© Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2019

© Copyright by Natalia Dobrowolska, 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żaden fragment tekstu nie może być publikowanyani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy.

Skład i łamanie: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Projekt okładki: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Opieka redakcyjna: Klaudia Dróżdż

Korekta: Katarzyna Lubańska, Dominika Ładycka

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad

Książka wydana
w Systemie Wydawniczym Fortunet™

www.fortunet.eu

ISBN: 978-83-7856-904-6

Wydawnictwo Poligraf

ul. Młyńska 38

55-093 Brzezia Łąka

tel./fax (71) 344-56-35

www.WydawnictwoPoligraf.pl

Stan prawny na styczeń 2019 roku

Wykaz skrótów i terminów

Ustawowe:

Ustawa o zapasach – ustawa o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym z dnia 16.02.2007 r. (Dz.U.2018.1323)

pr. en. – Prawo energetyczne z dnia 10.04.1997 r. (Dz.U.2018.755)

p.g. – Prawo gazowe projekt z dnia 9.10.2012 r.

p.g.g. – Prawo geologiczne i górnicze z dnia 9.06.2011 r. (Dz.U.2017.2126)

OSM – Operator Systemu Magazynowania

OSM Sp. z o.o. – Operator Systemu Magazynowania Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (obecnie: Gas Storage Poland Sp. z o.o.)

OSP – Operator Systemu Przesyłowego

OSD – Operator Systemu Dystrybucyjnego

OZE – odnawialne źródła energii

k.s.h. – Kodeks Spółek Handlowych z dnia 15.09.2000 r. (Dz.U.2017.1577)

URE – Urząd Regulacji Energetyki

Pozostałe:

ACER – Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki

Amsterdamskie Forum – Amsterdamskie Forum Zrównoważonej Energii

BASREC – Współpraca Energetyczna Regionu Morza Bałtyckiego

BEREC – Organ Europejskich Regulatorów Łączności Elektronicznej

Berlińskie Forum – Berlińskie Forum Paliw Kopalnych

CBSS – Rada Państw Morza Bałtyckiego

CEER – Rada Europejskich Regulatorów Energii

Dyrektywa gazowa – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.Urz.UE.2009, L 211/94)

ECO – Europejska Organizacja Węgla

EFTA – Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu

EITI – Inicjatywa na rzecz Jawności w Przemyśle Wydobywczym

EKE – Europejska Karta Energetyczna

ENTSO – Europejska Sieć Operatorów Elektroenergetycznych Systemów Przesyłowych (ang. European Network of Transmission System Operators for Electricity – ENTSO-E)

ERGEG – Europejska Grupa Regulatorów Rynku Energii Elektrycznej i Gazu

ERI – Elektroenergetyczna Inicjatywa Regionalna (ang. Electricity Regional Initiative)

ERRA – Regionalne Stowarzyszenie Regulatorów Energii

ETBE – Europejski Traktat Bezpieczeństwa Energetycznego

ETS – Europejski Trybunał Sprawiedliwości

EWG – Europejska Wspólnota Gospodarcza

EWEA – Europejska Wspólnota Energii Atomowej

EWWiS – Europejska Wspólnota Węgla i Stali

JAE – Jednolity Akt Europejski, Luksemburg (Dz.U.2004.90.864/5)

k.o.r. – krajowe organy regulacyjne

KPMG Kosakowo – Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu Kosakowo

KPMG Mogilno – Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu Mogilno

UOIG – Usługi Świadczone w Ogólnym Interesie Gospodarczym (W dniu 20 grudnia 2011 r. Komisja Europejska przyjęła zmieniony pakiet unijnych zasad pomocy publicznej w odniesieniu do oceny rekompensaty ze środków publicznych za usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym)

PGNiG S.A. – Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo Spółka Akcyjna

PMG – Podziemny Magazyn Gazu

REMIT – Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (Dz.U.UE.L.2011.326.1)

SITPNiG – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego

TEWG – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą

TEWWiS – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali

TFUE – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

TKE – Traktat Karty Energetycznej

TPA – zasada dostępu stron trzecich do sieci/instalacji (Third Party Access)

Traktat konstytucyjny – Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy

Traktat z Lizbony – Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz.U.UE.C.2007.306.1)

Traktat z Maastricht – Traktat o Unii Europejskiej z Maastricht (Dz.U.2004.90.864/30)

Traktat z Nicei – Traktat z Nicei zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz.U.2004.90.864/32)

Traktaty Rzymskie (TR):

– Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2)

– Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Dz.U.2004.90.864/3)

TSUE – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

TUE – Traktat o Unii Europejskiej

TWE – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską

TWEN – Traktat ustanawiający Wspólnotę Energetyczną

UCTE – ang. Union for the Coordination of Transmission of Electricity

UNCLOS – Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza

UNFCCC – Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu

URE – Urząd Regulacji Energetyki

WEC – Światowa Rada Energetyczna

WSSD – Światowy Szczyt na rzecz Zrównoważonego Rozwoju

WTO – Światowa Organizacja Handlu

ZUM – Zamawiający usługę magazynową

Od autora

Drodzy Czytelnicy, oddaję w Wasze ręce książkę, która powstawała stopniowo i do której materiały były zbierane przez ostatnie kilka lat, i w której znajdują się regulacje odnoszące się do operatora systemu magazynowania. Wszelkie materiały znajdujące się w tej książce są lub były dostępne publicznie, też na stronach internetowych. Książka nie zawiera danych poufnych.

Książka ta to kompendium wiedzy na temat regulacji, zestawień, komentarzy, orzecznictwa i przepisów prawnych odnoszących się do operatora systemu magazynowania, który, zgodnie z obecnie obowiązującym prawem energetycznym, jest przedsiębiorstwem energetycznym zajmującym się magazynowaniem paliw gazowych, odpowiedzialnym za eksploatację instalacji magazynowej.

Jako absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, będąc swego czasu aplikantką radcowską w OIRP Warszawa, podjęłam decyzję o uczestnictwie w Prawniczym Seminarium Doktoranckim ALK w Warszawie w zakresie prawa energetycznego, w międzyczasie kierując swoje zainteresowania ku prawom zwierząt, wydając książkę Status prawny psa w Polsce. Poradnik praktyka psiarza, Poligraf 2018, a także pisząc artykuły prawne i prowadząc blog www.statusprawnypsawpolsce.com. W tej książce powracam do aspektów związanych z prawem energetycznym.

Będąc od 11 lat prawnikiem w korporacji i grupie kapitałowej jednej z większych spółek w Polsce w zakresie prawa energetycznego, a także geologicznego i górniczego zwróciłam swoje zainteresowanie szczególnie w stronę operatora systemu magazynowania.

W gąszczu przepisów trudno nam się czasem poruszać, dlatego przedstawię Państwu w jak najprostszy i przystępny sposób zarówno dla nie-prawników, jak i prawników, co bardziej istotne aspekty prawne związane z operatorem systemu magazynowania.

***

The book is a compendium of knowledge about regulations, materials, summaries, comments, jurisprudence and legal provisions related to the storage system operator, which, according to the currently binding energy law, is an energy company dealing in the storage of gaseous fuels, responsible for the operation of the storage installation.

Wstęp

Termin „regulacja” zgodnie ze słownikiem języka polskiego to działania podejmowane w celu nadania lub przywrócenia czemuś prawidłowego przebiegu, funkcjonowania itp. albo też ujmowanie czegoś w pewne przepisy i normy; akty prawne w celu jego prawidłowego działania. Podsumowując, termin „regulacja” według słownika języka polskiego oznacza:

– działania podejmowane w celu nadania lub przywrócenia czemuś prawidłowego przebiegu, funkcjonowania itp.,

– ujmowanie czegoś w pewne przepisy i normy,

– też: przepis lub akt prawny,

– odpowiednie nastawianie przyrządu, mechanizmu lub urządzenia warunkujące jego prawidłowe działanie,

– utrzymywanie stałych, pożądanych wielkości fizycznych, np. temperatury lub ciśnienia.

„Regulacja sektorowa jest to ogół norm prawnych, które są adresowane do przedsiębiorstw działających w tzw. sektorach sieciowych gospodarki (telekomunikacja, energetyka, transport kolejowy, poczta, sektor wodno-kanalizacyjny) i które mają w swoim założeniu służyć kontrolowaniu (przeciwdziałaniu nadużywania) znaczącej siły (pozycji) rynkowej, jaką często posiadają funkcjonujące w tych sektorach przedsiębiorstwa, zwłaszcza te zarządzające poszczególnymi sieciami i nierzadko mające status tzw. przedsiębiorstw pionowo zintegrowanych”1.

Regulacja związana jest z postępem technologicznym w takich dziedzinach, jak kolej, łączność, energetyka czy lotnictwo. Warunki techniczne prowadzenia objętej regulacją działalności, jej szczególne uwarunkowania historyczne oraz realizacja w jej ramach zadań publicznych państwa powodują, że niektóre dziedziny objęte są szczególną, najdalej idącą władczą ingerencją państwa2.

