Diana Gabaldon

Tchnienie śniegu i popiołu

Fragment

Poświęcam tę książkę

Karolowi Dickensowi,

Robertowi Louisowi Stevensonowi,

Dorothy L. Sayers,

Johnowi D. Macdonaldowi

oraz P.G. Wodehousowi.

PROLOG

Czas ma w sobie wiele z tego, czego ludzie upatrują w Bogu. „Zawsze” wyprzedza wszelki początek i nie ma końca. Jest też w nim wszechmoc – bowiem nic nie zdoła oprzeć się czasowi, czyż nie? Ani góry, ani wojska.

Czas jest również uzdrowicielem. Niech no tylko minie dość czasu, a wszystko zostanie naprawione: wszelki ból uśmierzony, wszelkie trudności pokonane, wszelka strata wyrównana.

Z prochu powstałeś, w proch się obrócisz. Pamiętaj, człowiecze, żeś tylko prochem, i prochem się staniesz po śmierci.

A jeśli czas jest pokrewny Bogu, sądzę, że Pamięć musi być Diabłem.

CZĘŚĆ PIERWSZA
Zwiastuny wojny

1. Przerwana rozmowa

Pies zauważył ich pierwszy. Było ciemno, więc Ian Murray raczej wyczuł, niż dostrzegł, że Rollo, leżący przy jego nodze, unosi gwałtownie łeb i pręży uszy. Położył dłoń na karku psa i jego zjeżonej groźnie sierści.

Byli tak zgrani, że nawet nie pomyślał świadomie: „Ludzie”, tylko opuścił drugą dłoń na rękojeść noża i znieruchomiał, oddychając bezgłośnie. Nasłuchiwał.

W lesie panowała cisza. Do świtu pozostały jeszcze godziny i powietrze było nieruchome jak w kościele; z ziemi, niczym dym kadzidła, unosiła się leniwie mgła. Wcześniej Ian przycupnął na zwalonym pniu potężnego tulipanowca, by odpocząć. Wolał dokuczliwe mrowienie robactwa od przenikliwej wilgoci gruntu. Wciąż trzymał dłoń na karku psa i czekał.

Rollo warczał, był to cichy i nieprzerwany pomruk, który Ian ledwie słyszał, lecz bez trudu wyczuwał – wibracja wędrowała wzdłuż ręki w górę i pobudzała nerwy całego ciała. Przedtem nie spał – rzadko już sypiał nocą – ale zachowywał się cicho, spoglądając w sklepienie nieba, zajęty jak zwykle rozmową z Bogiem. Spokój prysnął, gdy pies się poruszył. Ian usiadł powoli, przerzucając nogi przez na wpół spróchniały kloc. Czuł szybkie bicie serca.

Rollo nadal warczał groźnie, ale wielki łeb drgnął, jakby pies podążał wzrokiem za czymś niewidocznym. Noc była bezksiężycowa; Ian dostrzegał niewyraźny zarys drzew i ruchliwe cienie, ale nic więcej.

Po chwili ich usłyszał. Wędrowcy. Byli jeszcze dość daleko, ale przybliżali się z każdą chwilą. Stanął i cicho wszedł w kałużę czerni pod balsamicznym świerkiem. Cmoknął i Rollo posłusznie przestał warczeć; zachowywał się teraz cicho, jak wilk, którym był jego ojciec.

Miejsce, gdzie Ian zatrzymał się na wypoczynek, graniczyło ze szlakiem dzikiej zwierzyny. Ludzie, którzy tamtędy podążali, nie byli myśliwymi.

Biali. Wydawało się to dziwne, nawet bardzo dziwne. Nie widział ich, ale i tak wiedział; zdradzał ich hałas, który im towarzyszył. Wędrujący Indianie nie zachowywali się cicho, a górale szkoccy, wśród których kiedyś żył, umieli poruszać się w lesie jak duchy – ale i tak nie miał wątpliwości. Metal – to ich zdradziło. Słyszał śpiew uprzęży, postukiwanie guzików i klamer – i broni palnej.

Było ich wielu, i to tak blisko, że wyczuwał ludzki zapach. Zamknął oczy i wychylił się odrobinę z cienia, by złapać w nozdrza najlżejszą nawet smużkę woni.

Nieśli skóry; zdołał wychwycić odór zaschniętej krwi i futer, który prawdopodobnie obudził Rolla – nie byli to jednak z pewnością traperzy, którzy zwykle poruszali się w pojedynkę albo we dwóch.

Ubodzy i brudni, przemknęło mu przez głowę. Nie traperzy i nie myśliwi. O tej porze roku nietrudno było zdobyć zwierzynę, a ci cuchnęli głodem. Wyczuwał też odór potu, jaki wytwarza kiepski trunek.

Byli teraz blisko; od miejsca, w którym stał, dzieliło ich może dziesięć kroków. Rollo prychnął cicho i Ian ponownie zacisnął dłoń na karku psa, ale tamci robili za dużo hałasu, żeby słyszeć cokolwiek. Liczył ich kroki, stuk manierek i ładownic, postękiwania piechurów z otartymi stopami, westchnienia ludzi zmęczonych.

Było ich dwudziestu trzech, jak zdołał się zorientować, i jeden muł – nie, dwa muły; wyraźnie słyszał skrzypienie wyładowanych juków i ten płaczliwy, ciężki oddech, zawsze na granicy skargi, charakterystyczny dla przeciążonego zwierzęcia.

Tamci nigdy nie wyczuliby jego obecności, ale jakiś dziwaczny kaprys powietrza zaniósł mułom woń psa. Ciemność rozdarł ogłuszający ryk, a las przed oczami Iana eksplodował jazgotem wrzawy i lękliwych krzyków. Biegł już, gdy za jego plecami huknął strzał z pistoletu.

– A Dhia!

Coś trafiło go w głowę i poleciał do przodu. Czy go zabili?

Nie. Poczuł w swoim uchu pełen niepokoju, wilgotny nos Rolla. W głowie szumiało mu jak w ulu, w oczach migotały jasne błyski światła.

– Biegnij! Ruith! – sapnął, popychając psa. – Jazda! Szybko!

Rollo zawahał się, wydając pisk z głębi krtani. Ian nie widział czworonoga, ale wyczuwał, że masywne ciało skoczyło do przodu, lecz po chwili zwróciło się ku niemu, zdradzając niezdecydowanie.

– Uciekaj!

Dźwignął się na kolana i dłonie, poganiając psa, który w końcu posłuchał i pognał przed siebie, tak jak go uczono.

Dla niego nie było już czasu na ucieczkę, nawet gdyby zdołał się podnieść. Upadł na twarz, wbił dłonie i stopy w liściastą mierzwę i zaczął się wić szaleńczo, by wkopać się jak najgłębiej.

Poczuł między łopatkami nacisk czyjejś stopy, ale westchnienie, które wydarło mu się z piersi, stłumiły mokre liście. Nie miało to większego znaczenia, i tak robili mnóstwo hałasu. Ktoś, kto na niego nadepnął, niczego nie zauważył; przebiegł po nim w panicznym strachu, biorąc go bez wątpienia za zgniły pień; cios, który mu wymierzył, był chybiony i niezbyt mocny.

Strzelanina ucichła. Krzyki jednak wciąż rozbrzmiewały, ale nie mógł nic z nich zrozumieć. Wiedział, że leży płasko na brzuchu, czuł zimną wilgoć na policzkach i woń martwych liści w nozdrzach, ale miał wrażenie, że jest pijany; świat wokół obracał się z wolna. Głowa nie dokuczała mu już tak bardzo, pierwszy błysk bólu przeminął, ale Ian miał wrażenie, że nie może jej unieść.

Pomyślał mgliście, że gdyby tu umarł, nikt by się o tym nie dowiedział. Pomyślał też, że matka martwiłaby się, nie wiedząc, co się z nim stało.

Wrzawa słabła wyraźnie, nie była już taka bezładna. Ktoś krzyczał, ale w jego głosie brzmiała władcza nuta. Odchodzili. Zastanawiał się, czy ich nie zawołać. Gdyby wiedzieli, że jest biały, mogliby mu pomóc. Choć niekoniecznie.

Jednakże milczał. Umierając czy nie. Jeśli tak, nie można mu było pomóc. Jeśli nie, pomocy nie potrzebował.

No cóż, czyż nie o to prosiłem?, pomyślał, przywołując swoją rozmowę z Bogiem, spokojnie, jakby wciąż leżał nieruchomo na pniu tulipanowca, spoglądając w głębię nieba nad głową. Prosiłem o znak. Nie spodziewałem się jednak, że ześlesz go tak szybko.

2. Holenderska chata

Marzec 1773

Nikt nie wiedział, że tam jest jakaś ludzka siedziba, dopóki Kinney Lindsay, wspinając się po zboczu do strumienia, nie dostrzegł płomieni.

– W ogóle bym tego nie zauważył – powiedział chyba po raz szósty. – Gdyby nie zmierzch. Za dnia nic bym nie widział. Zupełnie nic.

Otarł twarz drżącą ręką, nie mogąc oderwać wzroku od ciał, które leżały w równym rzędzie pod lasem.

– To robota dzikich, Mac Dubh? Nie są oskalpowane, ale może...

– Nie. – Jamie ponownie delikatnie zakrył posiniałą twarz małej dziewczynki chusteczką brudną od sadzy. – Żadna nie jest okaleczona. Tyle chyba zauważyłeś, wynosząc je na zewnątrz.

Lindsay, zamknąwszy oczy, potrząsnął głową i drgnął gwałtownie. Było późne popołudnie, chłodny wiosenny dzień, ale mężczyźni się pocili.

– Nie patrzyłem – odparł po prostu.

Moje dłonie też były lodowate; tak bez życia i czucia jak gąbczaste ciało martwej kobiety, które badałam. Te kobiety nie żyły już dłużej niż dzień; stężenie pośmiertne ustąpiło, zostawiając po sobie zwiotczenie i chłód, ale zimna aura górskiej wiosny uchroniła je przed głębszą degradacją rozkładu.

Mimo wszystko starałam się oddychać płytko; powietrze przesycone było gorzką wonią spalenizny. Nad poczerniałymi zgliszczami małej chatki unosiły się chwilami smużki dymu. Dostrzegłam kątem oka, że Roger trąca nogą leżącą obok kłodę, a potem schyla się i podnosi coś z ziemi.

Kenny załomotał do drzwi naszego domu na długo przed świtem, wyrywając nas z ciepłych łóżek. Zjawiliśmy się czym prędzej, wiedząc doskonale, że jest zbyt późno na jakąkolwiek pomoc. Przybyło też kilkoro mieszkańców Fraser’s Ridge; brat Kenny’ego, Evan, stał pod drzewami z Fergusem i Ronniem Sinclairem. Rozmawiali przyciszonymi głosami po gaelicku.

– Wiesz, co je zabiło, Angliszko? – Jamie przykucnął u mego boku. Miał zatroskaną twarz. – Te pod drzewami. – Potem wskazał brodą zwłoki, które oglądałam. – Wiem, co zabiło tę biedaczkę.

Długa spódnica kobiety marszczyła się na wietrze i podnosiła, ukazując szczupłe, wydłużone stopy w skórzanych chodakach. Równie szczupłe ręce spoczywały bezwładnie wzdłuż ciała. Była wysoka – choć nie aż tak wysoka jak Brianna, pomyślałam i odruchowo zaczęłam szukać wzrokiem jasnych włosów córki, migoczących wśród gałęzi po drugiej stronie polany.

Podciągnęłam fartuch kobiety, by zakryć jej głowę i górną część ciała. Ręce były czerwone, kostki stwardniałe od ciężkiej pracy, dłonie pokryte zgrubieniami, ale widząc zwarte uda i szczupłość ciała, pomyślałam, że miała nie więcej niż trzydzieści lat – a nawet chyba mniej. Trudno było powiedzieć, czy za życia odznaczała się urodą.

Potrząsnęłam głową w odpowiedzi na słowa Jamiego.

– Nie wydaje mi się, by przyczyną jej śmierci było spalenie – powiedziałam. – Spójrz, nogi i stopy są nietknięte. Musiała upaść na palenisko. Najpierw ogień objął górę sukni, potem zajęły jej się włosy. Leżała pewnie tak blisko ściany albo okapu, że od płomieni zajęło się drewno i w końcu cała chata poszła z dymem.

Jamie przytaknął z wolna, nie odrywając oczu od kobiety.

– Ano, chyba masz rację. Ale co je zabiło, Angliszko? Inne są trochę popalone, choć żadna nie tak bardzo jak ta. Musiały być martwe, nim chata zaczęła płonąć, bo żadna nie wybiegła. Może cierpiały na jakąś śmiertelną chorobę?

– Nie wydaje mi się. Chodź, rzucę okiem na pozostałe.

Przeszłam wolno wzdłuż szeregu sztywnych ciał o twarzach zakrytych kawałkami materiału, pochylając się nad każdym, by jeszcze raz zajrzeć pod owe prowizoryczne całuny. W tych czasach ludzie cierpieli na wiele chorób, które szybko mogły okazać się śmiertelne – bez dostępnych antybiotyków, bez możliwości podania płynów inną drogą niż usta i odbyt zwykła biegunka zabijała w ciągu dwudziestu czterech godzin.

Widziałam dostatecznie dużo takich przypadków, by rozpoznawać je bez trudu; każdy lekarz to potrafi, a ja byłam lekarką od ponad dwudziestu lat. Czasem miałam do czynienia z czymś, czego nie spotkałam nigdy w swojej epoce – zwłaszcza straszne choroby pasożytnicze, przywleczone wraz z niewolnikami z tropików – ale tych nieszczęsnych istot nie zabił pasożyt; żadna znana mi choroba nie pozostawiała na swych ofiarach takiego śladu.

Wszystkie ciała – spalonej kobiety, także drugiej, znacznie starszej, i trojga dzieci – zostały znalezione wewnątrz płonącego domu. Kenny wyciągnął je tuż przed tym, nim zawalił się dach, a potem ruszył po pomoc. Zmarły, nim wybuchł pożar, wszystkie w tym samym czasie, gdyż ogień zaczął się tlić, gdy młodsza kobieta upadła na palenisko.

Ofiary ułożono starannie pod konarami ogromnego czerwonego świerka i mężczyźni zaczęli kopać w pobliżu grób. Brianna stała z pochyloną głową obok najmniejszej dziewczynki. Podeszłam i uklękłam przy drobnym ciałku, a ona uklękła naprzeciwko.

– Co to było? – spytała cicho. – Trucizna?

Spojrzałam na nią zaskoczona.

– Tak sądzę. Jak na to wpadłaś?

Wskazała głową posiniałą twarz, nad którą klęczałyśmy. Próbowała wcześniej zamknąć dziewczynce oczy, ale wyzierały uparcie spod powiek, nadając dziecięcej buzi wyraz niekłamanego przerażenia. Drobne, pozbawione wyrazistości rysy wykrzywiał grymas straszliwej męki, a w kącikach ust widać było ślady wymiocin.

– Poradnik harcerki – wyjaśniła Brianna. Zerknęła na mężczyzn, ale żaden nie znajdował się na tyle blisko, by nas słyszeć. Drgnęły jej wargi; oderwała wzrok od ciała, podsuwając mi otwartą dłoń. – „Nigdy nie spożywaj nieznanych grzybów – wyrecytowała. – Jest wiele trujących odmian, a ich rozróżnienie to zadanie dla eksperta”. Roger je znalazł, rosną w kręgu obok tego pnia, o tam.

Wilgotne, mięsiste kapelusze, bladobrązowe z białymi brodawkowatymi plamkami, blaszki i cienkie nóżki, tak blade, że zdawały się niemal fosforyzować w cieniu świerka. Miały przyjemny dla oka, swojski wygląd, który przeczył ich śmiercionośnemu działaniu.

– Muchomor pantery – powiedziałam jakby do siebie i wzięłam ostrożnie jeden grzyb z jej dłoni. – Agaricus pantherinus, jak się pewnie będzie nazywać, kiedy ktoś w końcu nada mu właściwą nazwę. Pantherinus, ponieważ zabija tak szybko – jak atakujący znienacka kot.

Dostrzegłam na przedramieniu Brianny gęsią skórkę; wyraźnie było widać miękkie czerwonozłote włoski. Przechyliła dłoń i wysypała resztki zabójczego grzyba na ziemię.

– Kto przy zdrowych zmysłach jadłby muchomory? – spytała, ocierając z nieznacznym drżeniem dłoń o spódnicę.

– Ktoś, kto nie wiedział. Ktoś, kto być może czuł głód – odparłam cicho. Potem ujęłam dłoń małej dziewczynki i obejrzałam delikatne kości przedramienia. Niewielki brzuch zdradzał oznaki wzdęcia, ale czy był to skutek niedożywienia, czy zmian pośmiertnych nie umiałam powiedzieć – kości obojczyka były jednak ostre jak kosa. Wszystkie ciała odznaczały się chudością, choć nie w stopniu wskazującym na wycieńczenie.

Podniosłam wzrok i spojrzałam na głębokie niebieskie cienie, zalegające zbocze ponad chatą. Było jak na tę porę roku za wcześnie, by szukać tam pożywienia, ale las obfitował w jadło – jeśli ktoś potrafił je znaleźć.

Zbliżył się Jamie i ukląkł obok, kładąc mi delikatnie dużą dłoń na plecach. Choć było zimno, po szyi spływały mu strużki potu, a gęste płowe włosy na skroniach pociemniały od wilgoci.

– Grób jest wykopany – oznajmił cicho, jakby się bał, że wystraszy martwe dziecko. Wskazał na porozrzucane grzyby. – To zabiło tę małą?

– Tak sądzę. I wszystkich pozostałych. Rozejrzałeś się? Wie ktoś może, kim byli?

Potrząsnął głową.

– To nie Anglicy; są inaczej ubrani. Niemcy z pewnością pojechaliby do Salem; trzymają się razem, nie lubią się osiedlać osobno. Może to Holendrzy? – Wskazał zakrzywione drewniane chodaki na stopach starszej kobiety, popękane i poplamione ze starości. – Nie zachowały się żadne książki ani nic pisanego, jeśli w ogóle coś było. Nic, co mogłoby powiedzieć, jak się nazywali. Ale...

– Mieszkały tu od niedawna.

Na dźwięk niskiego, zachrypniętego głosu podniosłam wzrok. To zbliżył się Roger; przycupnął obok Brianny, wskazując głową dymiące zgliszcza chaty. Niedaleko widać było ogródek zaorany do gołej ziemi, ale nieliczne rośliny ledwie kiełkowały, delikatne listeczki były obwisłe i przyczernione od późnego mrozu. Nie było obory ani żadnego żywego inwentarza – muła czy świni.

– Nowi emigranci – oznajmił cicho Roger. – Ale nie kontraktowi; to była rodzina. I nienawykła do ciężkiej pracy pod gołym niebem; kobiety mają na dłoniach pęcherze i świeże blizny.

Potarł odruchowo szeroką dłonią o kolano obciągnięte ręcznie tkanym materiałem; jego dłoń była zrogowaciała, tak jak ręce Jamiego, a przecież był niegdyś delikatnym, wrażliwym naukowcem; pamiętał ból przystosowania.

– Ciekawe, czy zostawiły jakąś rodzinę w Europie – powiedziała cicho Brianna. Odsunęła z czoła małej dziewczynki kosmyk jasnych włosów i ponownie przykryła jej twarz chusteczką. – Tamci nigdy się nie dowiedzą, co stało się z ich krewnymi.

– Nie. – Jamie podniósł się gwałtownie. – Powiadają, że Bóg chroni głupców, ale myślę, że nawet Pan czasem traci cierpliwość.

Odwrócił się i skinął na Lindsaya i Sinclaira.

– Szukajcie mężczyzny – zwrócił się do nich. Wszyscy poderwali głowy i popatrzyli na niego.

– Mężczyzny? – spytał Roger, a potem spojrzał na spalone resztki domostwa, jakby zrozumiał. – Tak... tego, który zbudował dla nich chatę?

– Kobiety też mogły ją zbudować – zauważyła Bree, podnosząc dumnie brodę.

– Chciałaś powiedzieć, że ty mogłabyś ją zbudować. Tak. – odparł. – Drgnęły mu usta, kiedy rzucił żonie spojrzenie z ukosa. Brianna przypominała Jamiego nie tylko karnacją; miała sto osiemdziesiąt centymetrów wzrostu w pończochach i odznaczała się ojcowską krzepą.

– Pewnie mogły to zrobić, ale nie zrobiły – rzucił krótko Jamie. Wskazał głową wypaloną skorupę chaty, gdzie kilka mebli zachowało jeszcze swój niewyraźny kształt. Kiedy patrzyłam w tamtą stronę, zerwał się wieczorny wiatr i omiótł zgliszcza; jakiś stołek, z którego został nieledwie cień, osunął się hałaśliwie w popioły, a nad ziemią, niczym widmo, wzbiła się chmura sadzy i czerni.

– Co masz na myśli? – spytałam i przysunęłam się do niego, spoglądając w głąb spalonego domostwa. W środku nie pozostało dosłownie nic, choć komin wciąż stał, zachowały się też nierówne szczątki ścian; drewniane bale leżały w bezładzie jak bierki.

– Nie ma tu nic metalowego – zauważył, wskazując na poczerniałe palenisko, gdzie spoczywały resztki kotła, pękniętego na pół od gorąca i pozbawionego swej zawartości, która wyparowała do cna. – Żadnych garnków prócz tego, a i ten jest za ciężki, żeby go samemu nosić. Żadnych narzędzi. Noża ani siekiery – sama widziałaś, że ktokolwiek zbudował chatę, nie mógł się bez niej obejść.

Widziałam; bale były nieobrobione, lecz ich żłobienia i końce nosiły wyraźne ślady stalowego ostrza.

Marszcząc czoło, Roger podniósł długą gałąź sosnową i zaczął grzebać w zwałach popiołu i zgliszczy, by się upewnić. Kenny Lindsay i Sinclair nie zawracali sobie tym głowy. Jamie kazał im szukać mężczyzny, więc wyruszyli niezwłocznie i zniknęli w lesie. Fergus też z nimi poszedł; Evan Lindsay, jego brat Murdoch i McGillivrayowie przystąpili do zbierania kamieni na kopiec.

– Jeśli mieszkał tu jakiś mężczyzna... to znaczy, że je pozostawił? – spytała mnie szeptem Brianna, odrywając wzrok od ojca i spoglądając na ciała ułożone w rzędzie. – Może ta kobieta sądziła, że nie przeżyją same? I dlatego odebrała życie sobie i dzieciom? By uniknąć długiej i powolnej śmierci z zimna i głodu?

– Zostawił je i zabrał wszystkie narzędzia? Boże, mam nadzieję, że nie. – Przeżegnałam się na samą myśl o tym, ale niemal natychmiast ogarnęły mnie wątpliwości. – Czy nie odeszłyby stąd, żeby poszukać pomocy? Nawet z dziećmi... śnieg już prawie zniknął.

Leżał jeszcze w najwyższych przełęczach, ale choć szlaki i zbocza, po których spływał, wciąż były mokre i błotniste, wydawało się, że co najmniej od miesiąca są do przebycia.

– Znalazłem go – oznajmił Roger, przerywając moje myśli. Głos miał spokojny, ale urwał na chwilę, by odchrząknąć. – Tutaj.

Światło dnia zaczęło przygasać, ale mogłam dostrzec, że zbladł. Nic dziwnego; skręcona postać, którą odkrył pod sczerniałymi belkami zawalonej ściany, stanowiła dostatecznie makabryczny widok, by każdemu odebrać mowę. Spalona na węgiel, ręce uniesione w pozie boksera, tak charakterystycznej dla tych, którzy zginęli od ognia – trudno było nawet z całą pewnością stwierdzić, że to mężczyzna, choć przypuszczałam, że tak, sądząc po tym, co zdążyłam zauważyć.

Spekulacje na temat świeżo odkrytych zwłok przerwał krzyk z oddali.

– Znaleźliśmy ich!

Wszyscy podnieśli wzrok znad ciała i popatrzyli na Fergusa, który machał, stojąc pod lasem.

„Ich”, bo było to dwóch mężczyzn. Rozciągnięci na ziemi w cieniu drzew, nie tuż koło siebie, ale też w niewielkiej odległości, zaledwie o rzut kamieniem od chaty. Obaj, o ile mogłam się zorientować, byli ofiarami zatrucia po zjedzeniu grzybów.

– To nie jest Holender – oświadczył zdecydowanie Sinclair, chyba po raz czwarty, potrząsając głową nad jednym z ciał.

– Może i jest – zauważył z powątpiewaniem Fergus. Podrapał się po nosie czubkiem haka, który zastępował mu lewą dłoń. – Z Indii Zachodnich, non?

Prawdę mówiąc, jedno z ciał było czarnoskóre. Drugie białe. Obaj zmarli mieli na sobie zwykłe, tkane domowym sposobem ubrania – koszule i spodnie, ale nie kurtki, pomimo chłodu. Obaj byli boso.

– Nie. – Jamie potrząsnął głową, ocierając odruchowo dłoń o spodnie, jakby chciał pozbyć się dotyku zmarłych. – Holendrzy trzymają niewolników na Barbudzie, owszem, ale ci są lepiej odżywieni niż ludzie z chaty. – Bez słowa wskazał brodą kobiety i dzieci leżące w jednym rzędzie. – Nie mieszkali tutaj. Poza tym...

Dostrzegłam, że wlepił spojrzenie w stopy martwych mężczyzn. Były brudnawe przy kostkach i mocno zrogowaciałe, ale poza tym w miarę czyste. Podeszwy czarnoskórego miały żółtoróżowy odcień, bez śladów błota czy liści między palcami. Mężczyźni nie szli przez las boso, tyle wiedziałam.

– Więc może było tu jeszcze więcej ludzi? A kiedy ci umarli, ich kompani zabrali im buty i wszystko, co miało jakąkolwiek wartość – dodał praktycznym tonem Fergus, najpierw wskazując spaloną chatę, a potem ciała, o bosych stopach i bez kurtek. – I uciekli.

