TATA KONTRA DZIECKO

Przewodnik po meandrach rodzicielstwa

DOUG MOE

Przełożyła: Ewa Weydmann
Ilustracje: Jordan Awan

Wstęp

Pewnie szukasz książki o tym, jak być ojcem. Takiej, która rozwiąże problemy związane ze snem czy żywieniem i podpowie, jak przekazać dziecku wartości zaszczepione ci przez rodziców.

Takiej książki nie ma w księgarniach, bo została już wyprzedana. Pewnie dlatego sięgnąłeś po poradnik Tata kontra dziecko.

Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło – tamta książka była nudna jak flaki z olejem. Mogło się wydawać, że będzie pomocna, ale tak naprawdę zawierała zbyt dużo szczegółowych instrukcji typu: co zrobić, żeby dziecko nie pobrudziło cię kupą. Może przydatne informacje też tam były, ale zamiast podpowiedzi, jak radzić sobie z maluchem, który wpada w histerię w najmniej odpowiednim do tego miejscu, zgłębiałeś teorię rozwoju dziecięcego mózgu.

Gdybyś sięgnął po tę książkę, której nie ma w księgarniach, przecierałbyś oczy ze zdumienia i pytał: „Czy naprawdę mam to czytać? Przecież ja tylko chcę być dobrym ojcem!”. Tamten poradnik mógł jedynie wyrządzić ci krzywdę. Weź się więc w garść!

Publikacja, którą trzymasz w ręku, jest inna. Uwzględnia absurdalne i niedorzeczne czasy, w jakich przyszło dziś żyć ojcom. Zaczyna się od opisu sielankowych dni z czasów „jeszcze przed dzieckiem”, a kończy na etapie szkoły, kiedy latorośle z kumplami z klasy obgadują cię za twoimi plecami. Ta książka ma dotrzymać ci towarzystwa w trudnych chwilach – np. wtedy, gdy jesteś w toalecie, a twój telefon całkowicie się rozładował.

To przewodnik dla inteligentnych ojców z poczuciem humoru, którzy bez końca się martwią, że nie będą umieli wychować swojego dziecka – czyli takich jak ty.

To główny problem naszych czasów, prawda? Powinniśmy być Ojcami Nowej Generacji – bardziej zaangażowanymi i otwartymi emocjonalnie – lecz nikt nam nie powiedział, jak to zrobić. Ojcowie z wcześniejszego pokolenia najchętniej zrzuciliby obowiązki na barki matki dziecka, zadowalając się jedynie wysyłaniem jej co jakiś czas pieniędzy. Jednak to nie w stylu nowych tatusiów! Oni bawią się w przebieranki, pieką ciasta i zmieniają pieluchy, dodając sobie otuchy: „Dasz radę!”. Jeśli jesteś jednym z takich ojców, na pewno potrzebujesz praktycznych rad, dzięki którym przypomnisz sobie, że to wciąż ty masz kontrolę nad sytuacją, a nie twoje dziecko.

Nie chciałbym cię obrazić, więc ta książka nie będzie w stylu: przewodnik dla początkujących programistów. Nie chcę podstępem sprawić, że nauczysz się, jak być dobrym ojcem. Nie licz też, że znajdziesz w niej porady lekarskie. Ojej, naprawdę o to ci chodziło? Zatem może jednak kup tę drugą książkę, a moja poczeka.

A teraz na serio – dokonałeś odpowiedniego zakupu. Jeśli pożyczyłeś tę książkę, też jesteś w porządku, gorzej, jeżeli chciałeś ją ukraść. Wstydź się, jeśli wypożyczyłeś ten poradnik z biblioteki, ale nie udało ci się go oddać.

Kim jestem?

Nazywam się Doug Moe. Jestem aktorem komediowym pracującym dla legendarnego teatru improwizacji Upright Citizens Brigade Theatre, gdzie od lat występuję na scenie i szkolę innych adeptów sztuki improwizacji. Mieszkam na Brooklynie, czyli w miejscu, w którym produkuje się domowej roboty majonez i gdzie panuje moda na zapuszczanie wąsów.

