Copyright © Agata Marzec

Copyright © Wydawnictwo Replika, 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja

Renata Jurkowska

Skład i łamanie

Dariusz Nowacki

Projekt okładki

Iza Szewczyk

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2019

eISBN 978-83-66217-72-0

Wydawnictwo Replika

ul. Szarotkowa 134, 60-175 Poznań

tel./faks 061 868 25 37

replika@replika.eu

www.replika.eu

1. Gdy mury śpią, budzą się demony

– Na Boga! Nie wytrzymam. Powiedz coś wreszcie!

– Ja? Przecież to ty zawsze byłaś najmądrzejsza i znałaś odpowiedzi na wszystkie pytania świata.

– Nigdy tak o sobie nie myślałam.

– Ale tak się zachowywałaś.

– Ja przynajmniej nie boję się zadawania trudnych pytań.

– Wielokrotnie pouczałaś mnie, że czasem nie warto pytać. Zastosujmy się zatem do tej złotej myśli.

– Niczego się wówczas nie dowiemy. A my musimy wiedzieć, rozumiesz? To nasz cholerny rodzicielski obowiązek!

– Ty wiesz wszystko, bez zadawania pytań. Wiesz, co komu w duszy gra i leży na wątrobie. Mierzysz to własną miarą.

– Ja po prostu słucham najbliższych.

– Mądrzysz się i wygłaszasz tezy jak prorok. Diagnozujesz problemy innych, zanim ich faktycznie doświadczają. A w domu zachowujesz się jak Cerber. Węszysz spiski i zmowy.

– To z troski. O was. O nas. Troska daje mi prawo.

– Prawo do czego? Do dręczenia nas dulszczyzną? Wtykasz swój nos we wszystko! Pełna wiedza o każdym w rodzinie daje ci poczucie ważności i panowania nad rzędem spowinowaconych dusz. Samodzielnie ustanowiłaś niepodlegający dyskusji matriarchat. Osaczyłaś nas nim! To władza oparta na niekończącym się zadawaniu pytań.

– Jak ty mało o mnie wiesz. O mnie i o mojej roli w tej rodzinie.

– Ostatecznie jak widać ty wiesz jeszcze mniej.

– Lubisz sprawiać mi przykrość, prawda?

– Próbuję trzymać cię mocno przy ziemi i przekonać, że żaden człowiek na świecie nie ma monopolu na wiedzę o najbliższych. Matka nie stanowi najwyższej instancji. Natura właśnie cię o tym poinformowała.

– Ale to, co się stało, nie jest problemem matki, tylko naszym problemem. Razem musimy dokopać się do wiedzy o zaistniałych okolicznościach. I jest to nasz cholerny rodzicielski obowiązek, czy ci się to podoba, czy nie. Jeśli nie będziemy teraz policjantami, staniemy się sobie najdalsi na świecie.

– Czas sam podaruje nam odpowiedź.

– Nie mamy czasu czekać. Musimy zareagować, tu i teraz.

– Mamy przed sobą jeszcze wiele czasu. Szanujmy go.

– Ty oszalałeś. Zupełnie straciłeś rozum. Jak można w tej sytuacji pozwolić sobie na spokój?

– Zwyczajnie, żeby nie zwariować.

Ksawery i Hanna Ziembiakowie od godziny odchodzili od zmysłów, choć każde z nich inaczej. Przez większość tego czasu siedzieli skamieniali w dwóch dość znacznie, a raczej znacząco oddalonych od siebie fotelach, niecierpliwie spoglądając na tarczę zegara. Nie byli nastawieni na dialog, więc milczenie stanowiło idealny, niewidzialnie oddzielający ich mur. W tej chwili nie bardzo wiedzieli, jak mają ze sobą rozmawiać. Wprawdzie mieliby o czym, ale woleli milczeć. Nagłe wyrwanie się pani Hanny z rwistym potokiem słów zburzyło ustanowioną kilkadziesiąt minut wcześniej granicę bezpieczeństwa.

Byli dobrym małżeństwem, jeśli można tak określić parę ludzi, którzy połowę dnia spędzają osobno – w pracy, a jego pozostałą część – w odrębnych, nieprzylegających do siebie pomieszczeniach. Ksawery godzinami przesiadywał w ciasnej piwnicy pełnej własnoręcznie odrestaurowanych rupieci, z kolei pani Hanna skrywała swoje tęsknoty za płynniejszym finansowo życiem w pachnącej drożdżowym plackiem kuchni. Szybko stali się pełnoprawnymi i jedynymi władcami swoich królestw. Rzadko spotykali się we wspólnej przestrzeni dziennego pokoju. Funkcjonowali w dwóch równoległych światach, które działały bezkolizyjnie i zgodnie. Przesiadywali w nich z pasją oraz autystycznym odcięciem od spraw gromadzących się w części wspólnej mieszkania. W stworzonych przez siebie samotniach realizowali się wyjątkowo twórczo i pracowicie. Najbardziej szanowali się wzajemnie właśnie za to, że to drugie bez awanturniczego zapędu uznawało prawo pierwszego do bycia samotnym w małżeńskim związku. Jednak wieczorami, niezależnie od koncepcji na spędzenie dnia, od dwudziestu siedmiu lat spotykali się w przytulnej sypialni urządzonej w stylu dawnych buduarów. Tam kładli swoje dwa światy do jednego wygodnego łoża i krótko relacjonowali sobie odegraną w nich rolę.

Artystycznie wystylizowane według najlepszych klasycystycznych wzorców pomieszczenie nie nawiązywało ślepo do anachronicznej przeszłości. Było oryginalnym i autorskim dziełem gospodyni, która błyskawicznie wyedukowała się w architekturze najbardziej pożądanych współcześnie wnętrz. Stworzyła własny, niepowtarzalny model wyposażenia zimnej i podobnej do innych bryły w socjalistycznym bloku, zachowawszy przy tym wierność sprawdzonej od wieków stylistyce.

Po wejściu do sypialni z zachwytem spoglądało się na ręcznie zdobioną toaletkę. Zgrabny mebelek miał być namiastką luksusu, w jakim pławiły się dawne francuskie damy. Na marmurowym blacie lśniły kryształopodobne flakony z perfumami i pachnące egzotycznie pudry. Nad nimi, na oliwkowej ścianie, powieszone zostało szerokie lustro odbijające jej przeciwległą siostrę. Ksawery lubił widzieć żonę poruszającą się w takt wspólnie odmierzanej przyspieszonym biciem serca melodii. Uwzględniła więc jego prośbę i zmusiła się do zakupienia nowej bielizny. Mowa ciała była jedynym aktem komunikacji, który przebiegał między nimi bez zakłóceń. Ustawiony równolegle do drzwi mały szezlong służył doraźnie zaspokojeniu potrzeby wytchnienia. Skoncentrowani na pracy małżonkowie sporadycznie korzystali z jego gościnności i wygody. Za to chętnie zaglądali do sypialni w ciągu dnia, by podziwiać jej estetyczny kunszt i napawać się widokiem bezkonfliktowego mariażu, jaki zawarły buduarowe wpływy z nowoczesnym minimalizmem. Jego kapłanką była pani Hanna Ziembiak, która stworzyła dla siebie i swojego męża przytulny pokoik do uciech cielesnych i psychicznych ukojeń. Zapłaciła za to sowicie, ale bez poczucia straty, albowiem swoją nagrodę odbierała prawie każdej nocy. Poważni na co dzień właściciele mieszkania pod numerem trzydzieści siedem wraz z nadejściem nocy uwielbiali wgniatać zmęczone głowy w puchowe poduchy i beztrosko prostować nogi pod odpowiednio długimi kołdrami, podczas gdy lustra radośnie odrealniały ich twarze. Dumnie przypominali sobie, że dorobili się miejsca, którym rozkoszowali się oboje. Tylko w nim ich małżeńskie zespolenie odbywało się na wszystkich płaszczyznach ducha i ciała.