Zgodnie z obowiązującym prawem energetycznym regulacja to stosowanie określonych ustawą środków prawnych, włącznie z koncesjonowaniem, służących do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, prawidłowej gospodarki paliwami i energią oraz ochrony interesów odbiorców. „Ustawodawca dopuszczając (w art. 4 ust. 2, art. 4c i art. 4e pr. en.)3 ingerencję w sferę wolności gospodarczej »niejako« przyjął, że rozwój konkurencji jest równie istotny jak instrumenty właściwe dla tradycyjnej regulacji, których zasadniczą funkcją jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego państwa. Nie wyklucza to przy tym możliwości urzeczywistnienia celów stawianych tradycyjnej regulacji także przez instrumenty regulacji prokonkurencyjnej. Choć same w sobie mogą wydawać się niedostrzegalne, to jednak warto podkreślić, że konkurencja na rynku energetycznym w perspektywie długookresowej znacząco wpływa na poprawę bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej czy gazu ziemnego, będąc pośrednio również gwarantem realizacji usługi powszechnej. Presja konkurencji bowiem zmusza konkurentów do inwestycji w nowe, bardziej efektywne źródła wytwarzania energii, celem obniżenia kosztów jej wytwarzania”4.

Zgodnie z dokumentem „Polityka energetyczna do 2030 roku” Ministerstwa Gospodarki, stanowiącym załącznik do uchwały nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 roku, podstawowymi kierunkami polskiej polityki energetycznej są:

– Poprawa efektywności energetycznej,

– Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii,

– Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez wprowadzenie energetyki jądrowej,

– Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw,

– Rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii,

– Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko.

Dokument ten wskazuje również, że poprawa efektywności energetycznej ogranicza wzrost zapotrzebowania na paliwa i energię, przyczyniając się do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego na skutek zmniejszenia uzależnienia od importu, a także działa na rzecz ograniczenia wpływu energetyki na środowisko poprzez redukcję emisji. Dotyczy to również importu gazu i ropy naftowej, wobec czego istotną rolę do odegrania mają podziemne magazyny gazu.

Ponadto podmiotem prowadzącym działalność związaną z magazynowaniem gazu ziemnego jest operator systemu magazynowania (OSM). OSM jest przedsiębiorstwem energetycznym, czyli podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w jednym z aspektów tej definicji, czyli magazynowania, jako procesem energetycznym.

Przedsiębiorstwo energetyczne to podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie: wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw albo energii lub obrotu nimi, albo przesyłania dwutlenku węgla zgodnie z Prawem energetycznym (pr. en.). Natomiast zgodnie z art. 551 k.c.5 samo przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Biorąc powyższe pod uwagę, OSM to według obowiązującego pr. en. przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych, odpowiedzialne za eksploatację instalacji magazynowej.

Funkcjonowanie operatora systemu magazynowania jest powiązane z tematyką magazynowania gazu. Operator systemu magazynowania do prowadzenia swojej działalności potrzebuje instalacji magazynowej oraz podziemnych magazynów gazu (PMG), bez których nie można mówić o gromadzeniu gazu, jego dystrybucji i handlu.

OSM udostępnia moce i pojemności instalacji magazynowej zamawiającemu usługę magazynową (ZUM), art. 4 pr. en.6

Art. 4. [Zadania i obowiązki przedsiębiorstwa energetycznego]

1. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw lub energii, magazynowaniem energii lub paliw gazowych, w tym skroplonego gazu ziemnego, skraplaniem gazu ziemnego lub regazyfikacją skroplonego gazu ziemnego jest obowiązane utrzymywać zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w te paliwa lub energię w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych.

2. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii jest obowiązane zapewnić wszystkim odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych lub energii, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii, na zasadach i w zakresie określonym w ustawie; świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji tych paliw lub energii odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.

Skrót ZUM jest często stosowany w umowach, jest to zamawiający usługę magazynową, czyli osoba fizyczna lub prawna, a także jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, lecz posiadająca zdolność prawną, która korzysta z usługi magazynowej na podstawie umowy świadczenia usług magazynowania.

Art. 4h. pr. en.7 [Odmowa świadczenia usług przez przedsiębiorstwo energetyczne wchodzące w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo]

Ust 3. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, na podstawie uzasadnionego wniosku, o którym mowa w ust. 2, może, w drodze decyzji, czasowo zwolnić z obowiązków, o których mowa w art. 4 ust. 2, art. 4c, art. 4d ust. 1 oraz art. 4e ust. 1, nałożonych na przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem, dystrybucją lub transportem gazu ziemnego, magazynowaniem, skraplaniem lub regazyfikacją skroplonego gazu ziemnego lub ograniczyć te obowiązki.

OSM jako przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych jest zobowiązane do udostępnienia odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych, na zasadzie równoprawnego traktowania, czyli TPA8, do świadczenia usług magazynowania paliw gazowych w instalacjach magazynowych.

Art. 9h. ust 1. pr. en.9 – Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, na wniosek właściciela instalacji magazynowej, wyznacza, w drodze decyzji, na czas określony, operatora systemu magazynowania oraz określa instalacje, na których będzie wykonywana działalność gospodarcza.

Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyznacza się jednego operatora systemu przesyłowego gazowego albo jednego operatora systemu połączonego gazowego i jednego operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego albo jednego operatora systemu połączonego elektroenergetycznego. Ustawa nie wskazuje na ograniczenia wobec operatora systemu magazynowania.

Operatorem systemu magazynowania paliw gazowych może być: właściciel instalacji magazynowej, posiadający koncesję na wykonywanie działalności gospodarczej z wykorzystaniem tej instalacji.

Przedsiębiorstwo energetyczne, jakim jest OSM, musi posiadać koncesję na wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie magazynowania paliw gazowych, z którym właściciel instalacji magazynowej zawarł umowę powierzającą temu przedsiębiorstwu pełnienie obowiązków operatora z wykorzystaniem instalacji będących jego własnością.

Zgodnie z art. 4e1 pr. en.10 działalność w zakresie magazynowania paliw gazowych przy wykorzystaniu instalacji magazynowych może być wykonywana jedynie przez podmiot wyznaczony na operatora systemu magazynowania paliw gazowych.

Art. 4e1. [Czynności podejmowane wyłącznie przez operatorów systemu]

Usługi przesyłania, dystrybucji, magazynowania paliw gazowych, skraplania gazu ziemnego lub regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego mogą być świadczone wyłącznie odpowiednio przez operatora systemu przesyłowego, operatora systemu dystrybucyjnego, operatora systemu magazynowania paliw gazowych, operatora systemu skraplania gazu ziemnego lub operatora systemu połączonego.

Według przepisów i regulaminu świadczenia usług magazynowania obecnie jest jeden operator, tj. działający na terytorium RP Operator Systemu Magazynowania, czyli Gas storage Poland Sp. z o.o. (dawniej OSM Sp. z o.o.). Usługa magazynowania paliw gazowych obejmuje m.in.: zatłaczanie paliwa gazowego do instalacji magazynowej, korzystanie przez danego użytkownika z pojemności czynnej tej instalacji magazynowej, oczywiście na potrzeby przechowywania zatłoczonego paliwa gazowego, oraz samo oddawanie paliwa gazowego z instalacji magazynowych.

A co decyduje o zdolności instalacji magazynowej?

Z całą pewnością trzeba stwierdzić, że kluczową rolę odgrywa moc zatłaczania, rozumiana jako maksymalna ilość paliwa gazowego, którą operator systemu magazynowania może przyjąć do zatłoczenia w ciągu godziny, a także pojemność czynna instalacji magazynowej – różnica między maksymalną pojemnością instalacji magazynowej a tzw. poduszką gazową, zwaną buforem, tj. pojemnością wymaganą do przechowywania paliwa gazowego, które musi pozostać w instalacji magazynowej w celu zapewnienia bezpieczeństwa pracy instalacji oraz minimalnego ciśnienia odbioru paliwa gazowego przez okres odbioru, gdy użytkownicy mogą odbierać paliwo gazowe z instalacji magazynowych, oraz moc odbioru, czyli taka maksymalna ilość paliwa gazowego, jaką OSM może wydać z instalacji magazynowej.

Właściciel instalacji magazynowania, dla której nie wyznaczono operatora systemu magazynowania, ma obowiązek wystąpienia do Prezesa URE o wyznaczenie go na operatora systemu magazynowania albo powierzenia innemu przedsiębiorstwu energetycznemu, w drodze umowy, pełnienia obowiązków operatora systemu magazynowania i wystąpienia ze stosownym wnioskiem do Prezesa URE. W odróżnieniu od regulacji operatora systemu przesyłowego właściciel instalacji magazynowania może wystąpić do Prezesa URE o wyznaczenie jego samego na operatora instalacji magazynowania.

Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych jest obowiązane udostępniać operatorowi systemu przesyłowego gazowego tę część instalacji, która jest używana do magazynowania paliw gazowych i jest niezbędna do realizacji jego zadań.

Usługa magazynowania paliw gazowych może być świadczona wyłącznie przez operatora systemu magazynowania paliw gazowych. W przypadku gdy przedsiębiorstwo energetyczne lub przedsiębiorstwo zajmujące się transportem wydobytego gazu ziemnego za pomocą sieci gazociągów kopalnianych odmówi zawarcia umowy o świadczenie usług magazynowania paliw gazowych, jest ono obowiązane niezwłocznie pisemnie powiadomić Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki oraz zainteresowany podmiot, podając uzasadnienie odmowy.

Według pr. en. przedsiębiorstwo energetyczne wchodzące w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo może odmówić świadczenia usługi magazynowania, jeżeli świadczenie tych usług może spowodować dla przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo trudności finansowe lub ekonomiczne związane z realizacją zobowiązań wynikających z uprzednio zawartych umów przewidujących obowiązek zapłaty za określoną ilość gazu ziemnego, niezależnie od ilości pobranego gazu, lub gdy świadczenie tych usług uniemożliwia wywiązanie się przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo z obowiązków w zakresie ochrony interesów odbiorców i ochrony środowiska.

Według art. 44 ust 1. pr. en.11 przedsiębiorstwo energetyczne, zapewniając równoprawne traktowanie odbiorców oraz eliminowanie subsydiowania skrośnego, jest obowiązane prowadzić ewidencję księgową w sposób umożliwiający odrębne obliczenie kosztów i przychodów, zysków i strat dla wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie: magazynowania paliw gazowych, a także w odniesieniu do grup odbiorców określonych w taryfie.

Przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane do sporządzania, badania, ogłaszania i przechowywania sprawozdania finansowego na zasadach i w trybie określonych w przepisach o rachunkowości.

Prawo energetyczne jednoznacznie wskazywało w poprzednio obowiązującej dyrektywie, jakie warunki musi spełnić OSM, aby być podmiotem niezależnym zgodnie z art. 15 Dyrektywy gazowej12, a dokładnie w celu zapewnienia niezależności operatorowi systemu magazynowania musi spełnić łącznie następujące kryteria:

1) Osoby odpowiedzialne za zarządzanie operatorem systemu magazynowania nie mogą uczestniczyć w strukturach przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo lub przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się produkcją, wytwarzaniem lub obrotem paliwami gazowymi, ani być odpowiedzialne, bezpośrednio lub pośrednio, za bieżącą działalność w tym zakresie;

2) Osoby odpowiedzialne za zarządzanie operatorem systemu magazynowania mają zapewnioną możliwość niezależnego działania;

3) Operator systemu magazynowania ma prawo podejmować niezależne decyzje dotyczące majątku niezbędnego do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie magazynowania paliw gazowych;

4) Organ przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo nie może wydawać operatorowi systemu magazynowania poleceń dotyczących jego bieżącej działalności ani podejmować decyzji w zakresie budowy lub modernizacji instalacji magazynowej, chyba że polecenia te lub decyzje dotyczyłyby działań operatora systemu magazynowania, które wykraczałyby poza zatwierdzony plan finansowy lub inny równoważny dokument.

Dodatkowo OSM będący częścią przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo jest obowiązany zamieścić w statucie lub w umowie spółki postanowienia umożliwiające członkom zarządu podejmowanie niezależnych działań.

Inną rolą OSM jest to, że w zakresie realizacji swoich zadań ma wpływ na dostawę paliw gazowych i tym samym na stan bezpieczeństwa państwa.

Ponadto działania państwa powinny zmierzać, zgodnie z obowiązującymi regulacjami, do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego m.in. poprzez dywersyfikację dostaw gazu13, rozbudowę krajowej infrastruktury służącej do magazynowania gazu ziemnego, zasadę TPA.

Biorąc pod uwagę złożoność problemu, tematyka tych zagadnień wymaga przybliżenia.

Dyrektywa 2009/73/WE14, a konkretnie art. 8 określa zakres funkcjonowania organów regulacyjnych. Organy regulacyjne – w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowiły – lub państwa członkowskie zapewniają określenie kryteriów bezpieczeństwa technicznego, a także opracowanie i podanie do wiadomości publicznej zasad technicznych ustalających minimalne wymogi techniczno-projektowe i eksploatacyjne przyłączania do systemu instalacji LNG, instalacji magazynowych, innych systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych oraz gazociągów bezpośrednich. Te zasady techniczne zapewniają interoperacyjność systemów oraz są obiektywne i niedyskryminacyjne. W stosownych przypadkach Agencja (Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki) może wydać odpowiednie zalecenia dotyczące osiągania zgodności tych zasad. O zasadach tych powiadamiało się Komisję zgodnie z art. 8 Dyrektywy 98/34/WE15 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego.

Obecnie zgodnie z Dyrektywą (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającą procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (ujednolicenie) (Dz.U.UE.L.2015.241.1).

Artykuł 5.

1. Z zastrzeżeniem art. 716 państwa członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji wszelkie projekty przepisów technicznych, z wyjątkiem tych, które w pełni stanowią transpozycję normy międzynarodowej lub europejskiej, w którym to przypadku wystarczająca jest informacja dotycząca odpowiedniej normy; przekazują Komisji także uzasadnienie konieczności przyjęcia takich przepisów technicznych, jeżeli uzasadnienie to nie zostało wyraźnie ujęte w projekcie.

Art. 3317. Organy regulacyjne – w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowiły – lub państwa członkowskie określają oraz publikują kryteria, zgodnie z którymi można określić zasady dostępu mające zastosowanie w odniesieniu do instalacji magazynowych oraz pojemności magazynowych gazociągów. Podają one do wiadomości publicznej lub zobowiązują operatorów systemów magazynowania i przesyłowych do podania do wiadomości publicznej, które instalacje magazynowe lub które części instalacji magazynowych, oraz które pojemności magazynowe gazociągów są oferowane w ramach różnych procedur.

W celu określenia problemów regulacyjnych OSM, zgodnie z obowiązującymi przepisami i obecną dyrektywą gazową, trzeba określić jego status prawny, odniesienie do rynku gazu i instalacji magazynowej, a także wpływ liberalizacji rynku gazu na jego status i formę prawną, wymogi rynku wobec operatora i współdziałanie z pozostałymi operatorami, jego niezależność m.in. w aspekcie TPA.

W ujęciu dyrektyw III Pakietu liberalizacyjnego zapewnienie bezpieczeństwa dostaw jest jednym z obowiązków, które są bezpośrednio przypisane organom regulacyjnym.

Na elementy pojęcia Operatora Systemu Magazynowania zwanego potocznie OSM składają się pokrótce: ustalenie, że po pierwsze jest przedsiębiorstwem energetycznym, po drugie, że magazynuje paliwa gazowe i eksploatuje instalację magazynową, a także formy prawne realizacji tej usługi poprzez wymogi prawne i kształt umowy o świadczenie usług magazynowania.

Uwzględniając Dyrektywę gazową powołano w 1999 roku do życia spółkę OSM Sp. z o.o., której głównym celem jest udostępnianie pojemności i mocy instalacji magazynowych, uwzględniając zapotrzebowanie uczestników rynku na usługi magazynowania gazu.

Cele i zadania OSM:

Do zadań Operatora Systemu Magazynowania Sp. z o.o. (obecnie to Gas Storage Poland Sp. z o.o.) należy w szczególności:

– Zapewnienie bezpieczeństwa funkcjonowania instalacji magazynowych i realizacji umów z użytkownikami tych instalacji,

– Zapewnienie eksploatacji, konserwacji, remontów instalacji magazynowych i urządzeń, w sposób gwarantujący niezawodność ich funkcjonowania,

– Zapewnienie długoterminowej zdolności instalacji magazynowych w celu zaspokajania uzasadnionych potrzeb w zakresie magazynowania paliw gazowych, a także w zakresie rozbudowy instalacji magazynowych,

– Dysponowanie mocą instalacji magazynowych,

– Świadczenie usług magazynowania niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania systemu gazowego,

– Zarządzanie przepływami paliw gazowych kierowanych do i odbieranych z instalacji magazynowych oraz zapewnienie utrzymania parametrów jakościowych tych paliw,

– Dostarczanie użytkownikom systemu oraz operatorom innych systemów informacji o warunkach świadczenia usług magazynowania paliw gazowych, w tym o współpracy z połączonymi systemami gazowymi,

– Współpraca z innymi operatorami systemów gazowych lub przedsiębiorstwami energetycznymi w celu niezawodnego i efektywnego funkcjonowania systemów gazowych oraz skoordynowania ich rozwoju.

