Ritratto di giovane donna (Portret młodej kobiety) pędzla Piera del Pollaiuola ze zbiorów Museo Poldi Pezzoli, otwartego z okazji Narodowej Wystawy Mediolańskiej w 1881 r.

Wprowadzenie

Spacer po Mediolanie oznacza odkrywanie miasta pełnego bogactw. Urodziłam się w nim i wychowałam, ale poznałam dopiero wtedy, gdy zrezygnowałam z jeżdżenia autem i metrem, żeby chodzić i przystawać w mniej znanych miejscach. Stałam się badaczem miasta, kimś, kogo Charles Baudelaire nazywał flâneur (fr. włóczęga, spacerowicz). A może raczej miejskim kolekcjonerem gotowym do rejestrowania scenek i zasłyszanych historyjek, którymi Mediolan raczy uważnego obserwatora i słuchacza. Odkrywałam i odkrywam miasto, które szybko się zmienia: szpitale zamieniają się w uniwersytety, cmentarze w muzea, a koszary w zamki. Miasto, które fabryki wypchnęło za opłotki, opuszczone zaś fabryczne zabudowania przekształca w przestrzenie publiczne. Wsłuchiwałam się i wsłuchuję w głosy postaci, dzięki którym Mediolan zyskał dzisiejszą rangę: od św. Ambrożego po Fryderyka i Karola Boromeuszów, od Lodovica Sforzy (zw. Il Moro) po władczynię Austrii Marię Teresę, od Leonarda da Vinci po Alessandra Manzoniego i Giuseppe Verdiego. Moim największym odkryciem było jednak uświadomienie sobie, że miasto – na niwie kulturalnej i rozrywkowej równe europejskim stolicom – wciąż ma ludzki wymiar i daje się łatwo odkrywać pieszo. Dzielnice powstawały koliście wokół Piazza del Duomo, na który zawsze łatwo wrócić. Taki model urbanistyczny lombardzki poeta z XIII w. Bonvesin de la Riva sławił jako ideał doskonałości. W Mediolanie można się swobodnie błąkać, a jednocześnie wiele zobaczyć. Ten przewodnik prowadzi do poszczególnych dzielnic, podsuwa kilka wariantów zwiedzania, służy praktycznymi radami. Proponuje dziewięć urozmaiconych tras po różnych częściach Mediolanu. Dadzą jego przedsmak i wzbudzą pragnienie do powtórnych odwiedzin.

Pobyt w Mediolanie

Mediolan – niekwestionowana stolica mody i wzornictwa, salon wystawowy nowoczesnej architektury – skrzętnie chowa skarby za niezwracającymi uwagi, skromnymi fasadami pałaców i kościołów.

Mediolan w pigułce

Historia przemiany celtyckiej osady Mediolanum w główny ośrodek gospodarczy i finansowy Włoch zapisała się w kamieniach. Z czasów po 286 r., gdy miasto było stolicą cesarstwa zachodniorzymskiego, niewiele ich ocalało. Średniowieczne mury pochodzą z okresu odbudowy po zniszczeniu miasta przez Fryderyka Barbarossę. Katedra (duomo), kościoły Ospedale Maggiore i Santa Maria delle Grazie dowodzą świetności miasta pod berłem Viscontich i Sforzów. Po hiszpańskich rządach pozostały fragmenty nowego pierścienia murów i pamięć dokonań oświeconych Karola i Fryderyka Boromeuszów. Późniejsze okresy obcych rządów (habsburskich i napoleońskich) przyniosły m.in. założenie teatru operowego La Scala. Przyłączenie się Mediolanu do Królestwa Włoch uczczono wybudowaniem olśniewającej Galerii Wiktora Emanuela II. Boom gospodarczy lat 50. i 60. XX w. pomógł metropolii otrząsnąć się po dyktaturze faszyzmu i podnieść ze zniszczeń wojennych. Obecnie po fabrykach niemal nie ma śladu, a Mediolan przechodzi okres zmian przygotowujących go do przygody, jaką będzie Expo 2015. Restauracji miejskiej tkanki towarzyszy powstawanie nowych dzielnic, takich jak CityLife czy Porta Nuova.

Mediolan dzień po dniu

Czynne codziennie Museo Teatrale alla Scala.

Poniedziałek Większość muzeów jest nieczynna, z wyjątkiem Museo Poldi Pezzoli, Museo Martinitt e Stelline (nieczynne w niedziele) i Museo Teatrale alla Scala. Palazzo Reale i Museo del Novecento czynne są tylko po południu, a MUBA działa od rana do 15.30.

Wtorek Czynne są wszystkie placówki z wyjątkiem: Museo Poldi Pezzoli, Villa Necchi Campiglio i Hangar Bicocca.

Środa Zamknięte jest Hangar Bicocca.