Tej nocy również najchętniej ułożyliby się wygodnie w łóżku, by na kilka godzin zwyczajowo zapomnieć o istnieniu świata, po którym poruszali się w pozycji wertykalnej. Niczego nie pragnęli bardziej niż horyzontalnego ułożenia oraz odpłynięcia w krainę marzeń i wyobrażeń. Jednak wiedzieli, że tym razem pobyt w sypialni nie zostanie uwieńczony snem. Pomimo nastania nocy czekali więc w pokoju dziennym, który trudno było nazwać salonem, ponieważ był zaledwie o pięć metrów kwadratowych większy od świątyni snu. Raz po raz przesuwali wzrokiem wskazówki zegara, chcąc przyspieszyć nadejście kolejnej godziny. Zapadli się w masywnych fotelach nieustawionych względem siebie przyjaźnie i otwarcie. Ich oparcia były bezpiecznie oddalone i odwrócone od siebie. Chociaż stanowiły komplet, funkcjonowały jako dwa odrębne meble. Ziembiakowie – naprzemiennie – milczeli i kąsali partnera w krótkiej rozmowie, bez potrzeby patrzenia mu w oczy. Za każdym razem inicjatorem wybuchu okazywała się pani Hanna. Emocjonalnie niepewna wymiana zdań była ostatnią czynnością, w jaką Ksawery miał ochotę się zaangażować. Wpatrzony w przezroczystą przestrzeń skąpanego w ciemności nocy pomieszczenia siedział nieruchomo w swoim fotelu, co pewien czas przenosząc ciężar ciała z jednego podłokietnika na drugi. Modlił się o to, żeby jego żona nie otworzyła ust. Odpowiadało mu to czasoprzestrzenne zawieszenie przerywane nerwowym podrywaniem zgarbionej postaci z sąsiedniego fotela, która po kilku minutach wracała z kuchni na swój tron ze szklanką wody lub ryżowym waflem. Dopóki milczała, nie prowokowała go.

Chwilę po północy w socjalistycznym bloku, zapewniającym schronienie kilkudziesięciu zupełnie przeciętnym, legitymującym się robotniczym rodowodem rodzinom, zamilkły wszelkie odgłosy życiowej aktywności sąsiadów. Przestrzeganie ciszy nocnej było tu bezwzględnym zbiorowym obowiązkiem. Najpierw zrobiło się cicho, a zaraz potem ciemno i chłodno. Pani Hanna kilkakrotnie podkręcała wyszczerbiony kurek w kaloryferze, by wyprodukować odrobinę ciepła. Przewidywała, że wraz z mężem długo jeszcze będą musieli korzystać z jego łaskawości. I chociaż wzrost temperatury następował prawie nieodczuwalnie, zaczęli ściągać z siebie grube szlafroki. Ku ich zdziwieniu, atmosfera oczekiwania rozpaliła wychłodzone ciała do czerwoności. Przeistoczeni w dwie obrócone do siebie plecami fotelowe kule, zaczęli wachlować się starymi gazetami. Ich oczy ostentacyjnie powędrowały w przeciwległe rogi sufitu. Zaczęło denerwować ich zarówno zimno, jak i ciepło.

– Trzeba by już było potraktować go białą farbą – wyrwało się pani Hannie po kilku minutach dokładnego lustrowania sufitu.

– Akurat teraz, w ciemności, dostrzegłaś, że nie jest czysty – syknął jej mąż. – Przeprowadzimy gruntowny remont jeszcze w tym roku, jak tylko to wszystko się wyciszy i unormuje. Nie dręcz mnie podobnymi sugestiami. Nie mam do nich aktualnie głowy.

– Tak czy inaczej, trzeba będzie się tym zająć.

– Powiedziałem, że zajmę się tym! Czy ty mnie w ogóle słuchasz?

Pani Hanna tradycyjnie odpowiedziała na surowy ton męża posłusznym milczeniem i skuliła się jeszcze bardziej. Dała mu chwilę na to, by pokonał rozdrażnienie. Ksawery nie potrafił jednak znaleźć wewnętrznej równowagi. Zmarszczył brwi, zacisnął szczękę i zjeżył się. Kipiał złością oraz czymś, czego nie potrafiła zdefiniować. W normalnej sytuacji uciekłaby na kilka godzin do kuchni, a wróciłaby z niej z pyszną pojednawczą szarlotką. W chwili złączenia się wskazówek zegara na dwunastce skorzystanie z tego planu zaradczego nie wchodziło w grę. Znów więc stała się szczelnie zamkniętym w sobie przedłużeniem fotela, ale bezproduktywne milczenie zaczęło ją przerastać.

– W Castoramie robią na dniach wyprzedaż farb i tapet. Może warto wykorzystać okazję i zrobić remont już teraz? – Pani Hanna postanowiła kontynuować rozpoczęty i jednocześnie szybko zamknięty przed chwilą temat. – Uszyłabym nowe zasłony, bo te są już lekko wypłowiałe. Ostatnio na dziale tekstyliów widziałam całkiem ładne wzory. Pasowałyby do naszego pokoju.

– A czy te, które wiszą, są dziurawe albo śmierdzą starością? – nie dawał przekonać się Ksawery.

– Dawno przestały być modne, a tam oferują towar odpowiadający światowym trendom.

– Kiedy ty miałaś czas spacerować po tym składowisku kapitalistycznych gówien? Człowiek haruje jak wół, od rana do wieczora, żeby w domu nie zabrakło na gaz, prąd i wsad do gara, a ty chodzisz po sklepach i wyszukujesz kolejne powody do wydania ciężko zarobionych pieniędzy. W dodatku na fanaberie! Nie stać nas na nie.

– To tylko zasłony… Nie są drogie.

– Ale są zbyteczne. I to powinno ci wystarczyć. Poza tym umówiliśmy się, że będziesz siedzieć w domu, oszczędzać pieniądze oraz siebie i nie wystawisz się, jak inne baby, na wysysające krew pokusy wolnego handlu. Próbujesz odbić sobie dawną biedę czy zrobić mi na złość? Nie jesteś już nastolatką. Nie musisz gonić za trendami. Mamy wszystko, co potrzebne nam do szczęścia. Kiedyś byłaś bardziej oszczędna. Nie stań się taka jak one.

– Kto?

– Łapczywe i próżne baby.

– Wiesz, że szanuję każdy grosz i dwa razy zastanowię się, zanim go wydam na cokolwiek. Ale nie można żyć, wiecznie odmawiając sobie wszystkiego. Stać nas już przynajmniej na przyzwoitą egzystencję.

– Przecież żyjemy w niej od dawna! Spowszedniała ci? Zacznij wreszcie doceniać to, co dostaliśmy od losu. Na cholerę nam nowe zasłony?!

– Żeby było przytulniej, ładniej…

– Mnie wystarczą czyste okna.

– Dla nas chyba lepiej by było, żeby zakryła je gruba kotara.

– To nie wina okien, że boisz się przez nie wyjrzeć na świat.

– Ani też moja.

– Wyrzuć katalogi i prospekty reklamowe. Nie potrzebujemy nowych zasłon.

– Chcę w końcu zobaczyć prawdę.

– Nie bądź taka, jaką chce stworzyć sobie współczesny świat. Mody przemijają szybciej, niż człowiek zdąży zarobić na ich sfinansowanie.

– Potrzebujemy wokół siebie piękna.

– W tym pokoju potrzebujemy wyłącznie siebie.

Było to najbardziej intymne wyznanie, jakie usłyszała od czasu małżeńskiej przysięgi. Ksawery nie należał do jednostek tkliwych i wylewnych. Raz zadeklarowane przywiązanie nie traciło, według niego, na aktualności, skoro go nie odwołał. Rzadko wykorzystywał bogactwo polszczyzny, nazywając uczucia czy emocjonalne stany. Najczęściej wszystko było u niego bez zmian i w porządku. Toteż ostatnie wypowiedziane przez męża zdanie ucieszyło panią Hannę i przeraziło jednocześnie. Profilaktycznie, by uniknąć kolejnej utarczki słownej, całą sobą zapadła się w fotel.

