Marian Kowalski

Łap co się nawinie

Copyrights to:

Wirtualne Wydawnictwo „Goneta” Aneta Gonera

www.goneta.net

ul. Archiwalna 9 m 45

02-103 Warszawa

Korekta: Dominika Dycha

jezykowapomoc@gmail.com

Okładka: Katarzyna Jackiewicz

okovabi@gmail.com

Redakcja: Aneta Gonera

wydawnictwo@goneta.net

ISBN: 978-83-65227-16-4

Wydanie 1

Warszawa, 23 stycznia 2016

Tekst w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym również nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarówno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody wydawnictwa „Goneta” Aneta Gonera.

Konwersja do epub A3M Agencja Internetowa

Od redakcji:

Autor powieści obyczajowych, historycznych, sensacyjnych nie przypadkowo „Łap, co się nawinie” poprzedził mottem z Horacego: Carpe diem. Jego postaciami kieruje pragnienie chwytania może ostatniej szansy, by nie iść na dno, by utrzymać się na powierzchni.

Irena (Galaad) jest w ciąży, poza tym zarażona wirusem HIV. Żyje na uboczu, daleko od ludzi, jakby przygotowując się do odejścia na zawsze. Jednak, gdy pojawia się mężczyzna, budzi się w niej nadzieja na przeżycie choćby kilku chwil szczęścia.

Adam Ornat (Lubeka) należy do przedstawicieli najmłodszej generacji, która nie ma powodów do zadowolenia z tego, w czym uczestniczy. Sytuacje skłaniają go do działań moralnie nagannych, do postępków cynicznych. W zmianie postawy pomaga mu miłość do dziewczyny.

Takiego uczucia brakuje Ryszardowi Litwińcowi (Tua). Nie umie dostosować się do nowej politycznej i gospodarczej rzeczywistości drugiej dekady XXI w., w której nie tylko zaszły w Europie Środkowej zmiany ustrojowe i polityczne, ale też rozprzestrzenił się strach przed talibami, dżihadystami, islamskimi terrorystami — nowymi siłami nadciągającymi zza Morza Śródziemnego. Popada w intelektualne odrętwienie. Z marazmu wyrywa go prezent, jaki otrzymuje z Zachodu; jest to niezwykły gad z trzema oczyma, którego pokazywanie ma mu dać stały dochód. W  realizacji tego planu przeszkodzą uchodźcy z Syrii, Erytrei, Afganistanu.

W ostatnim opowiadaniu (Maia) czytelnikowi odbiera się wszelkie nadzieje na znalezienie na Ziemi miejsc bezpiecznych.

Akcja wydarzeń toczy się w różnych urokliwych miejscach, które kontrastują się z ludzkim losem, a ich piękno z klęskami, dotykającymi bohaterów.

Od autora:

I. Galaad

Akcja mikropowieści rozgrywa się w scenerii pięknego wybrzeża hiszpańskiego, gdzie spotykają się na odludnej plaży starzejący się i rozgoryczony życiem, zawiedziony pisarz, który przyjechał tu, aby zastanowić się, czy warto dalej walczyć o uratowanie małżeństwa, o miejsce w literaturze oraz młoda, tajemnicza dziewczyna — Irena.

On wypływa w morze i nie dostrzega zbliżającej się śmierci — rekina. Dziewczyna alarmującym krzykiem ostrzega go przed niebezpieczeństwem. Początkowo niewinny flirt przeradza się w namiętne uczucie, mimo zdecydowanych oporów Ireny, dochodzi między dwojgiem do zbliżenia. I wtedy pisarz dowiaduje się, że jego partnerka jest zarażona wirusem HIV. Od tej chwili — raz po raz pytając o sens życia — będą dzielić swój los, przeżywając wiele tragicznych momentów.

II. Lubeka

Opowiadanie w tonie sarkastycznym o rozwiewaniu się marzeń przedstawiciela pokolenia XXI wieku, dochodzącego w końcu do wniosku, że życie polega na zarabianiu, poszukiwaniu coraz lepszych miejsc zarobkowania. Te poglądy kształtowały m.in. oglądane przez niego filmy.

