Spis treści

SPIS TREŚCI

Wstęp

Miliarder albo bankrut

Biedni zwycięzcy

Slumsy jako usługa

Fucha czyni wolnym

Wciskanie cracku dzieciakom

To się nazywa kapitalizm

Porażka jako sukces

Arystokracja umysłowa

Naprzód, mechaniczni żołnierze

Ogniska w dolinie

Epilog

Podziękowania

Przypisy

Indeks

Seria: MUNDUS. Fenomeny

Projekt okładki Agnieszka Winciorek

Tytuł oryginału: LIVE WORK WORK WORK DIE: A Journey into the Savage Heart of Silicon Valley

LIVE WORK WORK WORK DIE by Corey Pein Copyright © 2017 by Corey Pein Published by arrangement with Metropolitan Books, an imprint of Henry Holt and Company, New York

© Copyright for Polish Translation and Edition by Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2019 All rights reserved

Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i rozpowszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy.

ISBN 978-83-233-4597-8

ISBN 978-83-8179-517-3 (e-book)

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków

tel. 12 663-23-80, fax 12 663-23-83

Dystrybucja: tel. 12 631-01-97, tel./fax 12 631-01-98

tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl

Konto: PEKAO SA, 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325

Vom Affen zum Roboter

Człowiek współczesny nie zastanawia się, jaką cenę będzie musiał zapłacić za swoją potęgę. Powinniśmy zadawać sobie to pytanie.

– Jacques Ellul,The Technological Society, 1954

Wstęp

Miliarder albo bankrut

Naiwni wyznawcy bywają najzacieklejszymi heretykami. To mój przypadek. Jako dzieciak sam nauczyłem się programowania na zakurzonym kompie Commodore 64. Na dobrą sprawę jako cudowne dziecko powinienem był zostać miliarderem najpóźniej na pierwszym roku studiów. Ale dałem ciała. Zamiast opuszczać zajęcia, żeby pracować w akademiku nad rewolucyjną stroną internetową, poddałem się czarowi muzyki, książek i dziewczyn. Jakiż byłem krótkowzroczny! Jak bardzo pobłądziłem! Mój potencjał dochodowy zleciał na łeb na szyję, kiedy przestałem pisać programy, a zacząłem pisać do gazet. W następnych latach, gdy branża, z którą na swoje nieszczęście się związałem, straciła swoją dotychczasową pozycję na rzecz internetu, spoglądałem z zazdrością na komputerowych guru, na zwycięzców, na pionierów. Oni mieli pomysły. Mieli energię. A co najważniejsze, mieli pieniądze. Czemu nie miałbym dołączyć do ich grona?

W 2010 roku moja dziewczyna i ja rzuciliśmy robotę w gazecie i uciekliśmy do Anglii, gdzie założyłem swój pierwszy start-up. Był to niszowy portal informacyjny. Biorąc przykład z dziennikarzy, którzy z oddaniem rozkręcali własne biznesy, korzystałem z taniej siły roboczej w postaci mojej skromnej osoby. Po dwóch latach pracy po dwanaście godzin na dobę w charakterze wydawcy, programisty, redaktora naczelnego i reportera, doszedłem do ściany. Zawiesiłem działalność i zacząłem szukać innej roboty. Mój pierwszy start-up okazał się niewypałem. A to oznaczało, że ja sam zawiodłem. Jak inaczej wytłumaczyć moją porażkę? Wiadomo przecież, że internet zapewnia wszystkim równe szanse, jest wolną i pozbawioną ograniczeń przestrzenią wymiany, w której najlepsze pomysły są po prostu skazane na sukces. Taka była wówczas fundamentalna retoryka tego medium, jego mantra, kwestionowana tylko przez zrzędliwych malkontentów i cyników. Był to również stek bzdur, choć wtedy jeszcze tego nie rozumiałem.