Noce w bloku zawsze mijały tak samo, jakby przebiegały według ściśle określonego harmonogramu. Cisza opanowywała korytarze na niedługie senne godziny, zapewniając mieszkańcom krótki, ale głęboki sen. Produkujący za dnia miliony błyskotek dla bogatszych od siebie robotnicy, strudzeni fizyczną pracą, zasypiali z chwilą ułożenia głów na poduszkach. Średnio raz w tygodniu próbował wspiąć się cichaczem po schodach spóźniony lokator, który dzień wolny od dwunastogodzinnej harówki spędzał zwykle w najtańszym w mieście, nieoficjalnym i bez dachu, pubie za garażami. Pożegnawszy kolegów, długo szukał drogi powrotnej do domu, choć przebiegała ona bez przeszkód w linii prostej. Po cudownym odnalezieniu właściwej klatki mobilizował wszystkie siły potrzebne mu do sfinalizowania niełatwej wędrówki. Im bardziej starał się nie robić wokół siebie hałasu, tym głośniej mocował się w ciemności z własną bezradnością. Ostatecznie trafiał zwykle przed drzwi sąsiedniego lokum, biorąc je za swoje. Śmiałe naciśnięcie klamki kończyło się karczemną awanturą i wyzwiskami. Przebudzone w ten sposób za ścianą sąsiedztwo pokornie odbierało swoją zgubę z progu rozwścieczonego gospodarza, przepraszając go za zaistniałe nieporozumienie. Potem jednak znów nastawał spokój, a rano nikt z przedwcześnie przebudzonych mieszkańców nie pamiętał zdarzenia, a przynajmniej do niego nie wracał. W toku przygotowań do podjęcia kolejnych wyzwań w budowlanej lub rybnej branży nie było na to czasu. Życie w kapitalizmie nadal było życiem w komunie. Zadaniem blokowej społeczności było przede wszystkim pracować. Tak nauczyli ich rodzice oraz dziarscy poprzednicy. Jeśli chcieli wydawać, musieli zarobić. Żeby zarobić, musieli się wyspać. Świat nocnego życia w betonowym klocku rządził się zatem prostym i powtarzalnym prawem – zawieszano wszelką świadomą egzystencję w jednoznacznie określonych regulaminem cezurach czasowych.

Ziembiakowie chwilowo nie należeli do tego świata.

– Ta cisza jest nie do wytrzymania – zakomunikowała pani Hanna po wybiciu kolejnego kwadransa.

– Mnie ona nie przeszkadza – stwierdził ciężko dyszący Ksawery.

– Tobie nic nie przeszkadza. Wolisz ciszę od rozmowy o prawdzie.

– Znowu zaczynasz? Nie możesz po prostu posiedzieć ze mną, milcząc?

– My, zdaje się, mamy o czym rozmawiać. Ale ja czuję, że prowadzę dialog z samą sobą. Przecież mam męża, którego sprawa tak samo dotyczy. Mój mąż ma w nosie rozmawianie ze mną.

– Rozmawianie o prawdzie? Tak, zarzuciłem je, bo moja żona stworzyła już tyle wersji prawdy, że nie wiem, w którą powinienem zacząć wierzyć. Jest, jak jest. Trzeba przeczekać.

– Aż będzie jeszcze gorzej?

– Aż przyjdzie lepszy czas.

– Po końcu świata może nie być już nic.

– Znowu dramatyzujesz. My go nie doświadczamy. Są większe tragedie niż nasza.

– A ty jak zwykle bagatelizujesz. Ostatnio nie można z tobą wytrzymać. Sprzeciwiasz się wszystkiemu, co mówię, dla zasady! Zatykasz uszy, gdy próbuję nazywać rzeczy po imieniu.

– Czy ja, do cholery, muszę się zawsze z tobą zgadzać? Małżeństwo nie oznacza jednomyślności.

– Nie? A co wpajałeś mi przez te wszystkie lata? Dla ciebie dobra żona to ta, która nie ma odwagi sprzeciwiać się. Wtedy jest łatwa w obsłudze i zapewnia święty spokój.

– A więc okłamywałaś mnie, nigdy nie podważywszy moich racji?

– Nie da się podważyć racji. One z definicji są jedyne słuszne. Za takie mają je ich głosiciele. Wolałam nie walczyć z wiatrakami.

– Życie z własnym mężem traktowałaś jako pole bitwy? To chore! Milczycie, a potem wykrzykujecie światu swój ból jako ofiary. I ty chcesz uczyć mnie otwartej rozmowy?

– Zawsze byłeś nerwowy, ale teraz przechodzisz samego siebie.

– Najwyraźniej mam powody.

– Więc mnie o nich poinformuj.

– Nie czas na to. Jest środek nocy.

– Do diabła! Jesteśmy małżeństwem!

– Pamiętam.

– Już nawet nie śpimy w sypialni.

– Zmieniły się nam przyzwyczajenia.

– Ta sytuacja nas zmienia, coraz bardziej. Wywołuje rozpad naszej rodziny. A my siedzimy w wygodnych fotelach, obserwując proces zagłady. Czy w tym również się ze mną nie zgadzasz?

– Mówienie o zagładzie jest co najmniej absurdalne. Siedzimy w bezruchu, bo nie od nas zależy dalszy bieg wydarzeń.

– Klasyczna strategia wobec problemu. Winszuję zadowolenia. Będziesz smażył się w jednym kręgu piekła z Piłatem. Musimy zacząć działać! Upłynęły dwa miesiące, od kiedy prawie nie zmrużyliśmy oka. Dymimy tu grozą jak kipiące wulkany i czekamy na nadejście kataklizmu. Każdej nocy tak samo. On już nadszedł.

– Czuwamy, taka jest rola rodziców.

– Chyba przestaliśmy nimi być. Rodzice wiedzieliby, co z tym zrobić.

– Nic się nie da zrobić. To już się stało i się nie odstanie.

– Przecież nie może być tak, że nie mamy wpływu!

– Chwilowo nie mamy.

– Do licha, Ksawery! Jesteś mężczyzną! Zrób coś!

Poczciwa pani Hanna nie wiedziała, że wystosowała w stronę swojego mężczyzny najgorszy z możliwych apeli. Ksawery jęknął i poczuł, jak gniew rozsadza mu głowę. Zacisnął mocno pięści, ale – przestraszony projekcją własnego umysłu – szybko je rozluźnił. Niepomiernie zabolało go to bezceremonialne podważenie jego męskości. W jednej chwili zrozumiał, co mieli na myśli filozofowie, pisząc o równoległym produkowaniu pierwiastka miłości i nienawiści w stosunku do tej samej osoby. Ziembiakowie byli sobie teraz obcy jak para nieznających się ludzi. Pomiędzy nimi rozciągało się zaledwie kilka metrów śliskiej skórzanej sofy, ale ich dusze zrodziły rozciągnięty w nieskończoność dystans. Ksawery doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że nic nie może w ich trudnej sytuacji zrobić. Jako mężczyzna nie miał żadnej sprawczej przewagi. Pani Hanna założyła, że jej mężowi po prostu nie chce się tytłać w błocie. Rozsierdziło ją to do granic wytrzymałości. Wychodząc za mąż, liczyła na pozyskanie wsparcia zawsze silnego partnera, niosącego pomoc bezwarunkowo, niezależnie od skali problemu. Tymczasem jej siłacz albo siedział i milczał, albo rozkładał poddańczo ręce.

