Uwielbiam ten moment zaskoczenia. Każda podróż jest właściwie gigantyczną loterią, w której codziennie wyciągasz los i nie wiesz co w nim będzie. Czy wylosujesz zgniłka na patyku, czy marcepanową kulkę. Jest od tej gry jeden wyjątek – kiedy ktoś podróżuje zatrzymując się wyłącznie w znanych sobie sieciach hoteli. Tam, gdzie na stoliku leży zawsze taki sam obrus, w łazience jest zawsze taki sam prysznic, a w szafie stoi identyczna deska do prasowania. Równie dobrze mógłby się nigdy nie ruszać z domu, gdzie otoczenie też jest znane i przewidywalne.

Ja lubię być zaskakiwana. Znajduję hotel. Czasem jadę do niego taksówką z lotniska, żeby nie błąkać się z całym bagażem po ulicach. Mam więc adres i nazwę hotelu, ale nie wiem jak wygląda w środku. Najczęściej jednak po prostu idę. I niespodziewanie zatrzymuje mnie szyld z dumną nazwą miejsca oferującego pokoje. Celowo nie użyłam słowa „hotel”, bo kojarzy się ono z pewnym zestawem pojęć i przedmiotów, tymczasem daleko w świecie ten zestaw może wyglądać kompletnie inaczej. Jeśli w ogóle jest zestawem. Mój nie był.

Szłam właśnie z powrotem do sklepu z latawcami w kształcie motyli, gdy niespodziewanie po drugiej stronie drogi zauważyłam elektryzujący napis: Hotel Surya. Nie wyobrażajcie sobie zbyt wiele. To była biała plansza stojąca w pyle drogi, na której ktoś niebieską farbą namalował napis. „Hotel” krył się w zielonych zaroślach i na 99% nie było to miejsce, w którym jakikolwiek turysta odważyłby się spędzić noc. Idealne miejsce dla mnie!

Znajdowałam się właśnie na zachodnim wybrzeżu wyspy Bali z zamiarem przedostania się na sąsiednią wyspę, czyli Jawę.

– Mhm – zamruczałam, zamykając za sobą drzwi pokoju.

Ciekawe ile ciał ocierało się o te ściany. Były prawie białe. Zdaje mi się, że niedźwiedzie krążące po pokojach hotelowych zostawiają na nich takie ślady – kiedy szorują kudłatym futrem po ścianie i wspinają się łapami w stronę jedynego małego okna umieszczonego pod sufitem. Ale zaraz, jakie niedźwiedzie?... W Gilimanuk, gdzie tropikalne słońce wwierca się w ziemię jak ognisty śrubokręt?

A jeśli nie niedźwiedzie, to kto i dlaczego miałby skakać po ścianie usiłując wspiąć się do prostokątnego okna? Krasnoludki, balijskie trolle?... A może ci, o których jeszcze nic nie wiedziałam, ale którzy czekali cierpliwie ukryci w szparach w podłodze?

Wentylator młócił powietrze z dziwnym jękiem. Był oklejony starym lepkim kurzem. Ominęłam go ostrożnie w drodze do łazienki. To jest właściwie źródło największych zaskoczeń. Pokoje „hotelowe” muszą być na tyle duże, żeby zmieściło się tam choćby jedno małe łóżko. W takim dość obszernym pomieszczeniu – obszernym, czyli o powierzchni przekraczającej pięć metrów kwadratowych – wiele szczegółów umyka uwadze. Inaczej jest w łazience. Ukryta przed oczami gości, wciśnięta w róg, odgrodzona za pomocą spuchniętych od wilgoci drzwi, jest dostępna tylko tym, którzy odważą się przekroczyć jej próg.

Zawahałam się. To był muzułmański hotel, co pociągało za sobą kilka ważnych faktów. Po pierwsze i najważniejsze byłam bez butów. Bo przed wejściem do pokoju trzeba zdjąć buty i zostawić je na zewnątrz. Nie byłoby to wielkim kłopotem gdybym miała buty na zmianę, ale kiedy podróżuję sama i na własnych plecach dźwigam cały ekwipunek, zabieram tylko minimum rzeczy. Jedną parę zakrytych butów do samolotu i na wypadek niespodziewanego trafienia w zimne okolice – niespodziewanego, bo raczej staram się takich miejsc unikać. I jedną parę japonek do wędrówki przez tropiki. I te właśnie japonki musiałam zdjąć.

Boso weszłam do pokoju. Rozłożyłam bagaż. Zamyśliłam się na chwilę nad odciskami niedźwiedziego futra na ścianach. I ruszyłam w stronę łazienki.

Kiedy masz gołe stopy, instynktownie szukasz delikatnych miejsc, gdzie możesz je postawić. Widząc przed sobą szarawe kafelki obrośnięte wesołymi grzybkami oraz prostokątną brązową pulchną wycieraczkę, wybrałam to drugie.

– AAAAAAAAA!!!!!! – wrzasnęły z przerażeniem moje stopy.

Wycieraczka sprawiała wrażenie lekko kosmatej. Nie byłabym w stanie wyjaśnić dlaczego tak pomyślałam, ale sekundę później poczułam to na skórze. Była to najstarsza wycieraczka świata, która musiała tu spoczywać od czasów proroka Mahometa. Zapadłam się w nią jak w ciemną czeluść obrośniętą w kudłate wąsy wieczności.

– Aaaaaaaaaa!!!!! – krzyczał każdy centymetr mojej skóry.

Wycieraczka ugięła się pode mną i zaczęła wsysać do środka. Słyszałam ucieszone mlaskanie kosmicznych trolli, szczękanie ich wygłodniałych zębów i świst szaleństwa w odmętach czarnej dziury. Dematerializacja! Kosmos kosmatej kosmetylizacji! Dżungla dziewiczych chaszczy wirusów i bakterii, które dokonały błyskawicznego desantu i z radością przyssały się do mojej skóry.