III. Tua

Metafora o bierności i jej społecznych skutkach rozbudowana w opowiadanie. Przedstawiono w nim los gada wyróżniającego się wyglądem i zachowaniem, żyjącym w sprzeczności do tego, do czego przywykliśmy, że życie to ruch, działanie, gdy on był gnuśny, apatyczny. Miał być sposobem na prowadzenie interesu, ale przeszkodzili w tym wygłodzeni uchodźcy z Syrii, Afganistanu i Erytrei.

IV. Maia

Uciekinierzy z Europy szukają poza nią bezpiecznego schronienia. Po wielu perypetiach stwierdzają, że na Ziemi nie ma już takiego miejsca.

CARPE DIEM

I. Galaad

I

Góra, od czasu do czasu połyskująca odblaskami granitu spomiędzy pokrywających ją porostów, za gwałtownym zakrętem obnażyła szeroki stok z wykutą wąską drogą, za którą przepaść i kotlina były pokryte makią. Wczesne ranne słońce uderzyło w przednią szybę samochodu, rażąc oczy, oślepiając je. Pisk opon, hamujących gwałtownie kół wbił się ostro w nierozbudzoną jeszcze nieckę.

Mężczyzna zjechał na pobocze drogi, założył przeciwsłoneczne okulary i wyszedł z samochodu. Poruszał się niezdarnie. Drżał cały. Wciąż nie opuszczało go uczucie lęku kierowcy, który stracił pewność siebie. Próbował drwić ze swego tchórzostwa. Dlaczego się zatrzymał? Czego się przeraził? Śmierci? On, który wzywał ją wielokrotnie, czekał na jej przyjście!

Lubił pisać o śmierci. Hardo. Wyzywająco. Nieraz neurastenicznie. Ale był tego świadom, nie zamierzał z tym walczyć. Bohaterom opowiadań czy powieści wybierał dla niej różne formy obecności. Jakby chciał się z nią oswoić. Myślał też o samobójstwie, ale bał się społecznego potępienia tego desperackiego czynu. Szukał dla podobnych do siebie kryminalnych zagadek, w których śmierć pozostawałaby tajemnicą zabraną do grobu. Ostatnio opublikował krótkie opowiadanie W drodze. Czy ktoś czytając, domyślał się, że w tę ostatnią drogę chętnie wybrałby się sam autor?

Tak odważnie i bezkrytycznie o śmierci przestał pisać, gdy poznał prawdę o Holocauście, gdy dowiedział się o klęsce głodu w Chinach w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych minionego stulecia, o ludobójstwie blisko miliona ludzi w Rwanie ze współudziałem wielebnego Wenceslasa Munyeshyaka, księdza, który nawet podczas głoszenia Słowa Bożego trzymał na biodrze pistolet. Śmierć nie była już tak prostacka, jaka dotykał jednostki. Miała znacznie głębsze znaczenie. Ale o tym nie potrafił pisać.

Zapalił papierosa, mocno zaciągnął się kilka razy i rzucił ledwo nadpalonego pod but, zgniótł go mocno i ruszył dalej w drogę.

Godzinę później kabriolet peugeot 308CC wjechał na szosę obsadzoną starymi piniami, w tak gęstą mroczność jak w górskim tunelu. Słoneczny świat pozostawał za kierowcą, przebijał się przez ciemność rozświetloną bardziej reflektorami auta niż słońcem. Mężczyznę ogarnęły chłód i delikatna woń zieleni opadającej z brunatno-czerwonych gałęzi. Splątane konary drzew rozpościerały się tak nisko nad traktem, że podróżny nieraz odruchowo pochylał głowę, kulił się.

Starał się jak najdalej spojrzeć przed siebie, by ocenić sytuację na drodze. Perspektywę szlaku biegnącego między szarymi pniami zamykała ciemna ściana. Nad głową było podobnie — zielone sklepienie bez najmniejszego promyka słońca przebijającego się przez koronę, bez jasnej plamki nieba. Poboczem drogi od drzewa do drzewa w półmroku ciągnęły się dzikie krzewy wywołujące przygnębienie, niejasne złe przeczucia.