W okresie burzliwych przemian zawodowych stałem się namiętnym czytelnikiem blogów informatycznych. Początkowo odwiedzałem je, szukając pomocy w rozwiązywaniu problemów z programowaniem. Wkrótce jednak uzależniłem się od nich i w niewłaściwie pojmowanym dążeniu do osiągnięcia większej „produktywności” pochłaniałem niezliczone strony wypełnione poradami i materiałami motywacyjnymi, przeznaczonymi głównie dla takich potencjalnych założycieli start-upów jak ja. Nocami, leżąc w łóżku, z ręką zesztywniałą od trzymania smartfona, szukałem pociechy w strumieniu optymistycznych wiadomości napływających nieprzerwanie na portal Hacker News, forum dyskusyjne speców od komputerów prowadzone przez fundusz VC* i inkubator start-upów Y Combinator. Założyciele strony wydawali się godni zaufania, a autorzy komentarzy sprawiali wrażenie kompetentnych. Tytuły inspirujących artykułów zamieszczanych na stronie Hacker News utwierdzały mnie w przekonaniu, że mój przypadek nie był odosobniony: „Upadaj szybko, upadaj często, upadaj planowo”, „Szybka porażka oznacza częste porażki” i najbardziej lapidarny, „Sukces przez porażkę”. Wziąłem sobie to wszystko do serca. Zacząłem postrzegać swoje niepowodzenie jako cenne doświadczenie kształtujące charakter. Ale temu procesowi samokształcenia towarzyszyło jeszcze inne zjawisko. Rzecz w tym, że nie tylko zdecydowałem się na zmianę zawodu i uległem modzie na „uczenie się kodowania”. Byłem równocześnie indoktrynowany bałamutną ideologią. Przepełniony dumą, że udało mi się przyswoić nowe, „cenne” umiejętności – potrafiłem stworzyć aplikację w Ruby on Rails, nauczyłem się zarządzać wirtualnym serwerem! – nie dostrzegałem, że umiejętności te można było przekształcić w źródło utrzymania tylko w jeden sposób: akceptując ekonomikę cyfrowego świata, w którym wielkie korporacje dyktują warunki. Będąc spragnionym sukcesu właścicielem strony internetowej i aspirującym niezależnym dziennikarzem, zachowywałem się jak zamknięty w zagrodzie cielak, któremu się wydaje, że cała farma należy do niego.

W 2012 roku zacząłem pracować dla awangardowego internetowego serwisu informacyjnego Demotix, który sprzedawał mediom materiały dostarczane przez pracujących na własny rachunek fotoreporterów z całego świata. Kiedy rozpoczynałem pracę jako redaktor naczelny, Demotix współpracował już z trzydziestoma tysiącami fotografów i zatrudniał niewielki zespół pracowników etatowych. W otwartym pomieszczeniu z wielkimi pufami sako i automatycznym ekspresem do kawy czułem się jak w siedzibie rasowego start-upu z branży IT. Nasze biuro mieściło się w londyńskiej filii głównego inwestora, należącej do Billa Gatesa korporacji Corbis, z siedzibą w Seattle.

Krótko po objęciu przeze mnie nowego stanowiska korporacja Corbis wykupiła Demotix. Jego założyciele – którzy moim zdaniem mieli jak najlepsze intencje – całkowicie wycofali się z interesu. Oznajmiono wszystkim, że przejęcie firmy to wspaniała nowina. „Jest to olbrzymi krok na drodze do realizacji naszego nadrzędnego celu”, napisano w oficjalnym komunikacie. Obiecywano w nim także, że Corbis dochowa wierności wyznawanym przez nas „wartościom: obronie wolności słowa i relacjonowaniu wydarzeń, o których opinia publiczna jest niewystarczająco informowana”. Zastanawiałem się, jaki będzie mój budżet wydawniczy teraz, kiedy znaleźliśmy się na liście płac bajecznie bogatego Gatesa – pięcio- czy może sześciocyfrowy?

Poznaliśmy straszliwą prawdę, kiedy z Nowego Jorku przyleciał z wizytą jeden z menedżerów Corbisa. Nazwałem go Trutniem. Chwalił się, że nie czytuje prasy codziennej – naszego najważniejszego klienta – a mimo to jakimś cudem odpowiadał w firmie za „wiadomości, sport i rozrywkę”. Truteń na dzień dobry zaserwował nam prezentację w Power Poincie, która jak przypuszczałem, była czymś w rodzaju ceremonii powitalnej, praktykowanej na statku bazie w Seattle. Później po kolei, małymi grupkami, siadaliśmy na czerwonych, biurowych sofach, aby wysłuchać, co Truteń ma nam do powiedzenia. Z szerokim, nieszczerym uśmiechem na twarzy zapoznawał nas z nowymi realiami. „Korporacji Corbis zależy na dwóch rzeczach”, wyjaśnił. „Pierwsza to zarabianie pieniędzy. Druga to innowacyjność i rewolucyjne zmiany. Moim zdaniem Billa interesuje przede wszystkim ten drugi element – innowacje i zmiany”.