– Ano, może i tak. – Jamie wysunął w zamyśleniu wargi, a jego spojrzenie wędrowało z wolna po ziemi podwórza: gleba była zryta stopami, kępy trawy wyrwane z korzeniami, całość zaś wyglądała jak stratowana przez stado uciekających w panice hipopotamów.

– Szkoda, że nie ma z nami młodego Iana. To najlepszy tropiciel; mógłby powiedzieć, co się tu wydarzyło. – Skinął w stronę lasu, gdzie znaleziono mężczyzn. – Ilu, dajmy na to, było ludzi i w którą stronę poszli.

Jamie też był niezłym tropicielem. Ale światło przygasało teraz szybko; nawet na polanie, gdzie stała spalona chata, zapadał zmierzch, zbierał się też pod drzewami i rozlewał niczym plama oleju po naruszonej ziemi.

Jego wzrok powędrował ku horyzontowi, gdzie wstęgi chmur zapłonęły czerwienią i złotem od słońca, które zachodziło za nimi. Potrząsnął głową.

– Pochowajcie ich. Potem wracamy.

Czekało nas jeszcze jedno ponure odkrycie. Spośród martwych tylko spalony człowiek nie umarł od ognia czy trucizny. Kiedy mężczyźni podnieśli zwęglone zwłoki z popiołu, by zanieść je do grobu, coś oderwało się od ciała i uderzyło z cichym, lecz wyraźnym stukotem o ziemię. Brianna podniosła przedmiot i otarła rogiem fartucha.

– Chyba to przeoczyli – oznajmiła posępnie, wyciągając rękę. Był to nóż, a raczej jego ostrze. Drewniana rękojeść spłonęła doszczętnie, a stal wciąż okrywała warstewka ciepła.

Przygotowując się na ciężką, kwaśną woń spalonego tłuszczu i ciała, pochyliłam się nad zwłokami, macając ostrożnie korpus. Ogień potrafi dokonać ogromnych spustoszeń, ale oszczędza najdziwniejsze rzeczy. Trójkątna rana była dobrze widoczna – osmalone wgłębienie pod żebrami.

– Zadźgali go – oznajmiłam i otarłam dłonie o fartuch.

– Zamordowali – powiedziała Bree, patrząc mi w twarz. – A potem jego żona... – zerknęła na młodą kobietę, która leżała tuż obok z zakrytą twarzą. – Przyrządziła potrawkę z grzybów i wszyscy ją zjedli. Także dzieci.

Na polanie panowała cisza, zakłócana jedynie odległym wołaniem ptaków w górach. Słyszałam własne serce, które uderzało boleśnie w mojej piersi. Zemsta? Czy po prostu rozpacz?

– Kto wie? – powiedział cicho Jamie. Pochylił się, by złapać za brzeg brezentowej płachty, na której ułożono martwego człowieka. – Powiedzmy, że to wypadek.

Holender i jego rodzina zostali złożeni do jednego grobu, dwaj obcy mieli spocząć w drugim.

Kiedy słońce zaszło, zerwał się zimny wiatr i zerwał fartuch z twarzy kobiety, gdy ją podnosili. Sinclair wydał stłumiony krzyk przerażenia i omal nie upuścił zwłok.

Nie miała już ani twarzy, ani włosów; szczupła talia skurczyła się do rozmiarów spalonego patyka. Ciało na głowie spłonęło całkowicie, została tylko dziwnie drobna, poczerniała czaszka, z której sterczały w grymasie niepokojącej beztroski zęby.

Spuścili ją pospiesznie do płytkiego grobu, z dziećmi i matką u boku, po czym zostawili mnie i Briannę, byśmy ułożyły pradawnym szkockim obyczajem niewielki kopiec, który znaczył miejsce pochówku i chronił zwłoki przed dzikimi zwierzętami; w tym czasie mężczyźni wykopali bardziej prowizoryczną mogiłę dla dwóch bosych mężczyzn.

Po skończonej pracy wszyscy zebrali się wokół świeżo usypanych wzgórków, pobladli na twarzach i milczący. Zobaczyłam, że Roger stanął obok Brianny i otoczył troskliwym gestem jej kibić. Po ciele mojej córki przebiegł nieznaczny dreszcz, który nie miał nic wspólnego z zimnem, jak podejrzewałam. Jemmy, ich chłopczyk, był mniej więcej o rok młodszy od najmniejszej dziewczynki.

– Powiesz coś, Mac Dubh? – Kenny Lindsay spojrzał pytająco na Jamiego, naciągając dzierganą czapkę na uszy, by uchronić je przed narastającym chłodem.

Zapadła już niemal noc i nikt nie chciał dłużej tu siedzieć. Czekało nas rozbicie obozu, z dala od smrodu spalenizny, a w ciemności było to dostatecznie trudne. Lecz Kenny miał rację; nie mogliśmy stąd odejść bez jakiejś symbolicznej ceremonii, pożegnania tych obcych ludzi.

Jamie potrząsnął głową.

– Nie, niech Roger Mac przemówi. Jeśli to Holendrzy, możliwe, że byli protestantami.

Choć światło już przygasło, dostrzegłam ostre spojrzenie, które Brianna posłała ojcu. To prawda, że Roger był prezbiterianinem, ale podobnie i Tom Christie, znacznie starszy, którego sroga twarz wyrażała, co myśli o całej tej ceremonii. Wyznanie było tylko pretekstem; wszyscy o tym wiedzieli, nie wyłączając Rogera.

Roger odchrząknął, co zabrzmiało tak, jakby ktoś rozdarł surową bawełnę. Zawsze był to bolesny dźwięk; teraz wyczuwało się w nim także gniew. Nie sprzeciwił się jednak i spojrzał Jamiemu prosto w oczy, zajmując miejsce u szczytu grobu.

Pomyślałam, że odmówi po prostu Modlitwę Pańską albo przytoczy jeden z łagodniejszych psalmów. Lecz jemu przyszły do głowy inne słowa:

– „Oto wołam li o krzywdę, nie bywam wysłuchany; krzyczeli, nie masz sądu. Drogę moję zagrodził, żebym przejść nie mógł, a na ścieżce mojej ciemności położył”[1].

Jego głos był niegdyś silny i piękny. Teraz wydawał się zdławiony, nieledwie skrzekliwy cień dawnego piękna – ale pasja, z jaką Roger przemawiał, miała w sobie dość mocy, by wszyscy, którzy go słuchali, pochylili głowy, pogrążając twarze w cieniu.

– „Ze sławy mojej złupił mię, i zdjął koronę z głowy mojej. Popsuł mię zewsząd, abym zaginął, a wyrwał jako drzewo nadzieję moję”.

Stał z kamiennym wyrazem twarzy, ale jego oczy wpatrywały się przez jedną ponurą chwilę w poczerniały kloc, który służył holenderskiej rodzinie za pniak do rąbania drewna.

– „Braci moich ode mnie oddalił, a znajomi moi stronią ode mnie. Opuścili mię bliscy moi, a znajomi moi zapomnieli mię”.

Dostrzegłam, że trzech braci Lindsayów wymieniło spojrzenia; wszyscy przysunęli się bliżej siebie, szukając osłony przed wzmagającym się wiatrem.

– „Zmiłujcie się nade mną, zmiłujcie się nade mną, wy przyjaciele moi – ciągnął Roger, ale głos mu przycichł i mieszał się teraz z szumem drzew. – Bo ręka boża dotknęła mię”.

Brianna poruszyła się nieznacznie u jego boku, on zaś jeszcze raz odchrząknął, gwałtownie i hałaśliwie, naprężając przy tym szyję; dostrzegłam ślad po pętli – wyraźną bliznę na skórze.

– „Oby teraz napisane były słowa moje! Oby je na księgach wyrysowano! Oby rylcem żelaznym i ołowiem na wieczną pamiątkę na kamieniu wydrążone były!”.

Powiódł niespiesznym spojrzeniem po twarzach, wciąż z tym kamiennym obliczem, potem zaczerpnął głęboko oddechu i mówił dalej głosem potykającym się o słowa.

– „Acz i ja wiem, iż Odkupiciel mój żyje, a iż w ostateczny dzień nad prochem stanie. A choć ta skóra moja roztoczona będzie – w tym momencie Brianna zadrżała konwulsyjnie i oderwała wzrok od świeżego wzgórka ziemi – przecież w ciele mojem oglądam Boga. Którego ja sam oglądam, i oczy moje ujrzą go, a nie inny”.

Umilkł i wszyscy westchnęli zgodnie: każdy uwolnił wstrzymywany oddech. On jednak jeszcze nie skończył. Wyciągnął rękę na wpół świadomie, szukając dłoni Bree, i ścisnął ją mocno. Miałam wrażenie, że ostatnie słowa wypowiedział niemal do siebie, nie zważając już na słuchaczy.

– „Ulęknijcie się sami miecza, bo pomsta nieprawości jest miecz; a wiedzcie, że będzie sąd”.

Zadrżałam, a dłoń Jamiego, zimna, lecz mocna, otoczyła moją. Popatrzył na mnie z góry; napotkałam jego wzrok. Wiedziałam, o czym myśli.

Myślał, tak jak ja, nie o teraźniejszości, lecz o przyszłości. O krótkiej informacji, która miała się ukazać na łamach „Wilmington Gazette”.

Z ogromnym żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Jamesa MacKenziego Frasera i jego żony Claire Frazer w pożarze, który nocą 21 stycznia 1776 roku strawił ich dom w osadzie Fraser’s Ridge. Pan Fraser, siostrzeniec zmarłego Hektora Camerona z plantacji River Run, urodził się w Broch Tuarach w Szkocji. Był powszechnie znany na terenie kolonii i niezwykle szanowany; nie pozostawił żyjących dzieci.

Łatwo było – na razie – nie poświęcać temu uwagi. Rzecz dotyczyła odległej przyszłości, i to przyszłości, którą z pewnością można było zmienić – bądź co bądź, człowiek jest władny zapobiec temu, o czym wie wcześniej, czyż nie?

Spojrzałam na niewielki wzgórek i poczułam, jak przenika mnie głęboki dreszcz. Przysunęłam się do Jamiego i położyłam mu rękę na ramieniu. Przykrył moją dłoń swoją i ścisnął mocno, dodając mi odwagi. Nie, powiedział bezgłośnie. Nie, nie pozwolę na to.

Kiedy jednak opuszczaliśmy wymarłą polanę, nie mogłam uwolnić się od wyrazistego obrazu. Nie chodziło o spaloną chatę, budzące litość ciała, żałosny martwy ogród. Obraz, który mnie prześladował, widziałam kilka lat wcześniej – nagrobek w ruinach klasztoru Beauty, wysoko w górach Szkocji.

Był to grób szlachetnej damy, a jej imię wieńczyła wyryta w kamieniu czaszka o wyszczerzonych zębach, podobna do tej, która kryła się pod fartuchem Holenderki. Niżej widniało epitafium:

Hodie mihi, cras tibi – sic transit gloria mundi.

Co mnie dzisiaj, jutro tobie – tak przemija sława świata.

[1] Cytaty i wyrażenia biblijne według Biblii gdańskiej.

3. Trzymaj przyjaciół blisko siebie

Wróciliśmy do Fraser’s Ridge nazajutrz tuż przed zachodem słońca. Okazało się, że mamy gościa. Na ganku, z moim kotem na kolanach i kuflem piwa w ręku, siedział major Donald MacDonald, do niedawna oficer armii Jego Królewskiej Mości, a ostatnio osobistej lekkokonnej gwardii gubernatora Tryona.

– Pani Fraser! Do usług, madam – zawołał jowialnie na mój widok. Próbował wstać, ale tylko sapnął, gdy Adso, niechętny utracie wygodnego legowiska, wbił mu pazury w uda.

– Proszę nie wstawać, majorze – rzuciłam pospiesznie, dając mu znak ręką, by usiadł z powrotem.

Usłuchał z grymasem na twarzy, ale powstrzymał się wielkodusznie przed wrzuceniem kota w krzaki. Podeszłam do stopni ganku i usiadłam obok niego, wzdychając z ulgą.

– Mąż dogląda koni; zaraz przyjdzie. Widzę, że ktoś się panem zajął.

Skinęłam na piwo, które bezzwłocznie zaproponował mi z uprzejmym gestem, ocierając przy tym brzeg kufla rękawem.

– O, tak, madam – zapewnił mnie. – Pani Bug zadbała o moje potrzeby.

By nie wydać się nieuprzejmą, przyjęłam piwo, które poszło mi całkiem gładko, prawdę powiedziawszy. Jamie spieszył się przez całą drogę, poza tym byliśmy w siodle od świtu, z krótkim tylko postojem na posiłek w połowie dnia.

– To doskonały trunek – oznajmił major i uśmiechnął się, gdy wziąwszy łyk piwa, odetchnęłam z półprzymkniętymi oczami. – Sama je pani warzyła?

Potrząsnęłam głową i pociągnęłam jeszcze jeden łyk, nim zwróciłam mu kufel.

– Nie, Lizzie. Lizzie Wemyss.

– Ach tak, pani służąca kontraktowa; oczywiście. Zechce jej pani przekazać moje wyrazy uznania?

– Nie ma jej tutaj? – spytałam i zerknęłam zdziwiona w stronę otwartych drzwi za jego plecami. Mogłabym się spodziewać, że o tej porze dnia Lizzie będzie w kuchni szykować kolację; z pewnością powinna usłyszeć, że wróciliśmy, i wyjść nam na powitanie. Nie czułam zapachu jedzenia, co zauważyłam dopiero teraz. Nie wiedziała oczywiście, kiedy ma się nas spodziewać, ale mimo wszystko...

– Hm, nie. Jest... – Major zmarszczył brwi, próbując sobie przypomnieć, a ja zastanawiałam się, ile było w kuflu piwa, zanim się do niego zabrał; pozostało go zaledwie na dnie. – Ach, już wiem. Poszła do McGillivrayów ze swoim ojcem, jak wyjaśniła pani Bug. Odwiedzić narzeczonego, jak przypuszczam?

– Tak, jest zaręczona z Manfredem McGillivrayem. Ale pani Bug...

– ...jest w spiżarni – dokończył, wskazując małą szopę na wzgórzu. – Poszła chyba po ser. Była niezwykle uprzejma i zaproponowała mi omlet na kolację.

– Ach...

Odprężyłam się odrobinę, kurz przebytej drogi znikał wraz z piwem. Było wspaniale wrócić do domu, choć wspomnienie spalonej chaty mąciło błogie uczucie spokoju.

Przypuszczałam, że pani Bug powiedziała mu o naszej wyprawie, ale nie wspomniał o niej ani słowem – ani o tym, co sprowadziło go do Ridge. To oczywiste; sprawa musiała zaczekać do chwili pojawienia się Jamiego. Tak nakazywał obyczaj. Ja tymczasem, jako kobieta, miałam przyjmować oznaki nienagannej uprzejmości i wysłuchiwać towarzyskich plotek.

Dawałam sobie z tym radę, ale wpierw musiałam się przygotować; nie miałam do tego talentu.

– Och... widzę, że pańskie relacje z moim kotem poprawiły się nieco – rzuciłam na próbę i zerknęłam odruchowo na jego głowę, ale okazało się, że peruka została fachowo naprawiona.

– Uważam, że to ogólnie przyjęta zasada w polityce – oznajmił, przesuwając palcami po gęstym srebrnym futrze na brzuchu Adso. – Trzymaj przyjaciół blisko siebie, ale wrogów jeszcze bliżej.

– Bardzo rozsądnie – zauważyłam z uśmiechem. – Mam nadzieję, że nie czekał pan długo.

Wzruszył ramionami, dając do zrozumienia, że to nieważne – co zresztą było prawdą. Góry miały swój własny rytm czasu, a mądry człowiek nie starał się ich poganiać. MacDonald był doświadczonym żołnierzem i obytym w świecie – ale urodził się w Pitlochry, dostatecznie blisko szkockich szczytów, by znać ich charakter.

– Przyjechałem dziś rano – wyjaśnił. – Z New Bern.

W mojej głowie odezwał się dzwonek ostrzegawczy. Podróż z New Bern musiała mu zabrać dziesięć dni, jeśli jechał prosto stamtąd, a jego pomięty i poplamiony błotem mundur na to wskazywał.

To właśnie New Bern wybrał sobie na siedzibę nowy gubernator kolonii, Josiah Martin. A ponieważ MacDonald powiedział „z New Bern”, nie wspominając o jakimś postoju w podróży, mogłam przyjąć bez obawy o pomyłkę, że cokolwiek skłoniło go do tej wizyty, miało swoje źródło właśnie w tym mieście. Gubernatorów traktowałam z rezerwą.

Zerknęłam w stronę ścieżki prowadzącej na padok, ale Jamiego nie było jeszcze widać. W przeciwieństwie do pani Bug, która wyłoniła się ze spiżarni; pomachałam jej, ona zaś odpowiedziała mi radośnie, choć powitanie utrudniało jej wiaderko mleka w jednej dłoni, ceberek jajek w drugiej, gliniany garnek z masłem pod pachą i wielki kawał sera przytrzymywany brodą. Z powodzeniem pokonała stromiznę i zniknęła za tylnym narożnikiem domu, kierując się w stronę kuchni.

– Rzeczywiście, omlety dla wszystkich – zauważyłam, znów zwracając się do majora. – Przejeżdżał pan przypadkiem przez Cross Creek?

– Owszem, madam. Ciotka pani męża przesyła pozdrowienia, a także sporo książek i gazet, które ze sobą przywiozłem.

W tych dniach gazety też traktowałam z nieufnością – choć wydarzenia, z rodzaju tych, jakie relacjonowały, z pewnością miały miejsce kilka tygodni albo nawet miesięcy wcześniej. Zaczęłam jednak bąkać coś życzliwie, pragnąc, by Jamie się pospieszył i bym mogła przeprosić i odejść. Włosy cuchnęły mi spalenizną, a dłonie wciąż pamiętały dotyk zimnego ciała; marzyłam o kąpieli.

– Przepraszam? – Nie dosłyszałam czegoś, co powiedział MacDonald. Nachylił się uprzejmie, żeby powtórzyć, po czym cofnął się gwałtownie z wybałuszonymi oczami.

– Cholerny kot!

Adso, który cały czas stanowił doskonałą imitację wiotkiej ścierki, poderwał się gwałtownie na kolanach majora; oczy mu błyszczały, ogon sterczał jak wycior do butelek. Zasyczał niczym czajnik i wbił z całej siły pazury w uda MacDonalda. Nim zdążyłam zareagować, przeskoczył majorowi przez ramię i dał susa w okno gabinetu za jego plecami, rozdzierając mu przy tym kryzę i przekrzywiając perukę.

MacDonald klął jak szewc, ale nie zwracałam na niego uwagi. Ścieżką w stronę domu biegł Rollo, wilkowaty i złowieszczy w świetle zmierzchu, ale jego zachowanie było tak dziwne, że odruchowo wstałam.

Pies zbliżył się do domu, obrócił raz czy dwa, jakby nie mógł się zdecydować, co dalej, po czym pobiegł z powrotem w stronę lasu, ale zawracał co chwila, popiskując niespokojnie. Opuszczony ogon chodził nerwowo tam i z powrotem.

– Jezu Chryste – powiedziałam. – Coś się stało!

Zbiegłam ze schodów i ruszyłam ścieżką, ledwie słysząc za swoimi plecami przekleństwa majora.

Znalazłam Iana w odległości kilkuset metrów, był przytomny, ale otumaniony. Siedział na ziemi z zamkniętymi oczami, trzymając się obiema dłońmi za głowę, jakby chciał chronić czaszkę. Gdy uklękłam obok niego, uniósł powieki i obdarzył mnie półprzytomnym uśmiechem.

– Ciociu – powiedział chrapliwie. Wydawało się, że pragnie coś jeszcze dodać, ale nie bardzo wie co; rozchylił usta, przesuwając językiem po wargach.

– Spójrz na mnie, Ian – poprosiłam, siląc się na spokój. Posłuchał – uznałam to za pozytywny objaw. Było ciemno, nie mogłam się zorientować, czy źrenice ma nienaturalnie rozszerzone, ale nawet w cieniu rzucanym przez sosny dostrzegłam bladość jego twarzy i ciemne plamy krwi na koszuli.

Za plecami, na ścieżce, usłyszałam pospieszne kroki; był to Jamie, tuż za nim zauważyłam MacDonalda.

– Jak się czujesz, chłopcze?

Jamie chwycił młodzieńca za ramię, Ian zaś nachylił się nieznacznie ku niemu, potem opuścił ręce, zamknął oczy i osunął się z westchnieniem w objęcia mojego męża.

– Źle z nim? – spytał niespokojnie Jamie, patrząc ponad barkiem Iana i podtrzymując go, podczas gdy ja sprawdzałam pospiesznie obrażenia. Koszulę na plecach miał oblepioną krwią – ale zaschniętą. Warkoczyk na potylicy był od niej sztywny; szybko znalazłam ranę na głowie.

– Chyba nie. Coś uderzyło go mocno w głowę i zdarło mu kawałek skóry, ale...

– Czy to był tomahawk? Jak myślisz?

MacDonald nachylił się nad nami, patrząc z uwagą.

– Nie – odparł cichym głosem Ian, przyciskając twarz do koszuli Jamiego. – Kula.

– Odejdź, psie – rzucił Jamie pospiesznie pod adresem Rolla, który wcisnął Ianowi nos w ucho, wywołując tym jęk bólu u swego pana.

– Będę musiała obejrzeć to przy świetle, ale nie jest chyba tak źle – zauważyłam, przyglądając się ranie. – Zdołał jakoś przejść kawał drogi. Zaprowadźmy go do domu.

Obaj mężczyźni, na zmianę, pomagali mu iść, wspierając go na swoich ramionach; po niespełna dziesięciu minutach położyli go twarzą do dołu na stole w moim gabinecie. Zaczął relacjonować urywanymi zdaniami, co mu się przytrafiło. Jęczał cicho z bólu, gdy czyściłam ranę, obcinałam strąki zlepionych włosów i zakładałam kilka szwów na skórze głowy.

– Myślałem, że mnie zabili – powiedział Ian i wciągnął z sykiem powietrze przez zaciśnięte zęby; przeciągałam właśnie szorstką nić przez poszarpane skrawki ciała na obrzeżach rany. – Chryste, ciociu Claire! Ocknąłem się rano i mimo wszystko żyłem, choć wydawało mi się, że głowę mam rozłupaną i że mózg wycieka mi na kark.

– Niewiele brakowało – mruknęłam, skupiając się na swojej robocie. – Ale nie wydaje mi się, żeby to była kula.

Wszyscy natężyli uwagę.

– Nie jestem postrzelony? – spytał Ian z nieznacznym rozczarowaniem w głosie. Jego wielka dłoń powędrowała ku potylicy, ale trzepnęłam ją lekko, odsuwając na bok.

– Nie ruszaj się. Nie, nie jesteś postrzelony, nic z tego. W ranie było sporo brudu, a także kawałki drewna i kory. Przypuszczam, że strzał strącił jakąś uschniętą gałąź z drzewa, a ta, spadając, uderzyła cię w głowę.

– Jest pani pewna, że nie był to tomahawk? – Major także wydawał się rozczarowany.

Zawiązałam ostatni szew i przycięłam nitkę, potrząsając głową.

– Nie przypominam sobie, bym widziała kiedykolwiek ranę zadaną tomahawkiem, ale ta chyba wygląda inaczej. Jest poszarpana na brzegach, a skóra mocno rozdarta, nie sądzę jednak, by kość była naruszona.

– Chłopak powiedział, że było ciemno, choć oko wykol – zauważył logicznie Jamie. – Żaden człowiek przy zdrowych zmysłach nie rzucałby w lesie tomahawkiem na chybił trafił, i to w nocy.

Cały czas przyświecał mi lampą spirytusową; teraz przysunął się bliżej, mogliśmy więc dostrzec nie tylko linię szwów, ale także rozległy siniak, który odsłoniłam, wycinając mu włosy.

– Widzicie? – Palec Jamiego odsunął ostrożnie kosmyki, wskazując głębokie zdrapania na fioletowej skórze. – Twoja ciotka ma rację, Ian. Zostałeś zaatakowany przez drzewo.

Ian uniósł jedną powiekę.

– Mówił ci ktoś kiedyś, jaki z ciebie dowcipniś, wuju Jamie?

– Nie.

Ian zamknął oko.

– Słusznie, bo nie nadzwyczajny.

Jamie uśmiechnął się i ścisnął Iana za ramię.

– Widzi, że nie jest z tobą tak źle, prawda?

– Nie.

– No cóż. Tak czy owak, chłopak natknął się na jakąś szajkę bandycką – wtrącił major. – Nie wydaje ci się, że mogli to być Indianie?

– Nie – ponownie zaprzeczył Ian, ale tym razem otworzył oko do końca. Było przekrwione. – To nie byli Indianie.

MacDonald nie wyglądał na zadowolonego z odpowiedzi.

– Skąd ta pewność, chłopcze? – spytał dość ostrym tonem. – Jeśli było ciemno, jak mówisz...

Zauważyłam, że Jamie popatrzył zdziwiony na majora, ale się nie odezwał. Ian zajęczał cicho, potem westchnął i odparł:

– Czułem ich zapach. – I dodał niemal natychmiast: – Chyba będę rzygał.

Uniósł się na jednym łokciu i zrobił to, co zapowiedział, kładąc kres wszelkim pytaniom, jakie mogły się jeszcze pojawić; Jamie zaprowadził majora do kuchni, a ja zostałam, by zająć się chłopakiem i ułożyć go jak najwygodniej.

– Możesz otworzyć oboje oczu? – spytałam, każąc mu najpierw otulić się kocem i położyć na boku z poduszką pod głową.

Wykonał moje polecenie, mrugając pod wpływem światła. Mały niebieski płomień lampy spirytusowej odbił się w jego ciemnych oczach, ale źrenice skurczyły się natychmiast – i jednocześnie.

– Doskonale – oznajmiłam, odstawiając lampę na stół. – Zostaw, piesku – zwróciłam się do Rolla, który poruszał nosem, wyczuwając dziwny zapach płomienia, rezultat spalania kiepskiej brandy i terpentyny. – Chwyć mnie za palce, Ianie.