Na dłużej zawiesił wzrok na gałęziach. Irracjonalny niepokój jeszcze bardziej się pogłębił. One nie tylko strzelały z grubych konarów jak sploty umięśnionych rąk siłaczy, pięściarzy czy bokserów z potężnych ramion, ale — choć nie było najmniejszego podmuchu wiatru, choć powietrze zastygło w mdłym bezruchu — o swym istnieniu dawały znać zielonym życiem, podążały za pędzącym samochodem z tajemniczą ciekawością. Mężczyzna nie widział listowia, tylko ciemną, ciężką masę z trudem utrzymującą się na gałęziach. Nie potrafił określić, skąd podejrzenia obserwowania go, śledzenia, lecz właśnie tak odczuwał zachowanie otoczenia. Tysiące, miliony oczu nieustannie towarzyszyły mu, w tysiącach, milionach maleńkich móżdżków, mogły wykluwać wobec niego jakieś zamiary. Na pewno niedobre, niecne, jakie zwykle rodzą się w ciemnościach.

Czuł się nieswojo. Najchętniej jak najprędzej zjechałby z tej wąskiej drogi ze starodrzewem na jakąś szeroką, bez drzew, rozświetloną słońcem, żyjącą szumem przemykających samochodów.

Ale ta droga zdawała się nie mieć końca. Gnał dość prędko, a przed nim wciąż była tylko ciemna ściana. Przednią szybę powoli pokrywała maź; spłukał ją, włączył najszybszy bieg bezprzegubowych wycieraczek ze sprężystymi piórami. Miodowa rosa — odchody mszyc — rozmazała się, ograniczała widoczność, wymieszała się z plamami krwi owadów.

Był mordercą w podróży. Z każdą sekundą mnożył śmierć w naturze. Czy ona daruje mu to? Nie weźmie odwetu? Wet za wet! Chce tego czy nie, ale tak było i tak będzie. Nie czuł się w tej roli najlepiej, lecz nie mógł jej odrzucić. Taki jest porządek w świecie. Pojawił się na tej drodze prowadzącej do wybranego celu i zniszczy wszystko, co stanie mu na przeszkodzie. Chyba, że jakaś siła okaże się potężniejsza od niego i ona osiągnie swój cel.

Wstrząsnął nim dreszcz.

Nigdy dotąd nie brał pod uwagę sytuacji, że w zwykłej podróży opadną go takie ponure myśli. Jest coś mocarniejszego od jego kabrioletu, od peugeota 308CC z silnikiem o napędzie hybrydowym? Cudu techniki! No i od zasiadającego przy kierownicy faceta, któremu udało się uniknąć wiele zawirowań politycznych, kłopotów lat gospodarczego kryzysu, niejednego kryzysu w małżeństwie. Syna swej epoki?!

Przednim lewym kołem zahaczył albo o kamień, albo o jakiś leżący konar. Usłyszał metaliczny trzask, najprawdopodobniej stracił dekiel, oryginalny, nie jakąś tam chińską podróbkę. Ale nie miał w tym miejscu ochoty zatrzymywać wozu, by sprawdzić stan koła. Bez osłony felgi wóz wciąż jest sprawny! Jechał więc dalej.

Kiedy na włosach i twarzy poczuł odrażającą lepkość, ogarnęła go wściekłość. Podniósł głowę w stronę wrogiego nawisu gałęzi i wykrzykiwał najgorsze przekleństwa, złorzeczenia, jakie zdążył poznać, gdy bywał nie tylko na wozie, ale i pod wozem. Drzewa nie pozostawały obojętne, pochylały się nad nim coraz niżej i niżej, jakby chciały go dotknąć, przesunąć ciemną zieleń ociężałą odchodami równoskrzydłych pluskwiaków po twarzy. Cukrowa lepkość spływała po brwiach, rzęsach, kleiła powieki. Jedną ręką prowadził wóz, drugą oczyszczał oczy, twarz. Mrugając nerwowo, podniósł wzrok. Nie potrafił pojąć, jak jeszcze udaje się mu przebijać przez gąszcz gałęzi, konarów. Były już nie tylko nad nim, ale obok na miejscu pasażera, leżały na pulpicie, pokrywały wskaźniki prędkości, obrotów silnika, zużycia paliwa, obejmowały drążek skrzyni biegów, zsunęły się też na pedały gazu, hamulca. Z przerażeniem stwierdził, że nie podróżuje sam, ma niepożądane towarzystwo, od którego mimo takich zamiarów nie potrafił się oswobodzić. A przecież jest synem czasów walki, bezwzględnego pokonywania przeciwnika. Nieraz przegrywał potyczkę, ale wygrywał batalię, wojnę. Jest stworzony do zwycięstwa.

