać, ładnie pachnieć, spełniać przypisaną mi rolę kury domowej i czekać na to, co zrobią inni. Bez prawa wyboru, bez możliwości wyrażenia własnego zdania. Dopóki żyli mój ojciec i Joe, nie używałam zwrotu „ja chcę.” Dla nich było nie do pomyślenia, że mogę to wypowiedzieć. Teraz ja chcę o tym zapomnieć! Chcę być podmiotem, nie przedmiotem! A oprócz tego spójrz na termometr – jest jakieś 13 stopni. Gdzie ty tu widzisz zimową porę?

- Wybacz proszę. To nie tak, nie chciałem cię dotknąć. Pomyślałem tylko … Manewrować tobą? Nie! Ale zaskakiwać, rozpieszczać – jak najbardziej tak. Jeśli nie masz żadnych innych planów, a chyba nie masz, chciałbym byśmy razem spędzili nie tylko czas do świąt, ale i Boże Narodzenie, ale nie tu. Do Paryża wrócilibyśmy na Sylwestra, a na święta chciałbym cię zabrać do Normandii. Chyba, że chcesz, ale mówiłaś, że nie, do Polski.

- Piotr, ja nie wiem…

- Czego nie wiesz? Tego czy chcesz być ze mną?

- To wszystko dzieje się tak szybko. Ledwie co pochowałam mojego Piotrusia. Powinnam chyba o tym pamiętać, uszanować jego pamięć, żałobę po nim, być przy nim, przy jego grobie.

- Myślisz, że on wolałby cię widzieć zgorzkniałą, cierpiącą, nieszczęśliwą, czy raczej taką jak przed chwilą, jak wczoraj czy dziś - ciekawą świata, szczęśliwą? Posłuchaj – niezależnie od tego jak banalnie i patetycznie to zabrzmi, to nie ulega wątpliwości, że jesteśmy jak liście

na drzewie życia. Ono trwa, wiecznie zielone, a my z czasem pokrywamy się brunatnymi i żółtymi plamami, kurczymy się w sobie, wiotczejemy i wreszcie opadamy, odchodzimy w niebyt, robiąc miejsce innym – młodym, jasnozielonym, przekonanym, że takie będą zawsze.

Pamiętasz jak byliśmy mali? Kiedy się jest dzieckiem, przedszkolakiem, wtedy wydaje się, że będziemy zawsze. W swej naiwności przyspieszamy czas. Na pytanie ile masz lat, z dumą odpowiadamy: trzy i pół! Chcemy, by jutro nadchodziło jak najszybciej, chcemy być dorośli. Starość nas nie przeraża, bo jej nie pojmujemy. To się jeszcze utrzymuje, kiedy tych lat mamy naście. Nie zdarzyło ci się nigdy powiedzieć: już niedługo będę miała szesnaście lat, niemalże w chwilę po piętnastych urodzinach?

- O tak!

- No widzisz. Później już tak nie jest. Nie miewamy lat czterdziestu i pół czy nawet osiemnastu i pół.

Właśnie, osiemnaście lat. Staliśmy się wreszcie pełnoletni, zdaliśmy maturę. To było coś! Pamiętasz? Miłość, która się wówczas pojawia, i która może być i często bywa tą jedyną, prawdziwą, tak jak ta nasza. Dowód osobisty – przepustka do innego, dorosłego życia. Do dziś pamiętam serię i numer mojego pierwszego dowodu osobistego.

- Żartujesz.

- Nie, ani trochę. Później, choć może tego nie dostrzegamy, jest już tylko z górki. Trzydziestka; nawet nie wiesz kiedy, czterdziestka i koniec młodości.

Kiedy się ma dwadzieścia czy dwadzieścia kilka lat, wszystko wydaje się proste. Marzenia są do zrealizowania, a jakiekolwiek ograniczniki są nieznane i niedefiniowalne. Jak to mawia się w Stanach?