– OSM prowadzi również działalność z zakresu projektowania i budowy podziemnych magazynów gazu w złożach soli kamiennej oraz oferuje szerokie spektrum usług z zakresu branży gazowniczej, paliwowo-energetycznej, jak i branży budowalnej, tj.:

– Usługi w branży gazowniczej – przygotowanie realizacji obiektów liniowych, instalacji systemu gazowniczego, prowadzenie rozruchu technologicznego zakładów oraz obiektów gazowniczych, jak również pełnienie funkcji inwestora zastępczego podziemnych magazynów gazu,

– Usługi w branży paliwowo-energetycznej – przygotowanie formalno-prawne inwestycji, projektowanie instalacji systemu paliwowego, nadzór nad realizacją systemu paliwowego oraz przepompowni i baz magazynowania paliw płynnych, usługi w branży budowlanej18.

Wyznaczenie poszczególnych obowiązków związanych z zagwarantowaniem świadczenia usług magazynowania następuje na podstawie umowy.

Uprzywilejowanie OSM i jego status dają mu silną pozycję na rynku poprzez zapotrzebowanie i dostęp do usług magazynowania gazu ziemnego, które w dzisiejszych czasach mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego, a także odgrywają znaczącą rolę w systemie przesyłu i dystrybucji gazu ziemnego.

Wydobycie gazu ziemnego, jego przesył i dystrybucja to proces bardzo kosztowny, z uwagi na udział opłaty za przesył w cenie.

Na cenę wpływa też zmienność zużycia gazu i wahań w cyklach rocznych, dobowych i tygodniowych.

Może w przyszłości powstanie rynek bardziej konkurencyjnych usług magazynowania i pojawi się operator konkurencyjny do spółki OSM (Gas Strage Poland Sp. z o.o.).

Nie bez znaczenia jest kwestia efektywności ekonomicznej PMG, opłacalności tych usług, skutecznej konkurencji, a także umiejętności projektowania inwestycji.

Kolejnym aspektem jest forma organizacyjno-prawna OSM. Aby zrozumieć zagadnienie regulacji czy formy prawnej OSM, trzeba sięgnąć do znaczenia i roli podziemnych magazynów gazu, czyli potocznie PMG. Dla OSM magazyny to core-business (istota działalności), pełnią kluczową rolę w funkcjonowaniu OSM.

Magazynowanie gazu ma znaczący wpływ na gospodarkę surowcami, jak i bezpieczeństwo energetyczne państwa. Znaczącą kwestią jest dywersyfikacja dostaw gazu, a także kwestie związane z inwestycjami w budowę PMG.

PMG to sztucznie wytworzony „zbiornik” czy raczej złoże gazu ziemnego w naturalnym środowisku na znacznej głębokości. W samym magazynie znajduje się gaz tzw. roboczy, który jest zatłaczany i gaz buforowy, który utrzymuje odpowiednie ciśnienie i chroni przed napływem wody do złoża, zapewniając parametry techniczne zatłaczania i odbioru gazu. Ponadto dla prawidłowego funkcjonowania PMG ma ogromne znaczenie eksploatacja tych magazynów, co wiąże się z cyklicznymi analizami kontroli stanu. Do realizacji tego celu wykorzystuje się odwierty eksploatacyjne i obserwacyjne, które w odpowiedniej liczbie są w stanie zapewnić prawidłowe monitorowanie PMG.

Aby złoże było wykorzystywane jako PMG, decydują o tym parametry geologiczno-złożowe, tj. szczelność, głębokość złoża, ciśnienie złożowe, miąższość warstwy, aby nie dopuścić do strat tzw. ekshalacji19.

Wolność gospodarcza i ochrona zasady TPA. Jak sama dyrektywa wskazuje, przy wdrażaniu skutecznego rozdziału należy przestrzegać zasady niedyskryminacji między sektorem publicznym i prywatnym. W tym celu ta sama osoba, samodzielnie lub wspólnie z innymi podmiotami, nie powinna móc sprawować kontroli lub wykonywać jakichkolwiek praw – naruszając przy tym zasady rozdziału własności lub opcję niezależnego operatora systemu – w odniesieniu do składu, głosowania lub decyzji organów zarówno operatorów systemów przesyłowych lub systemów przesyłowych, jak i przedsiębiorstw dostarczających lub produkujących gaz. W odniesieniu do rozdziału własności oraz opcji niezależnego operatora sytemu – pod warunkiem, że dane państwo członkowskie jest w stanie wykazać, że wymóg jest spełniony – dwa odrębne podmioty publiczne powinny móc kontrolować, z jednej strony, działalność w zakresie produkcji i dostaw oraz, z drugiej strony, działalność przesyłową.

Podziemne magazynowanie gazu (PMG)

Podziemne magazynowanie gazu jest związane z działalnością operatora systemu magazynowania, który zajmuje się magazynowaniem paliw gazowych, właśnie w podziemnych magazynach gazu. Więc nim przejdę do operatora, pokrótce omówię zagadnienia odnoszące się do podziemnych magazynów gazu.

Historia PMG w Polsce

„W Polsce pierwsze próby magazynowania gazu w czerpanym złożu gazu ziemnego rozpoczęły się w 1954 r. w Karpatach w złożu Roztoki (w okolicach Jasła). Pojemność 24,18 mln m3 uzyskano w przedziale ciśnień 1,27–2,86 MPa. W 1976 roku w zaazotowanym złożu gazu ziemnego Tarchały utworzono pierwszy w Europie magazyn helu. W okresie 17 lat (od 1976 r. do 1993 r.) zatłoczono do niego około 5,56 mln m3 helu, który został całkowicie odebrany z magazynu. Spośród obecnie czynnych podziemnych magazynów gazu najwcześniej, pod koniec lat 70. XX wieku, rozpoczęto eksploatację PMG Swarzów i PMG Brzeźnica. W 2016 roku w Polsce funkcjonowało sześć podziemnych magazynów gazu wysokometanowego: pięć w wyeksploatowanych złożach i jeden zlokalizowany w kawernach solnych”20.

Zwrotnym punktem w rozwoju podziemnych magazynów w Polsce było wybudowanie Kawernowego Podziemnego Magazynu Gazu Mogilno (KPMG Mogilno). Obecnie w Polsce oprócz KPMG Mogilno jest jeszcze Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu Kosakowo (KPMG Kosakowo). KPMG Kosakowo to projekt współfinansowany ze środków Programu Infrastruktura i Środowisko, którego przekazanie do eksploatacji nastąpiło w dniu 22 grudnia 2014 roku. Magazyn ten znajduje się w województwie pomorskim, powiat pucki, gmina Kosakowo. KPMG Kosakowo został zlokalizowany w pokładowym złożu soli „Mechelinki”.

„Komory magazynowe – kawerny – budowane są na głębokości od ok. 1 000 m do ok. 1 200 m pod poziomem terenu. KPMG Kosakowo na tle Krajowego Systemu Gazowniczego znajduje się na końcu lokalnego systemu przesyłowego Gustorzyn – Gdańsk. Pełni rolę regulatora sezonowych nierówności poboru gazu ziemnego wysokometanowego przez odbiorców obszarów aglomeracji Trójmiasta oraz miejscowości sąsiednich pokrywających się z obszarem działania Polskiej Spółki Gazownictwa Sp. z o.o. Oddział w Gdańsku. PGNiG S.A. na realizację tej inwestycji otrzymało prawie 115,5 mln zł ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007–2013”21.

Ponadto w dniu 12 października 2010 roku uruchomiono w Bonikowie przez Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo magazyn, który pomieścić ma 200 mln m³ surowca. Magazyn w Bonikowie powstał na bazie częściowo wyczerpanego złoża gazu, a jego budowa kosztowała PGNiG 170 mln zł. Kluczowa z punktu widzenia efektywności jest maksymalna prędkość odbioru gazu, która wyniesie 2,4 mln m³ na dobę. Zatłaczanie będzie się odbywać z maksymalną dobową prędkością 1,68 mln m³ 22.

Parametry techniczne – podziemne magazyny gazu w Polsce.

