ROZDZIAŁ 1

17 grudnia 1918 roku, Harwich, Anglia

W Polsce panowała ostra zima, natomiast w Anglii, nieważne, o jakiej porze roku, zawsze jest deszczowo. Dzisiaj nie dość, że dzień jest deszczowy, to jeszcze bardzo wietrzny. Wiatr pragnie na siłę ściągnąć całe ubranie z człowieka. Zatem o przyjemnym spacerze na łące, gdzie udałoby się odpłynąć w odmęty swej romantycznej duszy, można zapomnieć.

Nawet gdyby pogoda pozwalała na miłą przechadzkę, to Krzysiek i tak nie mógłby sobie na nią pozwolić. Przyjechał do Harwich w innej sprawie. Polska Organizacja Wojskowa dla Zaboru Pruskiego przekazała mu informację, że do Polski ma przypłynąć wielki patriota i mąż stanu, człowiek odpowiedzialny za trzynasty punkt w orędziu prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona – Ignacy Jan Paderewski. Zadaniem Krzyśka było nawiązanie kontaktu z szanowanym polskim politykiem. Oczywiście miał na uwadze, że Paderewski nie słyszał o tej zbrojnej organizacji. Pozostawało mu mieć nadzieję, iż ktoś skontaktował się z otoczeniem wielkiego polityka i przekazał informację o przyjeździe przedstawiciela Polskiej Organizacji Wojskowej.

Przybył pociągiem pod port Harwich. Jeszcze przed pierwszą wojną światową Herbert Henry Asquith, jako premier Wielkiej Brytanii, nakazał wybudować sieć kolejową, która połączy wszystkie najważniejsze miejsca w Królestwie, aby przyśpieszyć transport towarów z portu do każdego zakamarka w kraju. Dlatego Krzysiek z Londynu do Colchester, a następnie do małej miejscowości nadmorskiej Harwich udał się pociągiem.

– No dobra, więc gdzie jest ten hotel? – spytał samego siebie, gdy wysiadł z pociągu. Miał świadomość, że jest on gdzieś na południe od stacji, lecz nie odnalazł adresu oraz jego nazwy. Zaczepił jednego z przypadkowych przechodniów.

– Good morning, could you tell me a way to a hotel near harbour?1

Mężczyzna popatrzył na niego jak na obcokrajowca. Nie było w tym spojrzeniu krzty niechęci, ale świadomość obecności kogoś innego, prócz rodowitych Brytyjczyków, najwidoczniej nie była tutaj na porządku dziennym.

– Good morning. You are close to it. When you leave the station, you need to turn right and catch the road lead to the northern bay. Next turn left onto the station road and go along as long, as you will see the hotel on the left hand side2.

Zapamiętał drogę. Spodziewał się, że będzie bardziej skomplikowana, a miał za stacją skręcić w prawo, potem w lewo na station road, a następnie udać się nią, póki nie zobaczy hotelu po lewej stronie. Nic trudnego.

– Thank you a lot, and have a nice day3.

– You are welcome4.

Rozeszli się w swoje strony. W trakcie studiów na Uniwersytecie Londyńskim nauczył się, że brak uprzejmości w Anglii jest gorzej karany niż najgorsze przewinienie. Za najdrobniejszą przysługę trzeba dziękować i nie można o tym zapominać. Pod tym względem Anglicy są pamiętliwi i potrzebował kilku lat nauki, żeby to opanować.

Choć wybiła ósma rano i słońce już wstało, to w Harwich nadal panowała ciemność. Wyszedł przed dworzec, skręcił w prawo i udał się na station road. Odpalił papierosa i poszedł w wybranym kierunku. Nie palił, gdy wiedział, po co idzie, ale jeśli już zdarzyło mu się zapalić, to nie robił swoich skrętów, tylko korzystał ze zwijanych papierosów dzięki maszynie opatentowanej przez Bonsacka w poprzednim wieku. Przynajmniej papieros wyglądał jakoś schludnie, a nie jak przypadkowo zawinięte w gilzę trociny.

Po drodze zastanawiał się, jak będzie wyglądało jego spotkanie z mistrzem Paderewskim. Spodziewał się, że nikt go łatwo do niego nie dopuści, mimo że został zapowiedziany przez Polską Organizację Wojskową. Nie jest ona jakąś wielką organizacją, choć swoje działania poszerzyła na całą Wielkopolskę. Pomimo to nadal nie jest rozpoznawalna w kręgach zagranicznych, toteż Brytyjczycy na pewno nie będą wiedzieli, skąd przychodzi, i pięć razy będą musieli potwierdzić jego tożsamość.

Nie mógł zawieść swoich przedstawicieli. Zadanie było proste, lecz im bliżej miał do hotelu, tym ogarniał go większy stres. Każdy kolejny krok generował nową dawkę negatywnych emocji. Ręce coraz mocniej się trzęsły. Początkowo zrzucał to na zimny i nieprzyjemny wiatr, ale w głębi duszy zdawał sobie sprawę, że to właśnie spotkanie z Paderewskim wywołuje u niego takie emocje. Jeśli mu się nie powiedzie, to najwyżej ochroniarze mistrza wyrzucą go z hotelu.