Pani Hanna długo żywiła przekonanie, że nawet w dobrych małżeństwach trzeba czasem grać jakąś rolę. Wyuczyła się cierpieć cicho i pokornie, nie skarżąc się na mężowskie uchybienia. Ksawery nie raz ją zawiódł, ale nauczyła się żyć z tym rozczarowaniem. Uznała, że bierność jest drugą naturą introwertycznego pracusia, tak jak przyzwyczajenie się do niej stanowiło drugą naturę pani Hanny. Obok bierności Ksawery wykazywał jeszcze jedną nadmiernie drażniącą ją postawę – bagatelizowanie ważnych spraw. Gdy cokolwiek zaczynało wymykać się spod kontroli, chował głowę w piasek albo całe ciało oddelegowywał do piwnicy. Wiedziała, że wyniósł to zachowanie z rodzinnego domu i trudno będzie naprawić zaniedbania wychowawcze zniewieściałego ojca, tym bardziej że stanowił on dla jej męża niekwestionowany autorytet. Obaj reagowali rozdrażnieniem na nieprzychylne im wyroki losu. Swój bunt wyrażali pozorną obojętnością. Pani Hanna zwykle cierpliwie czekała na wybudzenie się bohaterskiego ducha męża z psychicznego letargu i podjęcie jakichś kroków. Czekanie to odnosiło różny skutek, w przeważającej mierze żaden, ale było przynajmniej naznaczone szlachetną kobiecą wyrozumiałością. Jednak despotyczny Ksawery ignorował nie tyleż problemy, co martyrologiczną postawę Ziembiakowej. Według niego specjalistą od naprawiania rzeczywistości był czas i pod żadnym pozorem nie należało mu w tym procederze przeszkadzać. W dniu, w którym Ksawery Ziembiak poślubił Hannę, niespisaną umową ustanowił dla siebie niezbywalne prawo do rozporządzania jej osobą oraz zasadę nietłumaczenia się ze swoich czynów, myśli i wyborów. W jego pojęciu najtrwalsze były małżeństwa zbudowane na tych właśnie fundamentach. Szczęście partnerki schodziło na dalszy plan.

Ksawery kochał panią Hannę bezgranicznie, o czym doskonale wiedziała. Węzłem małżeńskim połączyła ich niegdyś autentyczna miłość, która nie rozmyła się w szarej codzienności. Żadne z nich nie kochało nigdy kogoś innego, choć uczciwie przyznali, że nie byli dla siebie pierwszymi partnerami. W świecie Ksawerego Ziembiaka uczucie stanowiło jedynie punkt wyjścia do zbudowania dwuosobowej wspólnoty. Ważniejsze od niego były powinności i rozsądne decyzje dotyczące dobowego harmonogramu. Troszczył się o swoją uległą żonę, więc wybrał jej narzucającą dyscyplinę pracę księgowej, by nie myślała o flirtach lub zdradach. Przeselekcjonował liczne grono koleżanek i uszczuplił je do zera, by żadna z podstępnych samic nie mieszała w głowie jego wybrance. Odciął ją także od podszeptów nadopiekuńczych rodziców. Następnie zapłodnił świeżo poślubioną oblubienicę w podporządkowanym jego woli terminie. Skroił Hannę według swojej miary: podarował jej wartościowe życie, wyznaczył jego sens, skonstruował hierarchię potrzeb i wskazał granice moralności, by potem móc już tylko wymagać. Głęboko wierzył w to, że jest troskliwym i kochającym Stwórcą, który mądrze ukonstytuował małżeński porządek. Najbardziej szanował panią Hannę wtedy, gdy głośno doceniała jego wkład włożony w unormowanie rodzinnego pożycia.

Tymczasem przed kilkoma dniami Ziembiakowa przekroczyła schemat swoich wąskich uprawnień, któremu, jak dotąd, była mniej lub bardziej posłuszna. Zaczęła domagać się natychmiastowych działań, zdecydowanych ruchów oraz awanturniczego demaskowania faktów. Rozregulowała dobowy rytm poukładanej rodziny spod numeru trzydziestego siódmego. Zgasiła ciepło domowego ogniska, przestała piec szarlotkę i czepiała się brudnych ścian. Podważywszy ideę mężowskiego opanowania, nastawiła go przeciwko sobie. Pragnął mieć żonę przewidywalną oraz mniej samodzielną, zwłaszcza teraz, kiedy to wszystko się działo. Postanowił więc przywrócić domowej egzystencji pierwotny porządek.

Po kolejnym kwadransie wiercenia ciemności oczami szybkim ruchem poderwał się z fotela.

– Wracam do sypialni – zakomunikował. – Czuję się jak idiota, jak jeden z tych dwóch, co czekali na Godota. Chcę się w końcu wyspać. Jeśli nadal mam być głównym źródłem finansowania tej rodziny, muszę sprawnie funkcjonować. A tu taki cyrk w środku nocy! Nie szanujesz mnie i mojej pracy.

– Ty możesz tak po prostu zamknąć oczy i zasnąć? – zapytała zdziwiona pani Hanna, choć czuła, że wyprowadzi go z równowagi. – Niepojęte w tych okolicznościach. Trzeba być pozbawionym serca.

– Waż słowa, bo potrafią długo unosić się w powietrzu. Jeśli nie chcesz usłyszeć więcej, lepiej też idź spać. Dobranoc.

– Poczekaj, jeszcze chwilę…

– A potem jeszcze jedną noc i kolejną, jak tamci od Godota. Nie mam zamiaru. Chcę się wyspać. Muszę się wyspać.

– Może zjawi się za chwilę. Na pewno wróci do domu. Powinniśmy być wtedy przytomni.

– Może się zjawi… Ja na pewno muszę zameldować się skoro świt w warsztacie, a tam nie ma leżanki dla niewyspanych. I tak przesiedzieliśmy bezcelowo prawie pół nocy. Wystarczy.

Pani Hanna bała się stanowczości męża, ale w tej chwili nie myślała racjonalnie. Zatrzymanie go w pokoju dziennym było dla niej zadaniem priorytetowym. Nocna inkwizycja składać się miała z dwóch wartowników, wyspanych lub nie, ale bezdyskusyjnie dwóch.

– Gdzie i kiedy popełniliśmy błąd? – zapytała, domagając się kontynuowania konwersacji.

– Jesteś matką, nie filozofką – odpowiedział wbrew zamiarowi Ksawery, po czym zatrzymał się przy szafie, by przed snem wyregulować jeszcze opadające drzwi.

– Od tygodni zachodzę w głowę, próbując znaleźć przyczynę. Sięgam wspomnieniami do chwili narodzin, odtwarzam każdy dzień jej życia, przypominam sobie przełomy i momenty zwyczajne. Nie znajduję naszej winy. Byliśmy dobrymi rodzicami. Nigdy nie działaliśmy na jej szkodę. Miała szczęśliwe dzieciństwo i bezpieczny dom. Przekazaliśmy jej właściwe wzorce.

– I udało się nam wychować ją na mądrą kobietę. Ona dopiero wchodzi w świat dorosłych.

– Chcesz powiedzieć, że ma prawo popełniać takie błędy?

– Ma prawo dokonywać własnych wyborów.

– A może po prostu jest złym człowiekiem? Nosi w sobie szatański pierwiastek, który zasiany został poza naszą wiedzą. To, co robi, jest najgorszym z grzechów. Musi mieć jakiegoś patrona.

– Czy ty przeprowadzasz właśnie sąd ostateczny? Zrobiła, co zrobiła, ale to nie jest powód, żeby strącać ją od razu do piekła.

– Ty próbujesz jej bronić…

– Nadal jest naszą córką, niezależnie od tego, z kim zawarła sojusz.

Pani Hanna pomyślała, że lepiej by było, gdyby Ksawery zamknął się z podobnymi tezami w sypialni. Zamilkła więc, czekając na dokończenie przez niego wcale nie tak pilnej naprawy. Jednak ręczne manewry, wykonywane w mętnym świetle spływającym spod obszernego klosza ozdobnej lampki, przedłużały się.