– Aaaaaaa! – wrzasnęło we mnie wszystko w środku, gdy resztką sił uniosłam się znad spuchniętej od dotyku tysięcy bliżej nieznanych stóp wycieraczki.

I stanęłam na równie podejrzanych kafelkach. Były dziwnie zarośnięte na brzegach i poobijane, ale przynajmniej nie poruszały się i nie zapadały się pod moimi stopami. A ja znajdowałam się w surrealistycznie landrynkowo różowej kapsule, która pełniła funkcję łazienki.

Czy byliście kiedyś w arabskiej łazience? Jeśli nie, to muszę najpierw coś wyjaśnić. Toaleta w formie tronu, na której można usiąść, to wynalazek zachodni. Niektórzy zresztą twierdzą, że choć jest wygodny, to niezdrowy, bo podczas zwykłego kucania pracują mięśnie, które skutecznie wypychają na zewnątrz to wszystko, co miało zostać wydalone, dzięki czemu w jelicie grubym nie zalegają żadne resztki.

W arabskiej toalecie nie ma tronu i nie ma na czym usiąść. Nie ma też prysznica ani papieru toaletowego. Jest za to zawsze rurka, z której leci woda, oraz coś w rodzaju mikroskopijnego basenu, do którego oczywiście nie wolno wchodzić.

Toaleta to dziura w podłodze. Może być elegancko obłożona białą ceramiką, czasem nawet w kształcie odcisków ludzkich stóp – żeby niewtajemniczeni wiedzieli jak się zachować. Rurka z wodą wisi tuż obok.

Allach zalecał, żeby po wizycie w toalecie oczyścić się trzy razy lub więcej, ale w nieparzystej liczbie. Do wytarcia ciała można było użyć kamienia albo chusteczki, a następnie należy się dokładnie umyć – za pomocą lewej i tylko lewej ręki.

Wyobrażam sobie, że z arabskiego punktu widzenia ludzie Zachodu, którzy po załatwieniu swojej potrzeby podcierają się kawałkiem papieru, wyglądają jak barbarzyńcy. Jak można wyjść z łazienki bez dokładnego umycia tej części ciała, która ma tak bliski kontakt z brudnymi rzeczami? Nie do pomyślenia.

W mojej różowej arabskiej łazience nie było rurki z wodą. Nie było też spłuczki, umywalki ani prysznica. Był za to wspomniany basenik o rozmiarach pół metra na trzydzieści centymetrów, uniesiony około metra nad ziemią. Na skraju baseniku stał różowy plastikowy pojemnik z rączką. Zawahałam się. Nie dlatego, żebym nie była przyzwyczajona do arabskiego stylu kąpieli. I nie dlatego, że abstrakcyjny różowy pojemnik miał kształt serca. Chodziło raczej o to, że zobaczyłam na nim ślady stu lat używania, zachowane pod postacią ciemnych zacieków i plam.

Ale cóż. Nie miałam butów. Nie miałam własnego naczynia do polewania się wodą. Jedyne, czego mi nie brakowało, to zgrzane i spocone ciało, które domagało się kąpieli.

Po raz pierwszy kąpałam się po arabsku wiele lat temu na Zanzibarze. Zatrzymałam się wtedy w bardzo luksusowym hotelu w sercu Kamiennego Miasta. Łazienka była zdumiewająca. Wyglądała jak miniaturowe uzdrowisko wyłożone złotymi mozaikami. Nie było prysznica, toalety ani umywalki. Była tylko przedziwna mozaikowa konstrukcja, która falami rozlewała się po podłodze. Należało rozebrać się, wejść do niej, usiąść albo kucnąć i polewać się wodą z rurki zakończonej prysznicem umieszczonej tuż nad ziemią.

Tutaj sprawa była o tyle utrudniona, że po pierwsze nie było rurki, a po drugie próba zbliżenia z różowymi kafelkami groziła wieloma zagadkowymi i trudnymi do przewidzenia chorobami. Zdaje się, że łazienki w hotelu Surya były dzikie jak zwierzęta na sawannie. Nieujarzmione jakimkolwiek środkiem czystości, zarastały bujnie kiełkującymi dżunglami brudu i grzybków, które w ich wilgotnym klimacie znajdowały idealne warunki do rozwoju.

Poruszyłam palcami.

Usiłowałam wykonywać jak najmniej ruchów, żeby do maksimum zmniejszyć liczbę koniecznych zetknięć z różowym otoczeniem. Było brudno. Na wszystkim znajdowała się ciemna warstwa brudu. Nawet nie próbowałam zgadywać skąd się tam wzięła. Pewnie z setek myjących się tu wcześniej ciał. Zerknęłam do baseniku. Służył do tego, żeby zebrać w nim wodę i polewać się nią za pomocą różowego serca z rączką. W wodzie smętnie powiewał skrawek szmaty, którą zatkano wylew.

O rety, rety, rety. Muszę się wykąpać. Umyć zęby. Wydało mi się, że słyszę kroki w pokoju. Cofnęłam się. Wentylator zaburczał śmigłami.

No dobra. Co ma być, to będzie. Nie mam wyboru. Przeskoczyłam przez wycieraczkę, wylądowałam na różowych kafelkach, wylałam sobie na plecy pierwszy kubełek zimnej wody. Wszyscy słyszeli, że się kąpię, bo woda rozpryskiwała się po podłodze z głośnym trzaskiem. Ale niezależnie od tego jak duże, małe, grube czy cienkie były pokłady brudu na wszystkim, czego dotykałam, lodowata woda miała ożywczy smak i spłukała ze mnie cały kurz, pot i zmęczone myśli. Pod koniec kąpieli wpadłam na pomysł kolekcjonerski. Zapadłam się znów w czeluść spuchniętej od wieczności wycieraczki, wróciłam z aparatem fotograficznym i uwieczniłam łazienkę na zdjęciu. Landrynkowo różowa kapsuła rozpoczęła moją nową kolekcję arabskich łazienek.