W końcu doszedł do celu – kwatery Paderewskiego. Wszedł do środka i w recepcji od razu zaczepił pracownicę hotelu.

– Good morning. – Głos mu stanął w gardle i miał problem z przedstawieniem swojej prośby. – May I… Could you…5

– Good morning – przywitała się. Momentalnie dostrzegła jego zdenerwowanie. – Calm down, breathe carefully and tell me, how could I help you6.

Krzysiek był na siebie wściekły, że taka prosta sprawa już go przerasta. Miał problem z doborem słów, by wyrazić swą prośbę. Papieros ani trochę go nie uspokoił, a wręcz wprowadził go w jeszcze większy stan zdenerwowania. Zgodnie z poleceniem wziął kilka wdechów i spróbował ponownie:

– Could you tell me, in which lobby Mr. Paderewski was booked?7

– Have you had arranged an appointment with him?8

Tego pytania się spodziewał. Zdawał sobie sprawę, że recepcjonistka nie wskaże mu, w którym pokoju jest mistrz Paderewski, póki nie potwierdzi, że rzeczywiście był z nim umówiony. Polski polityk miał świadomość, że ktoś z Polskiej Organizacji Wojskowej miał się z nim skontaktować przed odpłynięciem do Polski, lecz nie wiedział o jakiej porze.

– No, I do not made an appointment with him, but he know, that someone from my organization will contact with him9.

– So I can not tell you, in which room he is10 – oznajmiła z życzliwym uśmiechem na twarzy. Pewnie, że nie może powiedzieć, bo kto powie obcej osobie, bez zapowiedzi, gdzie znajduje się jeden z najbardziej pożądanych polskich polityków i najsławniejszych pianistów na świecie?

– Please, it is important for me – próbował ją przekonać. – Could you contact to him and inform him about my appearance? Let him decide11.

Przez chwilę recepcjonistka zastanowiła się nad jego prośbą, podeszła do telefonu i zadzwoniła do wybranego pokoju.

Odetchnął z ulgą. Dzwoni i potwierdza jego wersję wydarzeń. Coś za szybko mu uwierzyła. Sądził, że będzie się musiał wykazać większą elokwencją, by pani zmieniła swoje twarde postanowienie.

Wymieniła z politykiem kilka słów, większość z nich potwierdzając skinieniem głowy. Krzysiek uznał to za pozytywną zapowiedź. Odłożyła słuchawkę i wróciła do swojego klienta z promiennym uśmiechem.

– He confirm your appearance, so you need to go on the third floor and then find the room two four three. You may catch the lift12.

– Thank you a lot. I will go on my feet. Have a nice day13.

Odwrócił się od lady i wybrał schody prowadzące na wyższe piętra. Zgodnie z jej instrukcją powinien udać się na trzecie piętro i tam znaleźć pokój o numerze dwieście czterdzieści trzy. Piętra były dość wysokie i przez chwilę żałował, że jednak nie skorzystał z windy. Gdy znalazł się na trzeciej kondygnacji, pojawił się kolejny problem. Przejdzie szczegółową kontrolę. Nie miał ze sobą żadnej broni, ale pesymistyczne przeczucia podpowiadały mu, że mimo wszystko nie skończy się to dobrze.

Nie byłoby w tym nic strasznego, gdyby nie to, że podszedł do niego człowiek, który nie miał urody brytyjskiej. Prędzej przypominał… Polaka. Krótki wąs, wiekowo podobny do niego, tylko mundur miał z Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Dlaczego żołnierza państw centralnych wpuszczono do Paderewskiego? Czyżby go zabił? – przyszła mu do głowy pierwsza myśl.

Nie wiedział, co poradzić na tę sytuację. Uciekać nie warto, bo go szybko zastrzeli, a w walce też przegra, mimo że znał podstawy obrony osobistej, o co zadbała matka, nim wyjechał na studia do Londynu. To niezdecydowanie sparaliżowało go od stóp do głów. Patrzył na zbliżającego się oficera w przeświadczeniu zbliżającej się śmierci. Pomimo obawy o swoje życie próbował trzymać fason.

– Good morning. I am…

– Daruj sobie z tym angielskim – przerwał mu żołnierz. – Rozmawiasz z Polakiem, więc mów po polsku, nawet jeśli jesteś szpiegiem państw centralnych.

Że ja? Przecież to ty wyglądasz, jakby cię żywcem wyciągnięto z armii austro-węgierskiej – ocenił go w myślach Krzysiek, któremu do głowy przychodziło jedno pytanie: co tu się dzieje?

– Skoro jesteś Polakiem, to czemu masz mundur austro-węgierski?

– Jak dobrze wiesz, państwo polskie się dopiero formuje, a więc jeszcze wiele rzeczy mamy od zaborców. Między innymi i mundury, chociaż spodziewałem się, że dostrzeżesz kilka szczegółów, które mnie wyróżniają.

Początkowo nie wiedział, co żołnierz miał na myśli, lecz gdy bliżej się przyjrzał, dostrzegł orzełka na lewej piersi i wycięte fragmenty munduru austriacko-węgierskiego. Służył w cesarskiej armii Austro-Węgier, nim dołączył do formułujących się oddziałów polskich. Miał ochotę walnąć się w głowę za gafę, którą popełnił.