Tej nocy Karolina Ziembiak była najbardziej wyczekiwaną córką ze wszystkich spóźniających się córek na świecie. I wiedziała, że jej rodzicielka odchodzi od zmysłów. Ostatni raz matka tak bardzo czekała na pojawienie się swojej latorośli osiemnaście lat wcześniej. Karolina urodziła się wtedy zdrowa, rumiana i pełna sił witalnych. Stawszy się oczkiem w głowie rodziców, zawładnęła całym ich czasem oraz całą przestrzenią. Postanowili stworzyć jej zasobny raj, przeciwieństwo ówczesnych wybrakowanych standardów. Czekający na przyjęcie wyjątkowego gościa pokoik szybko przeobraził się w uporządkowaną świątynię dziecięcych skarbów. Wkrótce pojawiły się one również w pokoju dziennym, zastąpiwszy szklane bibeloty oraz wazony z kwiatami. I nie był to koniec ich ekspansji, albowiem bez sprzeciwu rodziców rozgościły się w neoklasycystycznej sypialni. Odtąd już zawsze mieli być we trójkę: Ksawery, pani Hanna i ich Karolina.

Wzrastała podręcznikowo, rzadko zapadając na choroby i zaburzając tym samym rodzicom euforyczną radość płynącą z wychowania. Na każdy przejaw jej fizycznej słabości reagowali z prędkością światła. W starciu z nimi żadna choroba nie miała szans na rozwinięcie skrzydeł. Pierwszą próbę rozdzielenia przeżyli, gdy Ziembiakówna osiągnęła wiek szkolny i większą część dnia musiała spędzać z dala od nich. Na szczęście przeszli ją brawurowo, ponieważ podczas apeli rodowe nazwisko opromieniane było blaskiem sławy i najwyższym społecznym uznaniem. Nauczyciele jednogłośnie orzekli, że w Karolinie drzemie przyszły geniusz. Duma zadowolonych rodziców doczekała się nawet osobnej gabloty znajdującej się przy wejściu do szkolnej auli. Skrupulatnie gromadzono w niej informacje na temat wybitnych osiągnięć najlepszej uczennicy w dziejach placówki. Z wielkoformatowego zdjęcia uśmiechała się drobna i ładna dziewczyna, dla której nauka była najwyraźniej czystą przyjemnością oraz źródłem młodzieńczej satysfakcji. Pochodząca z bądź co bądź robotniczej rodziny prymuska uwielbiała zgłębiać arkana wiedzy, a najbardziej – czytać książki. I to nie byle jakie, bo naukowe. Sięgała po akademickie monografie, rozprawy doktorskie, encyklopedie i kompendia. To im poświęcała prawie cały swój wolny czas. Ku uciesze rodziców robiła to w domu, nie odczuwając większej potrzeby opuszczania go. Po powrocie ze szkoły wpadała wprost w ich wytęsknione ręce. Nie znieśliby rozłąki, nawet na czas eksplorowania działu z białymi krukami w miejskiej bibliotece. Na wszelki wypadek najnowsze publikacje sprowadzali pod socjalistyczne strzechy kurierskim busem. Wiedza sama przyjeżdżała do Karoliny. Państwo Ziembiakowie rozpływali się nad córką w uwielbieniu. Każdego popołudnia uchylali ukradkiem drzwi do jej pokoju, by nakarmić się widokiem nieistniejącej dla świata córki. Dla nich Karolina nie miała ciała, była ideą: piękną, dobrą i czystą. Biada temu, kto odważyłby się to zmienić.

Jednak od pewnego czasu jej pokój świecił niepokojącą pustką, a opasłe tomiska kurzyły się na wygiętych od nadmiaru spisanej wiedzy półkach. Porzuciła je bez słowa, jakby nagle przestały ją interesować. Zaczęła pojawiać się w domu nieregularnie. Wracała coraz później, aż w końcu przestała się zapowiadać. Kilka razy zdarzyło się, że przekręciła klucz w zamku dopiero nad ranem. Spazmy i pretensje matki kwitowała krótko: „Jestem dorosła”. Rytualne przejście przez pokój rodziców nie sprawiało jej problemu. Ze stoickim spokojem mijała siedzące w fotelach cienie rodziców, którzy świecącymi w mroku nocy oczami bezskutecznie błagali o uwagę. Milcząc, zamykała za sobą drzwi do małego pokoju. Po minucie z impetem otwierała je rozwścieczona matka, domagając się wyjaśnienia. Według Karoliny nie było czego wyjaśniać, a życie w komunie wymagało od nich respektowania prawa sąsiadów do ciszy nocnej. Z czasem zaczęła znikać na całe noce.

Od dwóch miesięcy Ziembiakowie wiedzieli, dlaczego ich córka porzuciła książki i wracała do domu o nienaukowych porach. Wiedzę tę posiedli również wszyscy sąsiedzi z dzielnicy.

Gdy i tej nocy Karolina pojawiła się w mieszkaniu późno, bo przed czwartą, pani Hanna po raz pierwszy w swoim poukładanym i przewidywalnym życiu stała się nieprzewidywalną dla samej siebie.

– A teraz powiem ci, co o tobie myślę, mała dziwko! – wyrzuciła z tętniących ciężkim oddechem płuc. – Nikt nigdy nie upokorzył mnie bardziej niż własna córka! Poświęciłam najlepsze lata życia, żeby podarować ci godną egzystencję. Od chwili wydania cię na świat nie przespałam spokojnie ani jednej nocy, troszcząc się o twój spokojny oddech i niezakłócony koszmarami sen. Towarzyszyłam ci w pierwszej drodze do szkoły, nagradzałam cię za każdy pasek na świadectwie i wyróżnienie w konkursie. Piekłam drożdżówki, które smakowały ci „o niebo lepiej niż sklepowe”, a marzenie o nowym płaszczu na jesień zamieniałam na kolejny tom „Praw fizyki” dla ciebie. Byłam przy tobie, gdy ten wasz klasowy dziwak, Bartek, rzucił się pod pociąg, a ty wylewałaś za nim morze łez. Złożyłam u twych stóp wszelkie dobro! A ty jak mi się odpłaciłaś? Jesteś perfidną i skończoną dziwką! Jesteś gorsza od zła! Brzydzę się tobą! Dzień, w którym cię urodziłam, musiał być przeklęty.

– Nie mów do mnie w ten sposób, mamo – zaprotestowała zdziwiona bluźnierczym wybuchem rodzicielki Karolina. – Rozumiem, że trafiłam na sąd ostateczny.

– Nie nazywaj mnie swoją matką! Taki wstyd…

Pani Hanna pochwyciła głowę w ręce i zwiesiła ją nad klatką piersiową. Nie była w stanie patrzeć córce w oczy. Nie chciała też wyglądać na złamaną, więc oparła się o blat biurka, by utrzymać pion. Tymczasem Karolina emanowała cierpliwością i opanowaniem. Patrzyła na matkę nieprzerwanie, mając nadzieję, że uda się jej nawiązać z nią głębsze porozumienie.

– Ale ja się nie wstydzę – dodała po chwili milczenia. – Osądzanie jest zbyt pochopnie podarowaną ludziom kompetencją. Wstydem można co najwyżej ukarać samego siebie. Ty nie musisz wstydzić się za mnie. Nie zrobiłaś nic, co miałabyś od siebie odrzucać. A za mnie nie możesz odpowiadać.

– A jednak pali mnie to poczucie wstydu tak mocno, jak ty hołdujesz bezwstydowi. Bóg pomylił się w czymś innym: nieopatrznie podarował takim jak ty wolną wolę. Czy ty zdajesz sobie sprawę z tego, co robisz? Masz o tym ludzkie pojęcie? Czy może stałaś się już nieczułym potworem z piekła rodem?

– Robię to, co podsunął mi los, a ten bywa nieprzewidywalny. Podarował mi taką tymczasowość. Nie protestowałam. W tym musi być ważność i sens.

– Próbujesz tandetnie się wybielać. Świętą i tak nie zostaniesz.

– Nie mam takich aspiracji, mamo. Chcę być tylko dobrym człowiekiem, który swoim życiem służy innym. To przecież nie jest grzech.

– Przecież ty służysz zdemoralizowaniem! A to jest grzech najcięższy. Od tygodni siedzimy z ojcem w pokoju, czekając na twoje opamiętanie. Nie rozumiemy podłoża całej sytuacji, nie akceptujemy jej, ale pozwalamy ci przekraczać próg naszego domu w nadziei, że padniesz w końcu na kolana i spłoniesz wstydem. Bo każdy zasługuje na drugą szansę, prawda? Powiedz mi, że skończyłaś z tym. Obiecaj poprawę. Weź do rąk książkę i zaczytaj się w niej do rana, jak dawniej. Proszę…

– Dobranoc, mamo. Spróbuj zasnąć. Każda komórka twojego ciała potrzebuje teraz snu, masz to wypisane na twarzy.