Wysunęłam palce wskazujące, a on oplatał powoli każdy z nich swoimi dużymi, kościstymi dłońmi. Zbadałam go na okoliczność uszkodzeń neurologicznych, każąc mu ściskać, ciągnąć i odpychać moje palce, wreszcie osłuchałam mu serce, które uderzało spokojnym, pewnym rytmem.

– Lekkie wstrząśnienie mózgu – orzekłam z uśmiechem, prostując się.

– Och, tak? – spytał i spojrzał na mnie z ukosa.

– To znaczy, że będziesz cierpiał na ból głowy i mdłości. Za parę dni poczujesz się lepiej.

– Sam mogłem ci to powiedzieć – mruknął, kładąc się wygodnie.

– Pewnie – zgodziłam się. – Ale „wstrząśnienie mózgu” brzmi poważniej niż „pęknięta głowa”, prawda?

Nie roześmiał się, tylko skrzywił leciutko usta.

– Nakarmisz Rolla, ciociu? Nie odstąpił mnie w drodze ani na chwilę; pewnie jest głodny.

Rollo podniósł uszy na dźwięk swojego imienia i wsunął pysk w uniesioną dłoń Iana, popiskując cicho.

– Nic mu nie jest. Wydobrzeje – zapewniłam psa i zwróciłam się do Iana. – Oczywiście, że go nakarmię. Dasz radę przełknąć odrobinę chleba z mlekiem?

– Nie – odparł zdecydowanie. – Może naparstek whisky?

– Nie – powiedziałam równie zdecydowanie i zgasiłam lampę.

– Ciociu – rzucił za mną, kiedy odwróciłam się do drzwi.

– Tak?

Zostawiłam zapaloną świeczkę, żeby miał trochę światła; w rozedrganym żółtym blasku wyglądał młodzieńczo i blado.

– Jak myślisz, dlaczego major MacDonald upierał się, że spotkałem w lesie Indian?

– Nie mam pojęcia. Ale Jamie chyba wie. Albo już zdążył się dowiedzieć.

4. Wąż w Edenie

Brianna pchnęła drzwi swojej chaty, nasłuchując z uwagą chrobotania gryzoni albo suchego szelestu łusek na podłodze. Zdarzyło się już, że weszła do środka i stanęła kilka cali od małego grzechotnika; choć wąż był równie przestraszony jak ona i wpełzł w szaleńczym pośpiechu między kamienne płyty paleniska, dobrze zapamiętała tę lekcję.

Tym razem nie było szmeru czmychających myszy czy nornic, ale buszowało tu coś dużego; stworzenie zdążyło już sobie pójść, przeciskając się przez naoliwioną skórę wiszącą w oknie. Słońce właśnie zachodziło, ale było jeszcze dostatecznie jasno, by mogła dojrzeć wyplatany kosz, w którym trzymała palone orzeszki ziemne, teraz zrzucony z półki na podłogę, a jego zawartość rozsypaną i przetrzebioną; wszędzie walały się łupiny.

Znieruchomiała nagle na głośny dźwięk szurania i zaczęła nasłuchiwać. Po chwili znów się rozległ, po czym dał się słyszeć huk czegoś spadającego, po drugiej stronie ściany.

– Ty mały draniu! – zawołała. – Jesteś w mojej spiżarni!

Pałając słusznym oburzeniem, chwyciła miotłę i ruszyła z upiornym krzykiem do przybudówki. Potężny szop, przeżuwający bezgłośnie wędzonego pstrąga, porzucił na jej widok swój łup, czmychnął między jej nogami i zwiał niczym tłusty bankier przed wierzycielami, wydając przy tym głośne pomruki przerażenia.

Czując pulsowanie adrenaliny, odłożyła miotłę i schyliła się, by ocalić resztki z pobojowiska. Zaklęła pod nosem. Szopy nie dokonywały takich zniszczeń jak wiewiórki, które potrafiły gryźć wszystko i rozrywać z bezlitosnym zapamiętaniem – ale miały większy apetyt.

Bóg jeden wie, jak długo tu siedział, pomyślała. Dostatecznie długo, by wylizać całe masło z formy, ściągnąć spod belek sufitowych wiązkę wędzonych ryb – swoją drogą, jak to tłuste stworzenie zdołało dokonać tak akrobatycznego wyczynu... Na szczęście miód był przechowywany w trzech osobnych słojach i tylko jeden został naruszony. Korzenie wylądowały jednak na podłodze, świeży ser został w większości pochłonięty, a cenny dzban z syropem klonowym leżał przewrócony, jego zawartość zaś zmieniła się w lepką kałużę brudu. Widok tej klęski rozgniewał ją na nowo; tak mocno ścisnęła pomidora, którego właśnie podniosła z podłogi, że jej paznokcie przebiły skórkę.

– Cholerna, cholerna, przeklęta, potworna, cholerna bestia!

– Kto? – spytał jakiś głos za jej plecami. Przerażona, odwróciła się na pięcie i cisnęła pomidorem w intruza, którym okazał się Roger. Ugodzony w środek czoła, zatoczył się do tyłu i chwycił za framugę drzwi.

– Auu! Chryste! Co się tu, u diabła, dzieje?

– Szop – wyjaśniła krótko i cofnęła się; gasnące światło dnia dobyło z mroku obraz zniszczenia.

– Dobrał się do syropu klonowego? Cholera! Złapałaś drania?

Przyciskając dłoń do czoła, Roger zanurkował, pochylony, do spiżarni i zaczął się rozglądać za kosmatymi stworami.

Widząc, że mąż ją rozumie i podziela jej oburzenie, Brianna ochłonęła nieco.

– Nie – odparła. – Uciekł. Krwawisz? I gdzie jest Jem?

– Chyba nie – powiedział, odejmując ostrożnie dłoń od czoła, a potem przyglądając się jej z uwagą. – Boże, masz celne oko, dziewczyno. Jem jest u McGillivrayów. Lizzie i pan Wemyss zabrali go na zaręczyny Sengi.

– Naprawdę? Kogo wybrała?

Złość i wyrzuty sumienia zniknęły momentalnie w przypływie ciekawości. Ute McGillivray z niemiecką dokładnością wybierała starannie partie dla swych dzieci, to znaczy syna i trzech córek, kierując się własnymi zasadami – ziemia, pieniądze i szacunek liczyły się najbardziej, natomiast wiek, wygląd i powab zajmowały odległe miejsca na liście wymagań. Trudno się dziwić, że jej dzieci miały inne zdanie, ale siła osobowości Frau Ute była tak wielka, że zarówno Inga, jak i Hilda poślubiły mężczyzn, których zaaprobowała.

Senga była jednak nieodrodną córką swej matki – odznaczała się podobnie zdecydowanymi przekonaniami, które wyrażała bez żadnych zahamowań. Od miesięcy krążyła między dwoma zalotnikami: Heinrichem Strasse, dziarskim, ale biednym młodym człowiekiem – luteraninem! – z Bethanii, a Ronniem Sinclairem, bednarzem, zamożnym jak na warunki w Ridge. Ronnie był o trzydzieści lat starszy od Sengi, co w przekonaniu Frau Ute nie stanowiło żadnej przeszkody.

Sprawa małżeństwa Sengi McGillivray już od kilku miesięcy była w Ridge przedmiotem ożywionych spekulacji, a Brianna wiedziała nawet o kilku wysokich zakładach co do wyniku końcowego.

– Kto więc jest szczęśliwym wybrańcem? – powtórzyła.

– Pani Bug nie wie i bardzo ją to złości – odparł Roger, uśmiechając się. – Manfred McGillivray przyjechał po Wemyssów wczoraj rano, ale pani Bug nie zdążyła przedtem zajrzeć do wielkiego domu; Lizzie zostawiła karteczkę na drzwiach kuchennych, żeby było wiadomo, dokąd się udali – ale nie wspomniała, kto jest szczęśliwym narzeczonym.

Brianna spojrzała na zachodzące słońce; jego tarcza już zniknęła, choć rozjarzony blask, który przenikał konary kasztanowców, wciąż oświetlał podwórko, a wiosenna trawa miała głęboką i miękką barwę jak szmaragdowy atłas.

– Chyba będziemy musieli poczekać do jutra, żeby się dowiedzieć – powiedziała z pewnym żalem. Domostwo McGillivrayów znajdowało się w odległości kilku mil; zanimby tam dotarli, zapadłby mrok, a nawet po okresie roztopów nikt nie wędrował po górach bez konkretnego powodu – trudno było za taki uznać zwykłą ciekawość.

– Pewnie. Chcesz iść do wielkiego domu na kolację? Przyjechał major MacDonald.

– Ach, ten.

Zastanawiała się przez chwilę. Chciała posłuchać nowin, jakie zapewne przywiózł oficer – perspektywa kolacji przyrządzonej przez panią Bug też była kusząca. Z drugiej jednak strony nie miała wielkiej ochoty na spotkania towarzyskie po trzech ponurych dniach, długiej jeździe na koniu i spustoszeniu jej spiżarni.

Uświadomiła sobie, że Roger nie powiedział, czy on chce. Opierając rękę o półkę z coraz mniejszym zapasem zimowych jabłek, bawił się bezwiednie owocem – jego palec wskazujący gładził leniwie żółtą krągłość. Wyczuwała w nim znajomą wibrację, która sugerowała, że taki wieczór w domu – bez rodziców, znajomych, dziecka – ma swoje dobre strony.

Uśmiechnęła się do męża.

– Jak twoja nieszczęsna głowa?

Zerknął na nią przelotnie, a gasnące promienie słońca prześliznęły się po grzbiecie jego nosa i skrzesały zieloną iskierkę w oku. Odchrząknął.

– Możesz ją chyb a pocałować – zaproponował nieśmiało. – Jeśli chcesz.

Wspięła się posłusznie na palce i zrobiła to delikatnie, odgarniając mu z czoła gęste czarne włosy. Wyczuła sporego guza, który nie zdążył jeszcze posinieć.

– Lepiej?

– Nie bardzo. Spróbuj jeszcze raz. Może odrobinę niżej?

Jego dłonie spoczęły na krągłości jej bioder i przyciągnęły ją bliżej. Była niemal tak wysoka jak on; już wcześniej dostrzegła korzyści płynące z odpowiedniego doboru fizycznego, ale świadomość tego faktu uderzyła ją z nową siłą; poruszyła się nieznacznie, czerpiąc z tego przyjemność, Roger zaś odetchnął głęboko.

– Nie dość nisko – powiedział. – Jeszcze trochę.

– Grymaśny jesteś – zauważyła ze zrozumieniem i pocałowała go w usta. Wargi miał ciepłe, ale przywarła do niego woń gorzkich popiołów i mokrej ziemi – tak jak i do niej; wzdrygnęła się leciutko i cofnęła.

Nie zdejmując dłoni z jej pleców, wychylił się i przejechał placem wzdłuż półki, gdzie przewrócił się dzban z syropem klonowym. Potem przesunął palcem po jej wardze i swojej, wreszcie się schylił i pocałował ją. Oboje poczuli, jak wzbiera w nich słodycz.

* * *

– Nie pamiętam, ile czasu upłynęło od chwili, kiedy widziałem cię nagą.

Zamknęła jedno oko i spojrzała na niego sceptycznie.

– Około trzech dni. Coś mi się zdaje, że nie uznałeś tego za godne zapamiętania.

Z wielką ulgą pozbyła się ubrania, które miała na sobie trzy dni i trzy noce. Nawet jednak obnażona, po szybkiej kąpieli, czuła zapach kurzu we włosach i piasek drogi między palcami stóp.

– Och, nie o to mi chodziło. Po prostu już dawno nie kochaliśmy się za dnia. – Leżał na boku, twarzą do niej, i uśmiechał się, przesuwając delikatnie dłonią po głębokim łuku jej talii i krągłości pośladków. – Nie masz pojęcia, jak cudownie wyglądasz, całkiem naga, na tle słońca. Cała w złocie, jakbyś była w nim zanurzona.

Przymknął oko, ona zaś pomyślała, że jej widok go oślepia. Poruszyła się, a słońce zaświeciło mu w twarz; jego źrenica błysnęła w ułamku sekundy niczym szmaragd, nim zdążył przymknąć powiekę.

– Hmm. – Wysunęła leniwie dłoń i przyciągnęła jego głowę, by go pocałować.

Wiedziała, o co mu chodzi. To było dziwne – prawie nieprzyzwoite w jakiś przyjemny sposób. Najczęściej kochali się nocą, kiedy Jem już zasnął; szeptali do siebie w cieniach rzucanych przez ogień, odnajdywali się w szeleszczących, sekretnych warstwach kołder i koszul nocnych. I choć Jem spał nieodmiennie jak kamień, zawsze byli świadomi oddychającego wzgórka na łóżku tuż obok.

I teraz, pod nieobecność synka, też go wyczuwała. To było dziwne – przebywać z dala od chłopca, nie myśleć bezustannie o tym, gdzie akurat jest, nie czuć, że jego ciało to małe, ruchliwe przedłużenie jej własnej istoty. Ta swoboda wydawała się oszałamiająca, ale jednocześnie rodziła w niej niepokój, jakby zagubiło się coś cennego.

Zostawili drzwi otwarte, by pełniej cieszyć się dotykiem światła i powietrza na swej skórze. Słońce jednak zdążyło już niemal zniknąć i choć otoczenie skąpane było w barwie miodu, przenikał je cień zimna.

Nagły powiew wiatru poruszył kawałkiem skóry zawieszonej w oknie i przemknął po izbie, zatrzaskując drzwi i pogrążając ich w niespodziewanej ciemności.

Brianna westchnęła głośno. Roger mruknął zaskoczony, zsunął się z łóżka i ruszył w stronę drzwi. Otworzył je na oścież, ona zaś zachłysnęła się strumieniem powietrza i wieczornego blasku, uświadamiając sobie dopiero teraz, że wstrzymała oddech, gdy zapadła ciemność; miała wrażenie, że znalazła się w grobie.

Zdawało się, że Roger odczuwa to samo. Stał na progu, opierając się o framugę, a wiatr szarpał ciemnymi, kręconymi włosami na jego ciele. Wciąż miał zawiązany z tyłu głowy kucyk; dotąd go nie rozplątał, a ona poczuła nagłą chęć, by podejść do niego, rozsupłać skórzany rzemyk i pogładzić palcami miękką, lśniącą czerń, dziedzictwo po jakimś Hiszpanie z zamierzchłych czasów, którego statek rozbił się na celtyckim wybrzeżu.

Wstała i zrobiła to, jeszcze nim podjęła świadomą decyzję, wyczesując przy okazji palcami żółte bazie i maleńkie gałązki z jego kosmyków. Zadrżał od jej dotyku albo wiatru, ale jego ciało było ciepłe.

– Jesteś opalony jak farmer – zauważyła, zdejmując mu włosek z szyi, i pocałowała twardą nasadę karku.

– Pewnie. A czy nie jestem farmerem?

Jego skóra drgnęła pod jej wargami. Twarz, szyja i przedramiona zbladły podczas zimy, ale wciąż były ciemniejsze niż ciało na plecach i barkach – wokół talii też utrzymywała się niewyraźna linia, oddzielając jasną barwę torsu od uderzającej bladości bioder.

Ujęła w dłonie jego pośladki, czerpiąc radość z ich wysokiej, krągłej twardości, a on odetchnął głęboko, wyginając się odrobinę do tyłu; przylgnęła piersiami do jego pleców i wsparła brodę na ramieniu, by wyjrzeć na zewnątrz.

Wciąż było jasno, ale dzień już zamierał. Ostatnie długie promienie tonącego słońca przebijały się przez konary kasztanowców, a miękka wiosenna zieleń ich liści płonęła zimnym ogniem, oślepiająca ponad coraz dłuższymi cieniami. Zapadł niemal wieczór, ale była wiosna; wciąż odzywały się ptaki, gawędząc i oddając się zalotom. Z pobliskiego lasu dobiegał śpiew drozda, składanka tryli, płynnych pasaży i dziwnych krzyków; Brianna pomyślała, że drozd musiał pobierać nauki u kota jej matki.

Powietrze zaczęło szczypać, poczuła na ramionach i udach gęsią skórkę – ale ciało Rogera, do którego się przytulała, było bardzo ciepłe. Objęła go w pasie, przesuwając leniwie palcami dłoni po gęstych i kręconych włosach na brzuchu.

– Na co patrzysz? – spytała cicho, ponieważ jego wzrok skierowany był ku przeciwległemu krańcowi podwórza, gdzie z lasu wyłaniał się trakt, tonąc w cieniu rzucanym przez sosny. Nikogo tam nie dostrzegła.

– Wypatruję węża niosącego jabłka – odparł i roześmiał się, a potem odchrząknął. – Jesteś głodna, Ewo?

Opuścił dłoń, by mogli spleść palce.

– Odrobinę. A ty?

Musiał być wygłodzony; zjedli tylko coś pospiesznie w drodze.

– Tak, ale... – zawahał się, mocniej ściskając jej dłoń. – Pomyślisz pewnie, że zwariowałem, ale... czy miałabyś coś przeciwko temu, gdybym poszedł wieczorem po małego, zamiast czekać do rana? Czułbym się lepiej, gdyby już tu był.

Odpowiedziała mu uściskiem dłoni, podniesiona nagle na duchu.

– Pójdziemy razem. Wspaniały pomysł.

– Może i tak, ale pamiętaj, że do McGillivrayów jest prawie pięć mil. Zanim tam dotrzemy, zapadnie noc.

Uśmiechał się jednak, a jego ciało musnęło jej piersi, gdy odwrócił się do niej. Coś poruszyło się tuż przed jej twarzą i Brianna cofnęła się gwałtownie. Maleńka gąsienica, zielona jak liście, którymi się żywiła, ruchliwa na tle jego ciemnych włosów, zwinęła się w literę S, na próżno szukając kryjówki.

– Co? – Roger spojrzał z ukosa, by dostrzec to, na co patrzyła Brianna.

– Znalazłam twojego węża. Przypuszczam, że i on szuka jabłka.

Podstawiła gąsienicy palec, wyszła na zewnątrz i przykucnęła, by robak mógł wpełznąć na źdźbło trawy, tak jaskrawozielone jak on. Ale trawa była już skąpana w cieniu. Słońce zaszło w okamgnieniu za horyzontem, a las stracił wszelkie barwy życia.

Brianna poczuła w nozdrzach woń dymu; płynęła z komina w wielkim domu, ale zapach spalenizny ścisnął jej gardło. Nagle niepokój się nasilił. Światło gasło, nadchodziła noc. Drozd umilkł, a las wydawał się tajemniczy i groźny.

Wyprostowała się i przesunęła dłonią po włosach.

– W takim razie chodźmy.

– Nie chcesz przedtem zjeść kolacji? – Roger popatrzył na nią zaskoczony, trzymając spodnie w dłoniach.

Potrząsnęła głową; po jej nogach wspinał się chłód.

– Nie. Ruszajmy.

Zdawało się, że nic nie ma znaczenia, że najważniejsze to odzyskać Jema i znów być razem jak prawdziwa rodzina.

– W porządku – zgodził się Roger, wciąż patrząc na nią uważnie. – Ale chyba najpierw powinnaś przysłonić się listkiem figowym. Na wypadek gdybyśmy spotkali po drodze anioła z ognistym mieczem.

5. Cienie, które rzuca ogień

Pozostawiłam Iana i Rolla na łasce dobrotliwości pani Bug – niechby spróbował jej powiedzieć, że nie chce chleba i mleka – a sama zasiadłam do spóźnionej kolacji: gorącego, świeżego omleta, w którym krył się nie tylko ser, ale i kawałki solonego bekonu, szparagi i grzyby, wszystko przyprawione młodą cebulką.

Jamie i major skończyli już swój posiłek i teraz siedzieli przy kominku, otoczeni towarzyską wiązką dymu z glinianej fajki oficera. Najwidoczniej Jamie opowiedział właśnie ponurą tragedię, gdyż MacDonald marszczył czoło i potrząsał ze współczuciem głową.

– Biedacy! Uważa pan, że zrobili to bandyci, którzy napadli pańskiego siostrzeńca?

– Owszem – odparł Jamie. – Wolałbym nie myśleć, że po górach włóczą się dwie takie bandy. – Zerknął w stronę okna zamkniętego starannie przed nocą, a ja zauważyłam nagle, że zdjął znad kominka swoją dubeltówkę i machinalnie czyści naoliwioną szmatką pozbawioną muszki lufę. – Mam rozumieć, a charaid, że słyszał pan o podobnych zdarzeniach?

– O trzech. Co najmniej.

Fajka majora przygasała, więc zaciągnął się mocno; tytoń w główce rozjarzył się i błysnął czerwienią.

Zastygłam z kawałkiem grzyba w ustach, poruszona niespodziewaną myślą. Do tej chwili nie przyszło mi do głowy, że jakaś tajemnicza banda uzbrojonych mężczyzn grasuje swobodnie i napada na przypadkowe domostwa.

Najwidoczniej jednak przyszło to do głowy Jamiemu; wstał, zawiesił strzelbę z powrotem na hakach, dotknął dla pewności wiszącego wyżej karabinu, potem zbliżył się do szafki, gdzie trzymał broń krótką i kasetę z dwoma eleganckimi pistoletami do pojedynków.

MacDonald przyglądał mu się z uznaniem, wydmuchując chmury miękkiego niebieskiego dymu, podczas gdy Jamie wykładał metodycznie broń, ładownicę, formy do kul, wyciory, szmatki i pozostałe rekwizyty osobistego uzbrojenia.

– Ohoho – mruknął major, wskazując głową jeden z pistoletów, zgrabną broń o długiej lufie, kolbie pokrytej ślimacznicą i posrebrzanych częściach. – Bardzo ładny egzemplarz, pułkowniku.

Jamie, na dźwięk słowa „pułkownik”, rzucił MacDonaldowi szybkie spojrzenie, ale odpowiedział spokojnie:

– Och, to piękna sztuka. Ale jest celna tylko na jakieś dwa kroki. Nagroda w wyścigu konnym – dodał niedbale, by MacDonald nie wziął go za głupca, który zapłacił dużą sumę za taką zabawkę. Sprawdził jednak zamek skałkowy, a potem odłożył pistolet na bok.

– Gdzie zdarzyły się te napady? – spytał od niechcenia, sięgając po formę do kul.

Znów zaczęłam przeżuwać jedzenie, ale spojrzałam pytająco na majora.

– Proszę pamiętać, że tylko o tym słyszałem – uprzedził MacDonald, wyjmując na chwilę fajkę z ust, by niemal natychmiast wsunąć ją między wargi i pyknąć. – Dom niedaleko Salem, spalony do szczętu. Ludzie nazwiskiem Zinzer. Niemcy.

Pociągnął mocno z cybucha, aż zapadły mu się policzki.

– To było w lutym, pod koniec miesiąca – ciągnął. – Potem, trzy miesiące później, prom na rzece Yadkin, na północ od Woram’s Landing; dom obrabowany, przewoźnik zabity. A ten trzeci... – urwał, pykając gwałtownie z fajki; zerknął na mnie, potem spojrzał na Jamiego.

– Mów, przyjacielu – zachęcił go po gaelicku Jamie. – Widziała więcej okropności niż pan.

Przytaknęłam, nabierając na widelec odrobinę jajka. Major zakaszlał.

– Ano cóż. Uczciwszy pani uszy, madam... znalazłem się akurat w... hmm... pewnym przybytku w Edenton...

– W burdelu? – wtrąciłam. – Ależ tak, majorze. Proszę mówić.

Co też uczynił pospiesznie, czerwieniąc się pod peruką.

– Och... mówiąc ściśle, miła pani, jedna z tamtejszych dziewcząt powiedziała mi, że została uprowadzona z domu przez bandytów, którzy dokonali nagłego napadu w biały dzień. Mieszkała tylko ze starą babcią; zabili kobietę i spalili dom.

– Powiedziała, kto to zrobił? – spytał Jamie, który obrócił stołek w stronę paleniska i właśnie roztapiał ołów w chochli, żeby przelać go do formy.

– Mhm. – Rumieniec na policzkach majora się pogłębił, a dym zaczął dobywać się z fajki tak intensywnie, że z trudem dostrzegałam rysy jego twarzy.

Jak się okazało – opowiadając, pokasływał często i kluczył – nie uwierzył wówczas dziewczynie albo był zbyt zajęty korzystaniem z jej wdzięków, by zwracać uwagę na to, co mówi. Uznawszy to za jedną z historyjek, jakimi dziwki raczą klientów, by wzbudzić sympatię i zasłużyć na jeszcze jedną szklaneczkę genevy, nie miał zamiaru wypytywać o szczegóły.

– Ale jak usłyszałem przypadkiem o innych podpaleniach... No cóż, drodzy państwo, miałem to szczęście, że gubernator powierzył mi, by się tak wyrazić, zadanie śledzenia wszelkich niepokojów na pograniczu. I pomyślałem sobie, że te wszystkie przypadki nie są być może takim zbiegiem okoliczności, na jaki wyglądają.

Wymieniliśmy z Jamiem szybkie spojrzenia, on wyraźnie rozbawiony, ja zrezygnowana. Jamie zawsze mnie zapewniał, że MacDonald – oficer kawalerii w dyspozycji dowództwa, który przetrwał jako najemnik – zdoła nie tylko przeżyć odejście gubernatora Tryona, ale zapewnić sobie jakieś stanowisko w nowych władzach, właśnie teraz, gdy Tryon wyjechał, by objąć wyższą funkcję gubernatora Nowego Jorku. „To pan losu, ten nasz Donald” – powiedział.

Izbę zaczął wypełniać zapach gorącego ołowiu, mieszając się z dymem z fajki majora i tłumiąc swojską kuchenną woń pieczonego chleba, gotowanej strawy, suszonych ziół, proszku do szorowania i mydła ługowego.

Ołów topi się gwałtownie; w jednej sekundzie jakaś odkształcona kula alb o wygięty guzik spoczywa w chochli, a w następnej znika, w jego miejsce zaś pojawia się maleńka kałuża połyskującego niewyraźnie metalu. Jamie przelał ostrożnie roztopiony metal do formy, odwracając twarz od oparów.

– Dlaczego myśli pan, że to Indianie?