– Przepraszam, że pomyliłem pana z żołnierzem c.k.

– Nic nie szkodzi, wielu się myli. Poza tym nie mów do mnie na pan. – Wyciągnął rękę w stronę speszonego chłopaka. – Major Stefan Iwanowski.

– Krzysztof Wartecki.

– Jesteś z Polskiej Organizacji Wojskowej? Spodziewaliśmy się kontaktu od was, ale sądziłem, że załatwicie spotkanie w bardziej oficjalny sposób.

– Niedawno dowiedzieliśmy się, że nasz wielki rodak jest w Anglii, więc wykorzystano mnie, abym przybył powitać wielkiego Polaka. W innym wypadku zrobiłby to ktoś bardziej dostojny.

Major przyjął tłumaczenie chłopaka i o nic więcej nie pytał, póki nie dopełnią formalności. Jeśli mówił prawdę i Polska Organizacja Wojskowa nic nie wiedziała o przybyciu Paderewskiego do Polski, to nie będzie miał żadnej broni ze sobą. Jego wygląd eleganckiego studenta również nie zwiastował wrogich zamiarów. Aczkolwiek niczego nie należy zakładać na pewno. Wielka Wojna przyniosła tyle nieoczekiwanych zwrotów, że nawet można podważać istnienie świata, w którym żyją.

– Oprzyj się o ścianę i stań w rozkroku. Muszę cię przeszukać.

Zrobił tak, jak polecił major, choć lekko się przestraszył jego chłodnego i stanowczego głosu. Iwanowski przetrzepał go z góry na dół i przejrzał jego małą aktówkę, w której miał najpotrzebniejsze rzeczy. Niczego nie znalazł, więc oddał ją Warteckiemu.

– Prędzej wyglądasz mi na studenta niż na wojskowego – zażartował sobie z Krzyśka.

– Matka wysłała mnie na studia, nim rozpoczęła się wojna. Wszystko po to, aby uniknąć powołania do wojska. Tata je otrzymał i zginął w piekle.

– Pod Verdun? – W odpowiedzi kiwnął głową. – Wielu z naszych rodaków ginęło tam, gdzie ginąć nie powinno, i tym bardziej nie za tę sprawę. Matka postąpiła mądrze, wysyłając cię do Londynu. Gdyby inni mieli taką możliwość, na pewno by z niej skorzystali.

Rozumiał, czemu matka tak zrobiła, ale i tak uważał, że postąpił tchórzliwie. Powinien przy niej zostać i walczyć, aby nikt nie próbował powołać jego lub ojca. Miał świadomość, że nie zdołałby ich powstrzymać, ale przynajmniej nie stałby biernie z boku i nie przyglądałby się, kiedy ojciec opuszczał dom na zawsze.

– Gdy dostałem informację z Polskiej Organizacji Wojskowej, właśnie byłem na zajęciach w Londynie i tak szybko, jak tylko mogłem, przybyłem tutaj.

– Zatem zapraszam do środka. Mimo że jest wcześnie, to nasz pianista już od rana jest w śpiewającym nastroju.

Zważywszy, że Ignacy Paderewski zagrał mnóstwo koncertów na całym świecie, to oprócz mistrzowskiego opanowania gry na pianinie miał szósty zmysł do śpiewania. Żołnierz otworzył drzwi do apartamentu pianisty i jego żony. Gdy Wartecki przekroczył próg, uderzyła go dostojność tego miejsca oraz luksusy, o których w Londynie mógłby sobie tylko pomarzyć. Znalazł się w swego rodzaju przedpokoju, który wielkością przypominał całe jego mieszkanie w Poznaniu. W ściany były wmurowane kolumny w stylu korynckim, a ponad nimi znajdowały się herby hrabstw w Anglii.

Patrząc na ten pokój, Krzysiek zastanawiał się, czy ciemny garnitur, który miał na sobie, jest odpowiedni do tego miejsca. Szybko poprawił krawat, żeby mistrz Paderewski nie zarzucił mu czegoś w ubiorze. Będąc w tym pokoju, poczuł się, jakby był w pałacu Buckingham, gdzie czekała na niego audiencja z samą królową.

Z przedpokoju wchodziło się do przestronnej sypialni, z której można się było dostać do łazienki. Z pokoju wyszła kobieta, która miała na sobie długą suknię ściągniętą na wysokości pasa i ozdobioną w kwiatki oraz mały kapelusz, niepasujący do kanonu ówczesnej mody. Zauważył, że kobieta już swoje przeżyła, ale mimo to zachowała promienny wyraz twarzy i nawet zmarszczki go nie zakłócały.

Wiedział, z kim rozmawiał, dlatego nisko pokłonił się przed damą i czekał, aż go pierwsza przywita.

– Witaj, drogi młodzieńcze – przywitała się z czułością. – Podróż musiała cię wykończyć, bo wyglądasz strasznie mizernie.

– Dzień dobry, pani Paderewska. – Tak bardzo się starał, a mimo to i tak zarzucono mu, że niechlujnie się ubrał. – Przepraszam, że obraziłem panią swoim wyglądem.