„W 2016 roku w Polsce eksploatowanych było siedem podziemnych magazynów gazu będących instalacjami magazynowymi gazu ziemnego wysokometanowego, współpracujących z gazowym systemem przesyłowym. Pięć z nich utworzono w częściowo wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego, tj. PMG Wierzchowice, PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów i PMG Brzeźnica, natomiast dwa – KPMG Mogilno oraz KPMG Kosakowo – zostały zbudowane w złożach soli, a magazynowanie gazu odbywa się w wyługowanych kawernach solnych. W ramach optymalizacji świadczenia usług magazynowania przyjęto model funkcjonowania instalacji magazynowej, w którym usługi magazynowania świadczone są z wykorzystaniem dwóch grup instalacji magazynowych, tj. GIM Sanok oraz GIM Kawerna, oraz instalacji magazynowej PMG Wierzchowice. GIM Sanok obejmuje utworzone w częściowo wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego PMG instalacje magazynowe: PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów oraz PMG Brzeźnica. GIM Kawerna obejmuje utworzone w kawernach solnych instalacje magazynowe: KPMG Mogilno i KPMG Kosakowo. Ponadto usługi magazynowania są świadczone w instalacji magazynowej PMG Wierzchowice”23.

Pojęcie „magazynowanie”

Pojęcie magazynowania większość słowników określa jako przechowywanie czy składowanie.

„Zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego (M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego PWN [CD-ROM]…) magazynowanie oznacza „składanie, przechowywanie w magazynie”, natomiast magazyn jest to „pomieszczenie do przechowywania różnych materiałów, towarów, surowców, produktów, zapasów czegoś, sprzętu, narzędzi itp.; skład, składnica”. W pr. en. pojęcie magazynowania powiązane jest jedynie z paliwami gazowymi (zob. art. 3 pkt 10a pr. en.). Samo pojęcie magazynowania nie zostało zdefiniowane w pr. en., ale ustawa nakłada określone obowiązki świadczenia takiej usługi, w określony sposób i na określonych zasadach, na operatorów systemu magazynowania. Poza tym pojawia się w ustawie pojęcie instalacji magazynowej, do której należy zaliczyć m.in. pojemności magazynowe gazociągów. Kwestie techniczne związane z przesyłaniem i dystrybucją gazu, a kwestie związane z magazynowaniem gazu w gazociągach to dwie różne rzeczy. Są to swoistego rodzaju procesy energetyczne, które ustawa definiuje jako procesy techniczne w zakresie wytwarzania, przetwarzania, przesyłania i dystrybucji oraz użytkowania paliw lub energii.

Zgodnie z komentowaną definicją instalacje magazynowe służą jedynie do składowania paliw gazowych. Paliwa gazowe mogą być magazynowane w sztucznych ciśnieniowych zbiornikach magazynowych (naziemnych albo podziemnych) lub bezzbiornikowych magazynach gazu ziemnego. Rozróżnia się:

– zbiorniki niskiego ciśnienia o zmiennej pojemności (mokre lub suche), gdzie paliwo gazowe przechowywane jest pod stałym ciśnieniem 5÷8 kPa przy zmiennej objętości;

– zbiorniki średniego ciśnienia o stałej objętości (cylindryczne lub kuliste o objętości do 15 000 m³), gdzie paliwo gazowe magazynowane jest przy nadciśnieniu do 2 MPa;

– zbiorniki wysokiego ciśnienia o stałej objętości i zmiennym ciśnieniu (tzw. butle stalowe, tj. naczynia cylindryczne, ciągnione, bez spoiny), przeznaczone do magazynowania i transportu paliwa gazowego o ciśnieniu rzędu 15÷20 MPa (zob. B. Gniewek-Grzybczyk, M. Łaciak, I. Grela, Energetyka gazowa, obsługa i eksploatacja urządzeń, instalacji i sieci, Kraków 2003, s. 149–161)”24.

Pojęcie „magazynowanie” większość słowników języka polskiego dostępnych na rynku definiuje jako składanie, przechowywanie czegoś w jakimś pomieszczeniu lub pojemniku bądź też jako gromadzenie, odkładanie czegoś w celu późniejszego wykorzystania. Tak też często stosuje się to pojęcie w języku potocznym.

Pojęcie magazynowania w gazownictwie jest powiązane z transportem gazu i bezpieczeństwem paliwowym państwa w rozumieniu ustawy o zapasach. Z pojęciem magazynowania nieodzownie związana jest usługa magazynowania, o której mówi ustawa o zapasach, którą również omówię poniżej.

Według danych znajdujących się na stronie spółki PGNiG S.A. pojęcie magazynowanie określone zostaje przez pryzmat Podziemnych Magazynów Gazu.

Podziemne Magazyny Gazu (PMG) przejmują nadwyżki gazu z systemu przesyłowego w okresie letnim i uzupełniają system w gaz w okresie zimowym. Rozwój i powiększanie pojemności magazynowej jest kluczowym elementem działalności Grupy Kapitałowej PGNiG. Z jednej strony pozwala na zwiększenie poziomu bezpieczeństwa dostaw, z drugiej umożliwia utrzymanie konkurencyjnej pozycji na liberalizowanym rynku gazu25.

„W Polsce eksploatowanych jest siedem podziemnych magazynów gazu będących instalacjami magazynowymi gazu ziemnego wysokometanowego, współpracujących z gazowym systemem przesyłowym. Pięć z nich utworzono w częściowo wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego, tj. PMG Wierzchowice, PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów i PMG Brzeźnica, natomiast dwa – KPMG Mogilno oraz KPMG Kosakowo – zostały zbudowane w złożach soli, a magazynowanie gazu odbywa się w wyługowanych kawernach solnych. W ramach optymalizacji świadczenia usług magazynowania przyjęto model funkcjonowania instalacji magazynowej, w którym usługi magazynowania świadczone są z wykorzystaniem dwóch grup instalacji magazynowych, tj. GIM Sanok oraz GIM Kawerna oraz instalacji magazynowej PMG Wierzchowice. GIM Sanok obejmuje utworzone w częściowo wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego PMG instalacje magazynowe: PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów oraz PMG Brzeźnica.

GIM Kawerna obejmuje utworzone w kawernach solnych instalacje magazynowe: KPMG Mogilno i KPMG Kosakowo. Ponadto usługi magazynowania są świadczone w instalacji magazynowej PMG Wierzchowice”26.

„W 2016 roku PGNiG była właścicielem dziewięciu podziemnych magazynów gazu ziemnego (PMG), utworzonych w dwóch rodzajach struktur geologicznych – w złożach soli (tzw. kawernowe podziemne magazyny gazu „KPMG”) oraz w częściowo wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego lub ropy naftowej. Siedem z nich stanowią magazyny gazu wysokometanowego (PMG Wierzchowice, PMG Husów, KPMG Mogilno, PMG Strachocina, PMG Swarzów, PMG Brzeźnica oraz testowane 2 kawerny w fazie odbioru gazu ziemnego na KPMG Kosakowo), a dwa służą do magazynowania gazu zaazotowanego (PMG Daszewo i PMG Bonikowo).

Krótkookresowe zmiany zapotrzebowania odbiorców na gaz ziemny niwelowane są przy wykorzystaniu KPMG Mogilno – magazynu w kawernach solnych o szczytowym charakterze pracy. Kompensacja nierównomiernego zapotrzebowania na gaz ziemny w sezonie letnim i zimowym, jak również realizacja zobowiązań wynikających z kontraktów importowych, zawierających klauzulę „take or pay”, zapewnienie ciągłości i bezpieczeństwa dostaw gazu oraz wywiązanie się z zawartych z odbiorcami umów sprzedaży „loco brama”, prowadzona jest w oparciu o pojemności PMG Wierzchowice, PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów oraz PMG Brzeźnica. Ponadto, PMG Wierzchowice, PMG Husów, KPMG Mogilno oraz PMG Strachocina wykorzystywane są na potrzeby wywiązania się z obowiązku utrzymania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego przez przedsiębiorców zajmujących się obrotem paliwami gazowymi z zagranicą, nałożonych Ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych, gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym”27.

Dane PGNiG28

Rysunek 1. Lokalizacja PMG.

PMG – pojęcie i rodzaje

„Podziemny magazyn gazu (PMG) jest sztucznie wytworzonym nagromadzeniem (zmagazynowaniem) gazu ziemnego w naturalnym środowisku na dość znacznej głębokości rzędu kilkuset i więcej metrów, od około 300 m do 1800 m, rzadziej na głębokości rzędu 3000 m”. (…)

„W PMG zatłoczony gaz ogółem jest rozdzielony na gaz aktywny (gaz wielokrotnie zatłaczany i odbierany z magazynu) i na tzw. gaz buforowy. PMG generalnie można podzielić na następujące rodzaje obiektów:

– struktury wyeksploatowanych złóż węglowodorów, najczęściej sczerpanych złóż gazu ziemnego, rzadziej złóż ropy naftowej;

– struktury zawodnionych horyzontów i wybranych warstw wodonośnych;

– kawerny wypłukane w wysadach solnych lub pokładach soli kamiennej;

– wyrobiska górnicze starych kopalń w naturalnym środowisku, a rzadziej naturalne komory lub groty skalne.