– No cóż, tak powiedziała ta dziwka w Edenton. Twierdziła, że kilku spośród tych, którzy spalili dom i uprowadzili ją, to byli czerwonoskórzy. Ale jak już wspominałem, w owym czasie nie przywiązywałem szczególnej wagi do jej słów.

Jamie wydał typowy dla Szkotów gardłowy dźwięk, co miało dowodzić, że przyjmuje informację do wiadomości z zastrzeżeniami.

– I kiedy to spotkał pan tę dziewczynę, Donaldzie, i usłyszał jej historię?

– Tuż przed Bożym Narodzeniem. – Major pogrzebał poplamionym palcem w główce fajki, nie podnosząc wzroku. – A kiedy bandyci napadli na jej dom? Nie powiedziała, ale myślę... chyba niewiele wcześniej. Wciąż była jeszcze... całkiem, hmm... całkiem świeża.

Zakaszlał i uchwycił moje spojrzenie, wstrzymał oddech, znów zakaszlał, tym razem z wysiłkiem, czerwieniąc się na twarzy.

Jamie zacisnął usta i pochylił głowę; uderzeniem otworzył formę, by wrzucić do paleniska nowo uformowaną kulę.

Odłożyłam widelec; czułam, jak ulatniają się resztki mojego apetytu.

– Jak to się stało? – spytałam stanowczym tonem. – Jak ta młoda kobieta trafiła do burdelu?

– No cóż, sprzedano ją, madam. – MacDonald wciąż miał zarumienione policzki, ale panował już nad wyrazem twarzy i mógł teraz na mnie spojrzeć. – Zbóje. Sprzedali ją handlarzowi na rzece, jak wyjaśniła, kilka dni po uprowadzeniu. Trzymał ją przez pewien czas na swojej łodzi, ale potem zjawił się jakiś człowiek w interesach, spodobała mu się, więc ją kupił... – urwał i wsunął fajkę w usta, zaciągając się mocno.

– Rozumiem.

Rozumiałam; kawałek omleta, który zdążyłam zjeść, zalegał mi małą twardą kulą w żołądku. „Jeszcze całkiem świeża”. Jak długo to trwa? – zastanawiałam się. Jak długo może przeżyć kobieta, przekazywana z rąk do rąk, z popękanych desek pokładu rzecznej łodzi wprost na podniszczony siennik w wynajętym pokoju, dostając tylko tyle, ile trzeba, by nie umrzeć? Całkiem możliwe, że burdel w Edenton wydał jej się jakimś rajem, gdy tam trafiła. Ta myśl nie wzbudziła jednak we mnie żadnych cieplejszych uczuć wobec MacDonalda.

– Pamięta pan przynajmniej jej imię, majorze? – spytałam z lodowatą uprzejmością.

Wydało mi się, że usta Jamiego drgnęły, ale nie odrywałam wzroku od MacDonalda.

Wyjął fajkę z ust, wypuścił długi strumień dymu, a potem spojrzał mi w twarz; oczy miał bladoniebieskie, spojrzenie bezpośrednie.

– Prawdę powiedziawszy, madam, nazywam je wszystkie „Polly” – wyznał. – To oszczędza kłopotu, rozumie pani.

Od odpowiedzi – czy czegoś gorszego – uwolniła mnie pani Bug, która wróciła właśnie z pustą miseczką.

– Chłopak zjadł i teraz śpi – oznajmiła.

Przeniosła ostre spojrzenie z mojej twarzy na talerz. Otworzyła usta, marszcząc czoło, ale w tej chwili zerknęła na Jamiego; wydawało się, że wydał jej jakieś bezgłośne polecenie, ponieważ nie odezwała się, tylko zabrała mój talerz z krótkim „uf!”.

– Pani Bug – zwrócił się do niej cichym głosem Jamie. – Zechce pani teraz poprosić Archa, żeby tu przyszedł? A także Rogera Maca, jeśli nie sprawi to pani zbyt wiele kłopotu?

Przesunęła wkoło spojrzeniem małych czarnych oczu; zmrużyła je, zatrzymując wzrok na majorze. Podejrzewała bez wątpienia, że jeśli coś się święci, kryje się za tym właśnie on.

– Dobrze – odparła i wyraźnie rozczarowana moim brakiem apetytu odłożyła naczynia i wyszła, zatrzaskując drzwi.

– Woram’s Landing – zwrócił się Jamie do majora, podejmując rozmowę jakby nigdy nic. – I Salem. Jeśli to ci sami ludzie, to młody Ian spotkał ich w lesie, o dzień drogi stąd na zachód. To możliwe.

– Możliwe, że ci sami? Ano tak, to by się zgadzało.

– Jest wczesna wiosna – zauważył Jamie i spojrzał w okno; zapadła już ciemność, okiennice były zamknięte, ale do wnętrza przenikał zimny wiatr i poruszał sznurkami, na których suszyłam grzyby – ciemne pomarszczone kształty kołysały się na tle drewnianej ściany niczym mali tancerze.

Wiedziałam, co ma na myśli. Zimą podłoże w górach było nie do przebycia; w wysoko położonych przełęczach wciąż zalegał śnieg, a niższe partie dopiero przed kilkoma tygodniami zaczęły się zazieleniać. Jeśli działała jakaś zorganizowana grupa rabunkowa, to dopiero teraz mogła zejść na niziny, po długiej zimie spędzonej na pogórzu.

– Owszem – zgodził się MacDonald. – Chyba należałoby ostrzec ludzi. Ale może zanim zjawią się ci, po których pan posłał, sir... powinniśmy pomówić o tym, co mnie tu sprowadza?

– Ach tak? – Jamie obserwował uważnie połyskliwy strumień ołowiu, który wlewał do formy. – Oczywiście, Donaldzie. Przypuszczałem, że nie fatygowałby się pan taki szmat drogi w jakiejś błahej sprawie. Cóż to takiego?

MacDonald uśmiechnął się niczym rekin; wreszcie doszliśmy do sedna.

– Dobrze pan sobie tutaj radzi, pułkowniku. Ile rodzin osiedliło się dotąd na pańskiej ziemi?

– Trzydzieści cztery – odparł Jamie. Nie podniósł wzroku, tylko wrzucił kulę do popiołu.

– Może znajdzie się jeszcze trochę miejsca dla kilku następnych? – MacDonald wciąż się uśmiechał. Otaczały nas tysiące mil dzikiego pustkowia; nieliczne gospodarstwa na Fraser’s Ridge to zaledwie początek – i mogły zniknąć jak dym. Pomyślałam o chacie Holendrów i zadrżałam. Wciąż czułam w głębi gardła gorzką, duszącą woń spalonego ciała; nawet smak omletu jej nie stłumił.

– Być może – odparł spokojnie Jamie. – Nowi emigranci ze Szkocji, co? Aż zza Thurso?

Spojrzeliśmy na niego zdumieni.

– Skądże u diabła, już pan wie? – spytał MacDonald. – Sam usłyszałem o tym dopiero dziesięć dni temu!

– Spotkałem wczoraj pewnego człowieka we młynie – wyjaśnił Jamie, sięgając po chochlę. – Dżentelmena z Filadelfii, który zamierza zbierać w górach rośliny. Przyjechał z Cross Creek i widział ich. – Drgnął mu kącik ust. – Zdaje się, że narobili trochę zamieszania w Brunswicku i nie poczuli się mile widziani, więc ruszyli w górę rzeki na łodziach płaskodennych.

– Trochę zamieszania? Co takiego zrobili? – spytałam.

– Widzi pani, madam – zaczął wyjaśniać major – mnóstwo ludzi przypływa teraz ze Szkocji. Całe wioski upchnięte w ładowniach statków; a kiedy schodzą na ląd, wyglądają jak rozbitkowie. Na wybrzeżu nikt ich nie oczekuje, a miejscowi pokazują sobie tych nieszczęśników palcami i szydzą z ich dziwacznego ubioru, prawie wszyscy wsiadają więc od razu na barkę albo łódź i ruszają na Cape Fear. W Campbelton i Cross Creek żyją ludzie, z którymi mogą przynajmniej pogadać. – Uśmiechnął się do mnie szeroko i wytarł smugę brudu z kurtki munduru. – Dla ludzi w Brunswicku ci wychudzeni górale to niezwykły widok, i nic dziwnego, skoro wcześniej mieli do czynienia z tak cywilizowanymi Szkotami jak pani mąż i jego ciotka.

Wskazał głową Jamiego, który zrewanżował mu się nieznacznym ironicznym ukłonem.

– No cóż, względnie cywilizowanymi – mruknęłam. Nie miałam ochoty wybaczyć mu tej dziwki w Edenton. – Ale...

– Jak słyszałem, ledwie mówią po angielsku – ciągnął pospiesznie major. – Zjawił się Farquard Campbell, żeby z nimi pomówić, i zabrał ich do Campbelton. Inaczej chyba wciąż kłębiliby się na nabrzeżu, nie mając pojęcia, co robić ani dokąd się udać.

– I co Campbell z nimi począł? – zainteresował się Jamie.

– Och, rozlokował ich wśród swoich znajomych w Campbelton, ale to kiepskie rozwiązanie na dłuższą metę, sam pan rozumie – wzruszył ramionami MacDonald.

Campbelton było niewielką osadą niedaleko Cross Creek, skupioną wokół dobrze prosperującego sklepu Farquarda Campbella, a okoliczne ziemie były całkowicie zasiedlone – głównie przez Campbellów. Farquard miał ośmioro dzieci, z których większość wstąpiła już w związki małżeńskie i odznaczała się taką samą płodnością jak ojciec.

– Oczywiście – zgodził się Jamie ostrożnie. – Ale oni pochodzą z północnego wybrzeża. To rybacy, Donaldzie, nie rolnicy.

– Owszem, ale będą musieli się zmienić, prawda? – MacDonald wskazał drzwi i widoczny w dali las. – W Szkocji nie mają już niczego. Przyjechali tutaj i muszą to wykorzystać. Można się nauczyć uprawiania ziemi, to pewne.

Jamie nie wyglądał na przekonanego, ale major nie krył entuzjazmu.

– Widziałem, jak niejeden chłopak, rybak albo oracz staje się żołnierzem i mężczyzną, i mógłbym się założyć, że z panem też tak było. Uprawa nie jest chyba trudniejsza od żołnierki?

Jamie, słysząc to, uśmiechnął się nieznacznie; porzucił ziemię, mając dziewiętnaście lat i przez następnych kilka, nim powrócił do Szkocji, walczył jako najemnik we Francji.

– No cóż, może to i prawda, Donaldzie. Ale rzecz w tym, że jak ktoś jest żołnierzem, to słucha od świtu do nocy, co należy robić. A kto ma powiedzieć tym biedakom, z którego końca doi się krowę?

– Zapewne ty, jak się spodziewam – rzuciłam pod jego adresem i przeciągnęłam się, rozluźniając plecy zesztywniałe od długiej jazdy. Spojrzałam na MacDonalda. – W każdym razie przypuszczam, że do tego właśnie pan zmierza, majorze.

– Pani urok ustępuje jedynie pani bystrości, madam – oświadczył MacDonald, kłaniając się szarmancko. – Owszem, w rzeczy samej. Wasi ludzie to górale i jednocześnie farmerzy; będą mogli dogadać się z tymi przybyszami w ich języku, pokazać, co i jak. Innymi słowy, pomóc im osiedlić się tutaj.

– Wielu ludzi w kolonii ma ziemię – zauważył Jamie. – A większość z nich mieszka znacznie bliżej Campbelton.

– Owszem, ale u was jest dużo ziemi leżącej odłogiem, która wymaga karczowania.

Przekonany najwidoczniej o słuszności swych racji, MacDonald rozsiadł się wygodnie i sięgnął po odstawiony kufel piwa.

Jamie spojrzał na mnie, unosząc brwi. To prawda, że mamy sporo ziemi: dziesięć tysięcy akrów, a z tego tylko niewielka część pod uprawami. Prawda też, że cała kolonia cierpi na brak rąk do pracy, ale najbardziej w górach, gdzie ziemia nie nadaje się pod uprawę tytoniu czy ryżu, przy których mogą pracować niewolnicy.

Mimo wszystko jednak...

– Trudność, Donaldzie, polega na tym, jak ich osiedlić. – Jamie pochylił się, by wrzucić do popiołu następną kulę, po czym wyprostował się i założył za ucho niesforny kosmyk włosów. – Mam ziemię, ale niewiele więcej. Nie można przenieść ludzi prosto ze Szkocji w taką dzicz i oczekiwać, że zdołają się tu urządzić. Nie mógłbym nawet dać im butów i odzienia, jakie powinni mieć najmici, a co dopiero narzędzi. Jak miałbym żywić ich z żonami i dziećmi przez całą zimę? Zapewnić im ochronę?

Uniósł wymownym gestem chochlę, potrząsnął głową i wrzucił do paleniska jeszcze jedną ołowianą kulkę.

– Ach, ochrona. No cóż, skoro już pan o tym wspomniał, przejdę do następnej sprawy. – MacDonald nachylił się i oznajmił, zniżając konfidencjonalnie głos, choć nikt nie podsłuchiwał: – Mówiłem, że jestem człowiekiem gubernatora, prawda? Polecił mi objeżdżać zachodnią część kolonii i mieć oczy szeroko otwarte. Wciąż działają regulatorzy, poza tym... – rozejrzał się podejrzliwie, jakby oczekując, że któryś wyłoni się nagle z kominka – słyszał pan o komitetach bezpieczeństwa?

– Co nieco.

– Nie ma jeszcze takiego w okolicy?

– Nic o tym nie wiem.

Ołów się skończył i teraz Jamie przycupnął przy palenisku, żeby wyciągnąć z popiołu świeżo odlane kule; ciepłe światło ognia rzucało czerwony blask na czubek jego głowy. Usiadłam obok niego na ławie i wziąwszy ze stołu woreczek, podsunęłam mu.

– Ach – mruknął MacDonald, wyraźnie zadowolony. – Widzę więc, że zjawiłem się w samą porę.

W wyniku niepokojów związanych z wojną regulacyjną sprzed roku powstała pewna liczba takich nieformalnych grup obywatelskich na wzór podobnych, istniejących w innych koloniach. Jeśli Korona nie jest już w stanie zapewnić bezpieczeństwa mieszkańcom, argumentowano, oni sami muszą wziąć sprawy w swoje ręce.

Nikt już nie wierzył, że szeryfowie mogą utrzymać porządek; dowodziły tego przeróżne skandale, które przyczyniły się do powstania ruchu regulacyjnego. Jednakże komitety, jako organizacje samozwańcze, nie były bardziej godne zaufania niż urzędy szeryfa.

Powstawały też inne komitety, na przykład komitety korespondencyjne, luźne zrzeszenia ludzi, którzy pisali listy, przekazując w ten sposób wieści między koloniami. I to właśnie z tych przeróżnych ugrupowań zwanych komitetami miały się wyłonić zalążki buntu – rodziły się już teraz, gdzieś w głębi zimnej wiosennej nocy.

Jak miałam w zwyczaju – zwłaszcza ostatnio – obliczyłam, ile czasu jeszcze zostało. Zbliżał się kwiecień tysiąc siedemset siedemdziesiątego trzeciego roku, a „w siedemdziesiątym piątym, osiemnasty kwiecień...” – jak pisał Longfellow[2]...

Dwa lata. Ale wojna ma długi lont, ten zaś płonie powoli. Zapalono go w bitwie pod Alamance i jasne, gorące języki pełznącego ognia w Karolinie Północnej były już widoczne – dla tych, którzy wiedzieli, gdzie patrzeć.

Ołowiane kule w mieszku, który trzymałam, przesunęły się i zastukały; zacisnęłam bezwiednie dłoń. Jamie dostrzegł to i dotknął mojego kolana, pospiesznie i lekko, chcąc dodać mi odwagi, potem wziął ode mnie mieszek i zwinął, by włożyć go do ładownicy.

– W samą porę – powtórzył słowa majora i spojrzał na niego. – Co pan przez to rozumie, Donaldzie?

– Któż inny jak nie pan miałby stanąć na czele takiego komitetu, pułkowniku? Zasugerowałem to nawet gubernatorowi.

MacDonald starał się sprawiać wrażenie skromnego, ale bez powodzenia.

– Bardzo uprzejmie z pańskiej strony – oświadczył chłodno Jamie. Spojrzał na mnie wymownie, podnosząc brwi. Stan władzy kolonialnej musiał przedstawiać się jeszcze gorzej, niż podejrzewał, skoro gubernator Martin nie tylko tolerował istnienie takich komitetów, ale nawet sankcjonował po cichu ich działanie.

Z korytarza dobiegło przeciągłe jękliwe westchnienie psiego ziewnięcia; przeprosiłam i poszłam sprawdzić, jak miewa się Ian.

Zastanawiałam się, czy gubernator Martin ma choć blade pojęcie, jakie siły uruchamia. Skłaniałam się ku myśli, że wie, co robi, i że mimo wszystko pragnie, by choć na czele niektórych komitetów stanęli ludzie popierający Koronę podczas wojny regulacyjnej. Nie ulegało jednak wątpliwości, że nie mógł kontrolować wielu takich organizacji, a nawet o nich wiedzieć. Tymczasem kolonia zaczęła wrzeć jak woda w czajniku, a Martin nie dysponował regularnymi oddziałami, lecz jedynie takimi samozwańcami jak MacDonald – i milicją.

Dlatego właśnie major nazywał Jamiego „pułkownikiem”. Poprzedni gubernator, William Tryon, mianował go – wbrew jego woli – dowódcą milicji na obszarze powyżej rzeki Yadkin.

– Hm – mruknęłam do siebie. Ani MacDonald, ani Martin nie byli głupcami. Zachęcając Jamiego do utworzenia komitetu bezpieczeństwa, przypuszczali, że powoła on do służby ludzi, którzy służyli pod nim w milicji – co nie zobowiązywało władz do żadnych świadczeń – czy wyposażenia – a gubernatora do odpowiedzialności za ich działania, ponieważ komitet bezpieczeństwa był organizacją nieformalną. Przyjęcie takiej propozycji narażało Jamiego – i wszystkich nas – na poważne niebezpieczeństwo.

W holu było ciemno, odrobina światła sączyła się tylko z kuchni za moimi plecami i z gabinetu, gdzie płonęła pojedyncza świeczka. Ian spał, zauważyłam jednak, że jest niespokojny, a miękka skóra między jego brwiami boleśnie zmarszczona. Rollo uniósł łeb, zamiatając po podłodze grubym ogonem.

Ian nie odpowiedział, kiedy wymówiłam jego imię, nie zareagował też, gdy położyłam mu dłoń na ramieniu. Potrząsnęłam nim delikatnie, potem mocniej. Dostrzegłam, że zmaga się ze sobą niczym człowiek miotany podwodnymi prądami. Wydawało się, że wciąga go jakaś głębia, ale po chwili drgnął, jakby poczuł w zdrętwiałym ciele ostrze bólu.

Otworzył gwałtownie oczy, ciemne i zagubione, i spojrzał na mnie półprzytomnie.

– Witaj – powiedziałam cicho, czując ulgę, że się ocknął. – Jak się nazywasz?

Od razu dostrzegłam, że nie zrozumiał pytania, i powtórzyłam je cierpliwie. Gdzieś w głębi zamglonych źrenic pojawił się cień zrozumienia.

– Kim jestem? – odezwał się po gaelicku. Powiedział coś jeszcze niewyraźnie w języku Mohawków, potem zatrzepotał powiekami i zamknął oczy.

– Obudź się, Ian – powiedziałam stanowczo, znów nim potrząsając. – Powiedz mi, kim jesteś.

Znów otworzył oczy i spojrzał na mnie spod zmrużonych powiek, nie rozumiejąc.

– Spróbujmy czegoś łatwiejszego. – Podniosłam dwa rozsunięte palce. – Ile palców widzisz?

W jego wzroku pojawił się błysk świadomości.

– Módl się, by Arch Bug tego nie zobaczył, ciociu – odezwał się sennie z cieniem uśmiechu na twarzy. – To bardzo nieładny gest, wiesz.

No cóż, przynajmniej mnie rozpoznał, a także znak V; to już było coś. Musiał też wiedzieć, kim jest, skoro nazwał mnie ciocią.

– Jak się nazywasz? – spytałam ponownie.

– Ian James FitzGibbons Fraser Murray – odparł dość opryskliwie. – Dlaczego wciąż wypytujesz mnie o imię?

– FitzGibbons? – powtórzyłam. – Skąd ty to wziąłeś?

Jęknął i przyłożył sobie dwa palce do powiek, mrugając przy tym.

– To wuj Jamie, do niego miej pretensje – wyjaśnił. – To po jego starym ojcu chrzestnym. Nazywał się Murtagh FitzGibbon, ale moja matka nie chciała, żebym nosił imię Murtagh. Chyba znów będę rzygał – dodał, odejmując dłoń od twarzy.

Uniósł się i zaczął się krztusić nad miską, ale nie zwymiotował, co było dobrym znakiem. Ułożyłam go z powrotem na boku, był blady i lepki od potu; Rollo wspiął się na tylne łapy i oparł przednimi o stół, żeby polizać go po twarzy. Ian chichotał, pojękując jednocześnie, i starał się odepchnąć psa osłabioną ręką.

– Theirig dhachaigh, Okwaho – powiedział.

Theirig dhachaigh znaczyło po gaelicku „idź do domu”, Okwaho zaś było bez wątpienia imieniem Rolla w języku Mohawków. Wydawało się, że Ian plącze się między trzema językami, którymi władał biegle, ale mimo wszystko był dość przytomny. Zmusiwszy go do odpowiedzi na kilka jeszcze bardziej bezsensownych pytań, otarłam mu twarz wilgotną ściereczką, pozwoliłam przepłukać usta rozcieńczonym winem i na koniec go otuliłam.

– Ciociu? – odezwał się sennie, kiedy ruszyłam w stronę drzwi. – Myślisz, że jeszcze kiedyś zobaczę swoją mamę?

Przystanęłam, nie mając pojęcia, co powiedzieć. Ale nie było potrzeby nic mówić; zapadł w sen tak raptownie, jak się to zdarza ludziom, którzy doznali wstrząśnienia mózgu. Nim znalazłam właściwe słowa, oddychał głęboko.

[2] Henry Wadworth Longfellow, Opowieść Gospodarza, tłum. Juliusz Żuławski, Wybór poezji, Warszawa 1975. (Przypisy tłumaczy).

6. Zasadzka

Ian obudził się nagle, zaciskając dłoń na tomahawku. Po chwili zorientował się, że to materiał spodni. Nie miał pojęcia, gdzie się znajduje, i usiadł wyprostowany, próbując dostrzec w ciemności jakieś kształty.

Przez mózg przebiegła mu błyskawica bólu; sapnął głośno i złapał się za głowę. Gdzieś niżej niewidoczny Rollo wydał ciche, pełne niepokoju „uuf”.

Chryste. W nozdrza uderzył go zapach gabinetu ciotki – alkoholu, spalonego knota, suszonych liści leczniczych i obrzydliwych substancji, które nazywała penicyliną. Zamknął oczy, przycisnął czoło do uniesionych kolan i zaczął oddychać powoli przez usta.

Co mu się śniło? Coś groźnego i okrutnego – ale nie powrócił do niego żaden wyraźny obraz, a jedynie wrażenie, że ktoś go tropił, że coś podążało za nim przez las.

Musiał się wysikać, i to szybko. Wymacał krawędź stołu, na którym leżał, i stanął ostrożnie, mrużąc oczy pod wpływem bolesnych błysków w głowie.

Pani Bug zostawiła mu nocnik, pamiętał, jak o tym mówiła, ale świeczka zgasła, a on nie miał najmniejszej ochoty pełznąć po podłodze i szukać naczynia. Niewyraźne światło wskazało mu drzwi; zostawiła je uchylone, a korytarz jarzył się niewyraźnym blaskiem, który płynął z kuchennego paleniska. Dotarł do okna, otworzył je, stanął w strumieniu powietrza chłodnej wiosennej nocy i przymknął z ulgą oczy, opróżniając pęcherz.

Teraz poczuł się znacznie lepiej, ale wraz z odprężeniem uświadomił sobie na nowo mdłości w żołądku i łupanie w głowie. Usiadł, oparł ręce na kolanach i położył na nich głowę; czekał, aż wszystko się uspokoi.

Z kuchni dobiegły jakieś głosy; teraz, kiedy zaczął zwracać na nie uwagę, słyszał je wyraźnie.

To był wuj Jamie i ten MacDonald, a także stary Arch Bug; ciotka Claire też od czasu do czasu wtrącała słowo, a jej angielszczyzna kontrastowała ostro z gardłowymi dźwiękami szkockiego i gaelickiego.

– Chciałby pan zostać agentem do spraw Indian? – spytał MacDonald.

O co chodzi? – zastanawiał się, a potem do niego dotarło. No tak, oczywiście; Korona angażowała ludzi, wysyłała ich do różnych plemion, żeby oferowali podarki, tytoń, noże i temu podobne rzeczy. Opowiadali bzdury o władcy, tak jakby król mógł się zjawić i zasiąść przy ognisku starszyzny podczas nowiu, i mówić jak zwykły człowiek.

Uśmiechnął się ponuro na myśl o tym. Zamiar był dość przejrzysty: namówić Indian do walki u boku Anglików, gdyby zaszła taka konieczność. Ale dlaczego ci w kuchni uważali, że owa konieczność już nadeszła? Francuzi ustąpili, wycofali się do swego północnego siedliska w Kanadzie.

Och. Przypomniał sobie nagle, co Brianna mówiła mu o zbliżających się walkach. Nie wiedział, czy ma jej wierzyć – może jednak miała rację, a wtedy... nie chciał o tym myśleć. Ani o niczym innym.

Przyczłapał Rollo, usiadł i oparł się o niego ciężko. Ian nachylił się i wtulił twarz w gęste futro.