Zostałem ojcem w 2006 r. (Mam nadzieję, że wiecie, skąd biorą się dzieci, bo nie chcę wchodzić w szczegóły). Nikt nie traktował mnie poważnie jako głowy rodziny, ponieważ pracowałem jako aktor komediowy i pisarz w jednym, a do tego postanowiłem zostać ojcem na pół etatu. Zacząłem też publikować w internecie i założyłem blog (Man vs. Child, www.manvschild.com), dzięki któremu powstała ta książka.

Jakoś tak wyszło, że jestem wspaniałym ojcem, więc moja córka też jest wspaniała, podobnie jak wszystko wokół.

Masz teraz niepowtarzalną okazję, żeby zrywać owoce mojej wspaniałości.

Może odrobinę przesadzam, może nie miałem pojęcia, co robię. Może udało mi się przez to wszystko przejść psim swędem tylko dzięki pomocy mojej niesamowitej żony? A może często popełniałem błędy? Wiem jednak, że przy tym wystarczająco dużo rzeczy robiłem dobrze, bo moja dziesięcioletnia córka tylko raz na jakiś czas wypomina mi, że zniszczyłem jej życie.

Wiem, że wciąż dużo nie wiem. Mieszkam na Brooklynie, więc nie ze wszystkim, co w życiu dziecka ważne, mam na co dzień do czynienia – myślę np. o McDrive. Mam córkę, a nie syna, więc nie miałem szansy patrzeć, jak zderza dwie zabawki, dopóki się nie zniszczą – a z tym na co dzień walczą moi znajomi, którzy wychowują chłopców. Jednak sam jako malec niszczyłem swoje resoraki młotkiem, więc coś o tym wiem. Przy tym jestem szczęściarzem, bo mam wspaniałą żonę, która wzięła na siebie większą część odpowiedzialności za rodzicielstwo i dopilnowała, by nasza rodzina nie zwariowała, a domyślam się, że samotne rodzicielstwo dzieli krok od wariactwa.

Niezależnie od tego, w jakim zakątku świata mieszkasz, jako rodzic w dużej mierze masz podobne zadania do wykonania. Jeśli to w czymkolwiek pomoże, możesz różne rzeczy podmienić na te bliższe twojej rzeczywistości (ketchup zamiast domowego majonezu?). Jestem tylko ojcem, ale bardzo chciałbym ci pomóc, choć odrobinę.

Mogę śmiało powiedzieć: „Stary, ja też przez to przeszedłem”. Zatem zaczynamy! Na początek twoje nic nieznaczące życie sprzed ery dziecka.

Kto powinien kupić tę książkę?

Mężczyźni, którzy zaraz zostaną ojcami.

Kobiety, które zaraz zostaną matkami.

Inteligentni przyjaciele gościa, który zostanie ojcem.

Szwagrowie, którym na sercu leży los przyszłych ojców.

Przyszłe matki drżące z obawy, że szwagier zapomniał o prezencie dla przyszłego taty.

Teściowe, przyszli ojcowie, bratowe… generalnie – cała rodzina.

Łowcy okazji, którzy podejrzewają, że ta książka na pewno jest przeceniona.

Faceci szukający jakiejkolwiek książki, bo wierzą, że dziewczyny lecą na tych, którzy czytają.

Milionerzy, którzy nie wiedzą, na co wydawać pieniądze.

Ludzie szukający czegoś na opał.

Obcokrajowcy, którzy chcą nauczyć się angielskiego i trochę się przy tym pośmiać (a może i uronić łzę).

I ty – czyli ktoś, kto lubi przeglądać listy z kategoriami jak powyższe, ale żadna do niego nie pasuje.

Rozdział pierwszy. Tata kontra życie

Twoje życie bez dziecka jest niewiele warte

„Dlaczego tu jestem?”

To pytanie na pewno przemknie ci przez myśl podczas suto zakrapianego, przepysznego brunchu z przyjaciółmi.

„Po co to wszystko?”