Głębiej wcisnął pedał gazu, samochód osiągnął prędkość autostradową, rajdową, by jak najprędzej dotrzeć do wylotu tunelu, do którego na drodze stały tylko te konary nad nim, ociężałe odchodami mszyc liście. Cóż to za przeciwnicy! Nie takich pokonywał. Należy do zwycięzców! Natura nie potrafi się mu oprzeć, ulegnie, wypuści go w przestrzeń wielopasmowych dróg.

Mknął jak wicher. Czuł w uszach szum powietrza, słyszał wizg opon, pracę wycieraczek omiatających szybę.

I nic. Miał wrażenie jakby wciąż pozostawał w tym samym miejscu, nie zbliżał się do celu, nie potrafił się uwolnić od intruzów nad nim, wokół niego, w wozie. Do lepkości w oczach dołączyły się łzy bezsilności wobec czegoś, czego wciąż nie potrafił zrozumieć. On —zawodnik niepokonany w tylu pojedynkach, on uparty mędrzec i szczęściarz dotąd zawsze dający sobie radę z wieloma przeciwnościami losu!

Poddał się woli niechcianemu.

Oddał kierownicę. Przez zaciśnięte powieki zobaczył coraz bardziej rozjaśniający się tunel. Kiedy na ułamek sekundy otworzył oczy — ujrzał konar z miękkimi, lepkimi liśćmi, jaki go przytulał do siebie.

W mroku fosforyzował leżący pod skałą pień, wysiadł z wozu, siadł na nim, rozdygotanymi palcami znów sięgnął po papierosy, zapalniczkę. Seledynowy płomyk działał kojąco.

Bez większego zainteresowania spojrzał na przednie lewe koło auta. Tak, stracił fabrycznie oryginalny kołpak. Ale czy w jego sytuacji ma to jakieś znacznie. Jego brak będzie zmartwieniem jakiegoś nieznanego przyszłego właściciela, a on nawet nie powie już słowa na swe usprawiedliwienie, że jeździł bez osłony felgi.

Dopalił papierosa, przyzwyczajenia butem wgniótł w ziemię niedopałek i wsiadł do wozu.

Wróciła myśl o śmierci.

Nie, to nie on się jej obawiał, a jego natura, ta cząsteczka żywego świata, cząsteczka w drodze dokądkolwiek, z zakodowanymi w genach biologicznymi zadaniami. On od niej się odcina. Jest ponad nią, pogardza zniewolonym stworkiem.

Oswojony z tą myślą jak z utratą dekla, najpierw dostrzegł chmury. Może dlatego, że tak wyraźnie rysowały się nad szczytami gór. Potem zauważył wąską dolinę schodzącą do zatoki. Obłoki pękały jak stara powłoczka na poduszkę w podrzędnym prowincjonalnym hoteliku, przerzedzały się, odsłaniając fluoryzujące grzbiety gór. Dolinę pokrywała spalona słońcem zieleń. Morska zatoka była wielką miską wypełnioną srebrzystością. Oczy mężczyzny wznosiły się ku niebu, to opadały na morze. Dolina ze swą szarzyzną, budzącymi się cykadami odstręczała. Choć niebo i morze zdawały się być puste, to jednak prędzej tam szukałby jakichś oznak życia niż na ugorze. Wzrok coraz bardziej się wyostrzał. Na niebie uchwycił biel ptaka, niedaleko brzegu dostrzegł stado delfinów, a w dolinie odkrył wstęgę drogi. Prawdopodobnie prowadzi nad brzeg morza, lecz nie mógł tego stwierdzić, bo w którymś momencie ginęła wśród dopiero co odkrytych nierówności kotliny, za wybujałymi krzakami.

