Okładka

Biblioteka Kaznodziejska nr 05/2019

Święty Wojciech Dom Medialny sp. z o.o.

W TYCH MIESIĄCACH

Skracanie dystansu do ludzi oraz niezwykły apostolski entuzjazm

ks. Maciej K. Kubiak

Po wakacjach – we wrześniu i w październiku – czekają nas nowe zadania, dyktowane przez początek nowego roku szkolnego i katechetycznego, a tym samym początek pracy wielu duszpasterskich grup i wspólnot parafialnych oraz październikowe nabożeństwa różańcowe i Nadzwyczajny Miesiąc Misyjny, zapowiedziany przez papieża Franciszka już dwa lata temu. Zanim rozpoczniemy realizację tych zadań warto zajrzeć do tekstów księdza Pawła Szpyrki SJ, który w cyklu „Słuchając Franciszka” przypomina Dokument z Aparecidy (2007), który był owocem wspólnotowej refleksji biskupów Ameryki Łacińskiej i Karaibów, a którego jednym z głównych redaktorów był obecny papież. Kardynał Bergoglio – jak podkreśla ks. Szpyrka – odcisnął na nim wyraźnie swoje piętno. Autor zauważa pewne podobieństwo w działaniach papieża Franciszka i św. Jana Pawła II, i twierdzi, że to, co ich łączy to „naturalne skracanie dystansu do ludzi, by być blisko nich oraz niezwykły apostolski entuzjazm”. Chyba warto od pierwszych dni września o tym pamiętać i spróbować podjąć nowe zadania z większym niż dotąd entuzjazmem, pamiętając, by być blisko tych, do których posyła nas nasz Mistrz.

Nie jesteśmy prorokami nieszczęścia!

Chciałbym tutaj zacytować dwa fragmenty z tekstów księdza Pawła Szpyrki SJ. Jestem przekonany, że mogą stać się ważnym impulsem, inspirującym do podjęcia pracy duszpasterskiej i ewangelizacyjnej – nie tylko we wrześniu czy w październiku – z niezwykłym apostolskim entuzjazmem: „Zadaniem ucznia nie jest mniej lub bardziej surowa ocena rzeczywistości, lecz wchodzenie w nią z Dobrą Nowiną. «My chrześcijanie jesteśmy tymi, którzy przynoszą Dobrą Nowinę ludzkości. Nie jesteśmy prorokami nieszczęścia!» (Dokument z Aparecidy, 30). «W radości wiary jesteśmy misjonarzami, aby głosić Ewangelię Jezusa Chrystusa – Dobrą Nowinę o ludzkiej godności, życiu, rodzinie, pracy, nauce i solidarności ze stworzeniem» (tamże, 103)”. Słuchając niektórych homilii, można odnieść wrażenie, że zniknęła gdzieś radość wiary tych, którzy z urzędu są wezwani do głoszenia słowa. Wzrasta popularność kaznodziejstwa apokaliptycznego i przepowiadania opartego na lęku. Oceniamy innych (często żyjących na peryferiach Kościoła), a nie siebie. Wychodzimy na ambonę, by grozić i straszyć, a nie głosić Chrystusa i Jego Ewangelię. Pamiętajmy więc: Nie jesteśmy prorokami nieszczęścia!

Wyjść na spotkanie ludzi i dzielić z nimi dar spotkania z Chrystusem

Drugi fragment wybrałem ze względu na rozpoczynający się 1 października Nadzwyczajny Miesiąc Misyjny, którego celem jest rozbudzenie świadomości misyjnej całego Kościoła i podjęcie z nową energią misyjnej przemiany życia i duszpasterstwa. Jako motto tego miesiąca papież Franciszek wybrał słowa: „Ochrzczeni i posłani: Kościół Chrystusa z misją w świecie”. Chodzi o to, aby wszystkim wiernym leżało naprawdę na sercu głoszenie Ewangelii i przekształcenie ich wspólnot w rzeczywistości misyjne i ewangelizacyjne; aby rozwinęło się umiłowanie misji, będących „umiłowaniem Jezusa, ale jednocześnie miłością do Jego ludu” – napisał Franciszek w Liście apostolskim, ogłaszającym ten nadzwyczajny miesiąc.

W tym kontekście powróćmy raz jeszcze do tekstu ks. Pawła Szpyrki SJ, który pisze: „Ojcowie synodalni pamiętając o nakazie pójścia i pozyskiwania uczniów pragną obudzić Kościół do wielkiego impulsu misyjnego, ponieważ obecny czas postrzegają jako godzinę łaski. «Potrzebujemy nowej Pięćdziesiątnicy! Musimy wyjść na spotkanie ludzi, rodzin, wspólnot i narodów, aby im komunikować i dzielić z nimi dar spotkania z Chrystusem, który napełnił nasze życie sensem, prawdą i miłością, radością i nadzieją! Nie możemy być spokojni i biernie czekać; rzeczą pilną jest, byśmy poszli we wszystkich kierunkach i głosili, że zło i śmierć nie mają ostatniego słowa, że miłość jest silniejsza, że zostaliśmy wyzwoleni i zbawieni dzięki paschalnemu zwycięstwu Pana historii» (tamże, 548)”.

Jestem przekonany, że materiały proponowane przez „Bibliotekę Kaznodziejską” na wrzesień i październik pomogą w realizacji tych zadań. Zwróćmy uwagę na dodatkowe homilie, przygotowane na wszystkie niedziele Nadzwyczajnego Miesiąca Misyjnego, komentarze na dni powszednie października oraz wprowadzenia do modlitwy różańcowej (tzw. czytania na październik) i rozważania tajemnic różańcowych (w wydanym osobno suplemencie).

SUGESTIE HOMILETYCZNE

1 września 2019

22 NIEDZIELA OKRESU ZWYKŁEGO

rok C

I czytanie: Syr 3, 17-18.20.28-29

Psalm: 68

II czytanie: Hbr 12, 18-19.22-24a

Ewangelia: Łk 14, 1.7-14

Chrystus zaprasza na ucztę Eucharystii i uzdrawia z pychy

Rozpoznanie misterium Chrystusa obecnego w obrzędach liturgicznych: Chrześcijanin ma pójść za Jezusem drogą „ciasnych drzwi”, drogą cichości i pokory. Ponieważ jednak jest człowiekiem skażonym grzechem, „w którym nasienie zła zapuściło korzenie” (pierwsze czytanie), to pójście za Jezusem jawi mu się jako rodzaj ciężkiego „jarzma”. Jednak uczestnicząc w Eucharystii, uświadamiamy sobie, że to Chrystus jako pierwszy poniósł owo jarzmo krzyża. Teraz, gdy ono się uobecnia, włącza nas w to zbawcze wydarzenie i mocą Ducha zaszczepia w nas swoje dążenia. Uwalnia od oporów. W ten sposób brzemię staje się lekkie. Gdy w życiu codziennym zakosztujemy skutków życia na wzór Jezusa, to okaże się także słodkie. W homilii warto także wspomnieć, że Eucharystia jest ucztą, na którą sam Jezus zaprasza nas wszystkich – grzeszników, którzy nie mają jak Mu się „odwdzięczyć”.

„W mocy Bożego Ducha”
Program duszpasterski Kościoła w Polsce 2018/2019

SUGESTIE SŁUCHACZA

Nie lada wyzwanie!

Aleksandra Cejrowska

Przed głoszącym homilię dzisiaj nie lada wyzwanie! Z jednej strony bogata w treści i niezbyt łatwa do zrozumienia liturgia słowa, a z drugiej szereg okoliczności, obok których nie można przejść obojętnie.

Jak rozumieć te fragmenty Pisma Świętego, które dzisiaj słyszymy – czy dosłownie? Jak bardzo dosłownie? „Im większy jesteś, tym bardziej się uniżaj”. „Na chorobę pyszałka nie ma lekarstwa, albowiem nasienie zła zapuściło w nim korzenie”. „Nie zajmuj pierwszego miejsca”. „Nie zapraszaj swoich przyjaciół, ani braci, ani krewnych”. „Zaproś ubogich, ułomnych…”.

Trudno mówić o pokorze i chyba jeszcze trudniej o niej słuchać. Może warto podać konkretne przykłady osób pokornych, takich, które potrafiły się uniżyć w prawdziwie ewangeliczny sposób (np. św. Matka Teresa z Kalkuty, 5 września minie 22. rocznica jej śmierci albo świecka misjonarka Wanda Błeńska, która pracowała wśród trędowatych w Afryce i umiała się z nimi zaprzyjaźnić; a może jakaś postać znana lokalnej społeczności…).

Co zrobić, aby zachęta do bycia pokornym, uniżonym – rozumiana niewłaściwie i niestety często niewłaściwie przedstawiona w nauczaniu – nie miała negatywnego wpływu na dzieci czy młodzież ale też na dorosłych, kształtując życiowych nieudaczników, zakompleksionych, wystraszonych i którymi można łatwo manipulować? A może warto zwrócić uwagę na niebezpieczeństwo „nadużywania” pokory bliźnich: „on jest taki pokorny, taki cichy, to ja go sobie wykorzystam…”?

Zastanawiają też słowa z Listu do Hebrajczyków: „Nie przyszliście do namacalnego i płonącego ognia, do mgły, do ciemności i burzy ani też do grzmiących trąb i do takiego dźwięku słów, iż wszyscy, którzy go usłyszeli, prosili, aby do nich nie mówił. Wy natomiast przyszliście do góry Syjon, do miasta Boga żywego – Jeruzalem niebieskiego, do niezliczonej liczby aniołów, na uroczyste zgromadzenie, i do Kościoła pierworodnych…”. O co tutaj chodzi? Co słuchacz dzisiaj ma z tym wszystkim zrobić: ogień, mgła, ciemność, burza… I my (kto?) do tego wszystkiego nie przyszliśmy, ale za to przyszliśmy do góry Syjon… Jak? Gdzie? Kiedy? Warto dłuższą chwilę poświęcić na rozwikłanie tej zagadki z II czytania.