To inne pytanie. Pojawi się, kiedy będziesz się zachwycać smakowitym jajkiem po florencku. Człowiek zadaje je sobie, odkąd tylko zrezygnował z pisania po ścianach jaskini i zaczął rozmyślać nad równowagą między życiem zawodowym a prywatnym.

„Jaki mam cel?”

To dopiero pytanie! Czy celem jest brunch? A może twój zespół muzyczny? Albo praca? (Przy okazji: czy ty w ogóle pracujesz?) Masz dużo wolności, to się zgadza, ale co z nią robisz? Spędzasz życie na oglądaniu telewizji, zbieraniu komiksów lub spaniu. Czas przecieka ci przez palce. Wykonaj teraz wysiłek umysłowy i pomyśl:

– Co by się stało, gdyby zamienić wczorajsze nocne jedzenie skrzydełek na zajęcie, które nada życiu sens?

– Co by się stało, gdybyś stracił wolność, ale poczuł, że dzieje się to z naprawdę ważnego powodu?

– Co by się stało, gdybyś stracił święty spokój i ciszę, ale w zamian dostał śmiech, płacz i narzekanie – ale potem znowu śmiech?

Bycie ojcem można opisać tak: dziecko nadaje życiu znaczenie, wypełniając twoje dni śmiechem, płaczem, narzekaniem i ponownie śmiechem. Masz ochotę wstąpić do klubu tatusiów?

Skoro nie jesteś wybitnym gitarzystą, to może będziesz wybitnym ojcem

Na pewno wiele rzeczy ci się do tej pory w życiu nie udawało. Już wiesz, że nigdy nie zostaniesz świetnym gitarzystą ani profesjonalnym graczem komputerowym. Filmiki, które do tej pory kręciłeś, nigdy nie cieszyły się specjalną popularnością. Nie trać nadziei: zawsze może się okazać, że będziesz wspaniałym tatą. Czy to nie brzmi lepiej niż bycie dobrym gitarzystą? Czy to nie ma większego znaczenia niż kariera w świecie gier komputerowych? Miałeś obsesję na punkcie lajków na Facebooku – teraz możesz mieć obsesję na punkcie swojego dziecka.

Kilka dobrych powodów, dla których warto mieć dziecko

Główny powód jest taki, że dziecko to ktoś, kto – przynajmniej przez jakiś czas – będzie cię bardzo lubił. A nawet kochał. Będzie się do ciebie przytulał, pisał dla ciebie słodkie wierszyki i dawał ci buziaki. (Obiecałem sobie, że nie popłaczę się, pisząc te słowa).

Bycie ojcem sprawia, że stajesz się lepszym człowiekiem. Naprawdę tak myślę. Jeden z moich przyjaciół twierdzi, że przed narodzinami dziecka wydaje ci się, że masz w sercu określoną pojemność na miłość. Ale ono sprawia, że tego miejsca robi się dużo więcej – z czego na pewno nie zdawałeś sobie sprawy. To jak dziwny sen, w którym odkrywasz, że masz w mieszkaniu pokój, o którym całkiem zapomniałeś. Nie jest to jednak jak sen, w którym okazuje się, że masz głowę z kiełbasy i nikt ci o tym nie powiedział.

Jesteś gotowy na dzieci? Nie? W takim razie zacznijmy od początku.

Kim są dzieci?

Dobrze to wiesz, moglibyśmy na tym skończyć.

Jednak nie?

W porządku, nie jesteś wielbicielem maluchów. Mam cię! Nic się nie martw. Wielu mężczyzn zostało świetnymi tatusiami, choć nie przepadali za dziećmi. Wciąż jest dla ciebie nadzieja…

Widziałeś już dzieci w różnych miejscach, ale nigdy nie zaprzątałeś sobie nimi głowy. Miałem tak samo, kiedy nie byłem tatą. Ci, którzy nie mają potomstwa, nie zostali jeszcze oświeceni, nie odkryli, na czym polega wyjątkowość tych małych ludzi. To dlatego, że nie zwracają na nich uwagi. Lepiej upewnijmy się, że znasz odpowiedź na pytanie: kim są dzieci?