– Absolutnie nie to miałam na myśli. Broń Boże. Tylko spostrzegłam, że podróż cię wykończyła i odbiła się na twojej twarzy.

Starał się dopasować odpowiednie ubranie, aby nie wyjść na przypadkowego przechodnia, ale nie pomyślał o tym, że jeszcze mimika twarzy musi współgrać z ubiorem. Szybko się uśmiechnął, starając się wywrzeć pozytywne wrażenie na żonie patrioty.

– Mogę poznać imię gościa, który już rano spotyka się z moim mężem?

Przedstawił się.

– Bardzo mi miło cię poznać, Krzysztofie. Helena Paderewska. – Wyciągnęła dłoń, którą chłopak z szacunkiem ucałował. – Mąż za chwilę cię zawoła. Patrząc na to, co masz na sobie, to chyba będzie musiał założyć najlepszy frak. Natomiast ja was zostawię, pewnie macie wiele spraw do omówienia.

Nie było w tym ani cienia ironii.

– Przesadza pani. Jednakże jeśli pani wychodzi na zewnątrz, sugeruję wziąć ciepły płaszcz. Jest strasznie zimno.

– Będę akurat w kantynie, ale dziękuję, że się martwisz o moje zdrowie.

Zamknęła drzwi. Gość pianisty zastanawiał się, jakie tematy może poruszyć z mistrzem Paderewskim. Nie miał uzdolnienia muzycznego, a tylko studiował sztukę na Uniwersytecie Londyńskim. W stosunku do mistrza nie był wirtuozem w swojej dziedzinie, tylko uczył się o rzeczach stworzonych wiele lat temu. Naszła go myśl, że Paderewski potraktuje go jak jaskiniowca kulturalnego.

Teoretycznie sztuka i polityka nie mają ze sobą wiele wspólnego, ale to od mało poważnych tematów zaczynają się rozmowy dotyczące istotnych spraw.

Przed wejściem do pokoju pojawił się mistrz Paderewski w swoim nienagannym ubiorze.

– Witam cię serdecznie. Przepraszam, żeś musiał tak długo czekać. Zapraszam, przygotowałem dla nas miejsce do rozmowy.

– Dzień dobry, panie Paderewski. Nie mam podstaw, by się gniewać. Pańska małżonka zajęła mnie rozmową.

Pianista lekko się uśmiechnął i gestem zaprosił gościa do swojego pokoju, w którym było jeszcze więcej przepychu niż w poprzednim. Na łóżku było kilkadziesiąt pierzyn i poduszek i jeśli wsadzono by groch pod wszystkie te pierzyny, to nawet „księżniczka na ziarnku grochu” nie poczułaby go. Nad łóżkiem znajdował się baldachim ozdobiony proporcami z czasów panowania dynastii Tudorów, gdzie wszystko mieniło się złotem. Jedwabne zasłony były ściągnięte połyskującymi złotem sznurami. Wcześniejsze skojarzenia z pałacem Buckingham wzmocniły się, a teraz był pewny, że czeka go audiencja z królową Anglii lub inną wielką osobistością.

– Zapraszam pod kominek. – W pobliżu niego znajdował się stół, do którego dołożono dwa krzesła. Na stole były przygotowane dwa tradycyjne polskie posiłki. Kotlet schabowy z ziemniakami i buraczkami. – Ach, zapomniałbym, gdzie moje maniery. – Odwrócił się do chłopca i wyciągnął rękę na przywitanie. – Ignacy Jan Paderewski.

– Krzysztof Wartecki. Rodzice nie nadali mi drugiego imienia. – Uścisnął dłoń gospodarza. Następnie pianista zaprosił chłopaka do stołu. Służący nalali wina do kieliszka, po czym wyszli. – Dziękuję za miłe przywitanie, nie trzeba było się tak stroić z tym wszystkim, zwłaszcza że przyszedłem bez wcześniejszej zapowiedzi.

– Gość w dom, Bóg w dom. Bóg też przychodzi bez zapowiedzi.

Od tego momentu spokojnie konsumowali swoje dania. Choć Wartecki zjadł porządne śniadanie w Londynie, to nie chciał zrobić jakiejkolwiek przykrości wielkiemu Polakowi. Pianista natomiast zagadywał młodego gościa.

– Powiedziano mi tylko, że studiujesz w Londynie. Opowiesz coś więcej?

– Od kilku lat jestem na Uniwersytecie Londyńskim, mama mnie tutaj wysłała, żebym nie dostał powołania do armii pruskiej. Przewidziała, co się stanie, i faktycznie nie minęło kilka miesięcy, a mój rocznik oraz młodsi zostali siłą wciągnięci do armii niemieckiej.

Paderewski rozumiał, o czym chłopak mówił. Podczas jednego koncertu w Poznaniu widział, jak Niemcy poniżająco traktują Polaków. Zmieniają swoje nastawienie, gdy mają do nich interes, wtedy wyciągają ich z domu i siłą wkładają im mundury niemieckie. Rozumiał ból chłopaka, ale nie chciał nawiązywać do tego tematu.

– Pierwsze miesiące pewnie miałeś ciężko.