Czwartek Czynne są wszystkie muzea. Palazzo Reale, Museo del Novecento i Gallerie d’Italia aż do 22.30.

Piątek W godzinach 14–17.30 muzea Castello zwiedza się bezpłatnie.

Sobota Palazzo Reale i Museo del Novecento są otwarte do 22.30. Casa del Manzoni nieczynne.

Niedziela Zamknięte Casa del Manzoni.

Wieczór w La Scali to obowiązkowy punkt pobytu w mieście. Zakończona w 2004 r. renowacja przywróciła sali dawny splendor i polepszyła akustykę.

Mediolan w Internecie

Witryna www.turismo.milano.it zawiera po pierwsze wszelkie informacje przydatne do zaplanowania podróży i miłego pobytu w mieście. Po drugie informacje o największych jego atrakcjach oraz wydarzeniach, które podnoszą metropolię do rangi jednej ze światowych stolic muzyki, teatru, sztuki, wzornictwa i mody. Nic nie stoi na przeszkodzie odkrywaniu zarówno miejsc dobrze znanych, jak i tych dotąd niezauważanych. Można oglądać miasto na każdą modłę, wybierając sobie jakiś motyw przewodni.

Ale to dalece nie wszystko – np. rozdziały o mediolańskiej kuchni albo okolicach miasta są kopalnią pomysłów na wycieczki na peryferia lub tropem tego, co jest oficjalną marką metropolii. Witryna ma też wersję po angielsku i mandaryńsku, wybrane części dostępne są jeszcze w kilku innych językach. Bezcenne aplikacje na smartfony i tablety ułatwiają poznawanie miasta w locie (np. Milano Itinerari) czy też śledzenie na bieżąco kalendarza wydarzeń (aplikacja Eventi Milano).

Podpowiedzi

Nawet podczas jednodniowego pobytu w mieście koniecznie trzeba zobaczyć co najmniej kilka rzeczy. Dokładniejsze ich opisy zamieszczono na wskazanych tu stronach przewodnika. Poniższe podpowiedzi są jedynie sugestią, czego nie wolno pominąć, nawet gdy przybywa się do Mediolanu na krótko. Dotyczą też pobliskich atrakcji i najlepszych lokali gastronomicznych.

1. Duomo (zob. s. 48–49) Postacie na kapitelach kolumn i na zewnątrz apsydy można podziwiać w salach ◼ Grande Museo del Duomo (zob. s. 49), poświęconym czasom Giana Galeazza Viscontiego. Są tam prace rzeźbiarzy reńskich, burgundzkich i lombardzkich, w tym Komasków – mistrzów z okolic Como i Campione.

Dwudziestowieczna rzeźba w zabytkowej przestrzeni Gallerie d’Italia.

2. Galleria Vittorio Emanuele II (zob. s. 47) Po obejrzeniu marmurów i mozaikowych oktagonów można zanurzyć się w świat luksusowych sklepów, jak nowa ◼ Prada Galleria. Na półpiętrze działa tam restauracja, a na wyższych poziomach centrum wystawiennicze Fondazione Prada.

3. La Scala (zob. s. 62–63) Warto zajrzeć przed spektaklem do budynku dawnej dyrekcji Banca Commerciale, stojącego po drugiej stronie ulicy. Dziś mieści się tam część zbiorów ◼ Gallerie d’Italia (zob. s. 58), gromadzącej sztukę XIX i XX w. Wstęp bezpł., w czw. do 22.30. Przy galerii działa ◼ Caffetteria DeCanto (na rogu Piazza della Scala i Via Manzoni, 02 89014372, €€); lokal zaprojektowany przez Michele De Lucchiego działa codziennie, nawet kiedy zamknięte jest muzeum.

4. Castello Sforzesco (zob. s. 154–155) Oprócz zwiedzania muzeów i rozmaitych publicznych zbiorów zamek zachęca też do przechadzek po dziedzińcach i poszukania schronienia przed słońcem w cieniu portyków. Obowiązkowo należy stanąć przed ◼ Pietą Rondanini, ostatnim arcydziełem dłuta Michała Anioła. Publiczna zbiórka pieniędzy w 1952 r. umożliwiła Mediolanowi zakup rzeźby. Obecnie można ją oglądać w sali dawnej hiszpańskiej infirmerii.

5. Santa Maria delle Grazie i Ostatnia wieczerza (Cenacolo; zob. s. 133–134) Po obejrzeniu sławnego fresku miłośnicy horroru w stylu Edgara Allana Poe powinni ruszyć do Porta Vercellina i XVII-wiecznej kaplicy zabytkowego podmiejskiego cmentarza ◼ Fopponino (Via San Michele del Carso/Piazzale Aquileia). Napis nad wejściem poniżej czaszki głosi: „Będziesz tym, kim jesteśmy, / Ten kto zapomina o nas, zapomina o sobie”. W 1958 r. za kaplicą stanął kościół ◼ San Francesco d’Assisi według projektu Gia Pontiego.