A to wszystko jeszcze w kontekście 50. rocznicy wybuchu II wojny światowej, początku roku szkolnego i katechetycznego, czy rozpoczęcia spotkań grup parafialnych po wakacjach – trudno o tym nie wspomnieć właśnie 1 września… Codzienność też dostarcza szereg sytuacji, do których warto a czasami wręcz trzeba nawiązać w homilii – zdarzeń, o których wiele się mówi, którymi żyją ludzie… Nie lada więc wyzwanie staje dzisiaj przed głoszącym homilię!

HOMILIA DO DOROSŁYCH

Osoby i rzeczy

ks. Jacek Kacprzak

Jesteśmy zaproszeni na świąteczną ucztę do domu jednego z ważnych faryzeuszów. Gospodarz jest zamożny, posiłek zapowiada się zatem wybornie. Wchodzimy do pięknego domu zaraz za Jezusem. Szabatową atmosferę wspólnego ucztowania mąci jednak dająca się wyraźnie odczuć nieszczerość. Faryzeuszom trudno ukryć – a może wcale się o to nie starają – że nieprzychylnie śledzą każdy ruch i słowo naszego Mistrza. W ich spojrzeniach, krótkich wymienianych między sobą uwagach wyraźnie brzmią nuty niechęci, lekceważenia, a nawet drwiny. W domu faryzeusza Jezus jest nie tyle jednym z gości, kimś, z kim po prostu dzieli się radość świątecznego posiłku, co obiektem uprzedzonej obserwacji… Warto zadać sobie nieco trudu, aby wejść w klimat tego przyjęcia. Będąc przy Jezusie dostrzeżemy, że przychodzi On jakby z zupełnie innego świata.

Dwa światy

Dom faryzeusza tego wieczoru staje się areną zderzenia dwóch różnych rzeczywistości, dwóch odmiennych perspektyw pojmowania życia. Widać to już na samym początku, kiedy – jak sobie to wyobrażamy – goście zajmują miejsca przy zastawionym stole. Ważne, aby wybrać sobie dobre miejsce odpowiednie dla własnej pozycji społecznej, pośród innych ważnych osób i oczywiście z dobrym dostępem do wszystkich potraw. Jezus nie bierze udziału w tym zamieszaniu; w tym momencie przeżywa bowiem spotkanie z człowiekiem chorym na wodną puchlinę. Ta scena nie weszła do dzisiejszej perykopy ewangelicznej, jednak wydaje się być istotna dla zrozumienia tego, co wydarzyło się podczas uczty w domu faryzeusza: „A oto zjawił się przed Nim pewien człowiek chory na wodną puchlinę. Wtedy Jezus zapytał uczonych w Prawie i faryzeuszów: «Czy wolno w szabat uzdrawiać, czy też nie?». Lecz oni milczeli. On zaś dotknął go, uzdrowił i odprawił. A do nich rzekł: «Któż z was, jeśli jego syn albo wół wpadnie do studni, nie wyciągnie go zaraz, nawet w dzień szabatu?» I nie mogli mu na to odpowiedzieć” (Łk 14, 2-6). To właśnie w spotkaniu z chorym człowiekiem najwyraźniej widać, że Jezus patrzy na rzeczywistość zupełnie innymi oczami niż faryzeusze. Podczas gdy ich aktywność określa miejsce, jakie chcą dla siebie zająć przy stole, On jest skupiony na człowieku. Po ludzku patrząc, nie był to dobry moment na ważne spotkanie. Ewangelista, w rzeczy samej, nie wzmiankuje, jakoby to chory człowiek zaczepił Jezusa i prosił o uzdrowienie. Sam Jezus inicjuje to spotkanie. Współbiesiadnikom zaabsorbowanym wybieraniem odpowiednich miejsc przy stole zadaje pytanie, jakby chciał przeciągnąć ich uwagę z rzeczy na osoby, na chorego człowieka. „Wolno w szabat uzdrowić, czy nie?”. Nie wiedzą? Wiedzą, ale zafrapowani ucztowaniem nie chcą się teraz wdawać w dyskusję (chociaż przecież z takim nastawieniem podchodzili do Jezusa)? A może człowiek do tego stopnia ich nie interesuje, że całą sprawę zbywają milczeniem i lekceważą? Chory zostaje uzdrowiony. Czy syna albo wołu nie wyciągniesz ze studni nawet w szabat? Nie odpowiadają. Są skupieni na miejscach przy stole, na tym, jacy są ważni.

Przypowieść o miejscach

Na tle tej sytuacji słowa o wybieraniu miejsc przy stole brzmią jako przypowieść o dwóch porządkach: osób i rzeczy. W tej przypowieści wiele razy pojawia się słowo „miejsce”. Miejsce pierwsze – pożądane i wybierane, miejsce ostatnie – nieważne i upokarzające. Kto przy stole widzi miejsca do zajęcia, porusza się w porządku rzeczy. W tym porządku to przedmioty (stan posiadania, pozycja społeczna) wyznaczają wartość ludziom. W takim układzie człowiek jest kimś (czymś?) wtórnym; brat staje się środkiem do wyznaczonego celu. Jezus mówi: „Nie zajmuj pierwszego miejsca, by czasem ktoś znakomitszy od ciebie nie był zaproszony” (w. 8). Nie patrz na miejsca! Patrz na człowieka. Ten „ktoś znakomitszy” to człowiek, który jest z tobą na uczcie. Zobacz człowieka, zobacz jego wartość! To człowiek sam w sobie, jego godność, wyznacza wartość miejscom, które zajmuje, a nie na odwrót. Twój brat jest zawsze celem, nigdy narzędziem do osiągnięcia innego celu.

Zaproszeni bracia

Druga przypowieść, o zapraszanych na ucztę, powtarza tę samą prawdę. Nie zapraszaj tych, którzy dadzą ci odpłatę; będą środkami do osiągnięcia obranego przez ciebie celu. Zaproś tych, którzy w porządku rzeczy nie mają żadnej wartości: ubodzy, ułomni, chromi i niewidomi. Ich wartość pochodzi z tego, że są twoimi braćmi, tak samo kochani przez Ojca niebieskiego. On sam będzie twoją zapłatą.

Na koniec rozejrzyj się po sali biesiadnej. Na którym miejscu usiadł Jezus? Pewnie na ostatnim, ale nie dlatego że tylko ono pozostało wolne. On zajął ostatnie miejsce przy stole i ostatnie z ostatnich, to na krzyżu, aby ukazać prawdziwą wartość człowieka, ukochanego dziecka Bożego.

Jezu, Ty skaczesz do studni, żeby mnie z niej natychmiast wyciągnąć. Jesteś gotowy i dajesz wszystko za mnie. Oczyść moje oczy, abym widział ludzi, nie rzeczy; abym szukał człowieka, nie miejsca przy stole.

HOMILIA DO DOROSŁYCH

Kto pomaga, sam doznaje pomocy

dk. Konrad Sulmirski

Cel: Chciałbym, aby moi słuchacze zrozumieli, że postawa pokory i uniżenia prowadzi do szczęśliwego życia w łasce Bożej.

Jest wiele rzeczy, na temat których łatwo nam się wypowiadać, dopóki ich nie doświadczymy na własnej skórze. Tak jest np. z cierpieniem, biedą czy chorobą.

Wydaje się, że podobnie może być z pokorą. Nie jest problemem mówić, że stanowi ona pierwszą z cnót, że jest ważna i potrzebna, a ci których charakteryzuje, są z pewnością dobrymi ludźmi.

Sytuacja zmienia się, kiedy na skutek poniżenia (zniesławienia, wyśmiania, porażki…) zostajemy upokorzeni, czyli – można by powiedzieć – pokora jest nam niejako narzucana. Nieznacznie lepiej jest, gdy sami chcemy tę cnotę wprowadzić w życie. Szybko się wtedy okazuje, że to bolesne i niełatwe.

Czy jednak nie jest tak, że pokora „opłaca” się nam bardziej niż postawa przeciwna? Czy nie świadczy ona w gruncie rzeczy o wielkości osoby? I wreszcie, czy nie jest ona swego rodzaju lekarstwem na zło wyrządzane przez obecną w świecie pychę?

Gdy wydajesz wieczerzę…

Jezus w swoim słowie mówi nam o postawie pokory oraz o tym, co z niej wypływa: „Kto się wywyższa, będzie poniżony, a kto się poniża, będzie wywyższony”. W Księdze Syracydesa czytamy ponadto, że dobrowolne uniżenie się daje gwarancję otrzymania Bożej łaski.

Co dzieje się jednak w sytuacji, gdy osoba zostaje uniżona wbrew swojej woli, właśnie przez biedę, opuszczenie czy śmierć bliskiej osoby? Psalm responsoryjny, przy pomocy którego odpowiadamy na słowo skierowane do nas w pierwszym czytaniu, wyjaśnia, że tacy ludzie cieszą się opieką Pana Boga. Ci, którzy nie mają domu, znajdują mieszkanie u Niego. Opuszczeni i zniewoleni są prowadzeni przez Niego, niczym przez przewodnika, ku lepszemu życiu. Pan Bóg jest Opiekunem ludzi najmniejszych, zajmujących w społeczeństwie najniższą pozycję; sprawuje opiekę przede wszystkim nad tymi, którymi inni gardzą.