- Limit is the sky

- Tak, możliwości są nieograniczone.

Po czterdziestce część, ale tylko część naszych marzeń, snów, staje się prozą naszego życia. Coś zrobiliśmy, popełniliśmy błędy i mieliśmy czas, by je naprawić, dana nam była siła do odrzucania własnych ograniczeń. Teraz mamy jeszcze sporo energii i na dodatek dużo wiemy. To najlepszy czas, by stworzyć przynajmniej zaczątek dzieła naszego życia. Jeśli tego w tej fazie życia nie uda nam się osiągnąć, to banalne życie nas przytłoczy, przygnie do ziemi i nie pozostanie nam nic innego jak tylko gorzknieć. Zamiast stać się „kimś” stajemy się jednym z wielu elementów tej szarej, pożytecznej, ale jednak nijakiej, masy.

- Boję się, że masz rację.

- Później jest kilka czy kilkanaście kalendarzy wyrzucanych w kolejnych latach do śmietnika i już dobijasz pięćdziesiątki. To jeszcze można byłoby znieść, ale przecież to też oznacza, że rozpoczynasz szósty krzyżyk, szóstą dekadę życia. Jeszcze wczoraj sięgałeś głową ledwie ponad stół, wierzyłeś, że będziesz zawsze, a tu już widać metę. Niby ta meta jest teoretycznie jeszcze daleko, ale mijające dni nabierają niespodziewanego przyspieszenia. Odchodzą w przeszłość zdecydowanie za szybko.

Gdzieś tak w granicach siedemdziesiątki – obserwowałem to – zaczyna się inne mierzenie czasu. Już nie w skali lat, a dni i rytmu, w jakim one się toczą: dotrwałem do obiadu, hura! Zbudziłem się kolejnego ranka! Udało się zaliczyć kolejne święta!

Myślę, że to gdzieś tu rozpoczyna się swoisty powrót do dzieciństwa i ciche odliczanie: mam osiemdziesiąt i pół, osiemdziesiąt jeden….

- Czy ilość lat przeżytych, ilość uderzeń twojego serca, wykonanych oddechów są dla ciebie aż tak istotne, tak szalenie ważne?

- Nic na to nie poradzę, ale tak.

- Ja myślę, że jednak liczy się coś innego: chwile, które nas zachwyciły, zaparły dech w piersiach. Tym się mierzy życie, a nie ilością zużytego powietrza czy krwi przepompowanej przez serce.

- Może i masz rację, ale już raz los nas rozdzielił na całe dziesięciolecia. Drugi raz mu na to nie pozwolę. Kocham cię i chcę te wszystkie lata jakie mi jeszcze pozostały, a rozum i statystyka podpowiadają mi, że nie mam ich zbyt wiele, spędzić z tobą zanim jakiś odwieczny, nieubłagany wiatr zerwie mnie z tej gałęzi, do której jestem przytwierdzony i zakręciwszy mną przez chwilę w powietrzu, ciśnie w otchłań, gdzie radosne: „ale jestem” zamieni się w nostalgiczne: „pamiętamy, że byłeś”. Są też w moim życiu i takie dni, kiedy powtarzam sobie, że trzeba się zwyczajnie cieszyć, smakować drobne i duże przyjemności, nawet jeśli są trochę, czy nawet więcej niż trochę szkodliwe i mogą przez to sprawić, że będę na tym świecie nieco krócej. Teraz tak właśnie patrzę na moje życie. Dobrze, że wreszcie jesteś przy mnie. Skoro kiedyś będę musiał, to chcę umrzeć szczęśliwy przy tobie.

- Piotr, to brzmi jak szantaż!

PRZYPISY

[1] preaty pleas (ang.) bardzo proszę

[2] Bravo vieillards (franc.) Brawo, staruszkowie

[3] Salut (franc.) Cześć

[4]  Ça suffit (franc): dość, wystarczy