Kusiła go woda. Nęciła obietnicą oczyszczającej kąpieli. Pragnął zmyć z siebie zmęczenie całonocną podróżą. A może jeszcze coś więcej?

Widział już teraz tak dobrze, że mógł podjąć się dalszej jazdy. Wsiadł do samochodu i powoli opuszczał się tłuczniową drogą w stronę morza.

Zatrzymał się na skraju niecki, tu z bujniej rosnącą trawą, w cieniu białych skał. Urywała się droga, prawdopodobnie niedokończony zamysł jakiegoś przedsiębiorcy, a może fanatycznego wojskowego, który w każdym miejscu zamierzał mieć dostęp do morza. Golarką z trzema głowicami i super systemem reflex action oczyścił z twarzy zarost, wysiadł z wozu. Na wzgórzu brzęczały cykady. Zrzucił z siebie ubranie. Woda wydała się mu jak świeża pościel w łóżku, o której dopiero po jakimś czasie można powiedzieć, że jest przytulna. Dość długo płynął przybrzeżną płycizną, nim poczuł pod sobą głębię. Zmienił pozycję, położył się na plecach. Nie było fali, nie czuł nawet najsłabszego prądu, ale wątpił, by morze pozostawiło go w spokoju. Pozwolił się mu nieść dokądkolwiek.

Zamyślił się.

I tak zaczął się kolejny dzień dojrzałego mężczyzny, który doświadczył prawie wszystkiego, lecz najwięcej upokorzenia — pokpiwał sam z siebie. Niewiele pragnął, niechętnie walczył o cokolwiek. Zadowalał się tym, co otrzymywał. Biernie poddawał się nurtowi życia jak teraz wodzie. Nie oszczędzało go ono, nieoczekiwanie rzucało na rafy, znajdowało dla niego niebezpieczne prądy, wiry. Kto wie, czy właśnie tylko dlatego dożył aż do tego dnia, bo nigdy nie zużywał energii na rozpaczliwe wysiłki tonącego? Poddawał się i dryfował.

Nigdy?

Nie, był taki czas. Poznał wówczas Esterę, dziewczynę o eterycznej urodzie, sylwetce osy. Nie miał szczęścia w miłości. Kochał się często, nieraz nawet wyznawał swe uczucia. Kobiety przyjmowały je jako żarty, bawiły się słowami, niektóre aluzje wywoływały u nich zakłopotanie — i to wszystko. Gdyby nie filmy pornograficzne — to przed Esterą nigdy nie poznałby kobiecego ciała. Do burdeli krępował się wchodzić, a zaczepiane na ulicach dziewczęta opędzały się przed nim. Przyczyn niepowodzenia upatrywał w nieznajomości odpowiednich słów. Nieraz bywał świadkiem, jak mężczyzna tylko coś szepnął dziewczynie do ucha, a ta natychmiast stawała się mu powolna. Albo na uczelni. Chłopak niczym nie wyróżniający się podchodzi do ślicznej jak wiosenny poranek, coś mówi i ta nie opuszcza go, pozwala się obejmować, dotykać, całować. Z nim było inaczej. Dziewczyny stroniły od niego. Wyjątek uczyniła Estera, dostrzegła go, zainteresowała się nim, więc zalewał ją czułością jak słodkim wiśniowym kisielem, uczepił się jej jak wodorost kadłuba statku i temu, co może (mógł tak obecnie podejrzewać) miało być dla niej krótkotrwałą przygodą, nadał wartości wyższe, trwalsze. Nie była pruderyjna. Nie tylko prywatnie, w filmie śmiało mogłaby konkurować z Pamelą Anderson. Gdyby pozwolono jej partnerować brytyjskiemu super agentowi 007, to zgodziłaby się nie ukrywać niczego przed widzami, absolutnie niczego ze swej nagości i to w tylu scenach, ile zamierzał nakręcić reżyser. Byłaby odważniejsza od innych partnerek Jamesa Bonda. I jednym tchem z wyrazem wyższości wyrzucała z siebie: Ewa Green, Halle Berry, Izabela Skorupko, Maud Adams, Barbara Bach, Jane Seymour Solitaire. Ubolewała, że w tabloidach nie poświęca się jej tyle uwagi, na ile zasługuje. Że nie ścigają jej paparazzi. A z magazynu „Playboy” żadnej propozycji, choć byłaby gotowa spełnić wszystkie oczekiwania redakcji. Trzeba było upływu wielu lat, by Dominik zrozumiał swój błąd i znów mógł z przerażeniem stwierdzić, że jest sam i nie ma głębszych powodów do życia.