W jaki sposób my możemy wprowadzić cnotę pokory w nasze życie? Wydaje się, że to odpowiedź sloganowa, a wręcz banalna: przez naśladowanie Boga. Takie jednak wskazania daje nam sam Jezus w odczytanym dzisiaj fragmencie Ewangelii: „Gdy wydajesz (…) wieczerzę, nie zapraszaj swoich przyjaciół (…) ani krewnych, ani zamożnych sąsiadów, aby cię i oni nawzajem nie zaprosili, i miałbyś odpłatę. Lecz kiedy urządzasz przyjęcie, zaproś ubogich, ułomnych, chromych i niewidomych”.

Słudzy nieużyteczni jesteśmy

Postawa miłosierdzia oraz bezwarunkowej miłości (czyli caritas albo ἀγάπη) względem takich osób niewątpliwie jest przejawem pokory, gdyż wtedy osoby nieszanowane stawiamy na równi z sobą, a w konsekwencji – siebie na równi z nimi. Wyobraźmy sobie sytuację, że zapraszamy mało lubianego kolegę do kina czy na kręgle. Nasz czyn jest bez wątpienia dobry i szlachetny, ale czy nie zrodziłoby się pewne uczucie zakłopotania, gdyby zauważyli nas wtedy inni znajomi, będący duszami towarzystwa? Oczywiście, takie emocje, choć negatywne, pozostają nadal emocjami i nie mogą być oceniane jako dobre czy złe. Mimo to o dojrzałości człowieka świadczy to, czy w gruncie rzeczy taka sytuacja (bycia spotkanym chociażby podczas spędzania czasu wolnego z osobą pogardzaną przez innych) stanowiłaby jakiś problem. Pokora świadczy o dojrzałości człowieka.

W Encyklice Deus caritas est papież Benedykt XVI napisał: „Kto pomaga, dostrzega, że właśnie w ten sposób i jemu jest udzielana pomoc; nie jest jego zasługą, ani tytułem do chluby fakt, że może pomagać. To zadanie jest łaską. Im bardziej ktoś angażuje się na rzecz innych, tym bardziej zrozumie i przyjmie słowo Chrystusa: «Słudzy nieużyteczni jesteśmy»” (cf. DCE 35).

Przyjacielu, przesiądź się wyżej

Jezus daje nam także inną naukę: pokazuje dwie drogi – jedną z nich jest droga osoby pysznej, drugą zaś droga osoby pokornej. Pierwsza z nich naraża się na upokorzenie i wstyd: „Jeśli cię kto zaprosi na ucztę, nie zajmuj pierwszego miejsca, by czasem ktoś znakomitszy od ciebie nie był zaproszony przez niego. Wówczas przyjdzie [gospodarz] i powie ci: «Ustąp temu miejsca»; i musiałbyś ze wstydem zająć ostatnie miejsce”.

Ten, kto idzie drogą pokory znajdzie się w sytuacji przeciwnej, kiedy usłyszy od gospodarza: „Przyjacielu, przesiądź się wyżej”. Ponadto Pan Jezus obiecuje takiemu człowiekowi odpłatę, którą uzyska on przy zmartwychwstaniu, a więc na sądzie ostatecznym.

Wsłuchując się w słowa Zbawiciela, który powiedział: „Weźcie swoje jarzmo na siebie i uczcie się ode Mnie, bo jestem cichy i pokorny sercem”, naśladujmy Jezusa w postawie pokory i miłosierdzia.

Bierzmy także przykład z Maryi, na której uniżenie – jak słyszymy w pieśni Magnificat – „Bóg wejrzał i której uczynił przez to wielkie rzeczy”. Razem z Nią uwielbiajmy Tego, który „strąca władców z tronu, a wywyższa pokornych”; Tego, który „głodnych nasyca dobrami, a bogatych z niczym odprawia” (Łk 1, 48-49.52-53)”.

HOMILIA DO DOROSŁYCH

Wewnętrzna siła na drodze szczęścia człowieka

ks. Zbigniew Kosik

Jeśli pojawiają się jakieś oznaki choroby, przeważnie szukamy lekarza pierwszego kontaktu. Gdy zauważymy chociażby niewielki wyciek wody w łazience, może on być sygnałem ostrzegawczym o uszkodzeniu pralki; wówczas sięgamy po adres kogoś, kto naprawi zepsuty sprzęt domowego użytku. W każdym przypadku istnieje jakaś możliwość zaradzenia pojawiającej się przeszkodzie. Czy jednak o tym samym można powiedzieć, gdy zachoruje ludzka ambicja, która niejednokrotnie staje się poważnym duchowym problemem człowieka?

Ludzkie ambicje – dobrodziejstwo czy zagrożenie?

O tym jak ważny to obszar życia człowieka, zwłaszcza młodego, dorastającego mogą powiedzieć pedagodzy, nauczyciele. Gdy zanika wola jego własnego rozwoju, w obliczu utraty chęci poprawy, sięga się do prostej argumentacji: gdzie twoja ambicja? To proste wskazanie staje się impulsem do podjęcia kolejnego trudu samorozwoju, doskonalenia się, mimo porażek i braku sukcesu. U podłoża takiego działania leży wzbudzenie w podopiecznym poczucia godności, honoru i osobistej dumy.

Jeśli jednak te wartości ulegają deformacji, ambicja może przyjąć niebezpieczną formę, stając się zagrożeniem dla otoczenia. Wspomina o tym starotestamentalny mędrzec, gdy przedstawia obraz pyszałka, w którym zło ukorzeniło się nader skutecznie (Syr). Wygórowane, zniekształcone ludzkie ambicje można łatwo dostrzec w relacjach międzyludzkich, chociażby przy biesiadnym stole (Łk). A dzisiejszy dzień (1 września – 80 rocznica wybuchu II wojny światowej) aż nadto potwierdza, jaki skutek przynosi proces deformacji ludzkich sumień i ambicji w wymiarze narodów a nawet w skali całego świata. Ten apokaliptyczny obraz na zawsze pozostanie ikoną zła zakorzenionego w sercu człowieka.

Zdrowa ambicja – życie według Bożego Ducha

Czy zatem jest jakieś rozsądne antidotum wobec tej groźnej choroby drążącej ludzkiego ducha? Podpowiada rozwiązanie autor listu do Hebrajczyków pisząc o istniejącym świecie, do którego mają dostęp ci, którzy ukształtują w sobie poprawną dyspozycję serca (Hbr). Ono zaś jest kumulacją wielu prostych zasad, wartości i rozwiązań. Chodzi o łagodność, uniżenie, pokorę – zgodne z sentencjami mędrca; chodzi o prostotę, przejrzystość postawy wobec innych. Chodzi przede wszystkim o ukształtowanie poczucia szczęścia, gdy inni nie potrafią odwdzięczyć się nam za okazane im dobro.

Proces kształtowania się tego bardzo delikatnego systemu ludzkiej motywacji, który sprowadza na ziemię szczęście lub dramat nawet w globalnym wymiarze, jest długotrwały i nieustannie narażony na przeróżne niebezpieczeństwa. Niekiedy, o czym przekonuje nas dzisiejsza data, może przybrać postać nieuleczalnej choroby kumulującej wszelkie nieszczęścia człowieka w niewyobrażalnym dla niego wymiarze cierpienia, tragedii.

Mieć ambicję – to oczywiste. Jednakże posiadać zdrową, dojrzałą, poprawnie ukształtowaną ambicję, która nie żywi się kosztem szczęścia drugiego człowieka – oto zadanie na całe życie. Dojrzewa ona tylko nieustannie dzięki poruszeniom Ducha, nabiera właściwych kształtów, proporcji jedynie w blasku eucharystycznego ognia miłości Jezusa Chrystusa.

HOMILIA DO MŁODZIEŻY

Nie pozostaje nic innego, jak spróbować!

ks. Jacek Zjawin

Po posiłku znacznie wzrasta poziom dopaminy – substancji chemicznej odpowiedzialnej za poczucie przyjemności. Jezus wielokrotnie mówi o ważnych rzeczach przy posiłku, a w dzisiejszej ewangelii mówi o ważnej rzeczy używając posiłku jako przykładu. Wygląda na to, że Pan Jezus dba o komfort psychiczny słuchacza. Dobrze wie, że jak człowiek jest głodny to równocześnie wściekły i rozdrażniony, a więc nie ma ochoty na egzystencjalne rozważania. Czy jednak ta ewangelia nie przypomina bardziej podręcznika dobrego wychowania: nie pchaj się pierwszy do stołu, trzymaj nóż w prawej ręce, nie „siorb”, jedz małymi kęsami, podtrzymuj rozmowę przy posiłku, bądź miły, siedź prosto. Gdzie tu jest kerygmat? Gdzie tu są egzystencjalne rozważania? Jak rozumieć szukanie pierwszego miejsca przy stole?