To jednak nie było złudzenie. Tupot obcych nóg w moim pokoju był jak najbardziej realny i za chwilę miałam się o tym przekonać. Moja kolekcjonerska łazienka nr 1 przyjęła mnie łaskawie do swojego kosmatego wnętrza. Kucnęłam na różowych kafelkach i polewałam się wodą z pojemnika w kształcie różowego serca, chlapiąc obficie na różowe ściany. Co kryło się w baseniku na szmacie, w szparach między kafelkami i w ciemnych rogach łazienki pozostało dla mnie tajemnicą, której nie zamierzałam zgłębiać. Czasem lepiej nie wiedzieć zbyt wiele.

Przywiozłam ze sobą mydło. Jestem fanką mycia rąk – najlepiej mydłem i w ciepłej wodzie. Myślę, że dzięki temu tak rzadko choruję w podróży. Bo przecież to właśnie na dłoniach zbierają się rozmaite drobnoustroje zbierane z banknotów, klamek, rączek, szklanek, sztućców i wielu innych przedmiotów, które wcześniej były dotykane przez niezliczone i niezbadane palce innych ludzi. Bakterie i wirusy przyklejają się do ludzkiej skóry i chętnie korzystają z każdego sposobu, żeby przedostać się do wnętrza organizmu. Wystarczy nacisnąć klamkę, a potem wytrzeć usta. Albo schować resztę do portfela i zjeść jabłko. Albo przygryźć końcówkę długopisu. Dotknąć się w oko, podrapać w ucho albo swędzące miejsce po ukąszeniu komara. Drobnoustroje dokonują natychmiastowego desantu w okolice bardziej sprzyjające ich wzrostowi, a w ludzkich ustach jest idealnie ciepło i wilgotno. Stamtąd już tylko mały skok dalej do serca, żołądka, jelit – gdziekolwiek pociągnie je fantazja.

Lubię myć ręce. Zawsze mam ze sobą mydło. Pierwszą rzeczą, jaką robię po wejściu do jakiegokolwiek pomieszczenia – domu, hotelu, biura – jest umycie rąk.

Od tego też zaczęłam i tym zakończyłam wizytę w mojej kolekcjonerskiej arabskiej łazience numer 1. Na najkrótszą sekundę świata zatonęłam w wycieraczce spuchniętej od wszystkiego, co zostawiło w niej tysiąc obcych stóp. Musiałam. Nie miałam butów. Byłam bosa i mokra. Różowa łazienka była cała oblana wodą, przy czym „cała” oznacza komórkę o powierzchni około trzech metrów kwadratowych. W pokoju na podłodze też leżały błyszczące kafelki. Gdybym weszła na nie mokrymi stopami, natychmiast zrobiłoby się błoto. Dlatego przefruwając nad progiem zatrzymałam się na ułamek sekundy na przerażającej wycieraczce – tylko tyle, żeby zostawić na niej krople wody. Wessała się z głośnym gulgotaniem. Tak mi się przynajmniej wydawało.

Wigilia. To był długi dzień. Podróżowałam od świtu w tropikalnym skwarze. Teraz na zewnątrz zapadł już zmierzch, było po szóstej po południu, a ja marzyłam tylko o tym, żeby położyć głowę do poduszki i zasnąć. Usiadłam na łóżku. Wyjęłam notatnik.

Arabska łazienka. Kucana toaleta i basenik, ale za mały, żeby do niego wejść. Trzeba kucnąć na podłodze i polewać się wodą. Niewygodnie. I wszyscy dookoła słyszą uderzenia wody o posadzkę. Ciekawe dlaczego nie ma prysznica. Byłoby łatwiej. Może zbyt łatwo? Może chodzi o aktywne polewanie siebie zamiast biernego stania pod prysznicem?

I wtedy nagle usłyszałam kroki. Z wyraźnym szuraniem pazurów. Uniosłam głowę znad notatnika. I spojrzałam prosto w oczy dwóm ogromnie tym faktem zaskoczonym osobnikom. Jeden był ubrany w eleganckie szare futro, drugi – w gładki czarny garnitur. Pierwszy stukał pazurami, drugi macał powietrze kosmicznymi czułkami. Obaj zatrzymali się w pół kroku i wlepili we mnie zdumione gały. A ja odpowiedziałam im tym samym.

Mysz i gigantyczny karaluch na środku mojego pokoju?! Koledzy?! Raczej nie, sądząc z tego, co nastąpiło po chwili. Gapiliśmy się na siebie szeroko otwartymi oczami, wystarczająco długo, żeby na środku pokoju zakwitł wielki znak zapytania. Jednocześnie na tyle krótko, że kwiat nie zdążył się zdematerializować i znikł równie szybko jak się pojawił, w rytmie szalonego tętentu czterech łap wyposażonych w pazury oraz bliżej niezidentyfikowanej liczby odnóży czarnego karalucha.

Mysz i karaluch na wyścigi rzuciły się do ucieczki z powrotem do landrynkowej różowej łazienki. Tam zapewne znajdowała się ich główna kwatera – nieodkryta przeze mnie, czego nie miałam zamiaru zmieniać. Tak jak wspomniałam – czasem lepiej jest nie wiedzieć zbyt dużo. Kto wie kto lub co zamieszkuje na stałe różowe wnętrze arabskiej łazienki, do której wstępu broni spuchnięta od nawarstwiającej się wilgotnej wieczności wycieraczka.

Czasem trzeba zaufać nieznajomemu, którego widzisz po raz pierwszy i znajomość z którym zapewne ograniczy się do trzydziestu sekund życia. Szczególnie kiedy jesteś w samotnej podróży na końcu świata, ciągniesz za sobą ciężką torbę i szukasz autobusu na Jawę.

W świergoczącej ciszy poranka usłyszałam oddalający się galop kilkunastu drobnych stóp. Koleżanka mysz z kolegą karaluchem zapewne wracali z porannej przechadzki. Przefrunęłam nad wycieraczką. Wstrzymując oddech umyłam się wodą z baseniku za pomocą naczynia w kształcie różowego serca. Na zewnątrz czekała niespodzianka. Na murku przed pokojem, tuż obok spragnionych mojej obecności japonek, stała szklanka herbaty z przykrywką.