Pamiętaj, że dziecko to miniaturowa wersja człowieka. Jest jednak jedna ważna rzecz, o której nie dowiesz się, póki nie będziesz rodzicem – nie wszystkie dzieci są takie same.

Pomieszałem ci w głowie? Zgadza się, niektóre dzieci są starsze. A te starsze i młodsze to jak dwa różne gatunki. Zatem – dzieci można podzielić na następujące kategorie:

– NOWORODEK: To dziecko, na widok którego myślisz: „Naprawdę jest malutkie”.

– STANDARD: To klasyczne dziecko, nie za małe, nie za duże. Jeszcze nie chodzi i nie mówi. Zajmuje się typowymi dla standardowych dzieci aktywnościami, jak picie mleka czy rzucanie przedmiotów na podłogę.

– SPOKO: To dziecko ma osobowość. Jest naprawdę spoko. Tę kategorię nazywam czasem „Ciekawe”.

– NARZEKACZ: To może być dziecko w wieku od roku do trzech lat. Już chodzi? Jest trochę denerwujące? To na pewno ten przedział wiekowy.

– TEŻ DZIECKO, ALE WIĘKSZE (opracowuje skomplikowany napad na bank, w czasie którego ty wchodzisz do banku z wózkiem, a ono wyskakuje z niego z bronią i żąda pieniędzy): To raczej mały bandyta, a nie dziecko. Sprawdź w mojej książce Tata kontra mały bandyta.

Teraz, kiedy już wiesz, kim jest dziecko, nasuwa się kolejne pytanie:

Czy jesteś gotowy, żeby mieć dziecko?

Nie jesteś, problem jednak polega na tym, że pytanie jest źle zadane. Powinno brzmieć:

Czy kiedykolwiek będziesz gotowy, żeby mieć dziecko?

Jeśli jesteś podobny do mnie, na pewno chciałeś zrobić tysiące rzeczy, zanim pojawi się w twoim życiu dziecko. To właśnie te rzeczy miałyby sprawić, że będziesz gotowy. Chciałbyś:

– być szczęśliwy;

– być dojrzały;

– mieć pieniądze;

– mieć plan na każdą ewentualność;

– mieć wystarczająco duże mieszkanie, a nie kawalerkę;

– nie być frajerem (tak jakby to w ogóle było możliwe);

– czuć się gotowy.

Bycie gotowym jest przereklamowane i dochodzenie do tego stanu może trwać wiecznie.

Czy nie powinieneś być chociaż dorosły?

Znowu odpowiedź brzmi: nie.

Oto mądrość, którą zdobyłem dzięki temu, że sam jestem rodzicem: można być dorosłym, nie dorastając.

To znaczy, że możesz wyglądać jak dorosły człowiek, ale wcale się tak nie czuć. Dorośli są przecież tacy poważni. Mocno stąpają po ziemi. Są pewni siebie i nie muszą się już zmieniać. Kiedy jesteś dzieckiem, większość dorosłych – a zwłaszcza ojców – właśnie tak postrzegasz.

Jednak kiedy sam stajesz się dorosły, zdajesz sobie sprawę, że większość dorosłych, których znasz, wcale nie dorosła. Sami nie wiedzą, co robią. Może gangster z twojej klasy z liceum zostanie policjantem? A twój ekscentryczny współlokator, który wyjadał ci jedzenie z lodówki, będzie producentem telewizyjnym? To możliwe, nawet jeśli oni wcale się nie zmienili.

Wychodzi na to, że każdy trochę udaje, a już na pewno ci, którzy sami są przekonani, że są dorośli. Tak naprawdę nikt nie jest dorosły.

Dobra wiadomość jest taka, że jako dorosły możesz ściemniać tak samo jak wszyscy pozostali! A jeśli zostaniesz rodzicem, będziesz musiał to robić. Wniosek jest jeden – nie jesteś dorosły i nie jesteś gotowy, by zostać ojcem. Po prostu nim zostań.

Może najpierw kupię psa?