Wyjątkowe miejsce dla wyjątkowego gościa

Jest wiele teorii dotyczących tego fragmentu Ewangelii, ale jedna wydaje mi się najbardziej ciekawa. Znamy ten zwyczaj, że podczas przyjęcia pierwszokomunijnego przygotowuje się dla dziecka specjalnie przybrane krzesło, podobnie zresztą dzieje się na uroczystości weselnej. Pierwsze miejsce, o którym wspomina ewangelista to właśnie to jedno, wyjątkowe, przygotowane dla najważniejszej osoby podczas uroczystości. Myśląc w ten sposób wydaje nam się z kolei absurdalne by przychodząc np. na przyjęcie komunijne, zajmować udekorowane miejsce przygotowane dla dziecka, które tego dnia po raz pierwszy przyjęło komunię świętą. Czy jednak ta absurdalność nie towarzyszy nam na co dzień? „To ja jestem najważniejszy, to moje zdanie jest słuszne, to moje plany powinny się realizować, to ja mam być szczęśliwy i zadowolony, to ja, to ja, to ja….”. W głębi serca każdy z nas jest wielkim egoistą i chociaż czasami udaje nam się to bardzo dobrze ukryć, najchętniej zajęlibyśmy to jedno, wyjątkowe miejsce. Ono jednak nie jest dla nas i Jezus chce nam dzisiaj powiedzieć, że tak długo będziemy nieszczęśliwi jak długo tego nie zrozumiemy. To właśnie możemy rozumieć przez „zajmowanie ze wstydem ostatniego miejsca”. Tak określiłbym sytuacje, kiedy „miało być tak fajnie, a wyszło jak zawsze”. Być może gdy rozpoczynały się zakończone dziś wakacje, miałeś takie oczekiwania dotyczące ludzi, miejsc, wydarzeń a dziś myślisz sobie: to były najgorsze wakacje mojego życia. A może największą frustracją jest dla ciebie aktualnie to, że ten piękny czas tak szybko się skończył? Jezus przychodzi z pomocą w każdej sytuacji, ale wróćmy do uczty i zajmowania miejsc.

Wróćmy do uczty

Na pierwszym miejscu każdej uczty, czyli każdego życia, powinien usiąść nie kto inny jak Jezus Chrystus, Pan Młody, Oblubieniec Kościoła. Jeśli On tam usiądzie, to wszystkim nam (uczestnikom uczty) podskoczy poziom dopaminy, a więc będziemy spokojni i zadowoleni.

Co to konkretnie znaczy pozwolić Jezusowi usiąść na pierwszym miejscu, a samemu zająć ostatnie miejsce? Może zamiast mówić o abstrakcyjnych teoriach religijnych, posłuchajmy ewangelii, która jest bardzo konkretna. „Zaproś ubogich, ułomnych, chromych i niewidomych…”, czyli zadbaj o wyższy poziom dopaminy tych, którzy doświadczyli od życia bolesnego „zajmowania ze wstydem ostatniego miejsca” z powodu niezaradności życiowej, chorób, wypadków losowych. Mam taką wizję, że kiedy zacznę pomagać ubogim to moje mieszkanie zamieni się w przytułek dla bezdomnych, a wszystkie moje pieniądze rozpłyną się w czarnej dziurze potrzeb ludzi wykluczonych. Jezus w tej ewangelii nie wzywa mnie do budowania instytucji charytatywnej, ale do gestu życzliwości. Co to może być za gest?

O to zapytaj sam Jezusa!

O to musisz już sam zapytać Jezusa. On odpowie, ponieważ Ewangelia to nie starożytny tekst religijny, ale żywe słowo Boga. Ja patrząc na Jezusa, który idzie na obiad do faryzeuszów, którzy być może potem na dziedzińcu pałacu Piłata krzyczeli: „Ukrzyżuj go!”, myślę o tych ludziach, których bardzo nie lubię albo o takich, którzy czują do mnie nienawiść. Może takim gestem byłoby spotkanie z nimi bez osądzania i pretensji z gotowością na zranienie? Może takie spotkanie byłoby dla nich sygnałem, że religijność to nie nakazy i zakazy, ale to miłość, która nie kalkuluje i jest gotowa oddać siebie z darmo? Mędrzec z pierwszego czytania wzywa, by „z łagodnością prowadzić swoje sprawy”, by nie używać argumentu siły. Mocniejszym argumentem jest miłość, choć może poprowadzić na krzyż. Jezus mógł mocą Bożą, którą posiadał wszystkich, którzy Go nienawidzili jednym mrugnięciem oka zmienić w swoich zagorzałych fanów. Nie zrobił tego jednak, by pokazać potęgę miłości ukrzyżowanej przez ludzką nienawiść i wskrzeszonej przez Bożą moc. Doszliśmy zatem do kerygmatu w tej ewangelii o dobrym wychowaniu i dopaminie. Nie pozostaje nic innego jak spróbować.

HOMILIA DO DZIECI

Powrót do szkoły

ks. Grzegorz Świecarz

Wakacje szybko dobiegły końca. W kalendarzu pojawiła się data 1 września. I może się wydawać, że rozpoczął się nowy rok szkolny. Jednak nie w tym roku, ponieważ dzisiaj mamy niedzielę i do szkoły pójdziemy dopiero jutro. Mimo to chciałbym, abyśmy dzisiaj porozmawiali już o szkole.

W szkole rozwijamy zdolności

Czas szkoły to wytężony okres pracy umysłowej. Już niebawem otworzymy czyste zeszyty i nowe książki. Wiedza, którą będziemy zdobywać, przyda się nam w codziennym życiu. Czego możemy nauczyć się w szkole? (czytać, liczyć, mnożyć, dodawać, poznawać nowe kontynenty, rośliny, zwierzęta). To od jutra będzie waszą codziennością. W szkole będą was uczyć nauczyciele, a w domu pomagać będą rodzice. Zapominamy o wakacyjnym leniuchowaniu i wyruszamy w nieznane do miejsca, które nazywamy szkołą.

Z czym wam się kojarzy słowo szkoła? Od poniedziałku do piątku będziecie siedzieć w szkolnych ławkach, poznawać nowe miejsca i w ten sposób się rozwijać. Pan Bóg dał nam wiele talentów, które należy w sobie rozwijać. Dlaczego to takie ważne? (Odpowiedzi dzieci: Szkoła ma nam pomagać być coraz bardziej mądrymi. Kto ma dużą wiedzę może dzielić się nią z innymi). W szkole mamy różne przedmioty, które rozwijają nasze zdolności. Jaki przedmiot najbardziej lubicie? (Wypowiedzi dzieci: Najbardziej lubimy wychowanie fizyczne, zajęcia muzyczne i plastyczne). Są jeszcze inne przedmioty, które możemy w codziennym życiu wykorzystać, by lepiej poznać świat. W szkole uczymy się liczyć, pisać, poprawnie mówić czy formułować zdania. To wszystko będzie nam potrzebne w życiu. Zatem w szkole rozwijamy się intelektualnie. Przyniosłem wam kilka podręczników, które będą symbolizować wzrost naszej wiedzy.

Pamiętać o Jezusie

W szkole rozwijamy również nasze przyjaźnie. Możemy powiedzieć, że jest to rozwój relacji międzyludzkich. Poznajemy nowe koleżanki, kolegów i między nami nawiązuje się nić sympatii. To uczy nas, że drugi człowiek jest nam potrzebny do życia. Bez pomocy bliskich osób w klasie niewiele moglibyśmy uczynić. Poza tym poznajemy kulturę innych narodów i możemy uczyć się ich języka. Taki „rozwój ludzki” będzie symbolizował nam słownik polsko-angielski.

Szkoła nie zapomina również o naszej wierze. Jak nazywa się przedmiot, na którym uczymy się o Panu Bogu? (Odpowiedzi dzieci: Religia). Poza kościołem możemy od księdza lub katechety, dowiedzieć się wielu interesujących wiadomości o Panu Bogu. Każda religia przybliża nas do Niego. Dlatego tak ważne jest, by o pamiętać o Panu Jezusie również w szkole. Musimy pamiętać, że najlepszym nauczycielem jest dla nas Pan Jezus. To Bóg uczy nas tego, co jest dobre, a co złe. Mamy zbierać dobre uczynki, aby być coraz bliżej Boga i drugiego człowieka.

Jesteśmy uczniami

Dzisiejsza ewangelia uczy nas, że mamy iść za Panem Jezusem. Dlatego jesteśmy na Eucharystii, aby naładować swoje akumulatory duchowe, żeby poradzić sobie w szkole ze wszystkimi problemami, które na pewno się pojawią. Eucharystia jest ucztą, na którą zaprasza nas sam Jezus. Tak jak w szkole jesteśmy uczniami, tak i na Eucharystii jesteśmy uczniami, ale Pana Jezusa. Jezus uczy nas postawy pokory, bezinteresowności. Dlatego prośmy na tej Eucharystii Pana Jezusa, aby przyjmował nas codziennie do swojej szkoły.

8 września 2019

22 niedziela okresu zwykłego

rok C

I czytanie: Mdr 9, 13-18

Psalm: 90

II czytanie: Flm 9b-10.12-17

Ewangelia: Łk 14, 25-33

Duch Mądrości uświadamia nam naszą kruchość

Rozpoznanie misterium Chrystusa obecnego w obrzędach liturgicznych: W celebracji uobecnia się Pascha Pana, a Duch Ukrzyżowanego przenika serca wierzących, aby Pana w nich ukształtować. Duch Święty dany w tej celebracji nazwany jest Darem Mądrości, który pomaga rozstrzygać to, co najbardziej istotne (pierwsze czytanie). Według psalmu responsoryjnego mądrość ta umie rozpoznać ograniczoną i przemijalną naturę ludzką oraz jej zależność od transcendentnego Boga. Człowiek mądry wie, kim jest Bóg i kim my jesteśmy. My jesteśmy „prochem”, a On jest Tym, który nawiedza nas o „świcie swoją łaską”. Bez Boga człowiek (chociażby posiadł wszystko) pozostaje tylko „prochem”. Eucharystia utrwala to doświadczenie: „Kiedy jesteśmy w komunii z Panem, Duch Święty niejako przeobraża nasze serca i pozwala mu poczuć całe Jego ciepło i miłość” (Franciszek). Duch daje heroizm w realizacji miłości do Boga.