Zamknął oczy.

I tak mógłby pozostać na zawsze.

Nazywają to odejściem, zgonem, śmiercią.

Uwolnieniem.

Morze mogłoby zdjąć z jego ramion ciężar istnienia.

Tylko tyle.

A jednak Estera wciąż żyła, mimo jego stanowczego, nieodwołalnego postanowienia istniała, a jego nie przestawały dręczyć myśli o niej.

Słyszał ją w tylu niespodziewanych dźwiękach na ulicy, w windzie, w restauracji! Na każdym kroku widział ją w czyichś gestach, ruchach. Estera gdy mówiła, to między słowami krótkie przerwy wypełniała mimiką twarzy (jedna brew w górę, druga w górę, zmarszczenie czoła, noska, skrzywienie ust), ruchem ramion, podawaniem piersi do przodu, do tyłu. Ruchliwa jak kolorowy koliberek. Jej ciało albo podkreślało słowo, albo wyrażało to, wobec czego język był bezradny.

Co za ciężar bytu!

Od jej odejścia minęły trzy miesiące, a on nie potrafi oswoić się z myślą rozstania z nią. On, pięćdziesięcioletni pisarz, cyniczny, swego czasu zepsuty popularnością, sławą i niedosytem sławy, przez trzy miesiące czynił sobie wyrzuty, że nie jest poetą, nie potrafi napisać o żonie w tonie elegijnym kilku wierszy, które mogłyby mu przynieść ulgę. Zawsze była słabą, kruchą istotą, lekarze radzili jej unikania jakichkolwiek emocji. Nigdy nie przejmowała się tymi ostrzeżeniami, pracowała więcej niż inne aktorki, nie odrzucała żadnej propozycji producenta filmowego, dyrektora teatru, chciała grać, jak najwięcej być na scenie, na planie filmowym. Usprawiedliwiała się jak dziecko: Czy mogę odmówić, gdy prosi sam Alejandro González Iñárritu, Michel Hazanavicius, Tom Hooper? Albo Sage Moonblood Stallone, syn Sylwestra Stallone? Lub William Higgins potrzebuje mnie. I jeszcze inaczej — Joe Dante — to moja szansa! Steven Spielberg, Roman Polański nie darowaliby mi, gdybym nie chciała grać w ich filmach. Ach, dlaczego, dlaczego nie żyłam w czasach świetności takich reżyserów, jak Ingmar Bergman, Michelangelo Antonioni? Dlaczego? Ach, dlaczego? A on, niedawno tak bliski odznaczenia złotym medalem przyznanym przez American of Art and Letters, zbyt był zajęty swoimi sprawami, marzeniem o nazwaniu go laureatem Nagrody Erazma z Rotterdamu, dążeniem do otrzymania Nagrody Nobla, aby miał czas na przekonanie żony, że musi się oszczędzać. Staram się dorównać twojej sławie, odpowiadała ustami pokrytymi liplinerami, z uśmiechem małej czarodziejki, która chce tak niewiele, tylko jego dobrego humoru. Może kiedyś pochwalisz się, że masz żonę grającą z Arnoldem Schwarzeneggerem, Sylwestrem Stallone?

Skąd mógł przypuszczać, że od początku do końca prowadziła z nim perfidną grę? Że bawiła się jego uczuciami?

Na każdy kilogram jej ciałka przypadała tona kłamstw, bajeczek, półprawd, bredni. Gry.

Powinien na te kobiece manewry odpowiedzieć z samczym zacietrzewieniem. Nie potrafił. Był za delikatny, żył wciąż z nadzieją, że złe dni przeminą, nadejdą lepsze.