– Z mamą i jej nauczycielami trochę się uczyłem angielskiego, ale tak naprawdę nauczyłem się go, dopiero jak zamieszkałem w Londynie. Potem to już jakoś mijał dzień za dniem. Nie byłem wyróżniającym się studentem, ale też nie byłem na końcu.

Skończyli swoje posiłki, dlatego Ignacy wzniósł kieliszek do góry.

– Zatem wypijmy za przyszłość narodu polskiego, by w przyszłości nasi potomkowie nie musieli opuszczać Polski. – Stuknęli się kieliszkami. Gdy opróżnili je do dna, polityk zdał sobie sprawę, że chłopak nie przyjechał ponad stu kilometrów, żeby zjeść wczesny obiad. – Mówisz, że jesteś działaczem Polskiej Organizacji Wojskowej?

– Potwierdzam, i właśnie w ich imieniu przybyłem.

– Zatem słucham, jaką to masz do mnie sprawę.

– Dowiedzieliśmy się, że zamierza pan przyjechać do Polski w związku z rozmowami pokojowymi między Komitetem Narodowym Polski Romana Dmowskiego a rządem Jędrzeja Moraczewskiego. Wiemy, że pana trasa będzie przebiegać przez ziemie zaboru pruskiego.

– Nie da się ukryć, lecz jeśli Polska Organizacja Wojskowa wysłała pana jako ochronę dla mnie, to zupełnie niepotrzebnie. Ze mną, oprócz majora Stefana Iwanowskiego, pojadą również pułkownik Harry Wade oraz komandor Bernard Rawlings.

Spojrzał szerokimi oczami na mistrza. W takim razie Paderewski nie potrzebował ochrony Polskiej Organizacji Wojskowej, bo szkiebry nie miały prawa przeszkadzać przedstawicielom krajów Ententy, kiedy wypełniają swoją misję dyplomatyczną. Również nie mogą w jakikolwiek sposób wpływać na ich działalność.

– Przyznaję, że jestem zaskoczony, ale mimo to nasza organizacja też chce dołożyć swoją cegiełkę do pana bezpiecznego przyjazdu do naszego kraju. Szkiebry są znane z tego, że nie lubią dotrzymywać postanowień międzynarodowych oraz nie cofną się przed niczym, żeby osiągnąć swoje cele.

Paderewski zaczął się zastanawiać nad wyjaśnieniem chłopaka, które nie było pozbawione sensu. Choć żegluga na morzu w trakcie pierwszej wojny światowej była objęta ochroną i państwa uczestniczące w wojnie zadeklarowały nie atakować statków handlowych, to jednak Cesarstwo Niemieckie złamało to przyrzeczenie i zatopiło brytyjski statek pasażerski Lusitania, a wraz z nim ponad tysiąc ludzi. Zdawał sobie sprawę, że ten atak nie był przypadkowy, bo w ten sposób pokazali, do czego są zdolni. Brytyjczycy i Amerykanie potępili tę napaść i nazwali ją barbarzyńską, jednakże najbardziej barbarzyńskim aktem przemocy było rozstrzelanie Edith Cavell – kobiety, która pomagała rannym Brytyjczykom uciec do Wielkiej Brytanii, a także opatrywała ich rany. Gdy ją złapali, natychmiast przekazali ją plutonowi egzekucyjnemu. Tego Ameryka nie mogła pozostawić bez reakcji i przystąpiła do wojny przeciwko krajom centralnym.

– To prawda, Niemcy są znane ze swojej brutalności, ale opinia publiczna ich zje, jeśli postanowią cokolwiek zrobić przedstawicielom dyplomatycznym krajów Ententy. Wtedy wielkie cesarstwo zostanie rozbrojone, zresztą sami Niemcy nie chcą już wojny i się jej sprzeciwiają.

– Zgodzę się, lecz ostrożności nigdy za wiele. Jednakże przyjazd pana do Polski wywoła ogromne poruszenie wśród zniewolonej przez setki lat ludności. Jest pan znaną osobistością na całym świecie i oni zdają sobie sprawę z pana wpływu na nas, Polaków. Dlatego wydaje nam się, że mimo to spróbują zaatakować. Z tego względu moja prośba, by nie odrzucał pan naszej pomocy, jest nadal aktualna.

– Ależ ja jej nie odrzuciłem, wręcz z radością przyjmuję. – Wartecki po raz drugi dał się złapać, że za szybko wyciąga daleko idące wnioski. Lekko zawstydził się w duchu, lecz na zewnątrz nie dał tego po sobie poznać. – Przekażę informację o pana obecności panu Rawlingsowi. Wypływamy jutro w godzinach porannych, radzę się nie spóźnić, bo moje serce tęskni za polskimi krajobrazami i długo czekać nie będzie.

Lekko się uśmiechnął. Krzysiek też się rozluźnił i teraz już ponownie podejmowali z mistrzem lekkie tematy, choć Paderewski, patrząc na chłopaka, cały czas odnosił wrażenie, że to nie była główna sprawa, którą chciał poruszyć. Wielokrotnie go o to pytał, ale on nic już nie powiedział.

Wybiła godzina szesnasta, gdy żona Ignacego wróciła do domu. Wartecki uznał to za odpowiedni moment do wyjścia.