Magazyn gazu jest systemem gazowo-hydrodynamicznym wymagającym nieustannej kontroli zachodzących w nim procesów. W obiektach przeznaczonych na PMG dokonuje się wnikliwej analizy warunków geologiczno-złożowych z uwzględnieniem m.in. powierzchni, wysokości, głębokości, ciśnienia złożowego, przepuszczalności i porowatości. W ostatnim czasie wzrosło zainteresowanie PMG w związku z potrzebą zabezpieczenia wciąż rosnących potrzeb i szczytowych zapotrzebowań na gaz ziemny przez odbiorców, w szczególności w okresie zimowym. Obecnie pojawia się tendencja znacznego wzrostu zużycia gazu oraz zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego poprzez rozbudowę PMG. Pionierem w zakresie PMG są Niemcy, które posiadają około 39 takich obiektów, oraz Rosja, gdzie są 24 PMG. Pierwsze w Polsce próby magazynowania gazu w sczerpanym złożu gazu ziemnego rozpoczęły się na ziemi krośnieńskiej w rejonie Karpat w złożu gazu Roztoki, kiedy to w 1954 roku podjęto próbę adaptacji sczerpanego złoża gazu na PMG”29.

Celem podziemnych magazynów gazu jest przechowywanie gazu w podziemnych zbiornikach w okresie jego nadwyżki i oddawanie do sieci gazowniczej w okresie jego niedoboru.

Lokalizacja PMG

Podziemne magazyny gazu (PMG) są to naturalne przestrzenie o dużej pojemności magazynowej znajdujące się głównie w wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego i ropy naftowej, kawernach solnych, nieczynnych kopalniach węgla i/lub warstwach wodonośnych. Do tych miejsc może być wtłaczany gaz, zajmujący w normalnych warunkach objętość miliardów metrów sześciennych. Celem podziemnych magazynów gazu jest również sezonowe, strategiczne przechowywanie gazu ziemnego. Przyczyniają się one do zwiększenia niezawodności systemów gazowniczych i bezpieczeństwa energetycznego regionu lub kraju30.

PGNiG w celu realizacji usługi biletowej korzysta z siedmiu magazynów gazu wysokometanowego (E): PMG Wierzchowice, PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów, PMG Brzeźnica, KPMG Kosakowo oraz KPMG Mogilno. 2 985,35 mln m3 wynosi aktualna pojemność czynna magazynów gazu E31. Dane ze strony PGNiG S.A. http://pgnig.pl/podziemne-magazyny-gazu:

KPMG Mogilno – magazyn gazu wysokometanowego o pojemności czynnej 589,85 mln m³ zlokalizowany w województwie kujawsko-pomorskim, powiat mogileński, na terenie gmin Mogilno i Rogowo. Magazyn jest utworzony w kawernach solnych, co pozwala na uzyskanie dużych mocy zatłaczania i odbioru gazu.

PMG Husów – magazyn gazu wysokometanowego o pojemności czynnej 500 mln m³. Zlokalizowany jest w województwie podkarpackim, powiat łańcucki, gmina Łańcut i Markowa.

PMG Wierzchowice – magazyn gazu wysokometanowego. Utworzony jest w częściowo wyeksploatowanym złożu gazu zaazotowanego oraz zlokalizowany w województwie dolnośląskim, powiat Milicz, na terenie gmin Milicz i Krośnice. Jest to największy podziemny magazyn gazu w Polsce, o pojemności czynnej 1 200 mln m³. Aktualnie trwają analizy nad możliwością zwiększenia pojemności czynnej do 2 000 mln m3.

PMG Strachocina – magazyn gazu wysokometanowego o pojemności czynnej 360 mln m3. Zlokalizowany jest w województwie podkarpackim, powiat sanocki, gmina Sanok i Brzozów.

PMG Brzeźnica – magazyn gazu wysokometanowego o pojemności czynnej 100 mln m3. Zlokalizowany jest w województwie podkarpackim, powiat dębicki, gmina Dębica.

PMG Swarzów – magazyn gazu wysokometanowego o pojemności czynnej 90 mln m³. Zlokalizowany jest w województwie małopolskim, powiat dąbrowski, gmina Dąbrowa Tarnowska i Olesno. To jeden z najstarszych magazynów gazu w Polsce.

KPMG Kosakowo – magazyn gazu wysokometanowego o pojemności czynnej 145,5 mln m³. Magazyn zlokalizowany jest w okolicy Trójmiasta. Docelowa pojemność magazynu to 250 mln m³. Zakończenie budowy KPMG Kosakowo planowane jest na 2022 rok.

Budowany Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu [KPMG] Kosakowo znajduje się nad Bałtykiem na obszarze województwa pomorskiego w powiecie puckim, w gminie Kosakowo. Położony jest na obszarze Pobrzeża Kaszubskiego wchodzącego w skład zachodniej części Pobrzeża Gdańskiego32.

PGNiG jest właścicielem dziewięciu podziemnych magazynów gazu w Polsce. Średni dzienny pobór gazu z polskich magazynów w okresie wytłaczania wyniósł w 2017 r. 118,14 GWh, o 26% więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Średnie zatłaczanie gazu do magazynów w Polsce w sezonie letnim w 2017 r. wyniosło 131 GWh/dobę, o 9,35 GWh/dobę więcej niż w 2016 r.33

Eksploatacja PMG

W encyklopediach słowo eksploatacja34 jest definiowane jako zjawisko techniczno-ekonomiczne podejmowane wraz z wyprodukowaniem, sprzedażą obiektu lub systemu i kończy się wraz z jego wycofaniem. Słowo najczęściej dotyczy obiektów i systemów technicznych, jednak zjawisko jest powszechne i każdy proces eksploatacji jest częścią eksploatacji środowiska. W szczególności do eksploatacji są przyjmowane obiekty naturalne (rzeki, złoża itp.).

Właśnie w tym znaczeniu eksploatacji złoża mamy tutaj do czynienia.

Systemy eksploatacji i wybierania

„System eksploatacji, wybierania jest to zbiór uporządkowanych i powiązanych w całość zasad technologii, przystosowanych do konkretnych warunków górniczo-geologicznych, których realizacja prowadzi w praktyce do najracjonalniejszej eksploatacji i wybierania kopaliny użytecznej robotami odkrywkowymi.

Mówiąc o technologii urabiania, należy rozróżnić pojęcia:

– systemy eksploatacji,

– systemy wybierania,

– sposoby pracy maszyn urabiających (koparek).

System eksploatacji określa się przez generalny sposób umniejszania złoża, wyrażony przez sposób przemieszczania się linii frontów eksploatacji w czasie. Dzieli się na:

– równoległy – polegający na równomiernym przesuwaniu się linii frontów eksploatacji (tras transportowych, tras koparkowych) o jednakową na całej długości frontu wielkość jednostkowego przesunięcia,

– wachlarzowy – polegający na nierównomiernym przesuwaniu się linii frontów roboczych, gdzie wielkość jednostkowego przesunięcia w czasie uzależniona jest od odległości od jednego, stałego punktu, zwanego punktem obrotu,

– równoległo-wachlarzowy (mieszany) – znamiona powyższych dwóch systemów występują przemiennie w pewnych dłuższych okresach czasu.

System wybierania jest sposobem umniejszania złoża, określonym przez kierunek przesuwania się przodków roboczych w stosunku do kierunku eksploatacji. Kierunek eksploatacji jest to kierunek prostopadły do linii frontu eksploatacji.

Systemy wybierania dzielą się na:

– ubierkowy (ścianowy),

– zabierkowy.

System ścianowy jest to system wybierania złoża całą długością poziomu i na całą wysokość czoła przodka. Stosowany głównie przy urabianiu skał zwięzłych za pomocą materiałów wybuchowych, skał luźnych i miękkich koparkami wielonaczyniowymi łańcuchowymi, a także przy urabianiu mechanicznym skał na bloki i eksploatacji kruszyw naturalnych ze złóż podwodnych.

System zabierkowy jest to system wybierania złoża równoległymi pasami na całą wysokość czoła przodka – zabierki; kierunek postępu zabierki jest prostopadły do kierunku eksploatacji. Stosowany głównie przy mechanicznym urabianiu skał koparkami kołowymi, obrotowymi koparkami łańcuchowymi na podwoziu gąsienicowym, koparkami łyżkowymi i zgarniakowymi”35.

Eksploatacja PMG a eksploatacja złoża

Różnica pomiędzy złożem a PMG jest określona przede wszystkim definicjami ustawowymi, następnie w zakresie technicznym procesem eksploatacji złoża a PMG. Różnica dotyczy nie tylko odmiennej techniki przy eksploatacji, ale i samego procesu złożowego związanego ze stosowaniem odmiennej techniki na eksploatowanym złożu czy PMG.