Kiedyś, gdy mieszkał w Snaketown, zjawił się taki agent. Tłusty, mały osobnik o rozbieganych oczkach i drżącym głosie. Pomyślał wtedy, że człowiek ten... Chryste, jak on miał na imię? Mohawkowie nazywali go Cuchnącym Potem, nie bez racji; śmierdział tak, jakby cierpiał na jakąś śmiertelną chorobę... Pomyślał, że człowiek ten w ogóle nie zna Kahnyen’kehaka; nie władał praktycznie ich mową i najwyraźniej spodziewał się, że go lada chwila oskalpują – co uważali za zabawne – i ze dwóch dla żartu udawało, że chcą to zrobić, ale Tewaktenyonh kazał traktować go z szacunkiem. Ian był zmuszony odgrywać rolę tłumacza, co czynił, choć bez szczególnej satysfakcji. Prędzej uznałby się za Mohawka, niż przyznał do jakiegokolwiek powinowactwa z Cuchnącym Potem.

Ale wuj Jamie... jemu poszłoby lepiej. Czy zrobiłby to? Ian nasłuchiwał głosów z umiarkowanym zainteresowaniem, było jasne, że Jamiego nie da się do niczego zmusić. MacDonald mógłby równie dobrze liczyć na cud, pomyślał, słysząc, jak wuj unika odpowiedzi.

Westchnął, objął ramieniem Rolla i jeszcze bardziej wsparł się na zwierzaku. Czuł się okropnie. Myślałby, że umiera, gdyby ciotka Claire nie uprzedziła go, że przez kilka dni będzie kiepsko. Był przekonany, że pozostałaby przy nim, gdyby naprawdę umierał, że nie poszłaby sobie, powierzając go jedynie opiece Rolla.

Okiennice wciąż były otwarte i owiewało go chłodne powietrze, przenikliwe, a zarazem łagodne, jak to wiosenną nocą. Wyczuł, że pies podnosi pysk i węszy; po chwili czworonóg wydał cichy, niecierpliwy skowyt. Opos albo szop.

– No idź – rozkazał, prostując się i popychając lekko psa. – Dam sobie radę.

Pies obwąchał go podejrzliwie i próbował polizać mu tył głowy, gdzie były szwy, ale dał sobie spokój, gdy Ian jęknął i zasłonił ranę dłońmi.

– Idź, powiedziałem!

Trzepnął delikatnie psa, ten prychnął, zrobił jedno kółko, a potem skoczył ponad jego głową i wylądował za oknem, uderzając głucho o ziemię. Ciszę rozdarł pełen przerażenia krzyk, a po chwili rozległ się pospieszny tupot jakichś łap i odgłos masywnych ciał przedzierających się przez zarośla.

Od strony kuchni dobiegł gwar wystraszonych głosów i po chwili Ian usłyszał, jak na korytarz wyszedł wuj Jamie; w sekundę później pchnął drzwi gabinetu.

– Ian? – zawołał cicho. – Gdzie jesteś, chłopcze? Co się dzieje?

Ian wstał, ale oczy zasnuła mu oślepiająca biel; zachwiał się. Wuj Jamie złapał go za ramię i posadził na stołku.

– O co chodzi, chłopcze?

Kiedy odzyskał ostrość wzroku, ujrzał wuja stojącego w świetle korytarza, z karabinem w ręku; Jamie miał na twarzy wyraz troski, ale i rozbawienia, gdy zerknął na otwarte okno. Wciągnął w nozdrza powietrze.

– To nie skunks, jak przypuszczam.

– No, jakieś zwierzę – odparł Ian, dotykając ostrożnie głowy. – Albo Rollo pognał za panterą, albo stratował kota cioci.

– Ach, rozumiem. Lepiej pójdzie mu z panterą. – Wuj odłożył karabin i podszedł do okna. – Mam zamknąć okiennice czy potrzebujesz świeżego powietrza, chłopcze? Kiepsko wyglądasz.

– Czuję się kiepsko – przyznał Ian. – Zostaw otwarte, jeśli możesz, wuju.

– Chcesz się położyć?

Ian zawahał się. Czuł, jak żołądek wciąż mu podskakuje nieprzyjemnie, i miał wielką ochotę znów się położyć, ale gabinet, pełen mocnych woni, połyskujący gdzieniegdzie jakimś ostrzem i tajemniczymi narzędziami, które kojarzyły się z bólem, napawał go niepokojem. Wuj Jamie, domyślając się, w czym rzecz, ujął go za łokieć.

– Chodź, chłopcze. Możesz przespać się na górze w przyzwoitym łóżku, jeśli nie przeszkadza ci towarzystwo majora MacDonalda.

– Nie przeszkadza – zapewnił. – Ale chyba zostanę tutaj. – Machnął ręką w stronę okna. – Rollo pewnie zaraz wróci.

Wuj nie spierał się z nim, za co Ian był mu wdzięczny. Kobiety zawsze robiły zamieszanie. Mężczyźni przyjmowali rzecz do wiadomości i koniec.

Jamie zaprowadził go bezceremonialnie na legowisko, okrył, a potem zaczął tłuc się w ciemności, szukając karabinu, który gdzieś położył. Ian doszedł do wniosku, że trochę zamieszania nie zaszkodzi.

– Możesz mi podać kubek wody, wuju Jamie?

– Co? Ależ tak.

Ciocia Claire zostawiła dzbanek tuż obok stołu. Rozległ się kojący plusk wody; poczuł przy swoich ustach brzeg naczynia, a na plecach dłoń wuja, który go podtrzymywał. Nie potrzebował tego, ale nie sprzeciwiał się, dotyk był ciepły i uspokajający. Nie zdawał sobie sprawy, jak bardzo przemarzł od nocnego powietrza, i teraz wstrząsnął nim dreszcz.

– Wszystko w porządku, chłopcze? – spytał cicho wuj, zaciskając dłoń na ramieniu Iana.

– Tak, doskonale. Wuju Jamie?

– Aha?

– Czy ciocia Claire mówiła ci... o wojnie? To znaczy tej, która się zbliża. Z Anglią.

Przez chwilę panowała cisza; wysoka sylwetka wuja znieruchomiała na tle światła płynącego zza drzwi.

– Mówiła – odparł i cofnął dłoń. – A tobie?

– Nie. Kuzynka Brianna mi mówiła. – Położył się na boku, zważając na obolałą głowę. – Wierzysz im?

Tym razem nie wyczuł wahania.

– Ano wierzę.

Wuj oznajmił to z typową dla siebie, chłodną rzeczowością, ale jego ton sprawił, że Ianowi podniosły się włosy na karku.

– No tak. W porządku.

Poduszka z gęsiego puchu była miękka pod jego policzkiem i pachniała lawendą. Poczuł na głowie dłoń, która odsunęła mu zmierzwione włosy sprzed twarzy.

– Nie przejmuj się tym, Ian – powiedział cicho wuj. – Mamy jeszcze czas.

Wziął karabin i wyszedł. Ian widział ze swego miejsca podwórze, drzewa przy krawędzi wzniesienia, zbocze Black Mountain, a jeszcze dalej czarne, rozgwieżdżone niebo.

Usłyszał, jak otwierają się drzwi na tyłach domu, a po chwili dotarł do niego głos pani Bug, zagłuszający innych.

– Nie ma ich w domu – powiedziała bez tchu. – W chacie ciemno, śladu ognia w kominku. Gdzie oni się wybrali o tej porze?

Zastanawiał się półprzytomnie, o kogo chodzi, ale nie wydawało się to szczególnie ważne. Jeśli pojawiły się jakieś kłopoty, był pewien, że wuj Jamie się tym zajmie. Myśl ta przyniosła ukojenie; poczuł się jak mały chłopiec, który leży bezpiecznie w łóżku i słyszy z zewnątrz głos ojca rozmawiającego z jakimś dzierżawcą w chłodnej ciemności szkockiego poranka.

Zaczęło go z wolna ogarniać ciepło; wkrótce zasnął.

* * *

Księżyc zaczął już wschodzić, kiedy wyruszyli. Bogu dzięki, pomyślała Brianna. Gdy jednak wielka złota kula pożeglowała ze swej gwiezdnej kołyski i rozświetliła niebo, szlak pod ich stopami pozostał skąpany w nieprzeniknionej czerni nocnego lasu.

Czerni, która jednak nie była milcząca. Nad ich głowami szeleściły ogromne drzewa, w mroku popiskiwały i węszyły drobne stworzenia, a chwilami tuż obok rozlegał się ledwie słyszalny trzepot nietoperza, który budził w niej lęk, jakby nagle cząstka nocy uwolniła się i przybrała skrzydła.

– Twój pan to lękliwy osobnik – odezwał się Roger, kiedy sapnęła ze strachu i przywarła do niego, nawiedzona po raz kolejny przez latającą zjawę.

– Mój pan to... troskliwy osobnik – odparła, ściskając mu dłoń. – Dziękuję.

Zanosiło się na to, że spędzą noc na własnych pelerynach przy palenisku McGillivrayów, nie zaś otuleni pościelą w swoim łóżku – ale wiedziała, że przynajmniej będą mieć przy sobie Jammy’ego.

Ścisnął jej dłoń w odpowiedzi. Jego ręce były duże i silne; dodawały jej odwagi w tej ciemności.

– Nie ma za co. Ja też chcę, żeby był z nami. Taką noc rodzina powinna spędzić razem, w jednym miejscu. Tak jest bezpieczniej.

Mruknęła tylko cicho, dając mu do zrozumienia, że się zgadza i jest rada, ale chciała podtrzymać rozmowę, zarówno by wzmocnić poczucie wzajemnej więzi, jak i odgrodzić się na chwilę od nocy.

– Mój pan był bardzo elokwentny – powiedziała ostrożnie. – Tam nad mogiłą, przy pochówku tych biednych ludzi.

Roger parsknął; dostrzegła parę jego oddechu w nocnym powietrzu.

– Twój pan był bardzo zakłopotany. Przez twojego ojca!

Uśmiechnęła się, pewna, że jej nie widzi.

– Poszło ci bardzo dobrze – pochwaliła łagodnie.

– Mhm – rzucił krótko i parsknął. – Co do elokwencji... jeśli można w ogóle o niej mówić, nie była moja. Cytowałem tylko fragmenty jakichś psalmów. Nie wiem nawet których.

– Nie szkodzi. Ale dlaczego wybrałeś akurat te słowa? Wydawało mi się, że zmówisz Modlitwę Pańską albo może przytoczysz psalm dwudziesty trzeci. Wszyscy go znają.

– Rzeczywiście – przyznał. – Miałem taki zamiar. Ale kiedy już zacząłem...

Zawahał się, a ona ujrzała w swej pamięci surowe, zimne mogiły i zadrżała, wyczuwając woń spalenizny. Ścisnął mocniej jej palce i przyciągnął ją bliżej, ujmując ją za łokieć.

– Nie wiem – powiedział szorstko. – Wydawały się... jakby bardziej właściwe.

– Były właściwe – odparła cicho, ale nie drążyła dalej tematu, tylko nakierowała rozmowę na swój ostatni projekt inżynierski, pompę ręczną, służącą do czerpania wody ze studni.

– Gdybym miała odpowiedni materiał na rurę, mogłabym bez trudu doprowadzić wodę do samego domu! Zgromadziłam już dość dużo drewna na porządny zbiornik, jeśli tylko uda mi się namówić Ronniego na obróbkę – żebyśmy przynajmniej mogli brać prysznic z deszczówki. Ale wydrążać pnie drzew... – urwała. Metoda ta była stosowana przy krótkich przewodach. – Potrzebowałabym wielu miesięcy, żeby przygotować materiały konieczne, by doprowadzić wodę ze studni, a co dopiero ze strumienia. Zdobycie blachy miedzianej nie jest możliwe. Nawet gdyby było nas stać, ściągnięcie jej aż z Wilmington byłoby...

Machnęła ręką, wyrażając tym gestem niezadowolenie ze skomplikowanej natury przedsięwzięcia.

Zastanawiał się nad tym przez chwilę; towarzyszył im rytmiczny, kojący odgłos ich kroków na skalnym podłożu.

– No cóż, starożytni Rzymianie używali do tego betonu; opis znajdziesz u Pliniusza.

– Wiem. Ale to wymaga odpowiedniego piasku, którego akurat nie mamy. I wapna niegaszonego, którego też nie mamy. I...

– No dobrze, a glina? – przerwał jej. – Widziałaś ten talerz na weselu Hildy? Duży brązowoczerwony, z pięknym wzorem?

– Tak – odparła. – Dlaczego pytasz?

– Ute McGillivray mówiła, że przywiózł go ktoś z Salem. Nie pamiętam, jak się nazywał, ale to ponoć był jakiś mistrz sztuki garncarskiej.

– Mogę się założyć o wszystko, że tak nie mówiła!

– No dobrze, słowa nie są ważne. – Ciągnął, niezrażony: – Chodzi o to, że robi to tutaj. Nie przywozi gotowych wyrobów z Niemiec. W okolicy musi więc być glina nadająca się do wypalania.

– Ach tak, rozumiem. Hmm. No cóż, niezły pomysł.

Rzeczywiście, był to niezły pomysł, w dodatku zajął ich przez resztę drogi.

Zeszli już ze wzniesienia i znajdowali się w odległości ćwierć mili od domu McGillivrayów, kiedy Brianna poczuła mrowienie na karku. Mogła to być jedynie jej wyobraźnia; po tym, co zobaczyli w tamtej opustoszałej dolinie, ciemność lasu zdawała się nabrzmiewać groźnie i Brianna spodziewała się zasadzki za każdym zakrętem drogi, oczekując w napięciu niespodziewanego ataku.

Po chwili usłyszała, jak coś trzasnęło wśród drzew po prawej stronie – odgłos pękania suchej gałązki. Z pewnością nie był to wiatr ani zwierzę. Rzeczywiste niebezpieczeństwo miało swój specyficzny smak, ostry jak sok cytrynowy, w przeciwieństwie do owoców zrodzonych przez wyobraźnię, mdłych jak lemoniada.

Zacisnęła ostrzegawczo dłoń na ramieniu Rogera, a on zatrzymał się gwałtownie.

– Co? – wyszeptał, opierając dłoń na rękojeści noża. – Gdzie?

Najwidoczniej niczego nie dosłyszał.

Do diabła, dlaczego nie wzięła ze sobą broni albo przynajmniej sztyletu? Miała tylko scyzoryk, który zawsze nosiła w kieszeni – i to, co mogła znaleźć w lesie.

Nachyliła się ku Rogerowi i wskazała kierunek, on zaś podążył za ruchem jej ręki. Potem kucnęła i zaczęła szukać po omacku kamienia albo jakiegoś kija, którym mogłaby się bronić.

– Mów dalej – nakazała mu szeptem.

– Moja pani to tchórz, co? – powiedział tonem niekłamanego rozbawienia.

– Twoja pani to istny dzikus – zareplikowała, starając się dostosować do jego swobodnego tonu, grzebiąc jednocześnie w kieszeni. Drugą dłoń zacisnęła na kamieniu i wyswobodziła go z opornej ziemi; był zimny i ciężki. Dźwignęła się, skupiona wszystkimi zmysłami na ciemności po prawej stronie. – Wypatroszy wszystko, co...

– Och, to pani – odezwał się jakiś głos za jej plecami.

Wrzasnęła, a Roger drgnął, obrócił się na pięcie, by stanąć twarzą do przeciwnika, jednym płynnym ruchem chwycił Briannę i pchnął za siebie.

Szarpnięcie pozbawiło ją równowagi. Zaczepiła w ciemności obcasem o jakiś niewidoczny korzeń i runęła na plecy, dzięki czemu widziała teraz doskonale Rogera w blasku księżyca, z nożem w dłoni, szarżującego z dzikim krzykiem między drzewa.

Po chwili uświadomiła sobie sens słów wypowiedzianych przez tamten głos oraz obecny w nich wyrażony ton rozczarowania. W zaroślach po prawej stronie odezwał się drugi głos, bardzo podobny do pierwszego i pełen strachu:

– Jo? Co jest, Jo? Co jest?

Z lewej strony dobiegał odgłos szarpaniny. Zrozumiała, że Roger schwytał kogoś.

– Roger! – zawołała. – Roger, daj spokój. To Beardsleyowie!

Gdy upadła, wypuściła z dłoni kamień i teraz, podnosząc się z ziemi, otarła brudną rękę o spódnicę. Serce biło jej jak oszalałe, stłukła sobie lewy pośladek, chciało się jej śmiać, ale zarazem czuła niepowstrzymaną chęć uduszenia któregoś z bliźniaczych braci Beardsleyów.

– Kezzie Beardsley, wyłaź stamtąd! – wrzasnęła i powtórzyła polecenie jeszcze głośniej. Teraz, kiedy jej matka wycięła chłopakowi chronicznie zainfekowane migdałki, słyszał znacznie lepiej, ale wciąż niedoskonale.

Zaszeleściły zarośla i po chwili ukazała się drobna postać Keziaha Beardsleya, ciemnowłosego, białego na twarzy i uzbrojonego w dużą pałkę, którą zdjął sobie z ramienia i teraz starał się schować ją za plecami, wyraźnie speszony.

Po chwili usłyszała jeszcze głośniejszy szelest i przy akompaniamencie przekleństw wyłonił się Roger, trzymając za kościsty kark Josiaha Beardsleya, bliźniaczego brata Kezziego.

– Co knuliście, na Boga, wy mali dranie? – spytał Roger, popychając ostro Josiaha; obaj bracia stanęli obok siebie w poświacie księżycowego blasku. – Wiecie, że o mało was nie zabiłem?

Pomimo słabego światła Brianna dostrzegła cyniczny grymas na twarzy Jo; szybko się jednak opanował i już po chwili przybrał wyraz niekłamanej pokory.

– Tak nam przykro, panie Mac. Słyszeliśmy, jak ktoś nadchodzi, i pomyśleliśmy sobie, że to zbójcy.

– Zbójcy – powtórzyła Brianna, której znów zachciało się śmiać, ale stłumiła wesołość. – Skąd u licha znacie to słowo?

– Och. – Jo spojrzał na swoje stopy, trzymając splecione dłonie za plecami. – Panna Lizzie nam czytała, z tej książki, co to kupił ją pan Jamie. Tam to było. O zbójcach.

– Rozumiem. – Zerknęła na Rogera. Jego irytacja także ustępowała rozbawieniu. – Książka o piratach. Daniela Defoe.

– Ach tak. – Roger schował sztylet do pochwy. – A dlaczego pomyśleliście, że nadchodzą zbójcy?

Kezzie, którego kapryśny słuch zaczął teraz funkcjonować właściwie, wychwycił te słowa i odpowiedział, równie szczerze jak brat, choć jego głos był donośniejszy i nieco płaski z powodu wczesnej głuchoty.

– Spotkaliśmy pana Lindsaya, sir, jak szedł do domu, i on nam powiedział, co się wydarzyło w Dutchman’s Creek. To prawda, co mówił? Spaleni na popiół?

– Wszyscy zginęli. – Głos Rogera utracił wszelkie nutki rozbawienia. – Ale co ma z tym wspólnego wasze chowanie się po krzakach, i to z pałkami?

– No, widzi pan, McGillivrayowie mają piękne, duże gospodarstwo; warsztat bednarski, nowy dom i w ogóle, a że stoi przy drodze... No, jakbym ja był zbójcą, sir, to pewnie wybrałbym takie miejsce – wyjaśnił Jo.

– I jest tam panna Lizzie ze swoim tatą. I pański syn, panie Mac – dodał rzeczowo Kezzie. – Baliśmy się, by nie stała się im jakaś krzywda.

– Rozumiem. – Roger uśmiechnął się krzywo. – No cóż, w takim razie dziękuję za waszą troskę. Choć wątpię, czy gdzieś w okolicy mogą kryć się zbójcy; Dutchman’s Creek to kawał drogi stąd.

– Tak, sir – zgodził się Jo. – Ale zbójcy mogą być wszędzie, prawda?

Było to niezaprzeczalne i na tyle prawdopodobne, by Brianna znów poczuła chłód na plecach.

– Mogą być, ale ich nie ma – zapewnił Roger. – Skoro tak, to chodźcie z nami. Idziemy właśnie po małego Jema. Jestem pewien, że Frau Ute zrobi wam spanie przy ogniu.

Beardsleyowie wymienili tajemnicze spojrzenia. Byli niemal identyczni – obaj niscy i zwinni, o ciemnych gęstych włosach; różniła ich tylko głuchota Kezziego i okrągła blizna na kciuku Jo – widok zaś dwóch drobnokościstych twarzy, na których malował się taki sam wyraz, budził pewien niepokój.

Bez względu na to, co owo spojrzenie oznaczało, dowodziło porozumienia, gdyż Kezzie skinął lekko głową, zdając się na swego brata.

– Och, nie, sir – odparł grzecznie Josiah. – Chyba tu zaczekamy.

Po czym obaj bez słowa odwrócili się i ruszyli w ciemność, depcząc z chrzęstem liście i drobne kamyki.

– Zaczekaj, Jo! – zawołała za nimi Brianna, która wyszukała coś na dnie swej kieszeni.

– Tak, madam? – Josiah pojawił się u jej boku zadziwiająco nagle. Jego brat nie potrafił się skradać, ale Jo był w tym mistrzem.

– Och! Tu jesteś. – Odetchnęła głęboko, by uspokoić serce, i wręczyła mu gwizdek wycięty z drewna dla Germaina. – Weź to. Jeśli zamierzasz stać na warcie, może ci się przydać. Żeby wezwać pomoc, gdyby ktoś się pojawił.

Nie ulegało wątpliwości, że Jo Beardsley nigdy wcześniej nie widział gwizdka, ale nie zamierzał się do tego przyznawać. Obracał mały przedmiot w dłoni, starając się na niego nie patrzeć.

Roger wyciągnął rękę, wziął od niego gwizdek i dmuchnął z całej siły; nocną ciszę rozdarł przeraźliwy dźwięk. Kilka ptaków, spłoszonych z gniazd, wystrzeliło w górę nad drzewami, krzycząc głośno przy wtórze Kezziego Beardsleya, który otworzył oczy ze zdumienia.

– Dmuchaj w ten koniec – doradził Roger, postukując palcem we właściwą część gwizdka. – Zaciśnij trochę usta.

– Bardzo dziękuję, sir – mruknął Jo. Odrzuciwszy stoicką maskę, wziął gwizdek z pełną zachwytu miną, jak mały chłopiec w gwiazdkowy poranek, i odwrócił się niezwłocznie, by pokazać prezent bratu. Briannę uderzyła nagle myśl, że żaden z nich nigdy prawdopodobnie nie doświadczył radości otrzymania prezentu gwiazdkowego ani żadnego innego.

– Zrobię ci taki sam – obiecała Kezziemu. – Będziecie mogli dawać sobie sygnały. Jeśli zobaczycie jakichś zbójców – dodała z uśmiechem.

– O, tak, proszę pani. Zrobimy to, na pewno! – zapewnił, prawie nie patrząc na nią, pochłonięty bez reszty chęcią obejrzenia gwizdka, który jego brat wsunął mu w dłoń.

– Gdybyście potrzebowali pomocy, zagwiżdżcie trzy razy – zawołał za nimi Roger, biorąc Briannę za rękę.

– Tak, sir! – dobiegło z ciemności, a po chwili, z niejakim opóźnieniem, niewyraźne: – Dziękujemy, madam! – po czym nastąpiła kanonada dmuchnięć, sapnięć i pozbawionych tchu westchnień, przerywanych od czasu do czasu gwizdami.

– Widzę, że Lizzie uczy ich manier – zauważył Roger. – I czytania. Myślisz, że się kiedyś ucywilizują?

– Nie – odparła z cieniem żalu w głosie.

– Naprawdę? – Nie widziała jego twarzy w ciemności, ale dosłyszała zaskoczenie w głosie. – Żartowałem. Rzeczywiście tak uważasz?

– Owszem, i nic dziwnego, sądząc po tym, jakie mieli dzieciństwo. Zauważyłeś, jak zareagowali, kiedy dałam im gwizdek? Od nikogo nie dostali nigdy żadnego prezentu ani zabawki.

– Pewnie nie. Myślisz, że dzięki temu się cywilizują? Jeśli tak, to przypuszczam, że nasz Jem będzie jakimś filozofem albo artystą. Pani Bug psuje go niemiłosiernie.

– A ty niby nie – zauważyła wyrozumiale. – I tata, Lizzie, mama i wszyscy w okolicy.

– No dobra – odparł Roger, niezrażony krytyką. – Poczekaj, aż będzie miał rywala... lub rywalkę. Czy Germainowi nie grozi zepsucie?

Germaina, najstarszego syna Fergusa i Marsali, męczyły dwie młodsze siostry, znane powszechnie jako piekielne kocięta, które łaziły wszędzie za bratem, dręcząc go i nękając.

Wybuchnęła śmiechem, ale jednocześnie poczuła się trochę nieswojo. Kiedy pojawiała się myśl o kolejnym dziecku, miała wrażenie, że siedzi w wagoniku rollercoastera, bez tchu i ze ściśniętym żołądkiem, podniecona i jednocześnie przerażona. Zwłaszcza teraz, kiedy wspomnienie ich aktu miłosnego wciąż zalegało w niej miękko niczym ruchoma rtęć.

Roger chyba wyczuwał jej niepewność, bo nie drążył już tematu, tylko sięgnął po jej rękę; dłoń miał dużą i ciepłą. Powietrze było zimne, w rozpadlinach i zagłębieniach wciąż zalegały resztki zimowego chłodu.

– A co powiesz w takim razie o Fergusie? – spytał, wracając do poprzedniego wątku rozmowy. – Z tego, co słyszałem, też nie miał zbyt udanego dzieciństwa, a wydaje się człowiekiem cywilizowanym.

– Kiedy skończył dziesięć lat, jego wychowaniem zajęła się moja ciotka Jenny – przypomniała. – Nie znałeś jej, ale wierz mi, ucywilizowałaby nawet Adolfa Hitlera. Poza tym Fergus dorastał w Paryżu, nie na tym pustkowiu – nawet jeśli mieszkał w burdelu. No i wydaje się, że był to przybytek wysokiej klasy, sądząc po tym, co mi opowiadała Marsali.

– Ach tak? A co ci takiego opowiadała?

– Och, parę historyjek, które słyszała od niego. O klientach i dziw... dziewczętach.

– A więc nie potrafisz powiedzieć „dziwka”? – spytał rozbawiony. Poczuła rumieniec na policzkach i dziękowała Bogu, że jest ciemno; lubił jej dokuczać, gdy się czerwieniła.