– W takim razie przygotuję się do powrotu do Polski. Stęskniłem się za mamą i ukochaną.

– Radzę się nie spóźnić. – Pianista pokiwał palcem na młodzieńca, na co ten się uśmiechnął i zamknął za sobą drzwi.

1 Dzień dobry, czy byłby pan skłonny wskazać drogę do hotelu w pobliżu portu?

2 Dzień dobry, hotel jest niedaleko. Gdy opuści pan stację, powinien pan skręcić w prawo i znaleźć drogę prowadzącą do północnego wybrzeża, następnie skręcić w lewo w ulicę Kolejową i iść prosto tak długo, aż zobaczy pan hotel po lewej stronie.

3 Serdecznie dziękuję i życzę miłego dnia.

4 Nie ma sprawy.

5 Czy może…? Czy mógłbym?

6 Uspokój się, spokojnie oddychaj i powiedz mi, jak mogłabym ci pomóc.

7 Czy może mi pani powiedzieć, który pokój ma zarezerwowany pan Paderewski?

8 Czy był pan z nim umówiony?

9 Nie, nie byłem z nim umówiony, ale on otrzymał informację, że ktoś z mojej organizacji będzie się z nim kontaktował.

10 W takim razie nie mogę panu powiedzieć, który to pokój.

11 Proszę, to ważne dla mnie. – Czy może się pani z nim skontaktować i przekazać mu, że jestem? Pozwólmy mu zadecydować.

12 Potwierdził pańską obecność. Musi pan wejść na trzecie piętro i znaleźć pokój dwieście czterdzieści trzy. Może pan skorzystać z windy.

13 Dziękuję. Przejdę się. Miłego dnia.

ROZDZIAŁ 2

20 grudnia 1918 roku, Poznań, Polska

Wojciech Korfanty nigdy nie podejrzewał, że to on jako pierwszy będzie powstrzymywał tych, którzy siłą chcą wydrzeć wolność dla siebie i swoich bliskich. Jednakże widział potężną armię niemiecką, która choć została istotnie osłabiona, to nadal stanowiła poważne wyzwanie. Wielokrotnie w siedzibach Polskiej Organizacji Wojskowej dla Zaboru Pruskiego powstrzymywał rewolucyjne zapędy, lecz gdzieś w jego głowie tkwiła świadomość, że nie posłuchają i wyjdą walczyć z okupantem.

– Wyjdźmy na ulicę, pokażmy szkiebrom, że muszą się liczyć z naszym zdaniem. Nie jesteśmy ich sługusami, jesteśmy Polakami i należy nam się wolność.

Po takich słowach zawsze następowały gromkie wiwaty i tylko brakowało wystrzałów z mauserów oraz indiańskiego krzyku, żeby niczym barbarzyńcy rzucić się do walki bez świadomości potęgi wroga.

– Nikt z nas nie wie, jakie są siły przeciwnika – tonował te nastroje Korfanty. – Armia niemiecka wciąż jest silna, a u nas nie ma zorganizowania. Wyskoczymy z karabinami na nich i co dalej?

– Będziemy podbijać miasto za miastem – oznajmił następny. – Będziemy im robić to, co oni robili nam.

Poseł do Reichstagu nie mógł tego słuchać. Popierał zbrojną rewoltę przeciwko wieloletniemu okupantowi, ale nie popierał sposobu, w jaki powstańcy chcą walczyć o swoją wolność. Marzył o tym, że Polacy pokażą swoją wyższość nad Niemcami, nie zniżając się do tak podłych stosowanych przez nich praktyk. Pomylił się – są tacy sami jak oni. Nienawiść tylko wzbudza nienawiść. Rozumiał ich odczucia, ale co potem? Każdy kraj ma jakąś strukturę, organizację, a na ten moment nie widać trzonu, na którym powstanie to będzie się opierało.

– To do niczego nie prowadzi. Myślicie, że Niemcy odpuszczą wam tak łatwo, kiedy przejmiecie te miasta? Odpuszczą sto dwadzieścia trzy lata germanizacji naszych rodzin i dzieci? – Na chwilę zapanowała cisza, a gdy minęła, poseł kontynuował: – Oficjalnie wciąż jesteśmy Niemcami i choć nam się to nie podoba, taka jest prawda. Niemcy przegrały wojnę, Polska się odradza, ale Wielkopolska wciąż jest niemiecka i wszelkie nasze wystąpienia będą traktowane jako zamach stanu, a w tym wypadku żaden dekret nas nie uratuje.

– Dosyć tej polityki! – Uderzył w stół jeden z najbardziej zagorzałych zwolenników powstania – Mieczysław Paluch. Wyglądał, jakby był wiecznie zmęczony. Podkrążone oczy, głębokie zmarszczki i twarz zniszczona wojną. Jedyne, czego mu nie brakowało, to energii. – Polityka tych ziem prowadzi do zniemczenia nas i nie uwzględnia naszych praw. Traktują nas jak bydło, więc czas im pokazać, że jesteśmy kimś więcej niż ich niewolnikami.