Karolina uznała temat za zamknięty, więc kontynuowała marsz w stronę swojego pokoju. Rozwścieczona pani Hanna, nie uzyskawszy zapewnienia o postanowieniu poprawy, gwałtownie podążyła za córką. W sercu czuła niedającą się odeprzeć potrzebę natychmiastowego wyładowania oburzenia. I wstydu. Lotem błyskawicy zrównała się z Karoliną, po czym szarpnęła jej ramię i obróciła córkę przodem do siebie. Nie mogąc znaleźć odpowiedniego słowa na przypieczętowanie domowego sądu, z całej siły uderzyła ją w twarz, nawet nie zauważając, że skaleczyła ją kamieniem wystającym z pierścionka, który nosiła na palcu.

Karolina z impetem runęła na podłogę. Czekała, aż matka się opamięta i ruszy jej z pomocą. Z rozgrzanego do czerwoności policzka momentalnie polała się krew. Jednak wsparcie nie nadeszło. Pani Hanna zachowywała się jak opętana: płakała, wymachiwała rękami i raz po raz wzywała Boga. Nadaremno. Spojrzała więc wymownie w stronę otumanionego męża, który już kilka minut wcześniej powinien był ruszyć z odsieczą. Ksawery ani drgnął. Coraz gwałtowniej wachlował złożoną gazetą spocone czoło. Dyszał coraz głośniej i wymowniej. Ostatecznie nie wytrzymał przypływu gorąca i wycierając pot, udał się do łazienki.

Zostały same – leżąca u stóp matki córka i pastwiąca się nad jej upadkiem Surowa Sędzina – jedna rozczarowana postawą drugiej. Obie wiedziały, że dzieje się w tej chwili coś przełomowego, co zmieni ich relacje. Groza wynikająca z powagi sytuacji przeszyła dwie struchlałe dusze. Karolina jako pierwsza wykonała kolejny ruch, podczołgała się do stołu i zdjęła z niego zimną podstawkę pod herbatę. Przyłożyła ją do policzka, po czym spojrzała matce głęboko w oczy. Były zimne jak herbata i mętne jak jej esencja. Wyrażały zwierzęcą gotowość do dalszego ataku. Pani Hanna na chwilę przestała być matką, przeistoczywszy się w drapieżną chimerę ziejącą destrukcyjnym ogniem. Miała w sobie coś z lwa, kozy i węża, ale emocje zachowała własne. Zlana potem, owinęła się szczelnie szlafrokiem. Pozwoliło jej to oddzielić się od córki bezpiecznym pancerzem. Patrzyła na nią obco i złowrogo.

– Od kiedy sypiasz z tym gachem? – zapytała tonem nieznoszącym sprzeciwu.

– Od momentu, gdy odkryłam, że lubię towarzystwo starszych mężczyzn – odpowiedziała Karolina, stopniowo nabierając odwagi.

– Ty nie znałaś starszych mężczyzn, nie miałaś z nimi kontaktu.

– Ten znalazł do mnie drogę.

– Kim on jest? Przecież nie będę o to pytać ludzi.

– A jakie to ma znaczenie?

– Masz odpowiadać na pytania, a nie zadawać własne! Kto to? Znamy go?

– Wasz rówieśnik. Człowiek ułożony, spełniony i wiedzący, czego chce od życia.

– I pewnie ma rodzinę.

– Owszem. Jak wy wszyscy w tym wieku.

– A zatem ciebie używa do zrealizowania lubieżnych potrzeb. Zaraz zwymiotuję.

– Nie jest zboczeńcem. Po prostu znów zapragnął w swoim życiu namiętności.

– A co ty możesz o niej wiedzieć?! Zaledwie stałaś się pełnoletnia.

– Mam w sobie dużo odkrywczej pasji. I energii. Z tych źródeł wypływa namiętność.

– Płaci ci za seks?

– Ja się nie sprzedaję, mamo. Ja się mu dobrowolnie oddaję, a to czyni twoje pytanie niedorzecznym. My tylko spotkaliśmy się pewnego dnia, poczuliśmy się sobie potrzebni, a teraz uprawiamy seks. Naprawdę nie wiem, o czym ludzie mogą przez tyle tygodni mówić.

– Ty masz osiemnaście lat… Twoje ciało powinno być nietkniętym rusztowaniem dla poznającego świat ducha.

– I tak jest, mamo. Mam doświadczonego partnera. Połączyliśmy jego życiową mądrość z moją młodością.

– On ma żonę! Dzieci?

– Dzieci nie mają ze mną kontaktu. Żyją swoim szczęśliwym dzieciństwem, jak Pan Bóg przykazał. Nie śmiałabym zepsuć im tej beztroski. Nie jestem do tego zdolna. Dzieci są świętością.

– Ty jesteś szalona! Ciebie opętał szatan.

– Nie, mamo. Stoi przed tobą twoja Karolina, która przestała być dzieckiem, a stała się kobietą. Związała się z dojrzałym mężczyzną, bo taka była wola nieba. A z nią, jak wiesz, zgadzać się trzeba. Nadal jestem jedną z Ziembiaków, choć staram się postępować według własnych zasad. Kocham cię całym sercem i jestem ci wdzięczna za to, co dla mnie zrobiłaś.

– Kupczysz swoją cielesnością, czego nie zrozumie żaden rodzic. Podarowałaś ją mężczyźnie, który jest w wieku twojego ojca. Niebo brzydzi się takimi przypadkami, a ja jestem niebu lojalna. Wiesz to nie od dziś. Lekkość obyczajów już od czasów biblijnych jest ciężkim grzechem, popełnianym w dodatku przez człowieka świadomie. Uczyłam cię. Niebo nie zna takiej woli.

– Ale stworzyliśmy sobie współczesną ziemię, na której grzeszny hedonizm przemianowany został w naturalną potrzebę człowieka. Bóg nie zaprotestował i nie postawił między nimi jednoznacznej granicy, czyli dał nam błogosławieństwo. Nawet on pogodził się z roszczeniową pod tym względem postawą swoich podopiecznych.

– Jak możesz głosić takie herezje?! Co ty wiesz o naturze Boga i jego planach?

– To nie są herezje, mamo. To antydogmaty, dzięki którym wychodzimy z biblijnych mroków. Kto kontroluje w społeczeństwie seks, ten ma władzę. Wreszcie możemy samodzielnie używać go do osiągania własnych celów, a to bywa zbawienne.

– Szczujesz mnie przeciwko Bogu i religii? Chcesz podważyć ich autorytet? O to ci w tym wszystkim chodzi? Niedoczekanie twoje! Prędzej umrę, niż wyrzeknę się swoich wartości.

Karolina z ulgą przyjęła przejście od tematu gacha do duchowych pryncypiów. Chociaż przed paroma chwilami życzyła matce dobrej nocy, postanowiła kontynuować pchniętą na filozoficzne tory konwersację. Otarła z twarzy krew, przysiadła na poręczy łóżka i dyskursywnym tonem zaczęła objaśniać matce swoją teorię podejrzanej seksualności.

– Otóż nasza religia – zakomunikowała, zwracając się w stronę pani Hanny – na wzór innych, starożytnych, od początku miała chorobliwy stosunek do zmysłowych uciech. Ubrała je więc w pojęcie grzechu, bo swoją magnetyczną siłą odciągały wiernych od ascetycznej modlitwy lub myślenia o życiu przyszłym. Jeśli zezwalano na małżeństwo, to tylko takie, które stanowiłoby duchową wspólnotę i opiekuńczy dla potomstwa urząd. Nie kierowano się seksualnym dopasowaniem czy choćby najmniejszą w tej materii przystosowalnością. Twórcy większości religijnych doktryn mieli obsesję wprowadzania potępiających seks norm moralnych. I wy, ortodoksyjni chrześcijanie, uwierzyliście im, rezygnując z radosnej spontaniczności oraz występując przeciwko naturze wzajemnego pożądania. Nigdy nie pocałowałaś przy mnie ojca, nigdy on nie chwycił cię w mojej obecności za pierś.