Gapiliśmy się na niego bez słowa. Znając moich angielskich kolegów, wiedziałem, że mogą trwać w tym niezręcznym milczeniu bez końca, ale zdawałem sobie sprawę, że Truteń oczekuje jakiejś reakcji. Ponieważ poruszył już wcześniej temat pieniędzy, wyjaśniłem, że wielu naszych fotografów zadłuża się – nie wspominając już o narażaniu się na uwięzienie, uprowadzenie, a nawet utratę życia – żeby móc podróżować do regionów ogarniętych wojną i przesyłać wykonane przez siebie fotografie naszemu skromnemu start-upowi. Być może teraz, dzięki wielkim zasobom, jakimi dysponuje Corbis, moglibyśmy zacząć wypłacać tym fotografom jakieś skromne diety, powiedzmy, 100 dolarów dziennie. „Mowy nie ma”, stwierdził Truteń. Dokładnie tak samo odniósł się do kwestii ubezpieczenia zdrowotnego.

Najgorsze było jeszcze przed nami. Jak się okazało, korporacja Corbis miała skrajnie odmienny od naszego pogląd na to, co jest, a co nie jest newsem. Nowe szefostwo skarżyło się, że poświęcamy zbyt wiele uwagi protestom ulicznym i pożarom fabryk w odległych krajach. To za trudne. Zbyt ponure. Nowi właściciele firmy życzyli sobie, żeby nasi fotografowie biegali za gwiazdami telewizyjnych reality shows, pozującymi na czerwonym dywanie. Najwidoczniej Kardashianek nigdy za wiele. Truteń dał nam jednoznacznie do zrozumienia, że Corbis nie ma nic przeciwko otrzymywaniu fotoreportaży z walk w Syrii, Mali czy jakimś innym żałosnym kraiku, w którym akurat rozpętało się piekło, pod warunkiem że nie będziemy się zbytnio angażować, gdy nasi wolni strzelcy znajdą się w tarapatach.

Niebawem my, „świeżo pozyskane talenty”, odkryliśmy, że Truteń miał niecny plan pozbycia się połowy zespołu. Przy okazji zupełnie przypadkiem zamierzał przejąć lwią część moich dotychczasowych obowiązków jako redaktora naczelnego, podczas gdy ja miałbym odpowiadać za enigmatyczną „społeczność” czy coś równie bezsensownego. Odszedłem.

Kilka lat później Gates sprzedał Corbis chińskiej spółce, w której pakiet większościowy posiadał jego główny rywal, Getty Images. Demotix zniknął z rynku bez ostrzeżenia, zostawiając tysiące wolnych strzelców na lodzie, bez zleceń i bez grosza przy duszy – a wielu także w miejscach, gdzie groziło im poważne niebezpieczeństwo – i odcinając im dostęp do zdjęć, które umieścili na serwerach Corbisa. W rękach nabywcy znalazło się również przebogate archiwum fotograficzne korporacji Corbis, w tym słynne zdjęcie Nieznanego Buntownika (Tank Man), wykonane podczas protestów na placu Tiananmen. Gates sprzedał ów kultowy obraz odwagi i sprzeciwu wobec przemocy firmie, która mogła zostać zobligowana przez chiński rząd do jego ocenzurowania.

Kiedy zrezygnowałem z pracy u Wielkiego Ważniaka, przez kilka dni pławiłem się w poczuciu własnej prawości. „Może na jakiś czas wrócę do pisania”, mówiłem przyjaciołom. Następny rok spędziłem na błogim nieróbstwie, właściwie nie zdejmując piżamy. Później uznałem jednak, że najwyższy czas wziąć się w garść i znaleźć coś nowego, w czym znów mi się nie powiedzie – tylko co?

Rozważyłem możliwości. Mogłem spróbować szczęścia z następnym efemerycznym internetowym start-upem. Mogłem znów poszukać dla siebie miejsca w mojej wymierającej branży – prasie drukowanej. Mogłem też powrócić do zmywania podłóg, czym trudniłem się tuż po studiach. Gdzie popełniłem błąd? Co takiego miał Bill Gates, czego ja nie miałem – rzecz jasna oprócz wielomiliardowej fortuny? Rozumując w ten sposób, doszedłem w końcu do wniosku, że rozwiązanie mojego problemu jest banalnie proste: muszę zostać miliarderem, tak jak mój były pracodawca.