„W mocy Bożego Ducha”
Program duszpasterski Kościoła w Polsce 2018/2019

SUGESTIE SŁUCHACZA

Jak rozumieć te słowa?

Patryk Jakubowski

Chrystus momentami wydaje się być bardzo przewrotnym i trudnym do zrozumienia nauczycielem. Wciąż zastanawiam się nad Jego słowem zaczerpniętym z Ewangelii św. Łukasza: „Jeśli ktoś przychodzi do Mnie, a nie ma w nienawiści swego ojca i matki, żony i dzieci, braci i sióstr, nadto i siebie samego, nie może być moim uczniem”. W jaki sposób rozumieć te słowa? Jaka jest jej egzegeza i kontekst kulturowy? Czy należy ją rozumieć literalnie?

Sprzeciw

„Kto nie dźwiga swego krzyża, a idzie za Mną, ten nie może być moim uczniem”. Jak rozumieć krzyż obecny w naszym życiu, co jest fałszywym „krzyżem” a kiedy sami mnożymy sobie krzyże – nie z wiary lecz z głupoty? Często ludzie z bezmyślności pozostają w cieniu krzyża i nie potrafią ujrzeć blasku zmartwychwstania. Ludziom młodym potrzebna jest radość i pokora płynąca z wiary. Czuję wewnętrzny bunt i sprzeciw wobec kazań czy homilii, które mówiąc tylko o zagrożeniach i czyhających na nas niebezpieczeństwach, wywołują agresywne zachowania. W jaki sposób osoby świeckie mogą wyrazić sprzeciw wobec takich słów kaznodziei? Zbyt mocno tworzymy strefy własnego komfortu – elity wierzących i wybranych. Jako osoba świecka mam wielokrotnie poczucie, że Zbawiciel powołuje nas na obrzeża Kościoła, a może nawet poza Kościół…, bo w Kościele miejsce jest tylko dla duchownych i związanej z nimi elity wybrańców.

Zachęta i prośba

To, co w nauce Zbawiciela jest wciąż pociągające to jej aktualność. Choć historia Kościoła jest długa i zawiła, to Chrystus dziś nawołuje nas do rabanu w Kościele. Zachęcam księży do aktywnego wspierania osób świeckich w poczuciu odpowiedzialności i zaangażowania na terenie parafii czy szerzej rozumianej społeczności.

W moim odczuciu warto też uczynić refleksję nad właściwymi proporcjami w życiu chrześcijanina. Rytm tygodnia, kalendarz liturgiczny i świadomość własnych możliwości mogą wskazać nam drogę przykazania miłości – kochać i być kochanym. Proszę o pokrzepienie wiernych a nie kierowanie ich tylko w stronę lęku i zagrożenia.

HOMILIA DO DOROSŁYCH

W dobrych zawodach wystąpiłem

ks. Paweł Wygralak

Świat wokół nas stara się stworzyć człowiekowi wygodne życie. Ludzie przyzwyczaili się do wielu urządzeń, które ułatwiają kontakty z innymi, przemieszczanie się, wykonywanie codziennych prac. I choć nie sposób wymienić takich wszystkich ułatwień, to przynajmniej o jednym, chyba najbardziej popularnym, można wspomnieć. To telefon komórkowy.

Plusy i minusy telefonów komórkowych

Całkowicie odmienił życie wielu z nas, a młodych ludzi w szczególności. Większość z nas nie wyobraża już sobie bez niego codziennego życia. Mamy w nim zapisane setki numerów do naszych krewnych, znajomych, instytucji; używamy go jako narzędzia do uzyskania najrozmaitszych informacji; korzystamy z niego jako źródła wielorakiej rozrywki; wielu służy do dokonywania płatności w czasie zakupów. Tych możliwości używania współczesnych telefonów komórkowych jest znacznie więcej. Ale, kiedy dokonamy głębszej refleksji, okaże się, że jednocześnie coś straciliśmy. Nie pamiętamy już numerów telefonów naszych krewnych i przyjaciół, ograniczamy wiele naszych kontaktów do wymiany krótkich informacji, że spotykając ze znajomymi, ciągle spoglądamy na telefon oczekując nowych wiadomości, tracimy słuch używając słuchawek do słuchania muzyki. Warto więc zapytać, czy w tym tylko jednym przypadku za cenę wygody nie tracimy dużo więcej? Odpowiedź należy do każdego z nas. Jednak jedno jest pewne: nie zawsze wygoda służy obiektywnemu dobru człowieka i jego rozwojowi, a niekiedy wręcz osłabia go, pozbawia siły i ostatecznie może nawet niszczyć. W tym kontekście wsłuchujemy się w dzisiejszą ewangelię.

Blisko Jezusa

Pan Jezus nigdy nie wchodził w układy ze światem. On najlepiej wie, co służy dobru człowieka i nie jest to to wszystko, co świat proponuje, aby życie było miłe, łatwe i przyjemne. Najważniejszym dobrem, jakiego może doświadczyć człowiek, jest trwanie blisko Niego. Być blisko Pana Jezusa, to znaczy być człowiekiem zaufania i nadziei, który swoją postawą i zachowaniem daje nadzieję światu; być blisko Pana Jezusa to znaczy żyć miłością do Boga i do człowieka, a więc tworzyć trwałe, kochające się małżeństwa, rodziny, wspólnoty; być blisko Pana Jezusa, to być wiernym i prawdomównym, a więc człowiekiem wiarygodnym, godnym zaufania; być blisko Pana Jezusa, to być odpowiedzialnym za innych i za powierzone sobie dzieła; być blisko Pana Jezusa, to przeżyć dobrze każdy dzień i odnajdywać sens nawet w najtrudniejszych doświadczeniach, jakie niesie ze sobą życie; być blisko Pana Jezusa to znaczy przejść z Nim do wieczności, a więc za życia czynić wszystko ze względu na swoją wiarę, a w dniu śmierci, do którego wszyscy nieuchronnie się zbliżamy, nie czuć się samotnym i przegranym. I z pewnością to nie jest wszystko, co człowiek osiąga, kiedy jest blisko Pana Jezusa. Co istotne, do tej bliskości z Panem Jezusem nie musimy się ustawiać w kolejce, czekać na specjalne zaproszenie. To On nas zaprasza i czyni to w dzisiejszej ewangelii.

Nienawiść – o co chodzi?

Co zrobić, aby pójść za Panem Jezusem i być blisko Niego? Nasz Zbawiciel stawia jasne wymagania: „kto nie ma w nienawiści swego ojca i matki, żony i dzieci, braci i sióstr, nadto i siebie samego, nie może być moim uczniem; kto nie dźwiga swego krzyża, a idzie za Mną, ten nie może być moim uczniem”. Wsłuchując się w te słowa jesteśmy zadziwieni. Jezus, który był tak związany ze swoją matką, że jeszcze umierając na krzyżu martwił się o jej przyszłość, każe swoim uczniom mieć w nienawiści rodziców, rodzeństwo? Nie należy tych słów Pana Jezusa rozumieć dosłownie. Użyty w tekście grecki termin oznaczający nienawiść, jest semityzmem i w tym przypadku nie oznacza wcale nienawiści w naszym potocznym rozumieniu. Jezus używając tych słów chce zaprosić człowieka do tworzenia relacji w pełnej wolności. Jego uczeń ma w pełnej wolności wybrać Go jako swego Pana i Mistrza, którego słowo, którego przykład życia będzie dla człowieka stanowił normę postępowania i źródło podejmowanych wyborów. Taka decyzja nie jest wcale łatwa, dlatego staje się ona dla człowieka krzyżem. Także wybory, nawet te codzienne, które podejmuje się w oparciu o słowo Ewangelii, nie są łatwe, bo bardzo często sprzeczne ze światem i jego filozofią życia. Niekiedy więc człowiek, postępując zgodnie z Bożym słowem, jest skazany na różne cierpienia, nie zawsze fizyczne, ale w formie odrzucenia i wyśmiania przez innych. To jest cena pójścia za Jezusem. Tylko, że nagroda za wierność Jezusowi jest bezcenna i doświadczana już tu na ziemi, a przede wszystkim w niebie.

Stać się Jego uczniem w pełni

Bliskość z Panem Jezusem, jak to już dzisiaj powiedzieliśmy, buduje dobro w nas i wokół nas, prowadzi nas też ku radości nieba. Warto więc wymagać od samego siebie, warto pytać siebie, czy wszystko, co proponuje nam świat, aby nasze życie było łatwe, miłe i przyjemne, jest odpowiednie dla ucznia Jezusa Chrystusa. Wybór należy do każdego z nas, ale też konsekwencje poniesie każdy z nas. Dzisiaj Jezus zaprasza nas wszystkich i mówi nam wprost, co uczynić, aby stać się w pełni Jego uczniem, abyśmy kiedyś u końca naszego życia mogli ze spokojem powtórzyć za św. Pawłem, wiernym uczniem Pana Jezusa, słowa, które napisał do Tymoteusza: „W dobrych zawodach wystąpiłem, bieg ukończyłem, wiary ustrzegłem. Na ostatek odłożono dla mnie wieniec sprawiedliwości, który mi w owym dniu odda Pan, sprawiedliwy Sędzia, a nie tylko mnie, ale i wszystkim, którzy umiłowali pojawienie się Jego” (2 Tm 4, 7-8).