„Zgodnie z art. 3 pkt 39 p.o.ś. kopaliny uznane zostały za jeden z elementów środowiska. Ponadto ustawodawca w art. 6 ust. 1 pkt 19 p.g.g. podał definicję złoża kopaliny, zgodnie z którą jest to naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą. Natomiast w art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. znajduje się definicja kopaliny wydobytej, zgodnie z którą jest to całość kopaliny odłączonej od złoża”36.

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.2018.799).

Art. 3 pkt 39) środowisko – rozumie się przez to ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami.

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U.2017.2126).

Art. 6 ust. 1 pkt 19) złożem kopaliny – jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą;

Art. 6 ust. 1 pkt 3) kopaliną wydobytą – jest całość kopaliny odłączonej od złoża.

„Przy eksploatacji złoża mamy do czynienia z wydobyciem gazu w taki sposób, aby uzyskać jak najlepszy stopień sczerpania gazu, przy uwzględnieniu działania wód złożowych, co dzieje się najczęściej pod koniec eksploatacji, a ma wpływ na przystosowanie złoża dla celów PMG. Pasywna działalność wód złożowych może stwarzać zagrożenie związane z negatywnymi zjawiskami stopniowego zawadniania magazynu gazu. Procesy zachodzące przy eksploatacji złoża a PMG są różne i okres eksploatacji jest różny, dla PMG jest znacznie dłuższy. Eksploatacja złoża to ciągły odbiór gazu przy niewielkich depresjach przy systematycznie obniżającym się ciśnieniu złożowym. Natomiast eksploatacja PMG to wielokrotne (cykliczne) zatłaczanie i odbiór gazu przy stosunkowo dużych ciśnieniach i depresjach przy ciągłych zmianach ciśnienia roboczego. Zatłaczanie, a szczególnie odbiór gazu z magazynu charakteryzuje się dużą wydajnością przypływów gazu przy dużych depresjach. W procesie magazynowania gazu w złożu występuje zjawisko histerezy37 ciśnienia, której przyczyną jest niejednorodne rozprzestrzenienie się własności pojemnościowych”38.

Optymalne parametry pracy przyszłego PMG i śledzenie negatywnych zjawisk oraz wszelkie kwestie techniczne z tym związane, podsumowując: wszystkie te czynniki mają wpływ na siebie, a w szczególności na sam fakt adaptacji złoża na przyszły magazyn gazu.

Do aspektów technicznych dochodzą również kwestie regulacji prawnych, które już wskazują na odmienności, a co za tym idzie na powielające się różnice przy procesie eksploatacji i zakresie zadań PMG i złoża.

Zgodnie z art. 6 pkt 19 p.g.g. złożem kopaliny – jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą.

Zgodnie z art. 3 pkt 26 pr. en. operatorem systemu magazynowania jest przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych, odpowiedzialne za eksploatację instalacji magazynowej.

Budowa i struktura PMG

Budowa każdego PMG prowadzona jest zgodnie z obowiązującymi zasadami w oparciu o opracowany i zatwierdzony przez inwestora tzw. „Projekt techniczny budowy PMG”.

Ogólnie projekt techniczny budowy PMG obejmuje trzy części:

Zagadnienia geologiczne: związane z poziomem skały zbiornikowej lub poziomem magazynowym, a w szczególności określenie optymalnej strefy złoża dla celów PMG.

„PMG jest to sztucznie wytwarzane przez człowieka nagromadzenie gazu ziemnego w naturalnym środowisku porowatym na zróżnicowanej głębokości: od około 300 m do 1800 m, rzadziej na głębokości rzędu 3000 m”39;

„PMG wymaga stałej kontroli zachodzących w nim procesów w trakcie wytwarzania i eksploatacji, analizy warunków geologiczno-złożowych, przy uwzględnieniu szeregu czynników, takich jak powierzchnia, wysokość, głębokość, ciśnienie złożowe, miąższość efektywna warstwy oraz przepuszczalność, porowatość i nasycenie poziomu gazonośnego. Sama skała zbiornikowa, w której magazynowany będzie gaz, powinna spełniać wiele warunków i czynników, jak optymalne właściwości filtracyjno-pojemnościowe czy też zbiornikowe, a także przepuszczalność, która im jest lepsza, tym bardziej zapewnia odbiór gazu z większą wydajnością.

– Zagadnienia techniczne: związane z realizacją otworów dla celów PMG wraz z ich wyposażeniem wgłębnym;

– Zagadnienia inwestycyjne: związane z wyposażeniem napowierzchniowym, tzn. związane z wyposażeniem w urządzenie napowierzchniowe dla celów PMG”40.

Przypisy

1 M. Szydło, Prawo konkurencji a regulacja sektorowa, Oficyna 2010, s. 3.

2 Źródło: http://prawowity.pl/aktualnosci/18/1,,706, Regulacja_sektorowa_w_prawie_polskim./ [data pobrania: 10.05.2017]; H. Gronkiewicz-Waltz, M. Wierzbowski (red.), Prawo gospodarcze: zagadnienia administracyjno-prawne, Warszawa 2010; W. Hoff, Prawny model regulacji sektorowej, Warszawa 2008; C. Kosikowski, Publiczne prawo gospodarcze Polski i Unii Europejskiej, Lexis Nexis, Warszawa 2010; K. Strzyczkowski, Publiczne prawo gospodarcze, Warszawa 2009.

3 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755).

Art. 4 [Zadania i obowiązki przedsiębiorstwa energetycznego] ust. 2. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii jest obowiązane zapewnić wszystkim odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych lub energii, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii, na zasadach i w zakresie określonym w ustawie; świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji tych paliw lub energii odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.

Art. 4c. [Obowiązki przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się magazynowaniem paliw gazowych]

1. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych jest obowiązane zapewniać odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług magazynowania paliw gazowych w instalacjach magazynowych. Świadczenie usług magazynowania paliw gazowych odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.

2. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych jest obowiązane udostępniać operatorowi systemu przesyłowego gazowego tę część instalacji, która jest używana do magazynowania paliw gazowych i jest niezbędna do realizacji jego zadań.

3. Udostępnienie części instalacji, o której mowa w ust. 2, następuje za wynagrodzeniem, na zasadach określonych w odrębnej umowie. Ustalając wysokość wynagrodzenia, należy stosować stawki opłat za usługi magazynowania paliw gazowych ustalone w taryfie przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się magazynowaniem tych paliw.

Art. 4e. [Obowiązki przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się skraplaniem gazu ziemnego lub regazyfikacją skroplonego gazu ziemnego]

1. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się skraplaniem gazu ziemnego lub regazyfikacją skroplonego gazu ziemnego przy użyciu instalacji skroplonego gazu ziemnego jest obowiązane, jeżeli jest to konieczne ze względów technicznych lub ekonomicznych, zapewniać odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług polegających na skraplaniu gazu ziemnego lub regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego; świadczenie tych usług odbywa się na podstawie umowy o świadczenie usług skraplania gazu ziemnego.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do terminali skroplonego gazu ziemnego przeznaczonych do magazynowania tego gazu.

Art. 4e1. [Czynności podejmowane wyłącznie przez operatorów systemu]

Usługi przesyłania, dystrybucji, magazynowania paliw gazowych, skraplania gazu ziemnego lub regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego mogą być świadczone wyłącznie odpowiednio przez operatora systemu przesyłowego, operatora systemu dystrybucyjnego, operatora systemu magazynowania paliw gazowych, operatora systemu skraplania gazu ziemnego lub operatora systemu połączonego.

4 M. Krzykowski, Wolność działalności gospodarczej a regulacja prokonkurencyjna w sektorze energetycznym, PUG 2016/1/22-30 – artykuł/notka bibliograficzna, teza 6.

5 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2018.1025).

Art. 551. [Przedsiębiorstwo]

Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.

Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5) koncesje, licencje i zezwolenia;

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8) tajemnice przedsiębiorstwa;

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

6 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755).

7 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755).

8 TPA – ang. Third Party Access – odbiorcy końcowi mogą indywidualnie i swobodnie wybierać sprzedawcę energii.

9 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755).

Art. 9h. [Wyznaczenie operatora systemu]

1. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, na wniosek właściciela sieci przesyłowej, sieci dystrybucyjnej, instalacji magazynowej lub instalacji skroplonego gazu ziemnego, wyznacza, w drodze decyzji, na czas określony, operatora systemu przesyłowego, systemu dystrybucyjnego, systemu magazynowania, systemu skraplania gazu ziemnego lub operatora systemu połączonego oraz określa obszar, sieci lub instalacje, na których będzie wykonywana działalność gospodarcza, z zastrzeżeniem ust. 2.

10 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755).

11 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755).