Nie mógł zabronić im walki zbrojnej, lecz na ten moment zbrojna rewolta była skazana na niepowodzenie. Niemiecka armia była jedną z najlepiej zorganizowanych na świecie. Nie bez powodu broniła się sama na dwóch frontach przez cztery lata.

– Wiem, że gardzicie polityką, ale póki nie będziemy mieli solidnego trzonu, na którym przyszłe powstanie się oprze, dopóty nie wychodźmy z zamiarami na Niemców.

– Przyznaj się, jesteś tchórzem, Korfanty – oskarżył go Paluch. – Chcesz wolności, a nie chcesz walki? Inaczej nikt nam nie da tej wolności, wyłącznie sami możemy im ją odebrać.

– Zarzucasz mi tchórzostwo?! Mam ci może przypomnieć, że jako jeden z nielicznych polskich posłów przemawiałem za naszą sprawą w Reichstagu? Byłem jedyną owcą wśród stada wilków, a mimo to, wiedząc, że zostanę przez nie pożarty, wystąpiłem i reprezentowałem wszystkich Polaków. Teoretycznie mógłbym żyć jak pan z pensji posła, a jednak jestem tutaj z wami i pomagam wam zaplanować powstanie. Dlatego proszę mi nie zarzucać, że nie interesuje mnie los Polski!

Choć zazwyczaj ważył swoje słowa, to teraz nie mógł wytrzymać. Nie walczył jak znaczna część Polaków za pomocą broni, tylko słów, i choć wielu z nich gardziło takimi metodami, jednak to one przynosiły największe sukcesy. Gdy się uspokoił i zarazem rewolucyjne głosy zostały uciszone, przemówił spokojnie:

– Nie możemy teraz rozpocząć walki, bo nie jesteśmy na nią gotowi. Jako przedstawiciel Naczelnej Rady Ludowej zakazuję wam rozpoczynania wojny z niemieckim okupantem, póki nie będziemy gotowi. W połowie stycznia wszyscy powstaniemy i rozpoczniemy walkę o naszą wolność i o wolność naszych dzieci.

– Dlaczego dopiero wtedy? – zapytał nikt inny jak podporucznik Paluch. – Do tego czasu Niemcy będą mieli czas, aby się przygotować na nasz zryw i go stłumić.

– A skąd będą o nim wiedzieli? Oni mają swoje własne problemy w tym momencie, i to nie tylko z armią. – Gestem dłoni uspokoił Palucha, który już chciał przerwać wypowiedź członka Naczelnej Rady Ludowej. – Jednakże jeśli jest sprawa, która jest ważniejsza niż wewnętrzne spory, potrafią się zjednoczyć i walczyć jako jeden, w pełni współpracujący organizm. Dlatego na razie nie nawiązujemy walki z okupantem, czy to jest jasne?

Początkowo nikt nie chciał się zgodzić ze słowami Korfantego. Spoglądali jeden na drugiego, ale widząc, że żaden z nich nie ma nic do powiedzenia, przyjęli rozkaz od przedstawiciela Naczelnej Rady Ludowej. Korfanty już chciał zakończyć spotkanie, lecz zadzwonił telefon. Zazwyczaj nadawca połączenia nie przekazywał pozytywnych informacji, dlatego też większość zlękła się na myśl o kolejnym pesymistycznym donosie. Poseł wiedział, jakich wiadomości może się spodziewać, więc bez zbędnego strachu odebrał połączenie.

– Naczelna Rada Ludowa, Wojciech Korfanty przy telefonie. – Do zgromadzonych działaczy Polskiej Organizacji Wojskowej dochodziły szmery wychodzące ze słuchawki, z których nie dało się jednak odczytać żadnych słów. – Dobrze, rozumiem. Dziękuję, Wartecki, za informację. – Odłożył słuchawkę.

– No i co to za kolejna informacja? Znowu szkiebry coś planują? – spytał Paluch.

Korfanty spokojnie odwrócił się w ich stronę. Nie przekazywał im informacji, które nie zostały potwierdzone, dlatego nie wiedzieli nic o przyjeździe Paderewskiego. Kazał to trzymać w tajemnicy, póki wiadomość nie zostanie potwierdzona.

– Ignacy Paderewski – człowiek, którego nikomu z was nie trzeba przedstawiać, właśnie płynie na statku H.M.S. Concordia do Polski.

W serca działaczy Polskiej Organizacji Wojskowej wlała się nadzieja na lepsze jutro. Przyjedzie do nich wybawca narodu, ten, który osobiście przekonał prezydenta Stanów Zjednoczonych do umieszczenia w swoich czternastu punktach jednego, który mówił o powstaniu państwa polskiego. Bohater narodowy i mąż stanu właśnie przyjeżdża do Polski.

– Chwileczkę. – Optymizm wszystkich nie udzielił się podporucznikowi Paluchowi, który widział w przypłynięciu Polaka zagrożenie dla Niemców. – Jeśli Ignacy Paderewski przypłynie do Gdańska, to musi przejechać przez Wielkopolskę.

– Szkiebry na pewno coś wykombinują – dodał następny.

– Spokojnie – wyjaśnił Korfanty. – Nie wiedzą o przyjeździe Paderewskiego. Misja jest trzymana w tajemnicy, więc uznajcie to, że wam o tym mówię, za dowód mojego zaufania.