HOMILIA DO DOROSŁYCH

Zaufać do końca

ks. Łukasz Figurski

W miesięczniku „Znak” znalazłem ostatnio taką historię. Anielka umarła mając 14 lat. Była młodą, wesołą, dowcipną i figlarną dziewczynką, jedynaczką, kochających ją rodziców. W szkole była pierwszą uczennicą, najlepszą koleżanką, a w domu cierpliwym i pełnym miłości odbiorcą objawów zdenerwowania chorowitej i przemęczonej matki. Po śmierci Anielki odnaleziono jej zeszyty – pamiętniki, w których opisywała drobnym, dziecinnym pismem spotkania z Chrystusem. Posłuchajmy fragmentu wspomnień matki Anielki, w których relacjonuje ona ostatnie chwile życia swego ukochanego dziecka. Mówi ona: „Wreszcie zrozumiałam, że nie ma już źdźbła nadziei, że umiera w tę cudowną ciepłą niedzielę wrześniową, po 33 godzinach cierpienia, przywiązania do łóżka jak do krzyża, z piekącymi ranami, z wargami spalonymi do krwi, trawiona strasznym pragnieniem, któremu nie można było ulżyć, bo każda połknięta kropla sprowadzała natychmiastowe torsje – i cierpliwa, uśmiechnięta do końca. I nagle poczułam, że zabiera ją Ten, którego najbardziej kochała, poczułam Jego obecność. Uklękłam i zaczęłam się modlić. Ale nie prosiłam o cud, jak mogłam prosić o cud? Mówiłam: «Bądź wola Twoja». Była godzina trzecia po południu. Sala zaczęła napełniać się odwiedzającymi. Weszła ciocia Ela, zbladła jak ściana i zachwiała się, tłumiąc krzyk: ujrzała agonię. Przyszedł ojciec z pudełkiem zbędnych leków – zdążył pocałować ją po raz ostatni. Chorzy leżący na sali zapomnieli na chwilę o swoich cierpieniach, popłakiwali i modlili się. Poczułam ulgę, że już nie cierpi, że już jej nie zaszkodzę ani nie skrzywdzę, że już jest jej dobrze”.

Zakochać się w Bogu

Podczas dzisiejszej celebracji uobecnia się pascha Pana. Duch Ukrzyżowanego przenika serca wierzących, aby Pana w nich ukształtować. Duch Święty dany podczas tej modlitwy nazwany jest Darem Mądrości, który pomaga rozstrzygać to, co najbardziej istotne. Według psalmu responsoryjnego mądrość ta umie rozpoznać ograniczoną i przemijalną naturę ludzką oraz jej zależność od transcendentnego Boga. Człowiek mądry wie, kim jest Bóg i kim my jesteśmy. My jesteśmy „prochem”, a On jest Tym, który nawiedza nas o „świcie swoją łaską”. Bez Boga człowiek chociażby posiadł wszystko pozostaje tylko „prochem”. Eucharystia utrwala w nas to doświadczenie: „Kiedy jesteśmy w komunii z Panem, Duch Święty niejako przeobraża nasze serca i pozwala mu poczuć całe Jego ciepło i miłość” (Franciszek). Duch daje heroizm w realizacji miłości do Boga.

Całkowite przylgnięcie

Historia Anielki pokazuje, że człowiek zakochany w Bogu przedkłada Chrystusa ponad wszystko. Wiara chrześcijańska bowiem wyraża się w całkowitym przylgnięciu do osoby Jezusa, w postawieniu Go w centrum swojego życia, fascynacją Nim. Żadna międzyludzka relacja rodzicielska, małżeńska, rodzinna czy przyjacielska nie może być postawiona ponad relacją z Jezusem. Ponad miłość do Jezusa nie można wynosić żadnego uczucia, a także siebie samego. Dla Jezusa należy się wyrzec również rzeczy materialnych. W ten sposób można oddać Jezusowi prymat przynależny samemu Bogu. Wiara w Jezusa jest też pójściem za Nim, czyli naśladowaniem Jego drogi męki i chwały. Więź z Jezusem nie polega tylko na ziemskim szczęściu, lecz także na wysiłku, rozłamie, próbach i bólach. W ten sposób krzyż, który poniósł Jezus, rozciąga swój cień nad Jego uczniami. Ich życiowe cierpienia i próby mają być zatem znoszone jako wspólnota i udział w Jezusowym krzyżu.

Radykalna decyzja

Już dziś możemy wejść podczas tej Eucharystii na drogę Chrystusa, która wymaga radykalnych decyzji. Nie można iść za Chrystusem połowicznie. Zaufajmy Jezusowi jak Anielka z usłyszanej dziś historii. Patrząc na Chrystusa, powinniśmy nauczyć się myśleć o zmarłych jak o osobach żyjących. Wiara w zmartwychwstanie ukazuje nadzieję spotkania z tymi, którzy odchodzą do królestwa niebieskiego. Natomiast nam, którzy jeszcze pielgrzymujemy na tym świecie, daje ulgę w bolesnym rozstaniu i zaprasza do jeszcze głębszej modlitewnej pamięci o zmarłych w porannej i wieczornej modlitwie oraz niedzielnej Eucharystii.

HOMILIA DO MŁODZIEŻY

Czy Jezus znał się na marketingu?

ks. Artur Filipiak

Reklama stała się nieodłącznym elementem naszej codzienności, niekiedy potrzebnym, czasem też irytującym. Zwykło się mówić, że reklama jest dźwignią handlu, a parafrazując słowa popularnego przeboju z filmu „Zakazane piosenki” można by dodać, że kto nie handluje, ten nie żyje. Reklama ma na celu przedstawić towary lub usługi z możliwie najlepszej strony i odpowiednio pokolorowane, by obroty rosły, a zyski się zwiększały.

Nie obawiajcie się Chrystusa!

Z tego punktu widzenia Jezus uprawia dość kiepski marketing, a w kwestii reklamy swojej własnej sprawy najwyraźniej odstaje od współczesnych standardów. Słyszeliśmy dziś bowiem, że nie obiecuje tym, którzy za Nim pójdą, harmonijnego świata, podniesienia jakości życia albo lepszego samopoczucia – jak to zwykło się dziać w reklamach. Jego uczennic i uczniów nie czeka świetlana przyszłość, wręcz przeciwnie, muszą liczyć się z wieloma trudnościami, które Jezus określa mianem „niesienia swego krzyża”.

Niejednokrotnie słyszę od młodych ludzi, że chrześcijaństwo, Kościół, a nawet Pan Bóg kojarzą im się jedynie z szeregiem zakazów. „Tego nie wolno, tamtego nie ruszaj”. Pojawia się strach, że jeśli na serio pójdą za Jezusem, będą musieli zrezygnować ze wszystkich najfajniejszych rzeczy. Papież Benedykt XVI wielokrotnie wracał do tego tematu, nie tylko w nauczaniu skierowanym do młodzieży: „Czyż my wszyscy nie boimy się w jakiś sposób, że jeśli pozwolimy całkowicie Chrystusowi wejść do naszego wnętrza, jeśli całkowicie otworzymy się na Niego, to może On nam zabrać coś z naszego życia. Czyż nie boimy się przypadkiem zrezygnować z czegoś wielkiego, jedynego w swoim rodzaju, co czyni życie tak pięknym? Czyż nie boimy się ryzyka niedostatku i pozbawienia wolności? Jeszcze raz papież pragnie powiedzieć: nie! Kto wpuszcza Chrystusa nie traci nic, absolutnie nic z tego, co czyni życie wolne, piękne i wielkie. Nie! Tylko w tej przyjaźni otwierają się na oścież drzwi życia. Tylko w tej przyjaźni rzeczywiście otwierają się wielkie możliwości człowieka. Tylko w tej przyjaźni doświadczamy tego, co jest piękne i co wyzwala. Tak też dzisiaj chciałbym z wielką mocą i przekonaniem, począwszy od doświadczenia swojego długiego życia, powiedzieć wam (…): nie obawiajcie się Chrystusa! On niczego nie zabiera, a daje wszystko. Kto oddaje się Jemu, otrzymuje stokroć więcej. Tak! Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi, a znajdziecie prawdziwe życie” (Benedykt XVI, z homilii podczas inauguracji pontyfikatu, Rzym, 24 IV 2005).

Niewielki koszt i wieczny zysk

Jak zatem rozumieć słowa dzisiejszej ewangelii, skoro papież-senior zapewnia, że nie trzeba się obawiać pójścia za Chrystusem? Najpierw wypada wyjaśnić, że „nienawidzić” (ojca, matki, żony i dzieci, wreszcie samego siebie) jest żydowskim sposobem powiedzenia „kochać mniej”. Jezus niewątpliwie jest świadomy, że udane relacje rodzinne są dla każdego człowieka zakotwiczeniem dla duszy, a harmonia – lub lepiej: pokój – z samym sobą jest nieodzownym warunkiem udanego życia. Miłość i szczęście rodzinne niezmiennie pojawiają się na najwyższych pozycjach wśród wartości cenionych przez młodzież. Także w tradycji żydowskiej rodzinę uważano za największą radość człowieka, a oddawanie czci rodzicom było uznawane za najwyższy obowiązek. Jedynie Bóg miał prawo wymagać poświęcenia relacji rodzinnych w imię wierności Jego Prawu. Jezus zatem domaga się tego samego. Mogą bowiem zaistnieć takie sytuacje, w których to, co z założenia jest dla nas cennym wsparciem i źródłem sensu, może się stać przeszkodą w naśladowaniu Chrystusa. Może się również zdarzyć, że sam człowiek i jego pragnienia stają na drodze pełnego rozwoju relacji z Chrystusem.