– Nic na to nie poradzę, że chodziłam do katolickiej szkoły. Wcześnie wpojone nawyki – broniła się. Była to prawda; nie umiała wypowiadać pewnych słów, chyba że w chwili gniewu czy z rozmysłem. – Ale dlaczego ty potrafisz? Można by pomyśleć, że chłopak kaznodziei powinien mieć taki sam problem.

Roześmiał się cierpko.

– U mnie był nieco inny problem. Chodziło raczej o to, że czułem się w obowiązku kląć i zachowywać w pewien sposób w obecności przyjaciół, by udowodnić, że to potrafię.

– W jaki sposób? – spytała, wyczuwając okazję. Nieczęsto mówił o swych wczesnych latach w Inverness, kiedy to został adoptowany przez stryjecznego dziadka, duchownego prezbiteriańskiego, a ona uwielbiała go słuchać, kiedy czasem coś mu się wyrywało.

– Och. Palić, pić piwo i wypisywać brzydkie słowa na ścianie ubikacji – wyjaśnił tonem, który kazał się domyślać, że się uśmiecha. – Przewracać śmietniki. Spuszczać powietrze z opon samochodów. Kraść słodycze w sklepie. Wtedy był ze mnie kawał małego przestępcy.

– Terrorysta z Inverness, co? Miałeś swój gang? – spytała żartobliwie.

– Owszem – odparł i zaśmiał się głośno. – Garry MacMillian, Bobby Cawdor i Dougie Buchanan. Byłem odmieńcem, nie tylko jako chłopak pastora, ale też ktoś, kto miał ojca Anglika i angielskie nazwisko. Musiałem więc im pokazać, że jestem twardzielem. Co oznaczało, że popadałem w największe kłopoty.

– Nie miałam pojęcia, że byłeś młodocianym przestępcą – wyznała, zachwycona.

– No, nie trwało to zbyt długo – oświadczył cierpko. – Latem, kiedy skończyłem piętnaście lat, wielebny zainstalował mnie na kutrze rybackim i wysłał w morze, żebym łowił śledzie. Trudno powiedzieć, dlaczego to zrobił: by wyprostować mi charakter, uratować przed więzieniem czy też tylko dlatego, że nie mógł już dłużej znieść mojej obecności w domu, ale poskutkowało. Jak będziesz chciała poznać twardych ludzi, wypłyń w morze z załogą szkockich rybaków.

– Zapamiętam to – obiecała, starając się bezskutecznie zapanować nad śmiechem. – Twoi przyjaciele skończyli w więzieniu czy też nawrócili się na drogę cnoty, nie mając u boku takiego prowodyra jak ty?

– Dougie wstąpił do wojska – wyjaśnił z nutą tęsknoty w głosie. – Gerry przejął sklep po ojcu, jego stary prowadził trafikę. Bobby... no tak, Bobby nie żyje. Utopił się, łowiąc kraby ze swoim kuzynem Obanem.

Nachyliła się ku niemu i ścisnęła mu rękę w geście współczucia.

– Przykro mi – powiedziała i umilkła na chwilę. – Tyle że... jeszcze nie umarł, prawda? Na razie jeszcze nie.

Roger potrząsnął głową i westchnął cicho. Brzmiała w tym nuta rozbawienia i smutku.

– Czy to pocieszające? – spytała. – Czy raczej przerażające?

Chciała, by mówił; nie był taki rozmowny od czasu, kiedy próbowano go powiesić, przez co utracił zdolność śpiewania. Zmuszony zabierać głos w obecności innych, stawał się nieśmiały, a za gardło łapał go skurcz. Mowę miał wciąż chrapliwą, ale gdy był odprężony, tak jak teraz, nie krztusił się i nie kaszlał.

– Jedno i drugie – odparł i znów westchnął. – Tak czy inaczej, już go nie zobaczę. – Wzruszył lekko ramionami, jakby chciał o tym zapomnieć. – Często myślisz o swoich dawnych przyjaciołach?

– Nie, nieczęsto – wyznała cicho. Tu szlak się zwężał, więc wsunęła mu rękę pod ramię i przytuliła się do niego; zbliżali się do ostatniego zakrętu, za którym widać już było domostwo McGillivrayów. – Tu jest tyle wszystkiego.

Nie chciała jednak mówić o tym, czego tu nie ma.

– Myślisz, że Jo i Kezzie tylko się bawią? – spytała. – Czy może coś knują?

– A co mają knuć? – odpowiedział pytaniem, przyjmując zmianę tematu bez słowa sprzeciwu. – Nie podejrzewam, że zamierzają napaść kogoś na drodze – i to o tej porze.

– Wierzę, że stoją na straży. – Zrobiliby wszystko, by chronić Lizzie. Tylko... – urwała nagle. Wyszli z lasu na drogę dla wozów; jej przeciwległa krawędź opadała stromym zboczem, które wyglądało w nocy jak bezdenne jezioro czarnego aksamitu – za dnia ujrzeliby splątany gąszcz opadłych gałęzi, kępy rododendronów, derenie, wszystko porośnięte kłębowiskiem prastarych winorośli i pnączy. Droga biegła dalej pagórkowato, by zakręcić o sto osiemdziesiąt stopni i dotrzeć łagodnie do domostwa McGillivrayów, około trzydziestu metrów dalej.

– Światła wciąż się palą – zauważyła z niejakim zaskoczeniem. Niewielkie skupisko budynków – stary dom, nowy dom, warsztat bednarski Ronniego Sinclaira, chata i kuźnia Dai Jonesa – okrywał mrok, ale okna nowego domu McGillivrayów przecinały pasemka światła przebijającego przez listwy okienne, a ognisko przed wejściem wyglądało na tle ciemności jak jaskrawa plama.

– Kenny Lindsay – przypomniał Roger. – Beardsleyowie mówili, że go spotkali. Zatrzymał się tu pewnie, żeby przekazać nowiny.

– Mhm. Lepiej uważajmy; jeśli i oni wypatrują zbójców, to mogą strzelić do wszystkiego, co się rusza.

– Nie dzisiaj; wydają przyjęcie, pamiętasz? Ale co ty mówiłaś? Że Beardsleyowie chronią Lizzie?

– Och. – Uderzyła czubkiem buta o jakąś niewidoczną przeszkodę i złapała ramię Rogera, żeby nie upaść. – Uff! Tyle że nie jestem pewna, przed kim mają ją chronić.

Roger odruchowo zacisnął palce na jej barku.

– Co przez to rozumiesz?

– To, że na miejscu Manfreda McGillivraya starałabym się być dla Lizzie bardzo miła. Mama twierdzi, że Beardsleyowie chodzą za nią jak psy, ale ja bym powiedziała, że chodzą za nią jak oswojone wilki.

– Ian mówił kiedyś, że wilków nie można oswoić.

– Właśnie – skwitowała. – Pospieszmy się, nim zgaszą ognisko.

* * *

Wielki dom z drewnianych bali dosłownie roił się od ludzi. Z otwartych drzwi wylewało się światło i jarzyło się w wąskich szparach okiennych wzdłuż frontu, a przy ognisku krążyły niewyraźne postaci. Usłyszeli w ciemności muzykę skrzypiec, wysoką i słodką, niesioną przez wiatr wraz z wonią pieczonego mięsa.

– Wydaje mi się, że Senga naprawdę dokonała wyboru – zauważył Roger, ujmując ją za ramię przed ostatnim stromym odcinkiem drogi. – Założymy się, kto jest wybrankiem? Ronnie Sinclair czy ten niemiecki chłopak?

– Zakład? A o co? Oj! – Potknęła się, zahaczając o kamień, który wystawał na ścieżce, ale Roger przytrzymał ją mocno, by nie upadła.

– Przegrany posprząta spiżarnię – zaproponował Roger.

– Zgoda. Myślę, że wybrała Heinricha.

– Tak? No cóż, może masz rację – oznajmił rozbawiony. – Ale muszę ci powiedzieć, że jak ostatnim razem się o tym mówiło, stawka wynosiła pięć do trzech na korzyść Ronniego. Frau Ute to siła, z którą należy się liczyć.

– Owszem – przyznała Brianna. – I gdyby chodziło o Hildę czy Ingę, nie byłoby mowy o żadnym wyborze. Ale Senga to wykapana matka; nikt nie będzie jej mówił, co ma robić, nawet sama Frau Ute. – Po chwili spytała: – A swoją drogą, skąd wzięło się to imię „Senga”? W okolicy Salem jest mnóstwo dziewcząt o imieniu Hilda czy Inga, ale nie spotkałam drugiej Sengi.

– I nie spotkasz, w każdym razie nie w Salem. Widzisz, to imię nie jest niemieckie, tylko szkockie.

– Szkockie? – zdumiała się.

– Pewnie. – W tonie jego głosu czuło się, że się uśmiecha. – To Agnes czytane wspak. Dziewczyna o takim imieniu musi być przekorna, nie sądzisz?

– Żartujesz! Agnes wspak?

– Nie powiedziałbym, że to dość częste, ale spotkałem w Szkocji jedną czy dwie Sengi.

Wybuchnęła śmiechem.

– Czy Szkoci postępują tak również z innymi imionami?

Zastanawiał się przez chwilę.

– No, chodziłem do szkoły z pewną dziewczyną o imieniu Adnil, znałem też jednego chłopaka ze sklepu spożywczego, załatwiał sprawunki dla starszych pań w sąsiedztwie – jego imię wymawiało się Kirry, ale pisało Cire.

Spojrzała na niego podejrzliwie, tak na wszelki wypadek, gdyby sobie z niej żartował, ale on mówił poważnie. Potrząsnęła głową.

– Mama chyba nie myli się co do Szkotów. Więc twoje imię wymawiane wspak brzmiałoby...

– Regor – wyjaśnił. – Jak z filmu o Godzilli, no nie? Gigantyczny węgorz albo chrząszcz o ślepiach strzelających promieniami śmierci.

Wydawało się, że jest rozbawiony tym konceptem.

– Przyznaj się, myślałeś o tym – zauważyła ze śmiechem. – Kim wolałbyś być?

– Cóż, kiedy byłem mały, wydawało mi się, że chrząszcz o ślepiach miotających promienie śmierci to najwspanialsze, co może być. Potem wypłynąłem na morze i od czasu do czasu wyciągałem w sieci węgorza olbrzyma. Nie chciałabyś mieć z takim do czynienia, wierz mi.

– Przynajmniej zwinniejszy od Godzilli – zauważyła, wzdragając się nieznacznie na wspomnienie spotkania z tym osobnikiem. Cztery stopy sprężystej stali i gumy, szybki niczym błyskawica, o paszczy pełnej ostrych jak brzytwa zębów – taki właśnie wyłonił się z ładowni kutra rybackiego, którego rozładunek obserwowała w małym mieście portowym zwanym MacDuff.

Stali z Rogerem oparci się o niski kamienny murek, przyglądając się bezczynnie mewom, które krążyły na wietrze, kiedy z jakiejś łodzi dobiegł ostrzegawczy krzyk. Spojrzeli na dół i zdążyli jeszcze dostrzec rybaków odskakujących gwałtownie od jakiegoś stwora na pokładzie.

Przez srebrzysty gąszcz ryb przemknęła giętka fala, wystrzeliła pod relingiem i wylądowała na mokrych kamieniach nabrzeża, gdzie wywołała panikę wśród rybaków polewających wodą ze szlauchu sprzęt do połowów; węgorz wił się i rzucał niczym urwany przewód pod wysokim napięciem, dopóki jeden z mężczyzn w wysokich gumowych butach, wykazując się odwagą, nie podbiegł i nie strącił bestii kopnięciem do wody.

– Te węgorze to nie są złe stworzenia – oznajmił rozsądnie Roger, wspominając najwidoczniej to samo wydarzenie. – Trudno je przecież winić; pływają sobie po dnie morza, a nagle ktoś wyciąga je brutalnie na brzeg.

– Racja – powiedziała, mając na myśli siebie i jego. Ujęła dłoń męża i splotła z nim palce, czerpiąc siłę z chłodnego, mocnego uścisku.

Podeszli dostatecznie blisko domu, by słyszeć śmiech i urywki rozmów, które unosiły się w zimnej nocnej ciemności wraz z dymem ogniska. Można było dostrzec biegające samopas dzieci; zauważyła dwie małe postaci, które przemykały między nogami dorosłych wokół ogniska, czarne i cienkonogie jak gobliny.

Czyżby Jem? Nie, jest mniejszy, poza tym Lizzie na pewno by...

– Mej – odezwał się Roger.

– Co?

– Jem, od tyłu – wyjaśnił. – Pomyślałem sobie właśnie, że byłoby zabawnie oglądać z nim film o Godzilli. Może chciałby być chrząszczem o miotających śmiertelne spojrzenie oczach. Byłoby fajnie, co?

Miał w głosie taki smutek, że poczuła grudę w gardle; ścisnęła mu mocno dłoń i przełknęła.

– Opowiedz mu o Godzilli. To w końcu tylko fantazja. Ja zajmę się rysunkami.

Roześmiał się.

– Boże, spróbuj, Bree, a ukamienują cię za konszachty z diabłem. Godzilla wygląda jak stwór wprost z Apokalipsy, tak w każdym razie słyszałem.

– Kto ci to mówił?

– Eigger.

– Kto... och. – Dokonała w myślach szybkiej korekty. – Reggie? Kto to jest Reggie?

– Wielebny. – Stryjeczny dziadek, przybrany ojciec. Wyczuła, że mąż się uśmiecha. – Mówił tak o nas, kiedy chodziliśmy w sobotę na filmy o potworach. Eigger i Regor... Trzeba ci było widzieć miny na twarzach kobiet z kółka parafialnego, gdy pani Graham wpuściła je do domu, nie uprzedzając nas o tym, a one wkroczyły do gabinetu wielebnego; darliśmy się jak opętani i burzyliśmy kopniakami Tokio wzniesione z klocków i puszek po zupie.

Roześmiała się, ale poczuła jednocześnie piekące łzy pod powiekami.

– Szkoda, że go nie znałam – powiedziała, ściskając mu rękę.

– Ja też tego żałuję – odparł cicho. – Polubiłby cię, Bree.

Na kilka chwil ciemny las i jaskrawy płomień ogniska zanikły; byli teraz w Iverness, w przytulnym gabinecie pastora – o szyby dzwonił deszcz, a z zewnątrz docierały odgłosy ruchu ulicznego. Często się tak działo, gdy rozmawiali. A potem, niespodziewanie, jakaś drobna rzecz przywracała ich do rzeczywistości, tak jak teraz, gdy wokół ogniska wybuchła wrzawa. Świat ich epoki zniknął w mgnieniu oka.

A gdyby Rogera zabrakło? – pomyślała nagle. – Czy mogłabym sama, bez pomocy, przywołać tamten czas?

Czuła przez chwilę dreszcz jakiegoś pierwotnego strachu. Bez Rogera u boku, bez owego drogowskazu, mając tylko własne wspomnienia – jedyną więź z przyszłością – tamten czas byłby stracony.

Odetchnęła głęboko chłodnym powietrzem nocy, przesyconym wonią dymu, i ruszyła zdecydowanym krokiem, mocno stąpając po ziemi, by odzyskać poczucie pewności siebie.

– Mama, mama, mama!

Z ciżby wokół ogniska oderwała się jakaś niewyraźna plama i ruszyła pędem w jej stronę, po czym wpadła na jej kolana z takim impetem, że Brianna musiała przytrzymać się ramienia Rogera.

– Jem! Tu jesteś!

Podniosła chłopca do góry i zanurzyła twarz w jego włosach, które pachniały kozami, sianem i ostro przyprawioną kiełbasą. Był ciężki i jak najbardziej rzeczywisty.

Dostrzegła Ute McGillivray, która odwróciła się i poznała ich. Początkowo jej szeroką twarz wykrzywił grymas zaskoczenia, ale po chwili pojawił się na niej wyraz wielkiej radości. Inni też się odwracali, słysząc jej słowa powitania, i wkrótce oboje otoczył tłum; wszyscy zadawali im pytania, zdziwieni ich przybyciem.

Niektórzy wypytywali o los holenderskiej rodziny, ale Kenny Lindsay już wcześniej przyniósł wieści o pożarze, ku uldze Brianny. Ludzie cmokali i kręcili głowami, ale szybko wyczerpali zasób przerażających spekulacji i zaczęli niebawem mówić o czym innym. Chłód mogił pod jodłami wciąż leżał jej na sercu zimnym całunem; nie miała ochoty do tego wracać.

Świeżo zaręczona para siedziała na odwróconych do góry nogami wiadrach, trzymając się za ręce, a ich twarze promieniały radością w świetle ogniska.

– Wygrałam – oznajmiła Brianna z uśmiechem. – Czyż nie wyglądają na szczęśliwych?

– Owszem – przyznał Roger. – Ale wątpię, czy to samo można powiedzieć o Ronniem Sinclairze. Jest tutaj?

Rozejrzał się, podobnie jak Brianna, ale nigdzie nie dostrzegli bednarza.

– Czekaj... jest w swoim warsztacie – powiedziała, kładąc dłoń na nadgarstku Rogera i wskazując głową mały domek po drugiej stronie drogi. Okna znajdowały się od tyłu, ale wokół framugi zamkniętych drzwi widać było słabe pasemka światła.

Roger popatrzył na wesoły tłum wokół ogniska; wraz ze szczęśliwym wybrankiem i jego przyjaciółmi przyjechało z Salem wielu krewnych Ute; przywieźli ogromną beczkę ciemnego piwa, którym teraz wszyscy się raczyli. Powietrze było przesycone ostrą wonią chmielu.

Natomiast warsztat bednarza otaczała ponura aura opuszczenia. Brianna zastanawiała się, czy ktokolwiek ze stojących przy ognisku odczuwa nieobecność Ronniego Sinclaira.

– Pójdę i pogadam z nim, dobrze? – zaproponował Roger i dotknął czule jej pleców. – Może potrzebuje jakiejś bratniej duszy.

– I mocnego drinka – dodała Brianna, wskazując głową dom, gdzie przez otwarte drzwi widać było Robina McGillivraya, który częstował whisky niewielką grupkę przyjaciół.

– Myślę, że zdążył już to sobie zapewnić – odparł sucho Roger.

Zostawił Briannę i okrążył szerokim łukiem rozbawione towarzystwo przy ognisku. Zniknął w mroku, ale po chwili zobaczyła, jak drzwi warsztatu się otwierają, a blask wnętrza oświetla sylwetkę Rogera.

– Chcę pić, mama! – zawołał Jem, wijąc się jak kijanka i próbując zsunąć się na ziemię. Puściła go, a on wystrzelił przed siebie jak pocisk, omal nie przewracając jakiejś korpulentnej damy z tacą ciasteczek kukurydzianych.

Aromat parujących łakoci przypomniał Briannie, że nie jadła kolacji, ruszyła więc za synkiem w stronę stołu z różnymi specjałami, gdzie Lizzie, w roli prawie córki poczęstowała ją porcją kapusty, kiełbaskami, wędzonymi jajami i potrawą z kukurydzy i kabaczka.

– Gdzie twój ukochany, Lizzie? – spytała Brianna żartobliwie. – Nie powinien ci pomagać?

– Ach, on? – Lizzie sprawiała wrażenie, jakby przypomniała sobie coś w miarę interesującego, ale nie najważniejszego. – Manfred? Gdzieś tu jest.

Zmrużyła oczy przed blaskiem ogniska, a potem wskazała łyżką. Jej narzeczony, Manfred McGillivray, stał w towarzystwie trzech czy czterech młodych ludzi; trzymali się za ramiona i kołysali w takt jakiejś niemieckiej pieśni. Wydawało się, że nie mogą sobie przypomnieć słów, gdyż każdy wers rozpływał się w chichotach i pełnych urazy szturchańcach.

– Tutaj jest mój Schätzchen... to po niemiecku „ukochany” – wyjaśniła Lizzie, nachylając się, by dać Jemmy’emu kiełbasy. Odgryzł kawałek jak wygłodzona foka, zaczął przeżuwać pracowicie, potem mruknął: „Chcę pić” i pomaszerował w noc.

– Jem! – Brianna chciała ruszyć za nim, ale na jej drodze stanął tłum zmierzający w stronę stołu.

– Och, nie martw się o niego – uspokoiła ją Lizzie. – Wszyscy wiedzą, kim jest. Nic mu się nie stanie.

Mimo wszystko poszłaby za nim, ale zobaczyła, jak obok synka wyrasta nagle mała jasnowłosa główka. Był to Germain, dwa lata starszy kuzyn i serdeczny przyjaciel Jema. Był znacznie lepiej rozwinięty niż przeciętny pięciolatek, głównie dzięki naukom ojca. Miała nadzieję, że nie myszkuje gościom po kieszeniach; zanotowała sobie w pamięci, by go potem zrewidować.

Germain ujął Jema mocno za rękę, więc uległa namowom przyjaciółek i usiadła z nimi na belach siana, które ułożono w pewnej odległości od ogniska.

– Und gdzie jest twój ukochany? – spytała żartobliwie Hilda. – Twój wielki powabny czarny diabeł?

– Ach, on? – odparła Brianna, naśladując Lizzie, i wszystkie wybuchły gromkim śmiechem, który niezbyt przystoi damom; najwidoczniej miały już za sobą kilka kolejek piwa. Wskazała głową pogrążony w mroku warsztat bednarza. – Pociesza Ronniego. Wasza matka gniewa się na Sengę za jej wybór?

– A jakże – odparła Inga, przewracając wymownie oczami. – Szkoda, że nie słyszałaś, jak zawzięcie się kłóciły. Tata poszedł na ryby i nie było go trzy dni.

Brianna pochyliła głowę, by ukryć uśmiech. Robin McGillivray lubił spokojne życie, którym nigdy nie mógł się cieszyć w towarzystwie żony i córek.

– No tak – mruknęła filozoficznie Hilda, odchylając się nieco, by usiąść wygodniej. Była w pierwszej ciąży, mocno już zaawansowanej. – Po prawdzie meine Mutter niewiele mogła powiedzieć. Heinrich to w końcu syn jej kuzyna. Cóż że jest biedny?

– Za to młody – dodała praktycznie Inga. – Tata mówi, że Heinrich ma dość czasu, żeby zdobyć majątek.

Ronnie Sinclair nie był właściwie bogaty – a trzydzieści lat starszy od Sengi. Miał jednak warsztat i połowę domu, w którym mieszkał z McGillivrayami. Ute, wydawszy szczęśliwie dwie starsze córki za ludzi zamożnych, z pewnością dostrzegała korzyści związku Sengi z Ronniem.

– Myślę, że może to być trochę niezręczne – zauważyła ostrożnie Brianna. – Ronnie i twoja rodzina pod jednym dachem, kiedy... – Wskazała głową narzeczonych, którzy podsuwali sobie kawałki ciasta.

– Jezu! – zawołała Hilda, przewracając oczami. – Cieszę się, że nie będę tu mieszkać!

Inga przytaknęła energicznie, ale dodała:

– Mutti nie należy do tych, co płaczą nad rozlanym mlekiem. Już szuka żony dla Ronniego. Popatrzcie tylko.

Wskazała stół z jedzeniem, gdzie uśmiechnięta Ute gawędziła z grupą Niemek.

– Jak myślisz, kogo wybrała? – zwróciła się Inga do siostry, obserwując zmrużonymi oczami działania swej matki. – Małą Gretchen? A może kuzynkę twojego Archiego Seonę? Tę z rozbieżnym zezem?

Hilda, zamężna za Szkotem z hrabstwa Surry, potrząsnęła w odpowiedzi głową.

– Wybierze niemiecką dziewczynę – zawyrokowała. – Matka już teraz myśli o tym, co się stanie, kiedy Ronnie umrze, a jego żona zechce ponownie wyjść za mąż. Niemkę mama będzie mogła skłonić do małżeństwa z jednym ze swych siostrzeńców albo kuzynów i zatrzymać majątek w rodzinie, prawda?

Brianna przysłuchiwała się zafascynowana, podczas gdy dziewczęta omawiały sytuację niezwykle rzeczowo – i zastanawiała się, czy Ronnie Sinclair ma choć blade pojęcie, że jego los decyduje się w tak pragmatyczny sposób. Mieszkał jednak z McGillivrayami od ponad roku, rozumowała; musiał coś wiedzieć o metodach Ute.

Dziękując w duszy Bogu, że nie jest zmuszona żyć pod jednym dachem z groźną Frau McGillivray, poszukała wzrokiem Lizzie, pełna współczucia dla swej niegdysiejszej pracownicy. Wiedziała, że biedaczka będzie zmuszona zamieszkać z Ute, w przyszłym roku gdy jej małżeństwo dojdzie do skutku.

Znów skupiła uwagę na rozmowie przyjaciółek i zorientowała się, że dziewczęta nie mówią o ojcu Lizzie.

– Ciocia Gertruda – oświadczyła Hilda, po czym beknęła cicho, zasłaniając usta dłonią. – Jest wdową; będzie dla niego najlepsza.

– Ciocia Gertruda wpędzi biednego pana Wemyssa do grobu w ciągu roku – zażartowała Inga. – Jest dwa razy większa od niego. Jeśli nie wykończy go harówką, to zgniecie go na miazgę, przekręciwszy się na bok we śnie.

Hilda krztusiła się ze śmiechu. Brianna pomyślała, że i ona zapewne wypiła już sporo piwa; czepek miała przekrzywiony, a jej blada zwykle twarz była zaczerwieniona, nawet w świetle ogniska.

– Ano cóż, on się chyba tym za bardzo nie przejmuje. Patrzcie.

Hilda skinęła w stronę piwoszy i Brianna bez trudu dostrzegła głowę pana Wemyssa, jego płowe rozwiane włosy, jak u córki. Prowadził ożywioną rozmowę z korpulentną kobietą w fartuchu i czepku, która śmiejąc się, trącała go poufale w żebra.

Po chwili ruszyła ku nim Ute McGillivray, a za nią, trochę niepewnie, jakaś wysoka blondynka z rękami złożonymi pod fartuchem.

– Och, kto to jest? – Inga wykręciła szyję jak gęś, a siostra trąciła ją łokciem, oburzona.