Cóż, związana ze sceną, z planem filmowym, przyswajała sobie sztukę udawania. Ona, drobniutka jak koliberek, była gotowa wystąpić z przesadnym makijażem drag queen! Nawet po opuszczeniu miejsca pracy, też nie była sobą, wciąż grała jakieś role, różne — nieraz z sielankowym ciepłem, kiedy indziej karykaturalnie mroczne. Mąż był jej mniej potrzebny od ludzi z artystycznego światka, od fotoreporterów, dziennikarzy. Mawiała: — Bez lansu nie ma awansu.

Obca była jej asertywność, jeżeli wyrażała jakąś opinie, to nie była jej własna, a pochodziła ze scenariuszy, z rozmów z reżyserami, aktorami. Bez tych cudzych cytatów zasługiwałaby na nazwanie jej intelektualną melepetą. Ale nigdy nie miał odwagi tak jej określić, cechę tę pozostawiając jednej ze swych bohaterek opowiadania.

Po jej odejściu pisał więcej niż zwykle, chcąc siebie i innych przekornie przekonać, że autor esejów o Francisie Scotcie Fitzgeraldzie nie ma nic ze słabości proroka epoki jazzu, przeciwnie — jest silny, tragiczne przeżycia nie odebrały mu jasności myśli, zdolności budowania światów z wyraźnymi podziałami na dobro i zło. Tworzył dużo, pił skrycie, jednak coraz częściej uświadamiał sobie, że bez względu na ilość postawionych liter, znaków interpunkcyjnych on sam jako autor do końca nie wie, co jest dobrem a co złem, za czym się bezwzględnie opowiada, a co potępia. Ta względność wszystkiego dręczyła go, nie dawała zasnąć. Patrzył na życie z cyniczną obojętnością, pisał z rosnącym dystansem do świata. Po drugiej, trzeciej szklance whisky marzył, by uciec od obowiązków, schronić się gdzieś przed przyjaciółmi i wrogami, spojrzeć w siebie, odszukać w sobie to, co jest jeszcze do uratowania z człowieczeństwa i pożyć tym, wyłącznie tym. Nie miał jednak dość odwagi, aby owym marzeniom dopomóc. Bał się o to, co po odejściu powiedzą okrutni sędziowie jego życia i twórczości, by ktoś nie napisał złośliwie: do końca był tylko cieniem Fr. S. Fitzgeralda.

Współczesnych mieszkańców termitiery, jaką jest obecnie planeta, otacza za wiele bibliotek z księgozbiorami proroków, mistrzów słowa, kompozycji, analityków ludzkich dusz. Licytowanie się z nimi rodzi bolesne uczucie bezradności. Komu uda się stworzyć większych egotystów od Marcela Prousta czy André’a Gide’a? Albo rywalizować z twórczym rozmachem Honoré de Balzaca, Lwa Tołstoja, Fiodora Dostojewskiego?

Przyszło mu do głowy takie stwierdzenie o Esterze: mimo wszystko pozostała dla niego wiecznie żywym źródłem. Ale już po chwili zwątpił w oryginalność tej myśli i przestał żałować, że nie ma jej czym i gdzie zapisać. „Czy w tym, co stworzyłem, jest choć jedna nowa, ważna myśl? — zastanawiał się. — Cóż powiedziałem takiego, czego inni nie zrobili przede mną?”.