Dochodzi więc do paradoksalnej sytuacji, że człowiek sam dla siebie staje się pułapką. Dzieje się tak wówczas, gdy tracimy właściwą miarę rzeczy i ocenę własnych możliwości. Nic, nawet miłość do ojca i matki, nawet własne życie, nie może być droższe niż lojalność względem Jezusa. Jego uczennica i uczeń musi wyrzec się wszystkiego, uznając, że Bóg ma pierwszeństwo w jego życiu, a wszystko inne ma samo w sobie znaczenie drugorzędne.

W tym kontekście Jezus porównuje sytuację swoich uczniów do inwestora, który chce wybudować wieżę i do króla, który wyrusza na wojnę. W przenośni chodzi o analizę duchowych kosztów i zysków. Sens jest taki: porównajcie stosunkowo niewielki koszt naśladowania Chrystusa z wielkim i wiecznym zyskiem, jaki otrzymacie. Tym samym okazuje się, że Jezus zna się lepiej na marketingu i reklamie niż początkowo mogło się wydawać.

HOMILIA DO MŁODZIEŻY

Kto może być uczniem

ks. Maciej K. Kubiak

Dzisiaj pierwsza niedziela po rozpoczęciu roku szkolnego. Może warto razem z młodzieżą ostatnich klas szkoły podstawowej oraz szkół średnich (studenci jeszcze mają wakacje) zastanowić się na tym, czym żyją młodzi na początku września: czy żyją szkołą i nowymi obowiązkami, do których trzeba wrócić, a może wciąż jeszcze wakacjami – podróżami, przygodami, pięknymi widokami, spotkanymi ludźmi, przyjaźniami albo pierwszą miłością, która zrodziła się podczas wakacyjnych miesięcy?

Nie ma w nienawiści…

Pan Jezus też dzisiaj do nas mówi o szkole – dosłownie o byciu uczniem, Jego uczniem, ale też mówi do nas o miłości i nienawiści. Gdy słyszymy te słowa, to czujemy natychmiast pewną trudność w ich właściwym zrozumieniu. Coś nam tutaj nie pasuje, albo przynajmniej budzi nasze wątpliwości, gdy słyszymy o nienawiści do bliskich czy wyrzekaniu się wszystkiego… Jesteśmy na mszy świętej w tę pierwszą niedzielę po wakacjach, a więc chcemy być uczniami Jezusa, chcemy być w Jego szkole – dlatego tutaj przyszliśmy, ale żeby aż tak – żeby domagać się nienawiści? Czy nie nazbyt wiele Pan Jezus oczekuje od swoich uczniów?

Czy można kochać bardziej lub mniej?

Niektórzy twierdzą, że słowa Jezusa należy rozumieć następująco: kto kocha bardziej swoją matkę, ojca, brata... bardziej niż Jezusa, ten nie może być Jego uczniem. Ale czy można kochać mniej lub bardziej?

„Nie można kochać mniej lub bardziej tak jak nie można być mniej lub bardziej w ciąży. Albo się jest w ciąży albo się nie jest. Albo się kocha albo się nie kocha. Można natomiast kochać inaczej. I rzeczywiście inaczej kocha się matkę, inaczej siostrę, inaczej żonę i dzieci. Do jeszcze innej miłości wzywa na kartach Ewangelii Jezus mówiąc o miłości do nieprzyjaciół. Nie da się kochać nieprzyjaciela tak jak własną matkę. Nie jesteśmy wezwani do tego, by kochać go mniej lecz by kochać go inaczej. Tłumaczenie niektórych egzegetów, że chodzi w tym fragmencie o kochanie Jezusa bardziej, również nie broni się, choć niektóre tłumaczenia Biblii próbują to tak przedstawić.

Jezus nie mówi nam, byśmy mniej kochali matkę, siostrę brata, niż Jezusa. Kochając Jezusa kochamy prawdziwą miłością naszych bliskich. Jezus mówi byśmy mieli w nienawiści swój dom rozumiany jako spuścizna różnych pogańskich wierzeń, świeckich przyzwyczajeń, religijnych stereotypów, przesądów, uprzedzeń, zwyczajów” (Wojciech Żmudziński SJ, Jeśli nie będziesz miał w nienawiści, www.deon.pl).

Matka, ojciec, siostra, brat, czyli dom

Gdy zatem Jezus mówi matka, ojciec, siostra i brat to nie ma na myśli domu w znaczeniu materialnym. Jezus zastosował tutaj figurę retoryczną popularną w Jego czasach w Palestynie. Gdy mówi o potrzebie znienawidzenia, chodzi mu o to, byśmy mieli w nienawiści to wszystko, co w naszym domu jest nie do pogodzenia z Ewangelią, z Jego nauką.

„Jezus wzywa do uwolnienia się od tych wszystkich mitów szerzonych w niektórych domach: trzeba walczyć o swoje, trzeba być w życiu sprytnym, trzeba się w życiu ustawić, musisz być kimś, co ludzie na to powiedzą, musisz do czegoś dojść, nie ufaj ludziom, musisz mieć dobre stopnie, musisz ładnie wyglądać, itp. Jeśli nie będziesz miał w nienawiści tego wszystkiego, nie możesz być uczniem Jezusa” (Wojciech Żmudziński SJ, tamże). Mamy nienawidzić zła a nie ludzi (może warto pomyśleć, jak to wygląda w naszym życiu – czy umiemy odróżnić zło od osoby, która to zło czyni?).

Wracamy do szkoły

Możemy zatem ze spokojem wrócić po wakacjach do szkoły Jezusa (jeśli przypadkiem zrobiliśmy sobie od niej wakacje) i nie zniechęcać się radykalnością Jego wymagań, pamiętając jednak, że pójście za Nim z całą pewnością będzie się wiązało z wysiłkiem, z trudnościami, a może nawet z czymś, czego nie umiemy sobie wyobrazić i nie jesteśmy w stanie przewidzieć. „Któż z ludzi rozezna zamysł Boży albo któż pojmie wolę Pana?” – pyta retorycznie natchniony autor Księgi Mądrości (I czytanie). Nikt nie rozezna. On jest większy od nas, mądrzejszy, On wie wszystko lepiej. Ale nie musimy się bać. Jego Syn, Jezus Chrystus umiłował Go taką miłością, jakiej On oczekuje od nas, co więcej z miłości do Ojca, Syn zrezygnował ze wszystkiego: z rodziny, z przyjaciół, a nawet z życia…

Ksiądz Tomasz Halik w książce „Dotknij ran” pisze: „I moje serce, i moja wiara należą wyłącznie do tego Boga, który może ukazać swoje rany”. Bóg, który ogołocił samego siebie, przyjmując nasze człowieczeństwo, Bóg, który ukazał się jako ten, który służy, Bóg, który w śmierci stał się całkowicie bezsilny i przyjął na siebie całkowicie nasz los, właśnie w swoich ranach pokazuje nam, że mimo słabości, mimo grzechu, my możemy pójść za Nim, możemy być w szkole Jego Syna, możemy dla Niego wyrzec się wszystkiego, tak jak On dla nas wyrzekł się wszystkiego: „jest odziany w ubogą szatę naszej natury – jak pisze św. Grzegorz z Nyssy – a Jego ubranie jest splamione purpurą spod tłoczni ludzkich cierpień”.

Proszę cię za moim dzieckiem

Latem w polskich kinach wyświetlany był film „Trafikant”, który w ciekawy sposób pokazywał piękną przyjaźń Zygmunta Freuda, starego już wtedy psychologa i psychiatry, z Franzem, młodym sprzedawcą papierosów i gazet w Wiedniu. Stary człowiek zaprzyjaźnił się z dużo od siebie młodszym człowiekiem i pomagał mu przechodzić przez meandry życia i miłości.

„Ja, stary Paweł, a teraz jeszcze więzień Chrystusa Jezusa – proszę cię za moim dzieckiem” – tak rozpoczyna się List do Filemona, który dzisiaj słyszymy (II czytanie). Ten krótki list jest świadectwem przyjaźni starego już Pawła z młodziutkim Onezymem – tak jak on uczniem Chrystusa.

Może warto w szkole Jezusa spróbować się z kimś zaprzyjaźnić (wszyscy jesteśmy siostrami i braćmi) – kimś mądrzejszym, bardziej doświadczonym – i spróbować mu zaufać, by razem iść trudną drogą, przygotowaną przez Jezusa dla Jego uczniów. Nie bójmy się miłości, nie bójmy się przyjaźni, nie bójmy się trudnych wyzwań, bo każdy może być Jego uczniem, jeśli tylko tego chce…

HOMILIA DO DZIECI

Nie zawieść zaufania Jezusa

Danuta Szelejewska

Pewien młodzieniec zapytał najmądrzejszego z ludzi o tajemnicę szczęścia. Doświadczony mędrzec poradził młodzieńcowi, by obszedł pałac i powrócił po dwóch godzinach. Proszę cię tylko o jedno – powiedział mędrzec, wręczając mu łyżeczkę, na której umieścił dwie krople oliwy. W czasie wędrówki nieś tę łyżeczkę tak, by oliwa się z niej nie wylała.

Młodzieniec wyruszył. Po dwóch godzinach wrócił i mędrzec zapytał go: Czy widziałeś wspaniale ogrody? Czy zauważyłeś piękne pergaminy? Młodzieniec ze wstydem wyznał, że niestety, ale nie widział niczego. Troszczył się jedynie o to, by nie wylać dwóch kropel oliwy z łyżeczki. Idź jeszcze raz i spójrz na cuda świata – powiedział ze spokojem mędrzec.