To częsty pomysł: „Kupię psa, zanim zdecyduję się na dziecko. W ten sposób przyzwyczaję się do opieki nad inną istotą”. Dobry pomysł – najpierw możesz mieć psa. Ale prawda jest taka, że nie da się od razu wskoczyć na etap psa.

Prawidłowa kolejność jest następująca:

1. Roślina.

2. Miseczka, do której zawsze odkładasz klucze, żeby ich nie zgubić.

3. Rybka.

4. Nowa roślinka (pierwsza uschła).

5. Kot (opcjonalnie).

6. Drugi kot, żeby ten pierwszy miał towarzystwo.

7. Wspólny kalendarz, który naprawdę sprawdzacie z żoną.

8. Nowy kot (nie pytaj dlaczego).

9. Pies.

10. Dziecko.

Czy psy są jak dzieci?

Opieka nad psem może cię wspaniale przygotować do posiadania dziecka. Zwłaszcza że właśnie teraz psy i dzieci są do siebie bardziej podobne niż kiedykolwiek wcześniej. Psy upodobniły się do dzieci. Obydwa gatunki mają:

– ludzkie imiona,

– słodkie ubranka,

– wózki.

Dzieci też są podobne do psów, ponieważ:

– mają psie imiona;

– reakcja otoczenia na zabranie ich do restauracji, w której nie są mile widziane, jest niemalże identyczna;

– działają bez zarzutu przez mniej więcej 13 lat.

Nie, psy nie są jak dzieci

Pomimo wyżej wymienionych podobieństw możesz być pewny, że dzieci i psy nie są takie same, niezależnie od tego, co mówi twoja koleżanka z pracy.

Psy nie będą:

– prosić o pieniądze;

– obrażać się za twoje żarty;

– kochać cię, potem tolerować, nienawidzić i znowu kochać.

Dzieci nie będą:

– lizać pupy innego dziecka, a potem ciebie;

– szczekać bez powodu, niezależnie od tego, czy będziesz tego zabraniać, czy nie;

– kopać w śmieciach, tarzać się w padlinie i wyć w czasie kąpieli. Choć co do tego ostatniego nie mam stuprocentowej pewności.

Więc spokojnie możesz najpierw sprawić sobie psa. Będzie cię kochał i dzięki niemu przyzwyczaisz się do regularnego karmienia drugiej istoty. Potem pies może być towarzyszem twojego dziecka – będzie to kolejne stworzenie, które przez twoją latorośl zostanie sterroryzowane i zdominowane. Sytuacja zmieni się dopiero, kiedy pojawi się drugie dziecko.

Rozdział drugi. Tata kontra ciąża

Napięcie rośnie

Ciąża i poród: niesamowite!

Okres ciąży to zarazem dziwny i ekscytujący czas dla ciebie oraz twojej żony. Kiedy moja żona zaszła w ciążę, po raz pierwszy musieliśmy coś naprawdę zaplanować.

Kilka lat wcześniej zaplanowaliśmy nasz ślub, który okazał się najlepszy w historii (chyba wszyscy, którzy na nim byli, się ze mną zgodzą). Teraz jednak myślę, że to było raczej ćwiczenie z kosztorysowania i usadzania dziwnych gości przy stole, a nie planowanie nowej drogi życia. Wtedy wydawało mi się, że decyzja o rezygnacji z tortu na rzecz babeczek miała spore znaczenie, ale z perspektywy czasu uważam, że w porównaniu z zamiarem posiadania potomstwa nie była aż tak ważna. Może dlatego, że dzieci i tak nie przychodzą na świat oblane lukrem.

Oczekiwanie na dziecko to czas planowania. Musieliśmy przygotować się na to zarówno psychicznie, jak i strategicznie. Czy zostajemy w naszej kawalerce na czwartym piętrze? Jak możemy trochę zaoszczędzić? Jak damy dziecku na imię? Gdzie powinno stanąć łóżeczko?

Okazało się, że ten czas był ekscytujący. Wyobrażaliśmy sobie, jak to jest: być rodzicami i założyć rodzinę – choć wszystko to brzmiało jak nasz, i tylko nasz, żart. Niczym coś fajnego, o czym nikt inny nie wie – tajemnica z tej samej serii co: „Dziś nie mam na sobie bielizny”.