Jak później miałam się przekonać, był to indonezyjski zwyczaj stosowany w muzułmańskich hotelach na Jawie. O świcie kucharz gotował herbatę. Obficie słodził i rozlewał ją do szklanek, które następnie były ustawiane pod drzwiami gości. Zależnie od tego o której wstaniesz, masz szansę wypić gorącą, ciepłą albo całkiem już zimną herbatę. Przyszło mi do głowy, że to ma jednak swój głęboki sens. O świcie jest chłodniej niż godzinę później, tak więc herbata stygnie wprost proporcjonalnie do wzrastającej temperatury na zewnątrz.

Uniosłam plastikową przykrywkę. Miała zapewne chronić herbatę przed inwazją mrówek i much, które aż nazbyt chętnie miałyby chęć posilić się zawartym w niej cukrem. Tym właśnie między innymi różniłam się od owadów – nie lubię słodkiej herbaty i nie używam cukru. Z żalem więc odstawiłam szklankę i ruszyłam do portu.

Siódma rano. Wspomniałam już chyba, że Gilimanuk wygląda na mapie jak miasto? Ha, ha, ha, to zabawne. W rzeczywistości całe Gilimanuk to szosa prowadząca do portu. Po jej obu stronach stoją sklepiki przyklejone do domów, ze dwa hotele dla tubylców, warungi, czyli budki z jedzeniem, oraz kramy z owocami. Mówiąc najkrócej i najbardziej obrazowo, Gilimanuk to Dziki Zachód o zapachu durianów.

Na szosie ciężarówki mijały mnie z głośnym trąbieniem. Z hotelu do przystani było ze dwadzieścia minut żwawego marszu. Samotna blondynka w krótkich spodenkach i męskiej koszuli, z wielką torbą i niewiele mniejszym plecakiem na ramionach była tu najwidoczniej rzadkim widokiem.

W porcie wielki betonowy parking oddychał rześkim porannym powietrzem. W budce wartowników drzemał policjant. Po urywanych chodnikach dotarłam do miejsca, skąd odpływał prom. Rozejrzałam się.

Czasem wystarczy się pokazać światu, żeby świat sam chciał do ciebie przybiec. I tak się właśnie stało. Z jedynego zaparkowanego przy nabrzeżu autobusu wyskoczył chłopak w niebieskiej koszulce.

– Where you go?[1] – zawołał łamanym angielskim. – Dokąd jedziesz?

– Na prom! – krzyknęłam, co było chyba logiczne.

– A potem dokąd?

– Do Malang!

Malang to miasto we wschodniej Jawie. Nie wiem dlaczego akurat tam chciałam jechać. Podobało mi się brzmienie tego słowa, a co znajdę na miejscu, to się dopiero okaże. Każde miasto czy miasteczko było równie dobre, a gdybym powiedziała prawdę, że po prostu jadę przed siebie, nie zostałabym chyba zrozumiana.

– Malang! Malang! – wrzasnął chłopak. – To jest właśnie autobus do Malang!!

– No coś ty? – zdumiałam się.

– Malang!

– Naprawdę?

– Tak!! Ekspres do Surabaya, Probolinggo i potem do Malang!

– Serio? Ile godzin jedzie?

Zawahał się, podniósł dłonie i przez chwilę obliczał na palcach.

– Sześć godzin!

– Aż sześć godzin?

– To jest ekspres!! – wyjaśnił i zrobił ręką gest odlatującego samolotu.

Patrzyłam na niego niezdecydowana. Sześć godzin? Takim dużym autobusem? A jeśli ma klimatyzację? To byłaby masakra spędzić pół dnia w lodówce.

– Szybko, szybko! – zawołał chłopak.

– Ile to kosztuje? – zapytałam, bo to zawsze trzeba ustalić przed podróżą. Oczywiście w miejscach, gdzie nie ma kas ani biletów.

– Sto pięćdziesiąt – odpowiada natychmiast chłopak.

– Sto pięćdziesiąt?? – to mi się wydaje bardzo dziwne.

Sto pięćdziesiąt tysięcy? Za sześć godzin drogi do Malang? W bemo płaciłam mniej więcej dwadzieścia tysięcy za godzinę jazdy. Wtedy oczywiście nie wiedziałam jeszcze, że przepłacam mniej więcej 100%, ale skąd miałam to wiedzieć? Kierowca patrzy mi w oczy i mówi, że należy się dwadzieścia tysięcy. To i tak pięć razy mniej niż taksówka, którą usiłowano mi wcisnąć w Ubud.

– Tak, taka jest cena – upiera się chłopak bez wahania.

Kręcę głową bez przekonania. Czas ucieka. I jest to jedyny autobus w polu widzenia.

– To jest ekspres! – namawia chłopak. – Szybko jedzie!

No dobra – myślę w końcu. Skoro mam takie szczęście i autobus do Malang sam podstawia mi się pod nos, to chyba powinnam z niego skorzystać. Ale przedtem… Rozejrzałam się. Na drugim końcu parkingu stał betonowy bunkier z napisem TOILET.

– Ale najpierw muszę skoczyć do łazienki!

– Jasne, no problem! – powiedział chłopak.

Spojrzałam mu w oczy. Wiecie, co muszę teraz zrobić? Muszę oddać mu cały bagaż z wyjątkiem podręcznego plecaka i pognać do łazienki. Znam go od trzydziestu sekund. I nie wiem czy go spotkam kiedy wrócę.

Chłopak wyciągnął rękę po torbę.

– Poczekasz na mnie? – zapytałam.

– Jasne, oczywiście!

No dobra. Jeszcze jedno ostatnie spojrzenie i biegnę do toalety, mając świadomość tego, że w momencie, kiedy się odwracam, z moją torbą – oraz z tym, co się w niej znajduje – może się stać wszystko. Dobiegam do łazienki, zatrzaskuję się w toalecie, kucam i myślę, że teraz naprawdę już nie mam na nic wpływu. Autobus może odjechać, chłopak może zwiać z moją torbą, nawet kosmici mogą teraz wylądować na parkingu i wessać go na inną planetę.