Młodzieniec wziął łyżeczkę i powtórnie zaczął wędrówkę, ale tym razem podziwiał piękno przyrody oraz obserwował wszystkie dzieła sztuki. Zobaczył ogrody, góry i kwiaty. Dostrzegł też architektoniczne detale pobliskich budowli. Powrócił do mędrca i szczegółowo zdał sprawę z tego, co widział.

A gdzie są te dwie krople oliwy, które ci powierzyłem? – spytał mędrzec. Spojrzawszy na łyżeczkę, chłopak zauważył, że ich nie ma. Oto jedyna rada, jaką mogę ci dać – cicho powiedział mędrzec: Tajemnica szczęścia tkwi w dostrzeganiu wszystkich cudów świata, przy jednoczesnej dbałości o dwie krople oliwy na łyżeczce (por. B. Ferrero, Tajemnica szczęścia).

Nikt z was…

Pan Jezus stawia nam dzisiaj konkretne wymagania. A przyznać trzeba, że są one wyjątkowo trudne i w pierwszym momencie niejednego mogą wystraszyć. Święty Łukasz dokładnie cytuje słowa Pana: „nikt z was, kto nie wyrzeka się wszystkiego, co posiada, nie może być moim uczniem” (Łk 14, 33). A to oznacza przyjęcie na siebie odpowiedzialności za słowa i czyny. Ewangelista wspomina również o wielkich tłumach, chodzących krok w krok za Jezusem. Możemy się domyśleć, że nie wszystkim podobało się to, do czego wzywał Nauczyciel. Nie wiemy, ilu odeszło natychmiast, by zająć się swoim prywatnym życiem. Najważniejsze, że znaleźli się tacy, którym nie straszne były nałożone zadania. Tym właśnie zależało na przyszłości – wiecznej szczęśliwości z Panem.

Któż bowiem?

Wymagania, jakie nałożył na swych uczniów Jezus Chrystus rzeczywiście nie są proste. Zmuszają do zawierzenia, odwagi, samozaparcia i czystości serca. Tylko człowiek posiadający silną wiarę, głęboką nadzieję i gorącą miłość jest w stanie odpowiedzieć autentycznym oddaniem temu, który powołuje. Uczyni to bez dociekania powodów i stawiania warunków. Autor Księgi Mądrości nad poszukiwanie przyczyn stawia bezgraniczne zaufanie: „Któż bowiem z ludzi rozezna zamysł Boży albo któż pojmie wolę Pana? (…) Któż wyśledzi to, co jest na niebie?” (Mdr 9, 13. 16). Uczeń Chrystusa opiera się w swej codzienności na Panu. Jemu ufa bezgranicznie: zawsze i wszędzie.

Takie postawienie sprawy jest przykładem dla każdego chrześcijanina. W chwili chrztu staliśmy się dziećmi Bożymi, członkami Ludu Bożego, wyznawcami Jezusa Chrystusa. Bez względu na okoliczności mamy dawać Mu świadectwo, tak jak czynił to każdego dnia święty Paweł. Uważał samego siebie za więźnia Chrystusa. Nie było to jednak powodem jego zmartwienia i żalu. Wprost przeciwnie. Z Listu do Filemona dowiadujemy się, że doskonale się czuł „w kajdanach [noszonych dla] Ewangelii” (Flm 13). Z Chrystusem niestraszny jest trud dnia codziennego. Warto o tym pamiętać.

Staraj się!

Obowiązki ucznia nałożone są również na każdego z nas. Obecność na mszy świętej wskazuje na odpowiedzialne potraktowanie wezwania. Przyszliśmy tutaj, ponieważ bardzo ważny jest dla nas ten, który z miłości do człowieka oddał swoje życie na krzyżu. Przyjmując Go w Komunii Świętej zgadzamy się na postawione przed nami obowiązki uczniów Jezusa.

Po rozmowie z doświadczonym mędrcem młodzieniec zrozumiał, na czym polega szczęście. Wędrując z dwiema kroplami oliwy na łyżeczce nauczył się równocześnie pokonywać przeszkody i uczestniczyć w wydarzeniach dnia codziennego. Takie samo wyzwanie postawione jest przed tobą. Zwalczając pokusy i sprzeciwiając się złu, z radością spełniaj zadania ucznia Chrystusa. Staraj się nigdy nie zawieść Jego zaufania.

15 września 2019

24 niedziela okresu zwykłego

rok C

I czytanie: Wj 32, 7-11.13-14

Psalm: 51

II czytanie: 1 Tm 1, 12-17

Ewangelia: Łk 15, 1-32

Duch Święty obdarowuje nas prawdą sumienia i pewnością Odkupienia

Wyjaśnienie tekstów świętych – odsłonięcie obchodzonego misterium: Misterium tej celebracji to Bóg, który przed Mojżeszem objawił swoją istotę: „Jahwe, Jahwe, Bóg miłosierny i litościwy, cierpliwy, bogaty w łaskę i wierność” (Wj 34, 5-6). Mojżesz wyznaje wówczas, że Pan jest Bogiem, który przebacza. „Imię Boże «Ja jestem» wyraża wierność Boga, który mimo niewierności ludzkiego grzechu i kary, na jaką człowiek zasługuje, zachowuje «swą łaskę w tysiączne pokolenia»” (Wj 34, 7). Bóg objawia, że jest „bogaty w miłosierdzie” (Ef 2, 4), aż do dania swojego Syna. Jezus, oddając swoje życie, by wyzwolić nas z grzechu, objawi, że On sam nosi imię Boże: „«Gdy wywyższycie Syna Człowieczego, wtedy poznacie, że Ja Jestem» (J 8, 28)” (KKK 210–211). Miłosierdzie Boga poprzedza wszelką zasługę z naszej strony (por. 1 J 4, 10). To zawsze Bóg jako pierwszy podejmuje inicjatywę odkupienia.

„W mocy Bożego Ducha”
Program duszpasterski Kościoła w Polsce 2018/2019

SUGESTIE SŁUCHACZA

Spotkanie nawróconych synów

Sławomir Zatwardnicki

Jak to jest, że gdy czytamy Jezusową przypowieść, instynktownie kierujemy swoją sympatię raczej ku synowi młodszemu. Z kolei w życiu bliżej nam pewnie w relacji z Bogiem do brata starszego. Tęsknimy za takim przywitaniem Ojca, jakiego doświadczył marnotrawny syn, a z drugiej strony nie potrafimy skorzystać z tego, że wszystko jest nam dane, jeśli już trwamy przy Bogu. Wciąż pozostajemy na poziomie najemnika, a nie syna?

Łatwiej wrócić z daleka niż z bliska?

Wydaje mi się, że warto zwrócić uwagę na dominującą dziś tendencję epatowania powrotami synów marnotrawnych do Boga. Zewsząd pojawiają się świadectwa osób, które dalekie czy nawet wrogie Bogu, wracają w dramatycznych okolicznościach do Niego. Jakby zabrakło relacji starszych braci, którzy też przecież potrzebują nawrócenia – nawet jeśli mniej spektakularnego, to równie istotnego. Może oznacza to, że łatwiej wrócić z daleka niż z bliska? Źle by to świadczyło o naszym duszpasterstwie. Tak czy owak, wszystkie dzieci Ojca potrzebują powrotu.

Obaj synowie muszą się spotkać

Dzisiejsze czytania mogą być doskonałą okazją do tego, by upiec dwie pieczenie na ogniu. Warto by wstrząsnąć sercami zgromadzonych na liturgii starszych braci, tak żeby w końcu odważyli się przyjąć miłość i bliskość Boga-Tatusia. Z drugiej strony można zebranych posłać na poszukiwanie synów młodszych, tych którzy wciąż błąkają się w dalekich stronach. Obaj synowie muszą w końcu się spotkać – nie tylko z Ojcem, ale i ze sobą nawzajem.

Poszukiwanie konkretnych rozwiązań

Wydaje mi się dobrym pomysłem zastanowienie, w jaki sposób można by wybiec na spotkanie wracających synów. Chodziłoby o poszukiwanie konkretnych do bólu rozwiązań. Co jako parafia, siłami działających tu wspólnot, moglibyśmy zrobić, żeby głosić Dobrą Nowinę o Bogu miłującym i przebaczającym? Jaką ucztę zgotować na ich przybycie? Może kurs Alfa? A może coś innego? A może mamy już osoby, które w czasie ewangelizacji zamieniły niewiarę lub wiarę najemnika na wiarę Syna? Można by poprosić ich o krótkie świadectwo w ramach homilii.

HOMILIA DO DOROSŁYCH

Bóg jest dobry

ks. Szymon Bajon

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

22 września 2019

25 niedziela okresu zwykłego

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

29 września 2019

26 niedziela okresu zwykłego

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

6 października 2019

27 niedziela okresu zwykłego

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

13 października 2019

28 niedziela okresu zwykłego

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

20 października 2019

29 niedziela okresu zwykłego

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

27 października 2019

30 niedziela okresu zwykłego

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

SYTUACJE
DUSZPASTERSKIE

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

Suplement | nr 5 | 2019

Suplement | nr 5 | 2019

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

Insert liturgiczny

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

WYDAWCA

Święty Wojciech Dom Medialny sp. z o.o.

ul. Chartowo 5

61-245 Poznań

www.swietywojciech.pl

Redakcja „Biblioteki Kaznodziejskiej”

www.bkaznodziejska.pl

tel. 61 659 37 44

bkaznodziejska@swietywojciech.pl

Prenumerata

tel. 61 659 37 56

prenumerata@swietywojciech.pl

ISSN 0208-7413

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Aneta Pudzisz