– Przy dziecku nie robi się takich rzeczy.

– Jakich rzeczy? Tych czysto ludzkich? Pierwotnych? Normalnych?

– Niemoralnych!

– Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że dziś po raz pierwszy rozmawiasz ze mną o seksie? I od razu przekonujesz mnie, że jest złem.

– Bo jest. Jeśli coś jest na tyle przyjemne, żeby człowiek nie mógł się bez tego obejść, musi być złem. Poza tym spowija go, uzależnia, uprzedmiotawia, obnaża, odziera ze wzniosłości, podlewa lubieżnością, deheroizuje ducha. Mimo to każe myśleć o sobie prawie cały czas. Czujesz jego oddech na skórze nawet podczas mycia podłóg. Widzisz go w oczach męża oraz we własnych, gdy nieśmiało konfrontujesz się z lustrem. To nie inni kontrolują seks, to seks kontroluje wszystkich, aż tracą kontrolę nad sobą. Ty również ją straciłaś.

– Mną seks nie pociąga za sznurki. Na to mam jeszcze czas.

– To dlaczego pozwalasz żyć odwrotnym złudzeniem temu właśnie mężczyźnie?

– Żeby myślał, że ma władzę absolutną.

– Podnieca cię to?

– Uspokaja.

– I mam docenić twoją szczerość, tak? Tego oczekujesz?

– Nie. Chcę, żebyś przestała przypisywać mojej znajomości z nim głębsze znaczenie. Czasem po prostu idzie się z kimś do łóżka z różnych albo z braku powodów. Dotyczy to tak samo kobiet, jak i mężczyzn. Nie oceniaj mnie poprzez swoje zniewolenie seksualnością. Ostatecznie, to tylko seks… I choć wymknął się wszelkim systemom, nie oznacza, że stoi ponad nimi.

– Ale gubi rozumnych, rozbija rodziny i odbiera matkom córki.

– Czy przez to myślisz o nim mniej? Nieraz słyszałam, że jest inaczej.

– Podsłuchiwałaś nas? To obrzydliwe.

– Dlaczego? Na co dzień ty i ojciec nie okazywaliście sobie przy mnie czułości. Brakowało mi na wasz temat podstawowej wiedzy.

– Czy uprawiamy seks? To chyba oczywiste.

– Niekoniecznie jednak musiało oznaczać, że kochacie się. Jako dorastająca kobieta pragnęłam czuć, że jestem owocem autentycznej relacji, utwierdzonej pojawieniem się mojej osoby.

– I ziściłaś to pragnienie?

– Tak, dzięki temu dzisiaj wiem, że ty i ojciec jesteście dla siebie podmiotami. I że stanowicie piękną jedność, dla której rozdzielenie się byłoby nie tylko końcem szczęścia, ale i wszechświata. Podważyłoby jego istotę. Staliście się dla mnie ideałem pary okazującej sobie miłość dwiema drogami: poprzez seks oraz miłość do mnie.

– Dlatego powinnaś traktować seks w kategoriach świętości, poczekać z tym do ślubu z właściwym człowiekiem…

– Wiesz dobrze, że do tego wcale nie trzeba właściwego człowieka. Nawet jeśli nikt nie zmuszał cię do zawarcia aranżowanego małżeństwa, pokochania ojca i świadomego oddania się właśnie jemu, nadal myślałaś o odartym ze wzniosłości seksie. To nic złego, tacy już jesteśmy. Tak, jak istnieje seks pozbawiony wzniosłości.

– O czym ty mówisz? Sugerujesz, że zdradzałam Ksawerego?

– Nigdy byś tego nie zrobiła, bo go kochasz, więc nie zaryzykowałabyś wyrządzania mu krzywdy. Ale doskonale zdajesz sobie sprawę z tego, że myśl o seksie bywa intymniejsza niż miłosna relacja. Twoje myśli nie zawsze były wzniosłe. Pamiętam, jak opowiadałaś sąsiadce, że często śnisz o panu Henryku, który przyjeżdża co tydzień z wiejskim twarogiem na podmiejski targ. Podobno rumienisz się za każdym razem, gdy wydaje ci resztę. Zwykle stykacie się wtedy noskami butów, a pod tobą uginają się kolana. W twoim wydziale wiedzą już, że w czwartki bezdyskusyjnie zaklepujesz popołudniową zmianę i zjawiasz się w pracy z mocno wyeksponowanym dekoltem. Jesteś dumna, gdy na twoim biurku ląduje salaterka z kostką tłustego sera polanego gęstą śmietaną. Celebrujesz każdy kęs. Czy twój kościół dopuszcza taki rodzaj małżeńskiej uczciwości? Nikt z nas nie jest bez winy, mamo.

– Zamknij się!

Na dźwięk imienia wiejskiego handlarza pani Hanna struchlała. Podeszła do Karoliny i zakryła jej usta dłonią. Bardziej niż boskiego gniewu bała się teraz wyjścia męża z łazienki.

Na szczęście od dłuższego czasu Ksawery przebywał nie tylko w odizolowanej od pokoju zwierzeń łazience, ale i w odległym od rzeczywistego świecie, który odnalazł w wannie. Nocna kąpiel przyniosła mu cudowne ukojenie. Włączył cicho małe przenośne radio, by nie słyszeć dobiegających z pokoju dźwięków. Kilkakrotnie zanurzył głowę w wodzie. Żaden dźwięk nie miał prawa przebić się przez utworzone sztucznie zapory. Uratowały one małżeństwo Ziembiaków. Woda szybko stygła, ale nie zamierzał z niej wychodzić. Potrzebował całkowitego oczyszczenia skóry z wszelkiego brudu.

Z brudem walczyła również pani Hanna, ale jej metoda była mniej skuteczna. Na wierzch wychodziły kolejne jego pokłady. Obiecała sobie, że już nigdy nie zje twarogu ze śmietaną, a w czwartki powróci na pierwszą zmianę. Zbita z tropu, próbowała odgadnąć, kto odważył się przekazać tak śmiałe treści jej córce. I chociaż nie miało to w tej chwili znaczenia, kipiała wzburzeniem. Doszła do wniosku, że ci sami ludzie, którzy słusznie poinformowali ją o dekadencji Karoliny, nie mieli prawa wtrącać się w okoliczności robienia zakupów na targu. Przeraziła ją ich detektywistyczna wszędobylskość i ciekawość. Wobec tych faktów cudem było, że ta tajemnicza, ale jakże atrakcyjna wiedza nie dotarła do uszu Ksawerego. Potraktowała to jako drugą szansę. Zatroskana dalszym losem rodziny profilaktycznie kontynuowała karcenie córki.

– Czy ty choć przez chwilę pomyślałaś o tym, w jakim stawiasz nas świetle? – Starała się przemówić do jej sumienia. – Zafundowałaś nam publiczną chłostę. Ludzie omijają nas szerokim łukiem. Z daleka rzucają szydercze spojrzenia. Nie masz pojęcia, jak to boli! Staliśmy się społecznym marginesem. Ekspedientki w markecie udają, że nie widzą nas w kolejce. Nawet dzieci przestały mówić nam „dzień dobry”. Ostatniej niedzieli siedziałam w kościelnej ławie sama. Inni woleli stać niż przysiąść obok mnie. Ciotka Irena nie odbiera od nas telefonu. Twoja babcia nagle zapadła na zdrowiu. A w pracy… Tego nawet nie chcę sobie przypominać. „Ludzie ludziom…” Tak się nie da żyć.

– Ludzkie gadanie nie jest sensem życia, mamo. Ostatecznie można je zignorować.