Tak, to było gigantycznie długie trzydzieści sekund. Opłukałam ręce, wyskoczyłam z łazienki… Aaaa!!! Parking pusty!!! Autobus odjechał!!! Rozglądam się jak surykatka po pustyni.

Patrzę – tam daleko po drugiej stronie parkingu ktoś macha ramionami. To on!!

– Tutaj, tutaj! – krzyczy chłopak w niebieskiej koszulce.

Biegnę do niego potykając się o kamienie. Autobus właśnie wjeżdża na prom. Wdrapuję się po schodkach do środka, ktoś zatrzaskuje drzwi, autobus wtacza się przez zardzewiałą bramę na pokład i dołącza do wielkiego stada migrujących aut.

– Kari ma suki! – mówię, dysząc z ulgą do chłopaka.

Uśmiecha się niewyraźnie. O rety, znowu coś pokręciłam. Jak miała na imię na dziewczyna? Nie Kari, tylko…

– Teri! – przypominam sobie. – Teri ma kasi!

– No problem, no problem. Malang?

– Malang! – mówię z ulgą.

– Sto pięćdziesiąt tysięcy.

No tak, tak się umawialiśmy.

– Zapłacę kierowcy – mówię, bo zwykle tak to się odbywa.

– Nie, nie, nie! Nie płacisz kierowcy. Ja zbieram pieniądze.

– Na pewno? – patrzę na twarze pasażerów, ale przyglądają nam się dość obojętnie. Nie dzieje się tu chyba nic dziwnego.

Wyciągam sto pięćdziesiąt tysięcy, daję chłopakowi.

– Thank you! – mówi z szerokim uśmiechem.

Bardzo szerokim. Trochę jakby zbyt szerokim w tych okolicznościach. No ale cóż. Dopiero zaczynałam się uczyć podróżowania po Bali i dopiero pomału zaczęłam dopuszczać do siebie myśl, że jest to zupełnie, kompletnie inne miejsce od wszystkich, jakie wcześniej poznałam, a to, co wyróżnia tę wyspę spomiędzy wszystkich innych wysp i krajów, to nieprzeciętna, niespotykana i podstępna chciwość, z jaką tubylcy obdzierają ze skóry wszystkich przybywających tu turystów oraz podróżników.

Bilet w rzeczywistości kosztował czterdzieści tysięcy. Autobus wcale nie jechał do Malang, tylko przez inne miasto, odbijając potem na północ. Po sześciu godzinach jazdy wysiadłam w Jember. Do Malang pozostało jeszcze ponad drugie tyle drogi.

1 Poprawnie powinno być: Where do you go?, ale jak to wiele razy już wyjaśniałam, uproszczony angielski jest znacznie bardziej uniwersalny i łatwiej zrozumiały, szczególnie dla ludzi, dla których nie jest to ojczysty język.

Odkleiłam notatnik od zielonego stołu. Następna ciężarówka. Ziemia dudniła pod wielkimi kołami. Autobus, ciężarówka, samochód obładowany durianami. W powietrzu zagadkowy smród rozwiany przez kłęby czarnych spalin.

Czy wyobrażacie sobie mieszkać w maleńkim domu tuż obok dzikiej szosy, po której bez wytchnienia pędzą sznury aut? Oczywiście, można by ten dom zbudować w spokojniejszej okolicy, ale wtedy nie miałoby sensu otwieranie jadłodajni, bo kto przyszedłby tam zjeść? Poza tym kto miałby pieniądze na to, żeby budować osobny budynek i wyposażać drugą kuchnię?

Dlatego warungi zawsze stoją tuż obok drogi i są częścią prywatnego domu. Właściwie domku. Albo domeczku. Bo „dom” kojarzy się z miejscem do mieszkania, które zostało przez kogoś zaprojektowane i skonstruowane, podczas gdy w tropikach stawia się po prostu cztery ściany, narzuca dach i wprowadza się do środka. Dom ma dziesięć metrów kwadratowych powierzchni. Czasem dwadzieścia lub dwadzieścia pięć. Dwie izby, materace na podłodze, w kącie telewizor z ręcznie ustawianą anteną. No i kuchnia, gdzie rano w specjalnym garnku gotuje się ryż. Jeśli gotuje się ryż dla rodziny, równie dobrze można nim poczęstować przygodnego gościa – na przykład takiego jak ja.

Usiadłam przy zielonym stole. Musiało się na nim przelać dużo słodkiej herbaty, bo był tak lepki, że mój notatnik przyssał się do niego jak zgłodniała ośmiornica.

– Ada nasi panas?

Panas znaczy „gorący”.

– Ada, ada.

Zerknęłam na talerze. Indonezyjski sposób przyrządzania potraw polega na tym, że do porcji ryżu dodaje się wybrane uzupełniające dania, zwykle przygotowane przed świtem i wystawione do wyboru na głębokich talerzach. Są tam różne kawałki kurczaka i innych mięs, gulasze, zielone łodygi, jajka, smażone placki i ser tofu, chrupki z tłuczonej kukurydzy z orzechami ziemnymi i różne miejscowe specjalności. Nawet ryby.

Oczy mi się zaświeciły.

– Ini – pokazałam palcem na rybę.

Ini było jednym z najbardziej przydatnych słów, jakie zdążyłam zanotować. Znaczyło po prostu „to”.

– Gurami? – zapytała kucharka i gospodyni w jednej osobie. Nie zdążyła chyba jeszcze na dobre otworzyć swojego warungu, bo była ubrana w wytarty wiekowy szlafrok.

„Gurami” – zanotowałam pilnie, usiłując zapamiętać, że „ryba” po indonezyjsku nazywa się tak jak polskie „góry”[2].