– Lass das, du alte Ziege! Mutti patrzy w tę stronę.

Lizzie uniosła się na kolana, spoglądając ciekawie.

– Kto...? – zaczęła, a jej głos zabrzmiał jak pohukiwanie sowy. Jej uwagę odciągnął jednak Manfred, który osunął się na siano tuż obok, uśmiechając się przyjacielsko.

– Jak się bawisz, Herzchen? – spytał, obejmując ją w talii i próbując pocałować.

– Kto to jest, Fräulein? – odpowiedziała pytaniem, umknąwszy zwinnie jego ramionom. Wskazała dyskretnie blondynkę, która uśmiechała się nieśmiało, gdy Frau Ute przedstawiała ją panu Wemyssowi.

Manferd zamrugał, kołysząc się niepewnie na kolanach, ale zaraz wyjaśnił:

– Och, to Fräulein Berrisch. Siostra pastora Berrischa.

Indze i Hildzie aż zaparło dech z ciekawości. Lizzie zmarszczyła nieznacznie czoło, ale widząc, że ojciec odchylił głowę na widok nieznajomej, odprężyła się; Fräulein Berrisch była niemal tak wysoka jak Brianna.

No cóż, to wyjaśnia, dlaczego jest wciąż Fräulein, pomyślała ze współczuciem Brianna. Jej włosy, w miejscach gdzie nie zakrywał ich czepek, przetkane były siwizną, twarz wydawała się pospolita, choć w oczach kryła się jakaś spokojna słodycz.

– Ach, więc to protestantka – zauważyła Lizzie lekceważącym tonem, dając do zrozumienia, że Fräulein trudno uznać za potencjalną partię dla jej ojca.

– Tak, ale poza tym to miła kobieta. Chodź, Elizabeth, zatańczymy – zaproponował Manfred, który najwidoczniej stracił zainteresowanie panem Wemyssem i Fräulein; zmusił oporną Lizzie, by wstała, i pociągnął ją ku kręgowi tancerzy. Ruszyła niechętnie, ale nim dotarli na miejsce, Brianna zauważyła, że Lizzie się śmieje, Manfred zaś patrzy na nią z radością, a na jego przystojnej twarzy igra blask ogniska. Przyszło jej do głowy, że to ładna para, znacznie lepiej dobrana niż Senga i jej Heinrich, wysoki, ale dość patykowaty, o ostrych rysach twarzy.

Inga i Hilda zaczęły się spierać po niemiecku, dzięki czemu Brianna mogła całym sercem oddać się wspaniałej kolacji. Była tak głodna, że wszystko zjadłaby z apetytem, ale tarta, chrupka kiszona kapusta i kiełbaski, soczyste i pachnące, stanowiły wyjątkowy przysmak.

Dopiero gdy zgarnęła z drewnianego talerza resztki soku i tłuszczu kawałkiem kukurydzianego chleba, spojrzała na warsztat bednarski i pomyślała ze skruchą, że powinna była może zostawić trochę Rogerowi. Był taki miły, że pomyślał o biednym Ronniem. Poczuła przypływ dumy i miłości do męża. Zastanawiała się, czy nie pójść tam i nie wyciągnąć go.

Odstawiła talerz i właśnie unosiła spódnicę, by zrealizować swój zamiar, gdy na przeszkodzie stanęły dwie małe postaci, które wynurzyły się z ciemności.

– Jem? – spytała przestraszona. – Co się stało?

Na jego włosach lśnił miedziany blask ogniska, ale twarz była biała, a oczy przypominały ciemne rozlewiska; szeroko otwarte, patrzyły nieruchomo.

– Jemmy!

Obrócił ku niej twarz pozbawioną wyrazu. – Mama? – spytał cienkim, niepewnym głosikiem, po czym nagle usiadł; nogi załamały się pod nim, jakby były z gumy.

Uświadamiała sobie mgliście obecność Germaina, który chwiał się niczym małe drzewko na wietrze, ale jej uwagę bez reszty pochłaniał syn. Chwyciła go i podniosła mu głowę, potrząsając nim lekko.

– Jemmy! Ocknij się! Co się stało?

– Chłopak jest zalany w trupa, a nighean – oznajmił jakiś głos nad jej głową, wyraźnie rozbawiony. – Co pani mu dała?

Robin McGillivray, sam bez wątpienia zawiany, nachylił się i szturchnął lekko chłopca, czym sprowokował go do chichotu. Potem uniósł rękę Jemmy’ego, po czym puścił; kończyna opadła bezwładnie jak rozgotowany makaron.

– Niczego mu nie dałam – odparła i poczuła, jak jej przerażenie ustępuje miejsca irytacji; zauważyła, że Jemmy niemal już śpi, a jego klatka piersiowa unosi się i opada spokojnym rytmem. – Germain!

Germain przybrał postać małego cielesnego wzgórka i śpiewał sobie sennym głosem Alouette. Brianna sama go tego nauczyła; była to jego ulubiona piosenka.

– Germain! Co dałeś Jemmy’emu do picia?

– ...j’te plummerai la tette...

– Germain! – krzyknęła i chwyciła go za ramię, a on przestał śpiewać, spojrzawszy na nią ze zdumieniem. – Co dałeś Jemmy’emu, Germain?

– Był spragniony, m’dame – odparł Germain z uśmiechem o zadziwiającej słodyczy. – Chciał coś do picia.

Oczy uciekły mu w głąb czaszki, po czym osunął się do tyłu, bezwładny jak martwa ryba.

– O Jezu Chryste!

Inga i Hilda były w szoku, ale Brianna nie miała czasu zajmować się nimi.

– Gdzie, u diabła, jest Marsali?

– Nie ma jej tutaj – oznajmiła Inga, nachylając się, by obejrzeć Germaina. – Weszła do domu z małą Mädchen. A Fergus jest... – Wyprostowała się i rozejrzała. – Przed chwilą go widziałam.

– Co się stało?

Briannę zaskoczył szorstki głos tuż nad jej ramieniem; odwróciła się i ujrzała lekko zdziwionego Rogera. Z jego twarzy zniknęła zwykła surowość.

– Twój syn to pijak – poinformowała go. Po chwili wychwyciła woń mężowskiego oddechu i dodała chłodno: – Widzę, że wdał się w ojca.

Nie zwracając na nią uwagi, usiadł obok, wziął Jemmy’ego na kolana i poklepał po policzku, delikatnie, ale stanowczo.

– Obudź się, Mej – powiedział cicho. – No już. Wszystko w porządku?

Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki chłopiec zatrzepotał powiekami i uśmiechnął się sennie do Rogera.

– Cześć, tato.

Po chwili, wciąż uśmiechając się błogo, przymknął powieki i zapadł w całkowity bezwład, opierając policzek na ojcowskim kolanie.

– Nic mu nie będzie – zapewnił Roger Briannę.

– No dobrze – powiedziała, nie do końca udobruchana. – Jak myślisz, co pili? Piwo?

Roger nachylił się nad chłopcem i powąchał poplamione na czerwono wargi swej latorośli.

– Chyba wiśniówkę. Za stodołą jest cała beczka.

– Święty Boże! – zawołała. Nigdy nie piła wiśniówki, ale pani Bug mówiła jej, jak ją przyrządzić: „Wyciśnij sok z buszla wiśni, rozpuść w nim dwadzieścia cztery funty cukru, a potem przelej do czterdziestogalonowej beczki i dopełnij whisky”.

– Nic mu nie będzie. – Roger poklepał ją po ramieniu. – Ten tam to Germain?

– Tak. – Nachyliła się nad chłopcem, który spał spokojnie i też się uśmiechał. – Ta wiśniówka musi być niezła.

Roger wybuchnął śmiechem.

– Jest okropna. Jak silnie działający syrop na kaszel. Ale muszę przyznać, że potrafi człowieka rozweselić.

– Piłeś to? – Popatrzyła na niego spod zmrużonych powiek, ale jego wargi miały swą naturalną barwę.

– Ależ skąd. – Nachylił się i pocałował ją na dowód swej prawdomówności. – Nie myślisz chyba, że Szkot taki jak Ronnie topiłby żal w wiśniówce? Kiedy pod ręką jest przyzwoita whisky.

– Rzeczywiście – przyznała i zerknęła na warsztat bednarski. Słaby blask paleniska już przygasł i zarys drzwi zniknął, a budynek przypominał niewyraźny prostokąt czerni na tle jeszcze ciemniejszej masy drzew. – Jak Ronnie sobie z tym radzi?

Rozejrzała się, ale Inga i Hilda poszły już pomagać Frau Ute; wszystkie krążyły wokół stołu, sprzątając naczynia.

– Och, całkiem nieźle. – Roger zdjął Jemmy’ego z kolan i ułożył ostrożnie na sianie obok Germaina. – W gruncie rzeczy, nie kochał Sengi. To raczej frustracja seksualna, a nie złamane serce.

– No, jeśli tak... Nie będzie musiał już długo cierpieć; słyszałam, że Frau Ute wzięła sprawy w swoje ręce.

– W rzeczy samej, obiecała, że znajdzie mu żonę. Ronnie podchodzi do sprawy, można by rzec, filozoficznie. Ale cuchnie pożądaniem – dodał, marszcząc nos.

– Chcesz coś zjeść? – Zerknęła na chłopców, przysiadając na piętach. – Przyniosę ci coś, zanim wszystko zostanie posprzątane.

Roger ziewnął potężnie.

– Nie, nie trzeba. – Zamrugał, uśmiechając się do niej sennie. – Pójdę powiedzieć Fergusowi, gdzie jest Germain, i może uda mi się przy okazji coś przekąsić.

Poklepał ją po ramieniu, a potem wstał, chwiejąc się tylko trochę, i ruszył w stronę ogniska.

Jeszcze raz sprawdziła, jak się miewają chłopcy; obaj oddychali głęboko i miarowo, pogrążeni w głębokim śnie. Westchnąwszy, otuliła ich słomą i nakryła swoją peleryną. Robiło się chłodniej, ale wiatr ustał; w powietrzu nie czuło się mrozu.

Przyjęcie trwało nadal, ale toczyło się już znacznie spokojniejszym rytmem. Tańce się skończyły, a tłum podzielił się na małe grupki – mężczyźni otoczyli kołem ognisko, zapalając fajki, młodsi zniknęli w ciemności. Gdziekolwiek Brianna spojrzała, widziała rodziny, które szykowały się do spania, moszcząc legowiska na sianie. Niektóre spędzały noc w domu, ale większość w stodole; gdzieś z dali dobiegał dźwięk gitary i samotny głos, wyśpiewujący coś niespiesznego i smutnego. Pod wpływem melodii zrodziła się w niej nagła tęsknota za głosem Rogera, takim, jaki był niegdyś, bogatym i czułym.

Myśląc o tym, uzmysłowiła sobie, że Roger, gdy wrócił z warsztatu bednarskiego, gdzie pocieszał Ronniego, mówił znacznie lepiej. Jego głos wciąż był chrapliwy i miał w sobie tylko cień dawnej dźwięczności – ale płynął z łatwością i bez przerw. Może to alkohol rozluźnił struny głosowe?

Chyba raczej rozluźnił Rogera, pomyślała; stłumił w nim zahamowania. Dobrze było o tym wiedzieć. Matka uważała, że głos Rogera poprawi się, jeśli będzie go ćwiczył, pracował nad nim, on jednak posługiwał się nim z oporami – czy to z powodu przykrości, jakie łączyły się z mówieniem, czy też świadomości, że kiedyś ten głos brzmiał zupełnie inaczej.

– Może zrobię trochę wiśniówki – powiedziała głośno. Potem rzuciła okiem na dwie małe postaci śpiące na sianie i ujrzała w wyobraźni, jak budzi się rano w towarzystwie trzech skacowanych osobników. – Nie, lepiej nie.

Zgarnęła pod głowę trochę siana, rozłożyła na nim chusteczkę – pomyślała, że nazajutrz będą wszyscy wyciągać źdźbła z ubrania – i położyła się, otulając swym ciałem Jema. Gdyby któryś z chłopców poruszył się albo zwymiotował przez sen, od razu by się obudziła.

Ognisko już niemal zgasło; nad wzgórkiem rozżarzonych głowni tańczyły tylko małe nierówne płomyki, a latarnie rozstawione wokół podwórza wypaliły się albo dla oszczędności zostały zgaszone. Głos gitary i śpiewaka umilkł na dobre. Napłynęła nieubłagana noc i rozpostarła nad górami skrzydła zimnej ciszy. W górze świeciły jasne gwiazdy, ale były tylko kropeczkami odległymi o tysiąclecia. Brianna zamknęła oczy przed bezmiarem nocy i przyłożyła usta do czoła Jemmy’ego, chłonąc jego ciepło.

Próbowała zasnąć, ale teraz, kiedy nie rozpraszała jej niczyja obecność, a w powietrzu unosiła się woń spalonego drewna, poczuła, jak jej pamięć wykrada się w przeszłość; wieczorna modlitwa o boże błogosławieństwo zamieniła się w błaganie o litość i ochronę przed złem.

„Braci moich ode mnie oddalił, a znajomi moi stronią ode mnie. Opuścili mię bliscy moi, a znajomi moi zapomnieli mię”.

„Nie zapomnę was”, powiedziała bezgłośnie do martwych. Słowa te wydały się żałosne – nieistotne i daremne. Ale jedyne, na jakie było ją stać. Drgnęła nieznacznie i mocniej objęła Jemmy’ego.

Nagle rozległ się szelest siana; poczuła za plecami, jak Roger układa się na legowisku. Wiercił się przez chwilę, potem okrył ją swoją peleryną, westchnął z ulgą i przywarł do niej całym ciałem, obejmując jej talię.

– To był cholernie długi dzień, prawda?

Mruknęła cicho w odpowiedzi. Teraz, kiedy wszystko ucichło, kiedy nie trzeba było już rozmawiać, czuwać, baczyć na cokolwiek, miała wrażenie, że każde włókienko jej ciała rozpada się ze zmęczenia. Od zimnej, twardej gleby oddzielała ją tylko cienka warstwa siana, ale Brianna czuła, jak sen napływa ku niej na podobieństwo fali, która liże piaszczysty brzeg, kojąco i nieubłaganie.

– Znalazłeś sobie coś do jedzenia? – spytała, kładąc mu dłoń na nodze, on zaś przycisnął odruchowo ramię, przyciągając ją do siebie.

– Owszem, jeśli piwo można nazwać jedzeniem, jak to robi wielu. – Roześmiał się, a jego oddech przesycony był ciepłą mgiełką o woni chmielu. – Nie jestem głodny.

Ciepło jego ciała zaczęło przenikać rozdzielające ich warstwy ubrania i odpędzało chłód nocy.

Jem zawsze emanował ciepłem podczas snu; kiedy Brianna leżała zwinięta wokół niego w kłębek, miała wrażenie, że tuli gliniany garnek z węgielkami. Lecz Roger promieniował jeszcze silniejszym żarem. No cóż, jego matka zwykła mawiać, że lampa na alkohol wydziela więcej ciepła niż naftowa.

Westchnęła i wtuliła się w niego w poczuciu bezpieczeństwa. Teraz, gdy miała przy sobie rodzinę, gdy byli razem, cali i zdrowi, nie odczuwała już chłodnego bezmiaru nocy.

Roger nucił coś pod nosem. Uświadomiła to sobie niespodziewanie. Dźwięk był pozbawiony melodii, czuła jednak na plecach nieznaczne wibracje. Bała się poruszyć, by go nie spłoszyć; chciała, by nucił dalej, pewna, że jest to zbawienne dla jego strun głosowych. On jednak po chwili sam przerwał. Mając nadzieję, że znów go do tego nakłoni, sięgnęła za siebie, pogłaskała go po nodze i sama zanuciła pytająco.

– Hmmm?

Jego dłonie objęły jej pośladki i zacisnęły się mocno.

– Mhmm – odpowiedział zachęcająco, a zarazem z zadowoleniem.

Milczała; odsunęła się od niego nieznacznie. Kiedy indziej zrozumiałby i cofnął dłonie. Teraz cofnął, ale tylko jedną, by zsunąć ją wzdłuż jej nogi, zamierzając bez wątpienia ująć brzeg sukni i podciągnąć go do góry.

Sięgnęła pospiesznie za siebie, chwyciła myszkującą dłoń, przyciągnęła i położyła sobie na piersi, dając mu do zrozumienia, że choć docenia jego zabiegi i w innych okolicznościach z radością by im uległa, w tej akurat chwili uważa, że...

Roger zazwyczaj bezbłędnie odczytywał mowę jej ciała, ale najwidoczniej whisky przytępiła tę umiejętność. Albo – przyszło jej nagle do głowy – po prostu nie obchodziło go, czy ona chce...

– Roger! – syknęła.

Znów zaczął nucić, dźwięk był teraz przeplatany cichymi, gwałtownymi nutkami, które przypominały perkotanie czajnika z wrzącą wodą. Zsunął dłoń po jej nodze i zaczął podciągać suknię. Czuła gorący dotyk na swym udzie, pełznący szybko ku górze – i do wewnątrz. Jemmy kaszlnął, podrygując w jej ramionach, ona zaś była gotowa kopnąć Rogera w goleń i zniechęcić go na dobre.

– Boże, jesteś piękna – mruknął w zagięcie jej szyi. – O Boże, taka piękna. Taka piękna... taka... hmmm... – Następne słowa wymamrotał niewyraźnie, ale Brianna miała wrażenie, że powiedział „śliska”. Jego palce dotarły do celu, a ona wygięła plecy w łuk, próbując się wyswobodzić.

– Roger – powiedziała, starając się mówić cicho. – Roger, koło nas są ludzie!

I pochrapujący malec, który leżał tuż obok.

Roger wymamrotał coś, zrozumiała tylko „ciemno” i „nikt nie zobaczy”, a po chwili wróciła myszkująca dłoń, by chwycić pełną garścią jej suknie i odsunąć.

Znów zaczął nucić, zaraz jednak urwał, mamrocząc: – Kocham cię, kocham cię tak bardzo...

– Ja też cię kocham – odparła, sięgając za siebie i starając się chwycić jego rękę. – Przestań, Roger!

Usłuchał, ale natychmiast objął ją od przodu i chwycił za ramię. Krótki gwałtowny ruch i oto leżała na plecach, wpatrzona w odległe gwiazdy, które po sekundzie przysłoniła głowa Rogera i jego barki, gdy położył się na niej przy ogłuszającym szeleście siana i rozpinanego odzienia.

– Jem... – wysunęła szybko dłoń w stronę syna, który zdawał się nie przejmować nagłym zniknięciem ciepłego ciała matki, tylko leżał zwinięty w kłębek niczym pogrążony w zimowym śnie jeż.

Roger śpiewał teraz czy raczej zawodził słowami pewnej sprośnej szkockiej piosenki o młynarzu, którego zamęcza młoda kobieta, prosząc, by zmielił jej ziarno. Co też uczynił.

Gorącym szeptem syczał jej w ucho słowa piosenki, przygniatając ją całym ciężarem ciała. Widziała nad sobą wirujące szaleńczo gwiazdy.

Kiedy Roger powiedział o Ronniem, że „cuchnie pożądaniem”, uznała to za figurę retoryczną, ale najwyraźniej się myliła. Nagie ciało zetknęło się z nagim ciałem. Zaparło jej oddech. I Rogerowi.

– O Boże – wyszeptał. Wstrzymał się przez chwilę, zastygły na tle nieba, potem westchnął w ekstazie przesyconej oparami whisky i zaczął poruszać się wraz z nią, nucąc przy tym. Na szczęście było ciemno, choć niezupełnie. Resztki ogniska rzucały nieziemski blask na jego twarz; przez chwilę wyglądał niczym kuszący, wielki, czarny diabeł, jak określiła go Inga.

Leż i ciesz się – napomniała się Brianna. Siano wydawało przeraźliwy szelest, ale docierał on zewsząd, a szum wiatru w drzewach tłumił niemal wszystko.

Brianna zdołała jakoś przezwyciężyć zakłopotanie i naprawdę zaczęła odczuwać przyjemność, gdy Roger wsunął pod nią dłonie i uniósł ją.

– Obejmij mnie nogami – wyszeptał i chwycił jej płatek uszu zębami. – Opleć mnie nogami i bij z tyłu piętami.

Częściowo pod wpływem narastającej żądzy, a częściowo pragnąc pozbawić go tchu i uciszyć, rozsunęła szeroko nogi i zadarła do góry, po czym złączyła je nad jego unoszącym się grzbietem. Wydał z siebie pełen ekstazy jęk i podwoił wysiłki. Żądza zwyciężyła; Brianna niemal zapomniała, gdzie się znajdują.

Czepiając się go z całych sił, podniecona gwałtownym ruchem, wygięła plecy i naparła na Rogera; jego żar przyprawiał ją o dreszcz, poczuła na udach i pośladkach, nagich w ciemności, elektryczne dotknięcie nocnego wiatru. Drżąc i jęcząc, wtopiła się z powrotem w siano, wciąż obejmując jego biodra nogami. Jakby pozbawiona kości i nerwów, przekręciła głowę na bok, po czym wolno i leniwie otworzyła oczy.

Ktoś tam był; dostrzegła jakiś ruch w ciemności i zamarła. Był to Fergus, pewnie przyszedł po syna. Usłyszała pomruk jego głosu, mówił coś po francusku do Germaina, a potem szelest oddalających się kroków na rozrzuconej wkoło słomie.

Leżała nieruchomo z walącym sercem i nogami w górze. Roger zdążył już zapaść w bezwład. Zwiesiwszy głowę i otuliwszy jej twarz długimi włosami jak pajęczyną, wymruczał: „Kocham cię... Boże, kocham cię”, po czym osunął się, powoli i delikatnie. Wionął jej w ucho: „Dziękuję”; leżąc na niej i oddychając z wysiłkiem, pogrążył się w ciepłej półświadomości.

– Och – rzuciła, spoglądając na spokojne gwiazdy. – Nie ma za co.

Rozwarła zesztywniałe nogi i z pewnym wysiłkiem uwolniła się od Rogera, po czym zakryła jako tako i odzyskała błogosławioną anonimowość w swym wymoszczonym sianem gnieździe, ułożywszy Jemmy’ego między sobą a Rogerem.

– Hej – powiedziała nagle, a Roger drgnął.

– Mhm?

– Jakim potworem był Eigger?

Roześmiał się, był to cichy i czysty dźwięk.

– Och, Eigger był wielkim ciastkiem ponczowym. Z czekoladową polewą. Spadał na inne potwory i pokrywał je swoją słodyczą.

Znów się roześmiał, dostał czkawki i zanurzył się w siano.

– Roger? – szepnęła chwilę później. Nie było odpowiedzi, więc Brianna wyciągnęła rękę ponad uśpionym ciałem syna i położyła ją delikatnie na ramieniu męża. – Zaśpiewaj mi – poprosiła cicho, choć wiedziała, że już śpi.

7. Agent do spraw Indian James Fraser

– Agent do spraw Indian James Fraser – powiedziałam, przymykając oczy, jakbym czytała te słowa z ekranu. – To brzmi, jakby pochodziło z jakiegoś serialu telewizyjnego o Dzikim Zachodzie.

Jamie przerwał ściąganie skarpet i popatrzył na mnie nieufnie.

– Tak? To znaczy dobrze czy źle?

– Dobrze, dopóki bohater jest nieśmiertelny.

– W takim razie podoba mi się – oznajmił, studiując z uwagą skarpety, które właśnie zdjął. Powąchał je podejrzliwie, przesunął kciukiem po cienkiej łacie na pięcie, potrząsnął głową, po czym cisnął je do kosza na brudną bieliznę. – Mam zaśpiewać?

– Zaś... och – Zrozumiałam, przypomniawszy sobie, że gdy ostatnim razem próbowałam mu wyjaśnić, na czym polega telewizja, skupiłam się głównie na programie „The Ed Sullivan Show”. – Nie, nie wydaje mi się. Nie będziesz też musiał huśtać się na trapezie.

– No cóż, to pocieszające. Nie jestem już taki młody, wiesz. – Wstał i przeciągnął się, postękując. Ściany domu miały wysokość ośmiu stóp, by Jamie mógł się w nim pomieścić, ale i tak jego pięści otarły się o sosnowe belki. – Chryste, ale to był długi dzień!

– No cóż, już prawie się skończył – oznajmiłam, wąchając z kolei podszewkę sukni, którą właśnie zdjęłam. Pachniała mocno, choć nie odrażająco, koniem i dymem drzewnym. Postanowiłam, że przewietrzę ją porządnie i sprawdzę, czy można będzie jeszcze ponosić ją trochę bez prania. – Nie potrafiłabym huśtać się na trapezie nawet w młodym wieku.

– Dałbym każde pieniądze, by zobaczyć, jak próbujesz – powiedział z szerokim uśmiechem.

– Co to takiego agent do spraw Indian? – spytałam znów. – MacDonald uważał chyba, że wyświadcza ci ogromną przysługę, proponując ci tę funkcję.

Wzruszył ramionami, rozpinając kilt.

– Bez wątpienia tak uważa.

Strzepnął sprawnie swój strój, a na podłodze u jego stóp pojawiła się warstwa kurzu i końskiego włosia. Podszedł do okna, przełożył kilt na zewnątrz i strzepnął jeszcze mocniej.

– Pewnie by tak było, gdyby nie ta twoja wojna – dotarł do mnie z ciemności jego zniekształcony głos.

– Moja? – spytałam oburzona. – Mówisz tak, jakbym to ja zamierzała ją wywołać.

Machnął lekceważąco ręką.

– Wiesz, o co mi chodzi. To się rozumie samo przez się, Angliszko – taki agent to ktoś, kto rozmawia z miejscowymi Indianami, daje im podarki i przekonuje, w nadziei że będą się utożsamiać z każdym interesem Korony.

– Och? A co to jest ten Departament Południowy, o którym wspomniał MacDonald? – Zerknęłam odruchowo ku zamkniętym drzwiom naszej sypialni, ale stłumione chrapanie dobiegające z drugiej strony korytarza dowodziło, że nasz gość zdążył już paść w objęcia Morfeusza.