– Ale ja nie chcę tego robić. Zawsze liczyłam się ze zdaniem innych ludzi i uważam, że to było słuszne. Ja szanowałam ich, oni szanowali mnie. Zapewniało mi to spokój. Zburzyłaś mi go. Nie oni to uczynili, tylko ty. Uznali, że przekroczyłaś granice przyzwoitości i społecznej tolerancji. Pogwałciłaś prawa gromady.

– Bo gromada nie uznaje prawa jednostki do samostanowienia. Gromada wymaga, nadzoruje i rozlicza, zawsze zbiorowo, bez spoglądania w oczy człowieka. Przypisuje sobie kompetencje Boga, ale mnie tak pojmowany Bóg nie interesuje. Jeśli gromada mówi, że moja rodzina jest zła, chociaż to ja łamię normy, nie chcę należeć do takiej gromady, mamo. Ja jej nie szanuję i nie potrzebuję z jej strony akceptacji.

– A czego chcesz?

– Samostanowienia. Los człowieka nie może być niczym zdeterminowany. Po co wówczas gromadzie człowiek?

– Choćby po to, żeby mogła sprowadzać go na ziemię lub postawić do pionu. Człowiek pozbawiony wsparcia innych boi się samego siebie.

– Na szczęście ma rodzinę. Wystarczy, że żyje w harmonii z nią.

– A co, jeśli rodzina również nie zgadza się z jego zachowaniem?

– To znaczy, że trzeba wzmocnić rodzinę.

– Ja i pan Henryk nigdy…

– Ciii, nieważne.

Noc powoli zaczynała przeradzać się w dzień. Uznawszy rozmowę za skończoną, Karolina zamknęła się w swoim pokoju. Pani Hanna powróciła do pokoju dziennego, ale bardzo szybko dołączyli do niej goście w postaci natarczywych myśli. Zrozumiała, że przegrała starcie z córką i okazała się całkowicie bezradna, choć miała być najeźdźcą. Zamiast stanowczej matrony, Karolina zobaczyła płaczliwą i rozchwianą wewnętrznie nocną zjawę, której garb powiększał się z każdym wypowiedzianym słowem. Ostatecznie cała stała się skuleniem. Czuła, że w takiej formie nie stanowi dla córki autorytetu. Przeraził ją sposób, w jaki Karolina prowadziła rozmowę i odpowiadała na zarzuty. Jej argumenty były logiczne i spójne. Wciąż jednak nie rozumiała, dlaczego umiłowana i starannie doglądana jedynaczka poszła piekielną ścieżką. Bez tej wiedzy Ziembiakowa czuła się niekompletna i skrzywdzona.

Wiem – rozważała w myślach kolejną propozycję odpowiedzi. – Chce być kolejną Marią Magdaleną pragnącą zwrócić na siebie uwagę. A potem dozna spektakularnej przemiany, która zapewni jej brawurowe wejście w świat dorosłych. Historia już to widziała. Droga wiodąca od upadku do świętości jest wyboista, ale przecież w konsekwencji prowadzi do Boga. Jakiś mężczyzna sprowadził Karolinę na złą drogę, a ona podąża nią bezwiednie, myśląc, że tak wygląda odkupienie grzechu pierworodnego. Niedojrzała jeszcze do bycia prawdziwie szlachetną. Bawi się w dorosłość, chociaż jest zaledwie pełnoletnia. Mówi, że to, co robi, jest ludzkie, nie złe. Uczy się świata, lecz zaczęła od złej strony. Zamiast wielbić Boga, sama próbuje stać się boginią. Wyobraża sobie siebie jako matronę odzianą w czerwony maforion siły i namiętności. Chce być wszystkim, a najmniej Karoliną. Czy tak wygląda młodzieńczy bunt? Boże, jakże obcą jest mi teraz osobą! Próbuję dostrzec w niej swoją córkę, ale przed sobą widzę jedynie drwiące ze mnie wynaturzenie. Powinnam spieszyć jej z pomocą, a czekam, aż ktoś ześle na nią dotkliwą karę. Życzę krzywdy własnemu dziecku. Panie, zmiłuj się nade mną!

Jednak wzywany pomocnik ani nie zesłał zmiłowania, ani nie podał dłoni błądzącej w mroku owieczce. Zbolała Mater dolorosa z trudem zlokalizowała małżeńskie łóżko i udała się na spoczynek. Po minucie dołączył do niej Ksawery, którego skóra była tak miękka od wody, że z powodzeniem mogła zastąpić puchowe poduszki. Mimo to pani Hanna nie odważyła się złożyć na niej głowy. Obróciła się do męża plecami i zmusiła powieki do opadnięcia. Ksawery szybko usnął najtwardszym snem świata. Z przykrością obserwowała jego dezercję. Musztrujący na co dzień żonę, wymagający wobec córki, krzykiem oznajmujący każdy przejaw podenerwowania, tym razem spłoszył się niczym wróbel, gdy Karolina przekroczyła próg mieszkania.

Obraz ten skutecznie odpędził przywoływany przez Ziembiakową sen.

* * *

Paulina Koch, zanim została matką Alberta, była dobrze wykształconą i utalentowaną pianistką. Kochała piękno, więc z trudem przyjęła fakt narodzin dziecka o niekształtnej głowie. Wydawało się, że nie obdarzy go bezwarunkową miłością. I pewnie obawa ta stałaby się faktem, gdyby nie to, że przewrotny los postanowił dać Albertowi szansę odpracowania fizycznego niedostatku oraz zapracowania na akceptację rodzicielki. W wieku sześciu lat biegle opanował grę na skrzypcach, które podsunęła mu Paulina. Wtedy po raz pierwszy spojrzała na niego tak, jak matka spogląda zwykle na swoje dziecko. Był skrzypkiem, był kimś, był coś wart. Miłość matki bywa nie tyle bezwarunkowa, co bezwzględna. Zawieść oczekiwania rodzica, znaczy stracić głowę.

Albert nigdy nie wyzbył się z pamięci poczucia odrzucenia ze strony matki. Myślała, że jest opóźniony intelektualnie. Nie potrafił wybaczyć Paulinie tego stygmatyzowania. Nigdy. Czy na złość jej został geniuszem? Czy dlatego sam potem porzucał kobiety i nie czuł więzi z własnym dzieckiem? Zdecydowanie za mało wiemy o matce Alberta – być może sprawczyni rewolucyjnych teorii syna. Biografowie dali się wyprowadzić w pole, nie tylko magnetyczne.

Łatwo kocha się dziecko bez skazy, ale idealnych dzieci nie ma. Wyobraźnia matek odrywa je same od rzeczywistości. Przez dziewięć miesięcy czekają w napięciu na nadejście lepszej wersji siebie z górnej półki stworzeń. Masują, czule przemawiają, włączają ambitną muzykę, czytają pierwsze bajki, pytają, czy pępowina przetransportowała węglowodany w nienaruszonym stanie. Ostatecznie w tym czasie skupiają się na dwóch aktywnościach: dbaniu i oczekiwaniu. A potem zaczyna się ich pierwszy rozdział Księgi Genesis, lecz to, co trzymają w rękach albo obserwują, nie zostało stworzone na podobieństwo Boga. I wtedy cierpią okrutnie, bo dla kobiety niekochanie własnego dziecka to doświadczenie bolesne, które każe kwestionować wszystko: swoją kobiecość i swoje człowieczeństwo. Konfrontowanie wyobraźni z prawdą staje się czasem źródłem tragizmu istnienia. Siłą rzeczy dziecko musi odczuwać, że stało się jego początkiem. I zwykle jeszcze dalej odchodzi od modelu, w który matka próbowała je wtłoczyć. Czy takie dziecko jest złe, czy ukształtowała je złość rozczarowanej matki? Trudno zawyrokować, co było pierwsze.

Psychologowie nauczają, że „aby między matką a dzieckiem powstała bezpieczna więź, musi zachodzić taniec interakcyjny”. Według Alberta, tancerze to atleci Boga. On sam należał do jednostek wątłych i rzadko tańczył w parze.

Ciąg dalszy w wersji pełnej