Art. 44. [Ewidencja księgowa i sprawozdania finansowe przedsiębiorstw energetycznych]

1. Przedsiębiorstwo energetyczne, zapewniając równoprawne traktowanie odbiorców oraz eliminowanie subsydiowania skrośnego, jest obowiązane prowadzić ewidencję księgową w sposób umożliwiający odrębne obliczenie kosztów i przychodów, zysków i strat dla wykonywanej działalności gospodarczej w zakresie:

1) dostarczania paliw gazowych lub energii, w tym kosztów stałych, kosztów zmiennych i przychodów, odrębnie dla wytwarzania, przesyłania, dystrybucji i obrotu paliwami gazowymi lub energią, magazynowania paliw gazowych i skraplania gazu ziemnego lub regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego, a także w odniesieniu do grup odbiorców określonych w taryfie;

2) niezwiązanym z działalnością wymienioną w pkt 1.

12 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.U.UE.L.2009.211.94). Archiwalna.

13 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 2017 r. w sprawie minimalnego poziomu dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego z zagranicy Dz.U. z 2017 r. poz. 902. Na podstawie art. 32 ust. 3 i 31 Ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne. Art. 32 ust. 2 ustawy mówi, że koncesje na wykonywanie działalności w zakresie obrotu gazem ziemnym z zagranicą są wydawane z uwzględnieniem dywersyfikacji źródeł gazu oraz bezpieczeństwa energetycznego.

Dywersyfikacja dostaw gazu – mówiąc krótko, to dostarczanie gazu z różnych źródeł.

14 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.U.UE.L.2009.211.94).

Artykuł 8. [Zasady techniczne] Organy regulacyjne – w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowiły – lub państwa członkowskie zapewniają określenie kryteriów bezpieczeństwa technicznego, a także opracowanie i podanie do wiadomości publicznej zasad technicznych ustalających minimalne wymogi techniczno-projektowe i eksploatacyjne przyłączania do systemu instalacji LNG, instalacji magazynowych, innych systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych oraz gazociągów bezpośrednich. Te zasady techniczne zapewniają interoperacyjność systemów oraz są obiektywne i niedyskryminacyjne. W stosownych przypadkach Agencja może wydać odpowiednie zalecenia dotyczące osiągania zgodności tych zasad. O zasadach tych powiadamia się Komisję zgodnie z art. 8 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego.

15 Poprzednia Dyrektywa 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U.UE.L.1998.204.37). Artykuł 8 ust. 1. Z zastrzeżeniem art. 10 Państwa Członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji wszelkie projekty przepisów technicznych, z wyjątkiem tych, które w pełni stanowią transpozycję normy międzynarodowej lub europejskiej, w którym to przypadku wystarczająca jest informacja dotycząca odpowiedniej normy. Przekazują Komisji także podstawę prawną konieczną do przyjęcia uregulowań technicznych, jeżeli nie zostały one wyraźnie ujęte w projekcie.

16 Dyrektywa (UE) 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r.

Artykuł 7.

1. Art. 5 i 6 nie stosuje się do tych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich lub dobrowolnych porozumień.

17 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.U.UE.L.2009.211.94). Artykuł 33. [Dostęp do magazynowania] 1. W celu zorganizowania dostępu do instalacji magazynowych i do pojemności magazynowych gazociągów, w przypadku gdy jest to niezbędne z technicznego lub ekonomicznego punktu widzenia dla zapewnienia skutecznego dostępu do systemu w celu realizacji dostaw do odbiorców, a także w celu zorganizowania dostępu do usług pomocniczych, państwa członkowskie mogą wybrać jedną lub obydwie procedury, o których mowa w ust. 3 i 4. Procedury te należy stosować zgodnie z obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami.

18 Źródło: OSM https://www.osm.pgnig.pl/pl/o-firmie/zakres-dzialalnosci [data pobrania: 10.05.2015]. Strona archiwalna.

19 Ekshalacja – wydzielanie się pary i gazów [w:] W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego. Źródło: https://sjp.pwn.pl/doroszewski/ekshalacja;5425458.html [data pobrania: 6.06.2018].

20 Źródło: PGNiG S.A. http://www.osm.pgnig.pl/osm/dlaczego/historia [data pobrania: 06.2016]. Strona archiwalna oraz aktualizacja na stronie Gas storage Poland Sp. z o.o. https://ipi.gasstoragepoland.pl/pl/menu/wiedza/#historia-magazynowania-gazu-w-polsce [data pobrania: 12.09.2018].

21 Źródło: https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/wiadomosci/magazyn-gazu-w-kosakowie-przekazany-do-eksploatacji/ [data pobrania: 06.2016].

22 Źródło: http://weglowodory.pl/podziemne-magazyny-gazu/ [data pobrania: 06.2016].

23 Źródło: Gas Storage Poland Sp. z o.o. https://ipi.gasstoragepoland.pl/pl/menu/transparency-template/uslugi-i-infrastruktura/parametry-techniczne/ [data pobrania: 14.06.2018]; Źródło: OSM http://www.osm.pgnig.pl/osm/dlaczego/historia [data pobrania: 06.2016]. Strona archiwalna.

24 Z. Muras (red.), M. Swora (red.), F. Elżanowski, A. Falecki, R. Gawin, M. Gutowski, J. Kędzia, K. Kloc-Evison, D. Kośka, M. Mordwa, M. No-waczek-Zaremba, D. Nowak, M. Sachajko, A. Skoczylas, K. Smagieł, M. Stefaniuk, M. Szostakowska, R. Trypens, M. Woszczyk, M. Zawiska, Prawo energetyczne. Komentarz, stan prawny: 9.08.2010, s. 123, 946.

25 Por. Źródło: PGNiG S.A. http://pgnig.pl/reports/annualreport2013/rr-obrot-magazynowanie-2.html, [data pobrania: 6.07.2018].

26 Źródło: GSP Sp. z o.o. https://ipi.gasstoragepoland.pl/pl/menu/transparency-template/?page=uslugi-i-infrastruktura/parametry-techniczne/ [data pobrania: 6.07.2018].

27 Źródło: http://www.pgnig.pl/pgnig/segmenty-dzialalnosci/obrot-i-magazynowanie/magazynowanie [data pobrania: 06.2016].

28 Źródło: PGNiG http://pgnig.pl/podziemne-magazyny-gazu [data pobrania: 9.07.2018].

29 R. Reinisch, Wybrane istotne aspekty podziemnych magazynów gazu (u progu XXI wieku), wyd. PLJ, Warszawa 2000.

30 Źródło: Polski Komitet Normalizacyjny https://www.pkn.pl/informacje/2017/06/podziemne-magazyny-gazu [data pobrania: 13.06.2018].

31 Źródło: PGNiG http://pgnig.pl/podziemne-magazyny-gazu [data pobrania: 08.2018].

32 Źródło: Gas Storage Poland Sp. z o.o. https://ipi.gasstoragepoland.pl/pl/menu/transparency-template/?page=uslugi-i-infrastruktura/parametry-techniczne/gim-kawerna/kpmg-kosakowo/

33 Źródło PGNiG: http://pgnig2017.pl/otoczenie-i-interesariusze/rynek-i-otoczenie-regulacyjne/rynek-gazu-ziemnego/ [data pobrania: 28.12.2018].

34 Słownik Języka Polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/sjp/eksploatacja;2456567.html [data pobrania: 08.2018].

35 Źródło: OSM https://www.osm.pgnig.pl/pl/magazyny/pmg-strachocina [data pobrania: 06.2016]; AGH http://zasoby.open.agh.edu.pl/~09ksimkiewicz/2311.html oraz Udostępnienie i eksploatacja złóż, dr inż. Jarosław Zubrzycki, Instytut Nauk Technicznych i Lotnictwa https://docplayer.pl/14179065-Udostepnienie-i-eksploatacja-zloz-dr-inz-jaroslaw-zubrzycki-instytut-nauk-technicznych-i-lotnictwa.html [data pobrania: 08.2018].

36 J. Maciejewska, Własność górnicza, Charakterystyka własności złóż kopalin [w:] Wybrane problemy prawa geologicznego i górniczego, red. B. Rakoczy, WK, 2016.

37 Słownik Języka Polskiego PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/histereza;3911973.html [data pobrania: 9.07.2018].

histereza [gr. hystérēsis ‘brak’, ‘niedostatek’], fiz. zależność zmiany parametrów charakteryzujących stan układu (np. ciała) lub jego właściwości, wywołanej zmianami czynników zewn., od stanów poprzedzających dany stan (tzn. od historii układu).

38 R. Reinisch, Wybrane istotne aspekty podziemnych magazynów gazu (u progu XXI wieku), wyd. PLJ Warszawa 2000, s. 119–124.

39 R. Reinisch, Wybrane istotne aspekty podziemnych magazynów gazu (u progu XXI wieku), wyd. PLJ, Warszawa 2000, s. 55.

40 Ibidem, s. 11.

Inne książki autorki:

Status prawny psa w Polsce

Pies i prawo w ilustracjach