W dwudziestym pierwszym wieku zostanie miliarderem to chyba najbardziej upragniony rodzaj kariery, który ma zdecydowaną przewagę nad takimi dynamicznie rozwijającymi się formami zatrudnienia jak pańszczyzna czy praca niewolnicza. A jego zalety są nie do przebicia! Przed powstaniem korporacji U.S. Steel w 1901 roku na świecie nie było ani jednej firmy wartej miliard dolarów, nie wspominając już o samych miliarderach. Dziś mamy więcej miliarderów niż kiedykolwiek wcześniej – według zestawienia najbogatszych ludzi na świecie opracowanego przez „Forbesa” do tego zacnego i wciąż powiększającego się grona należy ponad dwa tysiące osób. Nie ma już chyba kwestii związanej ze sferą geopolityki, środowiska naturalnego czy też ludzkiego doświadczenia, która nie znajdowałaby się w obrębie ich wpływów. Tak się składa, że najsłynniejsza amerykańska fabryka miliarderów znajduje się na budzącym największe zainteresowanie – mimo niemal całkowitego niezrozumienia panujących tam porządków – skrawku przedmieścia na świecie: w Dolinie Krzemowej.

Dolina Krzemowa, ta kolebka przełomowych innowacji i siedziba bohaterów high-techu, wabi ambitnych, zdolnych i myślących perspektywicznie ludzi z całego świata niczym syrena. Tamtejsze wyjątkowe podejście do gromadzenia majątku – nazwijmy je „metodą Doliny Krzemowej” – zostało docenione przez samego prezydenta Baracka Obamę. W swoim orędziu noworocznym zadeklarował wsparcie dla „każdego niebojącego się ryzyka, przedsiębiorczego człowieka, który pragnie zostać nowym Steve’em Jobsem”.

Czyż wszyscy nie powinniśmy należeć do jednego procenta najbogatszych?

Niezależnie od tego, co mogliście słyszeć, ciężka praca w wybranym zawodzie to zdecydowanie najgłupszy sposób na dołączenie do klubu miliarderów. W Dolinie Krzemowej – tej ciepłej, kuszącej kolebce bezwzględnej, morderczej przedsiębiorczości – najbystrzejsi na świecie absolwenci studiów menedżerskich i informatycznych odkryli skrót wiodący prosto do bajecznych bogactw. Wyglądało na to, że dzięki wykorzystaniu cudownych mocy internetu każdy ubogi głupek może zostać współczesną wersją pana feudalnego. Publikowany co roku Silicon Valley Index, badanie gospodarcze opracowywane przez regionalny think tank i lokalną fundację społeczną, wykazuje, jak świetnie radzi sobie Dolina w porównaniu z resztą kraju. Jak wynika z raportu, od 2007 roku, kiedy pojawiły się pierwsze symptomy kryzysu gospodarczego, w Dolinie Krzemowej odnotowuje się systematyczny wzrost zatrudnienia, podczas gdy w całych Stanach Zjednoczonych panuje – w najlepszym przypadku – zastój. Najbardziej dynamicznie rozwija się klasa posiadająca – założyciele start-upów, inwestorzy, zajmujący stanowiska kierownicze, posiadacze udziałów kapitałowych i pośrednicy pobierający prowizje. Dawniej firmy te ograniczały swoje aspiracje do sprzętu i oprogramowania komputerowego, obecnie jednak intensywnie rozszerzają obszar swoich zainteresowań o takie dziedziny, jak zarządzanie, finanse i biologia. Ambitni absolwenci najbardziej prestiżowych uczelni, którzy wcześniej ściągali tłumnie na Wall Street, teraz pakują manatki i wyruszają na zachód. CNBC (największa na świecie sieć telewizyjnych kanałów informacyjnych specjalizujących się w tematyce ekonomicznej) doniosła, że „rosnąca liczba finansistów i studentów szkół biznesu rezygnuje z pracy w bankowości na rzecz zatrudnienia w branży zaawansowanych technologii”. Zapomnijcie o Goldman Sachs. Myślcie o Google.