Dotarło do mnie, że muszę wziąć sprawy w swoje ręce. Wiadomo, że w każdym związku trzeba dbać o siebie nawzajem. Wiadomo, jaki jest podział obowiązków, np. kiedy nie działa internet, to ja walczę z ruterem. Ale namacalność tej zmiany objawiająca się w postaci ciążowego brzuszka mojej żony sprawiła, że wszystko stało się dużo mniej teoretyczne. Trudno pozostać obojętnym wobec jej złego samopoczucia i zmieniającego się ciała, czy też łokcia naszego nienarodzonego dziecka, który właśnie wbija się w jej żołądek.

Czyste szaleństwo? Spokojnie, masz około dziewięciu miesięcy, żeby do wszystkiego się przyzwyczaić. Czas start!

Skoro nie ty jesteś w ciąży, to jakie są twoje zadania?

Inne książki powiedzą ci wszystko o medycznych aspektach różnych etapów ciąży. Wszystkie skupią się na tym, co dzieje się w pierwszym, a co w trzecim trymestrze. Jednak żeby wiedzieć, jak to będzie wyglądało z perspektywy obserwatora, koniecznie sięgnij po poniższe podsumowanie.

Etapy ciąży (obserwowane z bliska)

1. Może ciża, a może nie.

2. Ciąża, ale to wciąż podejrzane.

3. Ciąża, ale to tajemnica.

4. Ciąża, a nie wzdęcia.

5. Na bank ciąża. Powiedzmy wszystkim!

6. Bardzo ciąża, brzuch chyba nie może być jeszcze większy.

7. Ciąża nie do uwierzenia, ciąża z każdej strony. Czy ona połknęła arbuza?!

8. Dziecko.

Nie będzie ci dane doświadczyć wszystkiego

Oczywiście, że nie tylko o to chodzi, ale jednak nie da się ukryć, że niektóre doświadczenia związane z ciążą będą zarezerwowane wyłącznie dla twojej żony: to w jej brzuchu rośnie inny człowiek, to z jej ciała wychodzi inny człowiek i to ona karmi tego człowieka piersią. Nawet najbardziej empatyczni przyszli tatusiowie muszą zadowolić się jedynie opisem tego, co czuje kobieta, kiedy w jej ciele rozwija się dziecko.

Pomagaj z całych sił

Nie bądź bezużyteczny. Niektórzy ojcowie nie zajmują się niczym, co związane z ciążą, tłumacząc to właśnie swoim statusem obserwatora. Mam jednak przeczucie, że ty jesteś Tatusiem Nowej Generacji, więc moim zdaniem powinieneś pomagać z całych sił i być najlepszym możliwym wsparciem. Zastanów się: kim byłby Batman bez Robina? Albo chleb bez masła?

Tytuł oryginału: Man vs. Child. One Dad’s Guide to the Weirdness of Parenting

Tekst: Doug Moe

Ilustracje: Jordan Awan

Tłumaczenie: Ewa Weydmann

Redaktor inicjująca: Olga Święcicka

Redaktor prowadząca: Maria Gładysz

Redakcja: Zofia Kozik

Korekta: Jolanta Gomółka

Projekt layoutu: Danielle Young

Skład i łamanie: Gravite DTP – Radosław Pazdrijowski

Projekt okładki: Anna Gaik-Czasak

Copyright © Doug Moe, 2017

Illustrations copyright © Jordan Awan, 2017

First published in the English language in 2017 by Abrams Image, an imprint of Harry N. Abrams, Incorporated, New York

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o., Warszawa 2018

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

All rights reserved in all countries by Harry N. Abrams, Inc.

Wydawca:

Grupa Wydawnicza Foksal sp. z o.o.

ul. Domaniewska 48, 02-672 Warszawa

tel. 22 828 98 08, faks 22 395 75 78

e-mail: biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-6880-3

Wydanie I 

Warszawa 2019

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.