– Coś do picia? – zapytała, podwijając rękawy szlafroka. Mówiła po indonezyjsku, ale jestem na 99% pewna, że o to jej właśnie chodziło.

– Saya mau teh pahit[3] – odrzekłam puchnąc z dumy. Zamawiałam właśnie gorzką herbatę w języku indonezyjskim!

– Teh manis[4]?

– Teh pahit! – powtórzyłam wyraźnie. – Pahit, pahit!

Roześmiała się. Ja też. Czułam się jak Alicja w krainie czarów. Tak samo jak ona wylądowałam w nieznanej krainie i uczyłam się mówić językiem tubylców i rozumieć świat.

Ziemia dudniła mi pod stopami. Ciężarówka. Autobus. Ciężarówka z wyciem klaksonu. Wszyscy pędzą na złamanie karku, tak jakby za chwilę ktoś miał zwinąć asfalt i zamknąć przejazd. Podłoga dygotała razem ze ścianami. Czy wyobrażacie sobie mieszkać w takim miejscu przez całe życie? Spać na dygoczącym łóżku, budzić się w rytm trąbiących samochodów, jeść codziennie śniadanie w ryku silników? A może po pewnym czasie człowiek przestaje to słyszeć? Ale jeśli przestaje słyszeć huk mechanicznych pojazdów, to czy jest jeszcze w stanie usłyszeć własne myśli i pragnienia? A może to właśnie o to chodzi? Żeby nie słyszeć już swoich marzeń, bo wtedy nie trzeba robić nic? Tylko trwać na posterunku codzienności?... Rano wstawać, gotować wodę i ryż, zrobić zakupy, przeżyć do wieczora i pójść spać. Kiedy nic nie jest ważne, wszystko staje się mniej więcej względne i podobne do siebie. Kiedy nie ma powodu do wybitnej radości, nie ma też być może gorzkiego smutku?...

Czy w naszej cywilizacji miast, samochodów i lodówek o to właśnie chodzi? Żeby ludzie stracili chęć do czegokolwiek, bo są ogłuszeni hałasem szosy, podduszeni trującymi wyziewami i przytłoczeni otaczającym ich zgiełkiem i pośpiechem?...

– Gurami – oświadczyła gospodyni, stawiając przede mną talerz.

Westchnęłam z zachwytu. To był po prostu cud! Nie bez znaczenia oczywiście pozostawał fakt, że byłam głodna jak wilk. Czułam już skradające się po moich wnętrznościach orkiestrowe przygrywki, cierpliwie jednak siedziałam, od czasu do czasu odklejając notatnik od stołu i zapełniając go linijkami drobnego tekstu. Oczekiwanie na śniadanie znajdując się jednocześnie w stanie wzrastającego głodu jest doświadczeniem tym bardziej przyjemnym, im szczęśliwsze znajdzie się na jego końcu rozwiązanie. Moje było. Na prawdziwym talerzu z fajansu leżał ciepły ryż uformowany w zaskakująco regularny kwadratowy brykiecik. Obok znajdowała się cała usmażona zimna gurami z towarzyszeniem sosu, ogórka i kawałka zielonej trawy.

Chwyciłam za widelec. Zamknęłam oczy.

– Dziękuję ci, przyjacielu Boże, za to fantastyczne śniadanie. Niech mnie wzmocni. Niech zamieni się w moim wnętrzu na siłę, która poprowadzi mnie dalej. Niech będzie dla mnie dobre i zdrowe, i niech mnie zasili dobrą energią.

I nie słyszałam już dwudziestotonowych ciężarówek ścigających się po szosie w nieustającej pogoni za horyzontem ani wściekle ryczących klaksonów, którymi kierowcy usiłowali wymusić pierwszeństwo, ani wyjących na najwyższych obrotach silników. Nie czułam dygotania ziemi ani cuchnących spalin. Starannie wydłubywałam każdy najmniejszy kawałeczek mięsa z chudej, ościstej i wysmażonej na skwarkę ryby gurami, zagryzając powoli ziarenkami pysznego indonezyjskiego ryżu. I byłam najszczęśliwszą blondynką w okolicy.

2 Co było częściowo słuszne, ponieważ dopiero później odkryłam, że „gurami” to nazwa określonego gatunku ryb, a nie wszystkich w ogóle.

3 Saya mau teh pahit – (indonez.) Chcę gorzką herbatę.

4 Teh manis – (indonez.) Herbata słodka.

Otarłam pot z czoła. Prawdziwie tropikalne święta. Zrobiłam kolejne zdjęcie do mojej kolekcji arabskich łazienek. Tym razem była błękitna. Błękitne kafelki na podłodze i ścianach, nawet błękitna muszla toaletowa z urwaną klapą. Niebieski plastikowy pojemnik do polewania się wodą i starodawne żółtawo-białe zacieki na ścianach. Nie chciałam im się bliżej przyglądać, a konieczny bezpośredni kontakt ograniczyłam do minimum. Szkoda, że człowiek nie jest wyposażony w umiejętność unoszenia się ponad ziemią. Choćby pięć centymetrów, czyli tyle, żeby ominąć wykwitające na niemytych podłogach radosne połacie grzybów.

Nie mogłabym sobie jednak odmówić porannej kąpieli. Nawet w najbrudniejszej łazience i w najbardziej lodowatej wodzie. Kiedy na zewnątrz jest plus czterdzieści, słońce pali żywym ogniem, powietrze spuchnięte od wilgoci stoi nieruchomo, miłe wspomnienie dreszczu pod strumieniem zimnej wody i mokrych włosów jest jednym ze sposobów na przetrwanie. Drugim jest wsiąść do lokalnego busa i poczuć wiatr na twarzy.

Z tą nadzieją wróciłam na dworzec.

– Dżakarta, Dżakarta? – zawołał ktoś z nadzieją na mój widok.

O, nie! Stolica Jawy była być może słynna, ale znajdowała się na drugim krańcu wyspy. Biorąc pod uwagę fakt, że Jawa jest wąska i długa, podróż do Dżakarty musiałaby trwać…

– Dwadzieścia cztery godziny! Ekspres! – namawiał mnie kierowca. – Zaraz odjeżdża!