Nie dajcie się zwieść: jedyny sposób, żeby zagwarantować sobie przetrwanie ciężkich czasów, które was czekają, to posiadanie bajecznego majątku. Nikogo nie będzie obchodzić, skąd wzięliście pieniądze. W epoce, gdy nierówności w sferze materialnej osiągają niespotykaną dotąd skalę, mamy tylko jedną alternatywę – zostać miliarderem albo pójść na dno. Możecie się teraz zżymać, ale na pewno pożałujecie, że nie znaleźliście czasu, żeby dorobić się miliardów, kiedy w pracy zastąpią was roboty i nie będzie was stać na zakup nowego, ekonomicznego samochodu, dzięki któremu nużące, wielogodzinne jeżdżenie dla Ubera zacznie się w końcu opłacać. A poza tym – czy naprawdę chcecie pracować do końca życia? Oczywiście, że nie. Nikt nie chce. Ja na pewno nie.

Kiedy zaczynałem pisać tę książkę, nadałem jej prowizoryczny tytuł „Jak zarobić 30 miliardów dolarów metodą Doliny Krzemowej”. Mój plan zakładał, że rozwinę internetowy start-up i stanę się obrzydliwie bogaty, pisząc równocześnie książkę o tym, jak rozwinąć internetowy start-up i stać się obrzydliwie bogatym – metodą Doliny Krzemowej! Wprawdzie już dwa razy nie powiodło mi się w tej samej dziedzinie, ale nie próbowałem jeszcze ponieść porażki na najgorętszym rynku start-upów na świecie, w Bay Area**. Wyjechałem z domu z plikiem wizytówek własnego wyrobu i garścią niedoważonych pomysłów. Jeden z nich był wyjątkowo głupi – wydawało mi się, że jakimś cudem zdołam wykonać skok na główkę do brodzika z otwartym odpływem, jakim było środowisko start-upów w San Francisco, nie robiąc sobie przy tym większej krzywdy. Nie muszę chyba dodawać, że nie trafiłem na żyłę złota – ani nawet na piryt – tylko grzmotnąłem w twardy beton. Prawdziwymi problemami nie były kiepskie wyczucie czasu ani niedbała realizacja moich zamierzeń, choć z całą pewnością można było mi zarzucić jedno i drugie. Problem polegał na beznadziejnym braku zdecydowania. Czy przyjechałem do Doliny jako dziennikarz, czy raczej jako biznesmen? Oszukiwałem sam siebie, wierząc, że zdołam grać obydwie role, unikając przy tym nierozwiązywalnych konfliktów. Nic z tego. U podstaw mojej dziennikarskiej misji leżała głęboka niechęć, jaką żywiłem wobec branży najnowszych technologii. W końcu to ona pozbawiła mnie środków do życia, nie zostawiając mi nic prócz memów. Uprowadziła moich przyjaciół i codziennie przysyłała mi list z żądaniem okupu, nazywany inaczej Facebookiem, w którym zakładnicy zapewniali, że wszystko jest w porządku, że są dobrze traktowani, że jedzenie jest wyśmienite; ale ja wiedziałem swoje. Branża Big Tech niszczyła każde przyjemne doświadczenie na tym świecie. I nie przestanie tego robić, dopóki nie sprowadzi wszystkiego do tylko jednej rzeczy: gapienia się w ekran. Moja misja jako przedsiębiorcy wymagała natomiast, żebym pozornie akceptował to wszystko, do czego prywatnie czułem szczere obrzydzenie. Na własne życzenie znalazłem się w sytuacji bez wyjścia. Po pewnym czasie targające mną sprzeczności wykończyły mnie tak bardzo, że kompletnie załamany leżałem w pozycji embrionalnej na zapadniętym materacu w zapyziałym mieszkaniu wynajętym przez Airbnb, otoczony przez puste butelki po piwie i małe, smutne pamiątki po życiu, które porzuciłem.