6. Basilica di Sant’Ambrogio (zob. s. 138–139) Jest sercem rzymskiego Mediolanu. W pobliżu bazyliki znajduje się wiele starożytności.

ZAPLANUJ SWÓJ DZIEŃ

Wszystkim, którym brakuje czasu na zakupy, polecamy dwa wielkie sklepy niedaleko katedry. Zabytkowy dom towarowy La Rinascente ma najlepszą ofertę spod znaku Made in Italy, a także całe piętro poświęcone wzornictwu. Excelsior (4000 m2), zaprojektowany przez Jeana Nouvela, oferuje wyroby sztandarowych marek oraz promuje dokonania wschodzących projektantów. Osobne piętro zajęła branża spożywcza, przy niej są restauracja, bistro i lokal z daniami na wynos.

Z ◼ Civico Museo Archeologico (zob. s. 132) widać dwie wieże z IV w. Wieloboczna Torre di Ansperto należała do murów maksymiańskich, druga, na planie kwadratu, do nieistniejącego już hipodromu. W VIII w. została dzwonnicą kościoła ◼ San Maurizio (zob. s. 132).

7. Naviglio Grande (zob. s. 166) Sieć kanałów oglądnie się za piękną fasadą z lat 20. XX w. – w siedzibie ◼ Società Canottieri Milano (Alzaia Naviglio Grande 160), jedynego mediolańskiego klubu sportowego z ponadstuletnią tradycją. Głód można zaspokoić w ◼ Rebelot (Ripa di Porta Ticinese 77, 02 84194720, €€€), barze tapas, filii świetnej restauracji ◼ Pont De Ferr (Ripa di Porta Ticinese 55, 02 89406277, €€€€€). Oba lokale zaskakują kulinarną oryginalnością.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Od San Babila do Galleria

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

La Scala i otoczenie

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Porta Venezia i Monforte

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Od Besana do Porta Romana

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Brera i Garibaldi

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Od Torre Velasca do Piazza degli Affari

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Od Corso Magenta do Sant’Ambrogio

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Od Castello do CityLife

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Ticinese i Navigli

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Informacje praktyczne

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Hotele

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Indeks

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Źródła

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Tytuł oryginału: Walking Milan

World copyright © 2014 De Agostini Libri S.p.A,
Via Giovanni da Verrazano, 15
28100 Novara, Italy
www.deagostini.it

Editorial Staff: Laura Accomazzo, Giorgio Ferrero
Graphic design: Paola Piacco
Map Production: Geo4Map s.r.l. – Novara
Translation: Rosetta Translations SARL

Copyright for Polish edition © 2015 National Geographic Society All rights reserved.

Informacje zawarte w przewodniku zostały starannie sprawdzone i były aktualne w chwili druku. Zawsze jednak należy się upewnić, bo szczegóły mogą się zmienić. National Geographic Society ani wydawcy nie ponoszą odpowiedzialności za zmiany ani też za omyłki lub pominięcia.

Towarzystwo National Geographic

Największa na świecie naukowa i oświatowa organizacja Towarzystwo National Geographic została założona w 1888 roku, aby „pogłębiać i upowszechniać wiedzę geograficzną”. Od tego czasu towarzystwo finansuje wyprawy naukowe i prace badawcze oraz popularyzuje wiedzę o świecie wśród ponad 9 milionów swoich członków. Magazyn „National Geographic” oraz książki, programy telewizyjne, filmy, mapy i atlasy wydawane przez Towarzystwo National Geographic uczą i inspirują. Członkami towarzystwa są wszyscy prenumeratorzy magazynu, którzy opłacają prenumeratę, współfinansując działalność towarzystwa.

Więcej na temat działalności Towarzystwa National Geographic można znaleźć na stronie www.national-geographic.pl oraz na łamach polskiego wydania magazynu „National Geographic”.

Wydanie polskie
Burda NG Polska
Sp. z o.o. Spółka Komandytowa
Licencjobiorca National Geographic Society
ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa
www.national-geographic.pl

Dział Handlowy: tel. 22 360 38 41–42
Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tłumaczenie: Jacek Sikora
Redakcja: Katarzyna Szczypka
Korekta: erte
Redaktor prowadzący: Małgorzata Zemsta
Redaktor techniczny: Mariusz Teler
Łamanie: Jacek Sikora, Katarzyna Szczypka

Copyright for Polish Edition © 2015 National Geographic Society. All rights reserved.

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

ISBN 978-83-7596-706-7

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kodowanie w urządzeniach do przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych, również częściowe, tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

www.national-geographic.pl

Skład wersji elektronicznej: pan@drewnianyrower.com