Pokręciłam głową. Nie, nie, to w ogóle nie o to chodzi. Jaki sens ma pakowanie się do autobusu na cały dzień i noc? Kiedy trzeba się śpieszyć albo gdy nie ma innego wyjścia – oczywiście. Ale moim celem nie jest zaliczenie ważnych miast, tylko poznanie i zrozumienie miejsca, w którym jestem.

– Dżakarta! Dżakarta!

– Malang! – odrzekłam z uporem.

– Malang, Malang? – podchwycił czujnie jeden z głosów. – Tutaj, tutaj!

Pożeglowałam za nim jak posłuszny statek za światłem latarni morskiej. Autobus był pełen ludzi. Wcisnęłam się na ostatnie wolne siedzenie i po chwili z triumfalnym ryczeniem klaksonu wyjechaliśmy ze stacji.

Moje marzenie o ożywczym powiewie wiatru musiało poczekać na bardziej sprzyjające okoliczności. W autobusie było gorąco jak w piecu. Pomocnik kierowcy – ten, który nawołuje pasażerów i zbiera opłaty – wyglądał jak pulchny buldog. Wskoczył na schodek, wrzeszcząc z całych sił do ostatnich potencjalnych pasażerów:

– Probolinggo, Probolinggo!!

A potem wcisnął się do środka, wbijając we mnie swoje obfite pośladki. Aaaa! Buldog nie mieścił się w ciasnym przejściu między fotelami, więc musiał na kogoś naciskać. Padło na mnie, bo zajęłam ostatnie wolne miejsce z tyłu tuż przy wyjściu. Objęłam mocniej plecak ramionami. Dam radę. Buldog znowu wpakował we mnie swoje pulchne ciało. Przeciska się dalej. Całe szczęście. Będzie zbierał pieniądze za przejazd. Bilety? Ależ skąd. Po co komu bilety? Autobusy należą do właścicieli prywatnych firm. Dlatego jeżdżą często i szybko, żeby więcej zarobić. Nie ma rozkładu jazdy ani rezerwacji. Jeśli są pasażerowie, znajdzie się dla nich autobus. Choćby taki jak ten. Ciasny, brudny, zardzewiały, trzeszczący i dygoczący przy każdym zakręcie, ale wierny jak pies. Szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę technikę jazdy tutejszych kierowców.

Gaz do dechy. Klakson w pogotowiu. Oślepianie długimi światłami. Taranowanie mniejszych od siebie. Wymuszanie pierwszeństwa przejazdu wszędzie, gdzie to jest możliwe. Wciskanie się do ruchu w ostatniej chwili. Wyprzedzanie na trzeciego. Stresowanie wszystkich innych uczestników ruchu za pomocą wszelkich znanych metod, łącznie z wściekłym nacieraniem od tyłu. Ryk klaksonu. Huk silnika. Zjeżdżaj z drogi, marny motocyklisto, bo cię rozjadę! Pęd. Ryk klaksonu. Błyskanie światłami. Huk silnika. Szybciej, szybciej, szybciej! Dalej, dalej, dalej! Nie ma czasu do stracenia!

Całe szczęście, że nie usiadłam z przodu. Pulchne pośladki buldoga znów pojawiły się na wysokości mojej twarzy. Schowałam się za plecakiem.

– Probolinggo? – zapytał Buldog w moim kierunku.

– Malang.

– Probolinggo – oświadczył i tak się dowiedziałam, że autobus jedzie tylko do Probolinggo, czyli miasta na północnym wybrzeżu Jawy, gdzie mam się przesiąść do następnego.

Ciasno. Gorąco. I bardzo ciekawie. Tylko w tych szalonych miejscowych autobusach można spotkać prawdziwych ludzi i obserwować jak się zachowują na co dzień, w najbardziej naturalny dla siebie sposób. Siedzę więc i patrzę. Jak tajny szpieg z Krainy Deszczowców, z aparatem fotograficznym i notatnikiem, w którym zapisuję rzeczy, których nie chcę zapomnieć:

Ludzie są delikatni. Każdy wita się z pasażerem, który siedzi obok.

Gorąco. Czuję jak pot spływa mi po plecach. Pół godziny temu do autobusu wsiadła młoda kobieta z dzieckiem. Kiedy stanęliśmy na krótki postój, odwróciła się do mężczyzny siedzącego obok, powiedziała, że zaraz wróci, zostawiła torebkę i poszła z dzieckiem do toalety.

Wyobrażacie sobie? Zostawiła wszystko w autobusie obok nieznajomego pasażera i wyszła. To znaczy, że ludzie mają do siebie zaufanie. Wiedzą, że mogą na sobie polegać. Nie ma podejrzliwości ani niechęci. Jest coś w rodzaju poczucia wspólnoty i chęci pomagania sobie nawzajem.

Dygresja. Poziom przestępczości w porównaniu pomiędzy muzułmańską Indonezją a katolicką Polską:

Liczba osób uniewinnionych w sądzie: w Indonezji 978, w Polsce 32 848 (trzydzieści trzy razy więcej; wg Ósmego Badania Narodów Zjednoczonych w dziedzinie przestępczości oraz działania systemów wymiaru sprawiedliwości[5]).

Napaści: w Indonezji 9, w Polsce 76,3 (liczba napaści na każde 100 000 osób, wg Europejskiego Instytutu zapobiegania przestępczości i kontroli międzynarodowych statystyk przestępczości i sprawiedliwości[6], 2011).

Kradzież samochodów: w Indonezji 29 061, w Polsce 53 674 (85% więcej)[7].

Używanie narkotyków: w Indonezji 3,4 osoby, w Polsce 36 178 osób (na każde 100 000 osób, czyli 10 640 razy więcej niż w Indonezji[8]).