I zaraz się skarcił. Kiedy nie myślał o Esterze (tych dni nie było wiele), kiedy nie starał się zgłębić jej stosunku do niego, był bliżej życia innych. Na każdym kroku znajdował materiały do książek, scenariuszy, dramatów. W takiej chwili wolnej od Estery, zaglądając do zbioru reportaży „Jaskółki zapowiadające pieriestrojkę”, trafił na dziennikarską notatkę o Gerze Kiryłowie, obywatelu ZSRR sprzed okresu pieriestrojki. Miała charakter ewangelicznej przypowieści i stanowiła świetny materiał na literaturę. Postanowił napisać opowiadanie. Jaki był dumny z kilkunastu zapisanych zdań! Zapowiadały nowy okres w jego twórczości. Jego bohatera nie dręczyła samotność, nie użalał się na gderliwą żonę, na dzieci, którym brakowało czasu, by go odwiedzić. Był taki inny od wszystkich, których już znała literatura. Miał za sobą długi życiorys żołnierza posyłanego na różne fronty wojen starego i nowego stulecia, ale to, co musiał zrobić w ciągu kilkunastu minut, było trudniejsze od wszystkich ciężarów i utrapień w siedemdziesięciopięcioletnim życiu. „W samo południe — pisał — z podnoszonych nadwołżańskiej łąki pod chabrowe niebo, wyszła pięcioosobowa komisja i od razu kazała się prowadzić do szklarni za chatą. Kiryłow wiedział już, po co przypomniano sobie o jego skromnej osobie. Wcześniej byli u Lidii Moisiejewej — zamierzał napisać w rozbudowanym opowiadaniu — u Borysa Szaraszkina. Oni też założyli szklarnie i hodowali pomidory, by dzieciom dopomóc. Nie wzruszyli tym członków komisji. Jesteście emerytami, no to odpoczywajcie przy samowarze, korzystajcie z dóbr kultury, a nie myślcie o dorabianiu rubli kosztem zdrowia i wolnego czasu, nie płacąc podatków, jak tuniejadcy.

Kiryłow bez słowa zaprowadził ich pod szklarnię i czekał na ostry dźwięk szkła bitych szyb — taki opis powinien znaleźć się w punkcie kulminacyjnym. Zapalił papierosa i patrząc na wznoszące się słońce zastanawiał się, czy jeszcze tego lata zdąży odbudować szklarnię, posadzić nowe sadzonki pomidorów. Innego celu w życiu nie miał. Nawet nie potrafił się buntować, zmierzać do zmiany czegokolwiek, dla niego najważniejsze były pomidory”.

Taaak, to mogło być coś nowego w literaturze o odchodzącej generacji, epoce — gdyby napisał. Ale nim szkic zaczął rozwijać się w opowiadanie, znów zjawiła się Estera — roślinka delikatniejsza od sadzonek pomidorów, reprezentantka innego pokolenia. A potem nagle, bez jego pomocy, bez wsparcia sztuką, literaturą skruszały fundamenty despotycznego ustroju na Wschodzie i nie było już potrzeby litowania się nad losem Kiryłowa, żołnierza z wielu frontów na obcej ziemi, bezradnego na własnej. Raz po raz wybuchały nowe wojny w Azji, Europie, Afryce, Europa nie potrafiła uporać się z problemem uchodźców z Afganistanu, Sudanu, Somalii, Erytrei, Syrii, na Morzu Śródziemnym codziennie rozgrywały się dramaty na pontonach przewożących imigrantów z Północnej Afryki do brzegów Europy. Na pewno były to ważniejsze problemy od pomidorów Kiryłowa, zamartwiającego się swym problemem w czasie, gdy w Somalii z głodu umierało ćwierć miliona dzieci, kobiet, starców. Nie potrafił do tych tematów podejść, ugryźć ich. Nawet nie próbował. Przerażały i przerastały go, pozostając tworzywem dla innych, dla młodych, ze świeższą wrażliwością, z patrzeniem na wydarzenia poprzez wizję świata urządzanego przez generację dopiero wchodzącą na scenę polityczną, artystyczną.

Właśnie zastanawiał się nad tym, czy pisarz nie jest skazany na wieczne plagiatowanie wciąż tych samych motywów albo na szukanie nowych w apokaliptycznych wizjach, w historyjkach dystopijnych, gdy do jego uszu dobiegło czyjeś nawoływanie. Otworzył oczy. Poraziło je słońce. Nie miał powodów przypuszczać, by ktoś go wzywał, więc zamknął je ponownie. Lecz przywoływanie było tak natarczywe, że znów je otworzył. Uniósł nieco głowę, rozejrzał się. Na brzegu stała dziewczyna. Właściwie to nie stała, była w ciągłym ruchu: podskakiwała, biegała po plaży i krzyczała. Odległość i emocjonalne zaangażowanie jej zniekształciły informację, jaką starała się z brzegu przekazać. Dopiero po chwili zrozumiał.

REKIN!