– Panowie, w takim razie czas na mobilizację wojsk i pokazanie wrogom, gdzie ich miejsce – zarządził podporucznik, a wszyscy entuzjastycznie ruszyli za nim.

– Właśnie dlatego wam nic nie mówiłem, bo wiedziałem, że od razu chwycicie za broń i pójdziecie na wojnę.

– A co, mamy czekać, aż Niemcy przechwycą Paderewskiego?

– Jeśli pójdziecie tam wszyscy, tylko dacie dowód na to, że mieli słuszność, powołując w Poznaniu oraz w całej Wielkopolsce oddziały Heimatschutzu. Nie dość, że wyjawicie poufne informacje o przybyciu wielkiego Polaka, to jeszcze dacie zaborcom powód do kolejnych aktów przemocy wobec Polaków. Tego chcecie?

Każdy z nich wiedział o działalności tej niemieckiej paramilitarnej organizacji, która miała za zadanie zwalczyć wszelkie przejawy bolszewizmu oraz polskiego buntu na terenach Wielkopolski. Były to oddziały skrupulatne w działaniach i ciężko było się do nich dostać. Selekcja była wyjątkowo rygorystyczna i każdy Polak odpadał już na początku.

– Jesteśmy prześladowani od wielu lat. Zapomniałeś może o naszej historii? Cały czas walczyliśmy, a potem chcieliśmy stworzyć jeden wielki organizm gospodarczy i społeczny, i co z tego mamy? To, że pomagamy Niemcom zamiast samym sobie. W ten sposób nie uzyskamy wolności. I chyba dobrze o tym wiesz.

Wojciech zdawał sobie sprawę, że Paluch jest ciężkim przeciwnikiem do negocjacji, lecz czasami jego upór zaskakiwał jego samego. Dla niego jedynym rozwiązaniem na wszystko jest walka i innej możliwości nie przyjmuje. Znajdował się w naładowanej armacie, a Paluch był jego zapalonym lontem. Jeśli jakoś go nie ugasi, działo wystrzeli, i to w najmniej odpowiednim momencie.

– Pojadę powitać mistrza Paderewskiego i spróbuję go przekonać do pojechania okrężną drogą do Warszawy. Wkurzymy tym Niemców i jednocześnie zgotujemy gorące polskie powitanie dla naszego wielkiego człowieka.

Podporucznik się już nie odezwał. Pozostali też milczeli, więc Korfanty uznał to za zakończenie zebrania i odesłał wszystkich na swoje stanowiska. Kiedy wychodził na Stary Rynek w Poznaniu, zaczepiła go młoda kobieta.

– Przepraszam, panie Wojciechu. Też jestem za tym, by nie rozpoczynać powstania w tej chwili, zgadzam się z tym zupełnie, ale mam inne pytanie. Czy informacje o przybyciu Paderewskiego przekazał panu Krzysiek Wartecki?

Poznał tę dziewczynę i był zdziwiony, dlaczego była milcząca w trakcie posiedzenia Polskiej Organizacji Wojskowej. To Wiktoria Rodnas, długowłosa blondynka o niewinnym spojrzeniu. Wiecznie podkreślała swój kobiecy wygląd, przez co dostała się do pracy jako osobista sekretarka nadburmistrza Poznania Ernsta Wilmsa. Ukochana Krzysztofa Warteckiego.

– Dokładnie tak, Wartecki przekazał mi tę informację. Jest razem z Paderewskim, więc będziecie mieli chwilę we dwoje.

Swoim promiennym uśmiechem potrafiła roztopić nawet zamarznięte serce, a zdarzało jej się to tylko, gdy była mowa o jej ukochanym. Korfanty nawet nie chciał podejrzewać, jak ta dziewczyna będzie płakała, kiedy jej ukochany, nie daj Bóg, zginie w trakcie walk o wolność Wielkopolski.

– Dziękuję bardzo. – Pożegnała się z posłem i w podskokach zmierzała w stronę mieszkania. Wojciech, patrząc na nią, również się uśmiechnął. Mimo iż ci młodzi żyją w tak ciężkich czasach, to odnajdują gdzieś tę małą iskierkę nadziei, dla której chcą żyć.

Pragnął, żeby ta mała iskierka przerodziła się w pożar, ale do tego jeszcze daleko. Najpierw trzeba się skupić na przyjeździe wielkiego mistrza i już szukał argumentów, dlaczego pianista powinien przyjechać do wulkanu o nazwie Poznań, który jest blisko erupcji.

W drodze do wolności

Wydanie pierwsze, ISBN: 978-83-8147-481-8

© SEGE i Wydawnictwo Novae Res 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

REDAKCJA: Joanna Małkowska

KOREKTA: Katarzyna Kusojć

OKŁADKA: Michał Duława

ZDJĘCIA NA OKŁADCE: Marcin Bukowski dla SGRH „3 Bastion Grolman” J. Grudzinski | Fotolia.com

Janusz | Fotolia.com

Lyudmila Polichenko | Fotolia.com

ra2 | Fotolia.com

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: Inkpad.pl

WYDAWNICTWO NOVAE RES

ul. Świętojańska 9/4, 81-368 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.