Kobieta z dzieckiem wróciła na swoje miejsce w autobusie. Czekaliśmy na nowych pasażerów, których donośnym rykiem poszukiwał pulchny Buldog, krążąc wytrwale po parkingu. Siedzieliśmy ściśnięci po trzy osoby na dwuipółosobowych fotelach, tłocząc się między bagażami, których coraz więcej rosło w przejściach, a między nimi jak niekończąca się rzeka przepływali i przeciskali się sprzedawcy różności: wody i innych napojów w schłodzonych pudełkach ze styropianu, słodyczy, orzeszków, torebek ze smażonym tofu, gotowanych przepiórczych jajek, dropsów, suszonych plastrów ananasa, cukierków, winogron, chrupków, owoców mango, ciastek i gazet. Sprzedawali nawet zestawy narzędzi i lekarstwa, a także gotowe dania obiadowe w postaci papierowego zawiniątka z ryżem i kawałkiem smażonego kurczaka. Wędrowali przez autobus powtarzając swoje refreny:

– Jajka, jajka, jajka przepiórcze, jajka, jajka, jajka.

– Lizaki, lizaki, lizaki, cukierki, słodycze, lizaki.

– Ryż z kurczakiem, ryż z kurczakiem, ryż z kurczakiem.

Pasażerowie, przyzwyczajeni do tego, że na każdym przystanku przez autobus płynie fala objuczonych towarem sprzedawców, nie zwracali na nich uwagi. Niektórzy kupowali torebkę fistaszków albo opakowanie zimnego smażonego tofu, ale większość obojętnie patrzyła w okno.

Właśnie wszedł następny, z plastikową miską pełną placków.

– Placki, placki, ciepłe placki – powtarzał monotonnym głosem, ale nikt na niego nie patrzył.

– Placki, placki – mówił i szedł coraz dalej w głąb autobusu.

I wciąż nikt nie spojrzał w jego stronę.

– Placki, placki, placki – nagle się zatrzymał i oparł o fotel. – Placki, placki, placki.

A ludzie nic.

– Placki, placki, placki – powiedział znów tym samym mechanicznym tonem.

Nikt nie zareagował.

Dziwnym, jakby hipnotycznym gestem mężczyzna podniósł miskę i podsunął ją pod oczy najbliższego pasażera. Tak blisko, że dotknął jego nosa.

– Placki?

Pasażer pokręcił przecząco głową i odsunął się od miski. Nie oburzył się, nie rozzłościł, nie zirytował, mimo że w oczywisty sposób została naruszona jego osobista przestrzeń. Sprzedawca – nawet choćby miał najlepszy pod słońcem towar – nie ma prawa dotykać potencjalnych klientów ani tym bardziej wmuszać im pod nos swojej pachnącej oferty.

– Placki, placki, placki – podjął sprzedawca i ruszył dalej w głąb autobusu. Może chciał tylko sprawdzić, czy pasażerowie w tym pojeździe są żywymi istotami?

Nawet jeśli są, to wkrótce mogą przestać nimi być – przemknęło mi przez myśl, bo w następnej sekundzie utonęłam w oszałamiającej chmurze dymu.

Ach, całkiem zapomniałam, że w Indonezji używa się jedynego w swoim rodzaju tytoniu wymieszanego z goździkami. A palić można wszędzie. W autobusie i pociągu, na ulicy, w taksówce, w barze i restauracji.

– Kretek, kretek, kretek – dorzucił zachęcająco sprzedawca z kartonem papierosów.

– Help, help! – zawołały moje płuca. Rzuciłam palenie kilkanaście lat temu. Nie chcę nigdy do tego wrócić.

– Kretek, kretek, kretek! – namawiał sprzedawca.

Kretek to nazwa tych szalonych papierosów z goździkami. Bez filtra, za to z kilkakrotnie większą zawartością smółek i nikotyny.

– Help, help!... – wołały moje płuca, którym niezwłocznie z pomocą pośpieszyły dwie wielkie żółtozielone kule, z których wydobywały się aż nazbyt znajome opary.

Duriany! Do autobusu wsiadł właśnie nowy pasażer, wciskając się na ostatnie wolne siedzenie razem z dwoma dojrzałymi durianami, od których obłoki dymu z papierosów czmychnęły ze wstydem przez okno. Czmychnął też pulchny Buldog z obfitymi pośladkami, a ponieważ nie dałoby się do autobusu wcisnąć już nawet najszczuplejszej zapałki, kierowca ryknął silnikiem, zaklął klaksonem i potoczyliśmy się dalej w świat.

5 The Eighth United Nations Survey on Crime Trends and the Operations of Criminal Justice Systems (United Nations Office on Drugs and Crime, Centre for International Crime Prevention), 2002.

6 European Institute for Crime Prevention and Control International Statistics on Crime and Justice, 2011.

7 Tak jak w przypisie 5.

8 Jw.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Od Autorki:

Lubię przecinki. Daję im artystyczną wolność, nieskrępowaną schematem. Przecinek mówi czasem więcej niż słowo, zatrzymuje myśl, oddziela znaczenia, a czasem nadaje im nowy sens. Także wtedy kiedy znika.

I dlatego przecinki w tej książce są postawione i zniknięte zgodnie z artystyczną wolnością, wbrew zaleceniom korekty i na moją odpowiedzialność.

Copyright for this edition © 2015 by Burda Publishing Polska Sp. z o.o. Spółka Komandytowa

Copyright for the text and drawings
© 2015 by Beata Pawlikowska

Burda Publishing Polska Sp. z o.o. & Spółka Komandytowa.
02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

Dział handlowy:
tel. (48) 22 360 38 38, fax (48) 22 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa:
Dział Obsługi Klienta, tel. (48) 22 360 37 77

Teksty i rysunki: Beata Pawlikowska
Projekt okładki: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz
Zdjęcie na okładce: Rafał Masłow
Opracowanie graficzne: Beata Pawlikowska i Maciej Szymanowicz
DTP: Maciej Szymanowicz

ISBN: 978-83-7596-675-6

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Skład wersji elektronicznej: pan@drewnianyrower.com