Moja podwójna rola dziennikarza i biznesmena była także źródłem różnorodnych dylematów natury etycznej oraz konfliktów interesów. Od czasu do czasu przynosiła mi jednak pewne korzyści. Na przykład organizatorzy konferencji poświęconych zaawansowanym technologiom wyłudzają setki, a nawet tysiące dolarów od każdego z żałosnych frajerów, którzy ustawiają się w kolejkach, żeby wysłuchać odpowiednika reklamy informacyjnej z ust jakiegoś nerda zajmującego nieznacznie wyższą pozycję w hierarchii dziobania. Zwyczajnie nie było mnie stać na płacenie za udział w tych wszystkich konferencjach, ale wiedziałem, że jako reporter i pisarz mogłem załatwić sobie darmowy wstęp dla VIP-ów w zamian za obietnicę reklamy. Uciekałem się do tego sposobu przy każdej nadarzającej się okazji. W niektórych sytuacjach wspominanie o dziennikarskiej przeszłości nie leżało w moim interesie. Niemal zawsze mówiłem ludziom, że pracuję nad książką o branży zaawansowanych technologii. Rzadko jednak prosiłem kogokolwiek o wywiad. Zakładałem po prostu, że mogę upublicznić wszystko, co usłyszę. Zresztą prawie nikt nie prosił mnie, żebym nie cytował jego wypowiedzi. Prawdę powiedziawszy, nigdy nie mówiłem dokładnie, jaką książkę piszę. Byłem też dyskretny. W większości przypadków nie rozmawiałem z ludźmi z notatnikiem w ręku; przeważnie trzymałem go w tylnej kieszeni. Nie jestem jednak jakimś terrorystą. Uważam, że nie należy narażać cywili. Dlatego ilekroć uznałem, że podanie czyjegoś prawdziwego imienia i nazwiska byłoby nie w porządku – jak choćby w przypadku współlokatorów – zmieniałem je. W mojej książce nie ma fikcyjnych postaci, skonstruowanych z kilku rzeczywistych. Wszystko, co opisałem, wydarzyło się naprawdę, czasami tylko w innej kolejności. Starałem się jak najwierniej przytaczać wypowiedzi moich rozmówców, a wiarygodność moich źródeł jest łatwa do sprawdzenia. Nie jest to dziennikarstwo w najczystszej postaci, ale jest szczere i uczciwe. Pragnąłem zgromadzić możliwie najbardziej autentyczne doświadczenia jako początkujący przedsiębiorca, nie udając, że pracuję „pod przykrywką”. Z perspektywy czasu uważam, że moje zadanie byłoby o wiele łatwiejsze, gdybym posługiwał się fikcyjnym nazwiskiem, zmyślonym CV i szedł po trupach do celu. Ale jestem kiepskim kłamcą, a poza tym przypuszczam, że za moim szalonym planem kryła się pewna skłonność do autodestrukcji.

Najbardziej niesamowite w Dolinie Krzemowej w tamtych szalonych dniach 2015 roku było to, że większość ludzi nie kpiła ze mnie, kiedy mówiłem, że zamierzam w krótkim czasie zarobić miliard dolarów dzięki start-upowi, o którym dosłownie nikt nigdy nie słyszał. W tamtym czasie i miejscu podobne cuda zdarzały się co dzień, przynajmniej jeśli wierzyć prasie. Spójrzcie na Ubera! Pojawił się znikąd. Snapchat! Instagram! Facebook! Historia każdego z nich zdawała się potwierdzać nasz narodowy mit, że determinacja i postęp to niezawodne źródła dobrobytu. Tymczasem to kompletna bzdura. 99,99999 procent z nas ma szansę zostać miliarderami jedynie w wyniku jakiegoś kataklizmu ekonomicznego na miarę kryzysu hiperinflacji w Republice Weimarskiej, za sprawą którego będziemy wędrować z taczkami pełnymi banknotów o kosmicznych nominałach do straszących pustymi półkami sklepów spożywczych i stać w długaśnych kolejach po czerstwy chleb i muesli z trocinami. Kolejną sprawą, o której nie wiedziałem, kiedy w 2015 roku spakowałem manatki i poleciałem do San Francisco, a która dziś wydaje się oczywista, jest to, że takie czasy mogą nadejść znacznie szybciej, niż sądzi większość tak zwanych rozsądnych ludzi.

** Venture capital (VC) – kapitał wysokiego ryzyka (przyp. tłum.).

*** Bay Area – wielki obszar metropolitalny obejmujący dziewięć hrabstw położonych nad Zatoką San Francisco (przyp. tłum.).

SPIS TREŚCI

Wstęp. Miliarder albo bankrut 9

I Biedni zwycięzcy 19

II Slumsy jako usługa 46

III Fucha czyni wolnym 67

IV Wciskanie cracku dzieciakom 91

V To się nazywa kapitalizm 111

VI Porażka jako sukces 134

VII Arystokracja umysłowa 171

VIII Naprzód, mechaniczni żołnierze 214

Epilog. Ogniska w dolinie 249

Podziękowania 255

Przypisy 257

Indeks 265