– Hmm. Jest Departament Południowy i Departament Północny, oba zajmują się sprawami Indian w koloniach. Departament Południowy podlega Johnowi Stuartowi, człowiekowi z Inverness. Odwróć się, ja to zrobię.

Pełna wdzięczności, stanęłam do niego plecami. Z wprawą z długiej praktyki rozwiązał tasiemki mojego gorsetu w ciągu kilku sekund. Westchnęłam głęboko, kiedy się rozluźniły. Potem zaczął masować mnie po żebrach, gdzie fiszbiny pozostawiły głębokie ślady.

– Dziękuję – sapnęłam z wdzięcznością i oparłam się o niego. – A MacDonald jako człowiek z Iverness sądzi, że ten Stuart będzie się odznaczał wrodzoną skłonnością do angażowania także innych Szkotów?

– To może zależeć od tego, czy Stuart spotkał kiedyś moich rodaków – odparł Jamie. – Ale MacDonald tak uważa, owszem.

Pocałował mnie w kark, kierowany odruchową czułością, potem cofnął dłonie i zaczął rozwiązywać tasiemkę przy swoich włosach.

– Usiądź – powiedziałam, wysuwając stopy z gorsetu, który opadał na podłogę. – Ja to zrobię.

Usiadł na stołku w samej koszuli i odprężony zamknął oczy, podczas gdy ja rozplątywałam mu włosy. Miał je związane w warkocz podczas jazdy konnej z Dutchman’s Creek i przez ostatnie trzy dni; przesuwałam dłonią po ciepłej ognistej grzywie; jej luźne sploty błyskały w świetle ognia cynamonem, złotem i srebrem, gdy masowałam mu opuszkami palców skórę głowy.

– Mówiłeś o podarkach. To Korona je dostarcza? – spytałam. Korona, jak zauważyłam, miała w zwyczaju „zaszczycać” ludzi zamożnych stanowiskami, które wymagały od nich znacznych nakładów finansowych.

– Teoretycznie. – Ziewnął potężnie i z ulgą opuścił ramiona, gdy wzięłam swoją szczotkę i zabrałam się do rozczesywania jego włosów. – Och, jak miło. Dlatego właśnie MacDonald uważa to za przysługę; jest szansa na zysk z handlu.

– Pomijając doskonałe okazje do korupcji. Tak, rozumiem. – Czesałam go przez kilka minut, a potem spytałam: – Zgodzisz się?

– Nie wiem. Muszę się nad tym zastanowić. Wspomniałaś o Dzikim Zachodzie... Brianna powiedziała coś podobnego, mówiąc o pastuchach...

– Kowbojach.

Zbył moją poprawkę machnięciem ręki.

– I o Indianach. Czy to prawda, co mówi?

– Chodzi ci o to, czy większość Indian w następnym wieku zostanie wyniszczona? Tak, ma rację. – Wygładziłam mu włosy, po czym usiadłam na łóżku i zajęłam się swoimi włosami. – Martwi cię to?

Zmarszczył czoło, zastanawiając się i drapiąc odruchowo po czerwonozłotych kędziorach na piersi.

– Nie – odparł. – Niekoniecznie. Nie wydaje mi się, bym miał ich zabijać własnymi rękami. Ale... to się zbliża, prawda? Czas, kiedy będę musiał postępować bardzo ostrożnie, by się nie poparzyć.

– Obawiam się, że tak.

Wiedziałam, co ma na myśli, i to aż za dobrze. Linie podziału nie były jeszcze wyraźne – ale już się pojawiały. Funkcja agenta do spraw Indian w służbie Korony była równoznaczna z deklaracją lojalności – niegroźną, dopóki ruch wyzwoleńczy stanowił jedynie radykalny margines, a ogniska niezadowolenia płonęły z rzadka. Ale coraz groźniejszą w miarę zbliżania się do chwili, gdy niezadowoleni przejmą władzę i ogłoszą niepodległość.

Znając epilog wydarzeń, Jamie nie mógłby zwlekać zbyt długo z przejściem na stronę rebeliantów – lecz gdyby zrobił to za wcześnie, naraziłby się na oskarżenie o zdradę. Niezbyt miła perspektywa dla rozgrzeszonego zdrajcy.

– Co prawda, będąc agentem, mógłbyś przekonać kilka plemion, by stanęły po stronie amerykańskiej albo przynajmniej zachowały neutralność – zauważyłam nieśmiało.

– Mógłbym – zgodził się z nutą rezygnacji w głosie. – Ale pomijając pytanie o uczciwość takiego postępowania, oznaczałoby to jednocześnie skazanie ich, czyż nie? Jak myślisz, czy spotkałby ich ten sam los, gdyby zwyciężyli Anglicy?

– Nie zwyciężą – zapewniłam go.

Spojrzał na mnie.

– Wierzę ci. Mam podstawy, prawda?

Przytaknęłam, zaciskając wargi. Nie chciałam rozmawiać o minionym powstaniu. Nie chciałam również rozmawiać o nadchodzącej rewolucji, ale jakie miałam wyjście?

– Nie wiem. – Odetchnęłam głęboko. – Nie można powiedzieć – skoro to się nie wydarzyło – ale gdybym miała zgadywać... to wydaje mi się, że Indianie lepiej by wyszli na rządach Brytyjczyków. – Uśmiechnęłam się smutno. – Wierz albo nie wierz, ale imperium brytyjskie zdołało, lub raczej zdoła, rządzić swoimi koloniami, unikając całkowitego wyniszczenia ich rdzennych mieszkańców.

– Chyba że są góralami szkockimi – stwierdził bez emocji. – Ano, mam twoje słowo, Angliszko.

Wstał, przesuwając dłonią po włosach, a ja dostrzegłam w ich gąszczu wąziutkie pasemko bieli, pamiątkę po ranie od kuli.

– Powinieneś pomówić o tym z Rogerem – zaproponowałam. – Wie znacznie więcej niż ja.

Przytaknął, ale nie odpowiedział, tylko skrzywił się nieznacznie.

– A jeśli już o nim mowa, to jak sądzisz, dokąd wybrali się oboje? – spytałam.

– Do McGillivrayów, przypuszczam. Po małego Jema.

– Skąd wiesz? – spytałam zdziwiona.

– Kiedy coś się dzieje, mężczyzna pragnie mieć rodzinę u swego boku, rozumiesz?

Popatrzył na mnie ze zmarszczonym czołem, po czym sięgnął i zdjął z kredensu swój miecz. Wyciągnął go do połowy z pochwy, potem włożył z powrotem, a pochwę umieścił na swoim miejscu, tak aby móc bez trudu chwycić za rękojeść broni.

Wziął też ze sobą do sypialni nabity pistolet, który położył obok toaletki pod oknem. Karabin i strzelba także zostały załadowane i powieszone nad kominkiem na dole. Potem żartobliwie ostentacyjnie dobył sztylet z pochwy u pasa i wsunął zgrabnie pod poduszkę.

– Czasem o tym zapominam – wyznałam z zadumą, patrząc na to, co robi. Pod poduszką naszego łoża w noc poślubną też spoczywał sztylet – a potem towarzyszył nam jeszcze niejednej nocy.

– Naprawdę? – uśmiechnął się bez radości.

– A ty? Nigdy?

Potrząsnął głową, wciąż się uśmiechając, z wyrazem smutku.

– Czasem chciałbym zapomnieć.

Rozmowę przerwało gwałtowne prychnięcie dobiegające z drugiej strony korytarza, a zaraz potem rozległ się szelest pościeli, głośne przekleństwa i przeraźliwy huk, gdy coś – prawdopodobnie but – uderzyło o ścianę.

– Przeklęty kot! – zawył major MacDonald. Usiadłam, przyciskając dłoń do ust. Na deskach podłogi zadudniły gołe stopy; po chwili rozległ się łoskot otwieranych, a następnie zamykanych drzwi.

Jamie także stał przez sekundę jak skamieniały. Potem zbliżył się ostrożnie do naszych drzwi i otworzył je bezgłośnie. Do izby wkroczył Adso z wyprężonym dumnie ogonem. Ignorując nas wyniośle, przeszedł przez pokój, wskoczył lekko na umywalkę, usiadł w środku, wystawił do góry tylną nogę i najspokojniej w świecie zaczął lizać sobie jądra.

– Widziałem raz w Paryżu człowieka, który to robił – zauważył Jamie, obserwując bez zainteresowania koci rytuał.

– I są ludzie, którzy chcą płacić za oglądanie takich rzeczy? – Zakładałam, że nikt by tego nie robił publicznie dla samej zabawy. W każdym razie nie w Paryżu.

– No, właściwie nie on to robił. Raczej jego partnerka, która była równie giętka. – Uśmiechnął się do mnie szeroko, a oczy błysnęły mu w blasku świecy. – Jakby się oglądało kopulujące czerwie.

– Fascynujące – mruknęłam, zerkając na umywalkę, gdzie Adso właśnie robił coś jeszcze bardziej nieprzyzwoitego. – Masz szczęście, kocie, że major śpi nieuzbrojony. Mógłby cię podziurawić jak zająca.

– Och, wątpię. Prawdopodobnie nasz Donald kładzie się do łóżka z bronią sieczną – ale wie doskonale, co dla niego dobre. Nie dałabyś mu śniadania, gdyby nadział na ostrze twojego kota.

Spojrzałam w stronę drzwi. Skrzypienie siennika i wypowiadane pod nosem przekleństwa już ucichły; major, z łatwością typową dla zawodowego żołnierza, powracał do krainy snów.

– Pewnie nie. Miałeś rację co do jego starań o stanowisko przy nowym gubernatorze. To, jak mniemam, wyjaśnia, dlaczego pragnie dla ciebie awansu politycznego.

Jamie przytaknął, ale najwyraźniej stracił ochotę do dyskusji o kombinacjach MacDonalda.

– Miałem rację? To znaczy, że jesteś mi winna fant, Angliszko.

Przyglądał mi się z miną, która dowodziła kiełkującego zamiaru; miałam nadzieję, że nie zainspirowało go zbytnio wspomnienie wężowatej paryżanki.

– Och? – Zerknęłam na niego podejrzliwie. – A konkretnie...?

– No cóż, nie przemyślałem jeszcze wszystkich szczegółów, ale najpierw powinnaś chyba znaleźć się w łóżku.

Wydawało się to rozsądnym preludium. Ułożyłam poduszki jedna na drugiej u wezgłowia – przerwałam na chwilę, by wyjąć spod spodu sztylet – po czym zaczęłam się wspinać na łóżko. Znów jednak zrezygnowałam i schyliłam się, by umocować lepiej stelaż, napinając sznury podtrzymujące siennik, aż drewno jęknęło, a taśmy wydały dźwięczny odgłos.

– Bardzo przemyślnie, Angliszko – odezwał się za moimi plecami Jamie, wyraźnie rozbawiony.

– Doświadczenie – przypomniałam, wspinając się na czworakach na świeżo naprężone legowisko. – Ileż to razy po nocy spędzonej z tobą budziłam się z siennikiem wokół głowy i tyłkiem tuż nad podłogą?

– Och, spodziewam się, że teraz twój tyłek wyląduje znacznie wyżej – zapewnił mnie.

– Chcesz, bym to ja była na górze?

Miałam w tej kwestii mieszane uczucia. Byłam straszliwie zmęczona i choć uwielbiałam ujeżdżać Jamiego, przez dziesięć godzin ujeżdżałam diabelskiego konia; mięśnie ud, których użycia wymagały obie te czynności, drgały mi co chwila spazmatycznie.

– Może później – oznajmił, mrużąc oczy w zamyśleniu. – Połóż się na plecach, Angliszko, i podciągnij koszulę. I rozsuń łaskawie nogi, trochę szerzej... no, zrób to dla mnie, bądź dobrą dziewczyną.

Zaczął ściągać koszulę, rozmyślnie nie śpiesząc się.

Westchnęłam i przesunęłam odrobinę pośladki, szukając pozycji, która nie przyprawiłaby mnie o skurcz, gdybym musiała wytrwać w niej nieco dłużej.

– Jeśli masz na myśli to, co podejrzewam, będziesz żałował. Nie wykąpałam się nawet porządnie – oświadczyłam z wyrzutem. – Jestem straszliwie brudna i cuchnę jak koń.

Nagi, uniósł ramię i powąchał sobie pachę.

– Tak? No cóż, ja także. To bez znaczenia; lubię konie. – Przestał udawać, że zwleka, i teraz analizował przygotowania, wodząc po mnie pełnym aprobaty spojrzeniem. – Ano, bardzo dobrze. A teraz, zechciej wyciągnąć ręce nad głowę i złapać za łóżko...

– Nie zrobisz tego! – zawołałam i od razu ściszyłam głos, zerkając w stronę drzwi. – Nie teraz, kiedy MacDonald śpi po drugiej stronie korytarza!

– Ależ zrobię – zapewnił. – I do diabła z MacDonaldem i wszystkimi innymi.

Znieruchomiał jednak, przyglądając mi się z namysłem; po chwili westchnął i potrząsnął głową.

– Nie – powiedział cicho. – Nie dzisiaj. Wciąż myślisz o tym biednym Holendrze i jego rodzinie?

– Tak. A ty?

Usiadł obok mnie, wzdychając.

– Starałem się za wszelką cenę nie myśleć – odparł szczerze. – Ale świeżo zmarli nie leżą ukojeni w swych grobach, prawda?

Położyłam mu dłoń na ramieniu, pełna ulgi, że czuje to samo co ja. Wydawało się, że nocne powietrze wibruje od niespokojnych duchów, odczuwałam też przez cały wieczór uporczywy smutek tego opuszczonego ogrodu i mogił; towarzyszył wszystkiemu, co się wydarzyło później.

W taką noc człowiek powinien siedzieć u siebie, za zamkniętymi drzwiami, przy ogniu, u boku bliskich. Dom poruszył się nieznacznie, okiennice zatrzeszczały na wietrze.

– Pragnę cię, Claire – powiedział cicho Jamie. – Chcę... jeśli ty chcesz?

Czy tamci też tak spędzili noc przed swą śmiercią? – zastanawiałam się. Pełni spokoju i otuleni ścianami chaty, mąż i żona, szepcząc do siebie, przytuleni w łóżku, nie wiedząc, co szykuje im przyszłość. Ujrzałam w wyobraźni długie białe uda, kiedy jej ciało omiatał wiatr, i mignięcie małej kędzierzawej poduszeczki – łono pod kępką brązowych włosów, blade jak rzeźbiony marmur, rozcięcie zamknięte niczym w posągu dziewicy.

– Ja też chcę – odparłam równie cicho. – Chodź.

Nachylił się niżej i zgrabnym ruchem wyciągnął tasiemkę z mojej koszuli nocnej; znoszone płótno zsunęło mi się z ramion. Chciałam chwycić materiał, ale przytrzymał moją rękę i przycisnął do boku. Pociągnął jednym palcem koszulę niżej, a potem zgasił świecę i w ciemności, która pachniała woskiem, miodem i końskim potem, całował moje czoło, oczy, policzki, wargi i brodę, i tak posuwał się coraz niżej, powoli, miękkimi ustami, aż do podbicia stóp.

Potem się uniósł i długą chwilę ssał moje piersi, a ja zsunęłam dłoń po jego plecach i zacisnęłam palce na pośladkach, nagich i delikatnych w mroku.

Na koniec leżeliśmy blisko siebie, skąpani jedynie w słabiutkim blasku kominka. Byłam tak zmęczona, że czułam niemal, jak moje ciało zapada się w siennik, i nie pragnęłam niczego więcej, jak tylko zagłębiać się coraz bardziej w kojący mrok zapomnienia.

– Angliszko?

– Mhm?

Chwila wahania, po czym jego dłoń odszukała moją i zacisnęła się na niej.

– Nie zrobiłabyś tego co ona, prawda?

– Kto?

– Ona. Ta Holenderka.

Wyrwana gwałtownie znad krawędzi snu, byłam otępiała i półprzytomna; nawet obraz martwej kobiety, spowitej całunem jej fartucha, wydawał się nierzeczywisty, niewiele bardziej niepokojący niż przypadkowe fragmenty, które przywoływał mój umysł na granicy jawy, gdy zapadałam się w głębię snu.

– Czego? Nie upadłabym na palenisko? Postaram się – zapewniłam go, ziewając. – Dobranoc.

– Nie. Obudź się. – Potrząsnął mnie łagodnie za ramię. – Mów do mnie, Angliszko.

– Mhm. – Kosztowało mnie to sporo wysiłku, ale wyrwałam się z objęć Morfeusza i przekręciłam na bok, twarzą do niego. – Mhm. Mówić do ciebie. O czym...?

– O tej Holenderce – powtórzył cierpliwie. – Gdybym zginął, nie zabiłabyś całej rodziny, prawda?

– Co? – Potarłam sobie twarz, próbując zrozumieć coś wśród dryfujących resztek snu. – Czyjej rodziny... och. Myślisz, że zrobiła to celowo? Że ich otruła?

– Myślę, że chyba tak.

Jego słowa były ledwie szeptem, ale przywróciły mi pełną świadomość. Leżałam przez chwilę w milczeniu, chcąc się upewnić, że on jest tuż obok.

Był – duży, zwarty kształt, gładka kość biodra pod moją dłonią, ciepła i żywa.

– Równie dobrze mógł to być wypadek – powiedziałam bardzo cicho. – Nie wiesz na pewno.

– Nie – przyznał. – Ale nie mogę uwolnić się od tego obrazu.

Przekręcił się niespokojnie na plecy.

– Nagle pojawili się ci mężczyźni – zaczął mówić cicho, wpatrzony w drewniane belki nad głową. – Walczył z nimi, a oni go zabili, na jego własnym progu. A gdy zobaczyła, że jej mężczyzna zginął, chyba powiedziała tamtym, że musi najpierw nakarmić dzieci, zanim... A potem przyprawiła strawę muchomorami i podała posiłek dzieciom i matce. Zabrała tych dwóch ze sobą, ale myślę, że właśnie to był przypadek. Chciała tylko pójść za nim. Nie zostawiłaby go samego... tam.

Chciałam mu powiedzieć, że jest to chyba przesadnie dramatyczna interpretacja tego, co widzieliśmy. Ale zarazem nie mogłam go przekonywać, że się myli. Słysząc, jak opisuje to, co ujrzał w swych myślach, też to zobaczyłam, i to nader wyraźnie.

– Nie wiesz – oznajmiłam w końcu cichym głosem. – Nie możesz wiedzieć. – Chyba że znajdziesz kogoś i spytasz, pomyślałam. Ale nie powiedziałam tego.

Milczeliśmy chwilę. Byłam pewna, że Jamie wciąż się zastanawia, ale mnie znów wciągały piaski snu, nieubłagane i uwodzicielskie.

– A jeśli nie zdołam cię obronić? – wyszeptał w końcu. Jego głowa poruszyła się nagle na poduszce i zwróciła ku mnie. – Ciebie i ich wszystkich. Będę starał się ze wszystkich sił, Angliszko, nie dbam o to, czy zginę, ale co jeśli zginę za wcześnie i nie zdołam was ocalić?

I cóż można było na to odpowiedzieć?

– Nie zginiesz – odszepnęłam.

Westchnął i przysunął głowę jeszcze bliżej, stykaliśmy się teraz czołami. Jego ciepły oddech tchnął wonią jajek i whisky.

– Postaram się – obiecał, a ja dotknęłam ustami jego warg, czując ich miękkość – potwierdzenie i pociecha w mroku.

Położyłam głowę w zagięciu jego ramienia, objęłam rękę i zaczęłam wdychać woń skóry pachnącej dymem i solą, jakby uwędzonej w ogniu.

– Pachniesz jak wędzona szynka – mruknęłam, a on wydał z siebie cichy odgłos rozbawienia i wsunął dłoń tam, gdzie zwykle spoczywała – między moje uda.

Wtedy poddałam się w końcu i pozwoliłam, by ciężkie piaski snu otoczyły mnie ze wszystkich stron. Może naprawdę to powiedział, gdy zapadałam się w ciemność, a może mi się tylko śniło.

– Jeśli umrę, nie idź za mną – dobiegł mnie jego szept. – Dzieci będą cię potrzebować. Zostań dla nich. Mogę poczekać.

CZĘŚĆ DRUGA
Gromadzą się cienie

8. Ofiara masakry

Lord John Grey

Do pana Jamesa Frasera, Esq.

14 kwietnia 1773

Drogi przyjacielu,

piszę do ciebie w dobrym zdrowiu i ufam, że ty i twoi bliscy także nie zaznajecie żadnych dolegliwości.

Mój syn powrócił do Anglii, by uzupełnić tam edukację. Przekazuje mi z ogromną radością swe doświadczenia (załączam kopię jego ostatniego listu) i zapewnia mnie o doskonałym samopoczuciu. Co ważniejsze, moja matka także zapewnia mnie w swej korespondencji o jego dokonaniach, choć wnoszę – bardziej z tego, czego nie mówi, niźli z tego, co pisze – że mój syn wprowadza nieznany dotąd element konfuzji i zamieszania w jej domostwo.

Wyznaję, iż odczuwam brak owego elementu w swych własnych pieleszach. Tak uporządkowane i systematyczne jest moje życie w tych dniach, że byłbyś zaskoczony. Jednak spokój ten wydaje mi się przygniatający i podczas gdy cieszę się zdrowym ciałem, duch mój nieco słabuje. Co, jak się obawiam, wynika z wielkiej tęsknoty za Williamem.

By wyrwać się z owego stanu samotności, podjąłem ostatnimi czasy nowe przedsięwzięcie, to znaczy wyrób wina. Choć przyznaję, że produkt ten nie może poszczycić się mocą twych trunków, pochlebiam sobie, że nadaje się do picia i że jeśli pozwoli mu się leżakować rok lub dwa, może w końcu przynieść rozkosz podniebieniu. Prześlę ci pod koniec miesiąca tuzin butelek za pośrednictwem mego nowego służącego, pana Higginsa, którego historia może wyda ci się interesująca.

Słyszałeś zapewne o godnej pożałowania awanturze, która zdarzyła się w Bostonie w marcu przed trzema laty, a którą ochrzczono w gazetach, jak niejednokrotnie widziałem, „masakrą”, co jest wysoce nieodpowiedzialne – i równie nietrafne, zwłaszcza dla kogoś, kto był owego wydarzenia świadkiem.

Nie byłem obecny przy tym, ale rozmawiałem z licznymi oficerami i żołnierzami, którzy byli. Jeśli mówią prawdę, w co wierzę. Wersja podana przez prasę bostońską została niebywale wyolbrzymiona.

Boston to wedle wszelkich miar istne piekło skłonności republikańskich, gdzie tak zwane Maszerujące Towarzystwa pojawiają się na ulicach bez względu na pogodę, co staje się pretekstem do zgromadzenia tłuszczy, której głównym zajęciem jest nękanie oddziałów stacjonujących w mieście.

Higgins mówi mi, że żaden mężczyzna w mundurze nie śmie chodzić w pojedynkę, z lęku przed ową tłuszczą, a nawet gdy żołnierze pojawiają się w większej liczbie, prześladowania ze strony miejscowych zmuszają ich do powrotu do koszar, chyba że nakaz służby każe im wytrwać na posterunku.

Pewnego wieczoru właśnie w taki sposób został osaczony patrol złożony z pięciu mężczyzn, nie tylko spotykał się z obelgami najgorszego rodzaju, ale także obrzucono go kamieniami, grudami ziemi, odchodami i innym śmieciem. Napór tłumu był tak ogromny, że żołnierze, lękając się o swe bezpieczeństwo, dobyli broni, w nadziei że zniechęci to prześladowców i powstrzyma ich od gwałtownych ataków. Nie osiągnęli jednak zamierzonego celu, tylko wzbudzili jeszcze większą wściekłość tłumu, a w pewnym momencie wypaliła jakaś broń. Nikt nie potrafi powiedzieć z niezbitą pewnością, czy strzał został oddany przez kogoś z tłuszczy, czy też jednego z żołnierzy, nie mówiąc już o tym, czy padł przez przypadek, czy też umyślnie, lecz w jego rezultacie... no cóż, posiadasz dostateczną wiedzę o takich sprawach, by móc sobie wyobrazić chaos, jaki nastąpił.

Ostatecznie zginęło pięciu ludzi z tłumu, a żołnierze, choć zostali poważnie poturbowani, zdołali ujść cało, po to jedynie, by zaraz stać się kozłami ofiarnymi i celem złośliwych ataków ze strony przywódców tłuszczy działających w prasie, którzy rzecz przedstawili jako zamierzoną i niesprowokowaną rzeź niewinnych, nie zaś przypadek samoobrony przed tłumem, którego zmysły rozpalił trunek i wrogie hasła.

Wyznać muszę, że moja sympatia jest po stronie żołnierzy; żywię przekonanie, że jest to dla ciebie oczywiste. Zostali oni postawieni przed trybunałem, którego sędzia uznał trzech za niewinnych, czuł jednak bez wątpienia, że uwolnienie wszystkich naraziłoby go na niebezpieczeństwo.

Higgins, z jeszcze jednym, został skazany za nieumyślne zabójstwo, ale zwrócił się o łaskę do duchowieństwa i po napiętnowaniu rozpalonym żelazem został uwolniony. Armia go oczywiście zdymisjonowała; pozbawiony środków do życia i otoczony niechęcią miejscowej ludności, znalazł się w opłakanym położeniu. Zdradził mi, że pobito go w tawernie tuż po uwolnieniu, skutkiem czego stracił wzrok w jednym oku. Prawdę powiedziawszy, jego życie było niejeden raz zagrożone. Zatem, obawiając się o swe bezpieczeństwo, wyruszył w rejs na slupie dowodzonym przez mego przyjaciela, kapitana Gilla, jako żeglarz, choć widziałem go na pokładzie i mogę cię zapewnić, że żeglarzem nie jest.

Stało się to niebawem oczywiste dla kapitana Gilla, który zrezygnował z jego usług, gdy tylko przybili do pierwszego portu. Zawitałem akurat do miasta w pewnej sprawie i spotkałem kapitana, który opowiedział mi o rozpaczliwej sytuacji Higginsa.

Postanowiłem odszukać tego człowieka, kierowany współczuciem wobec żołnierza, który w mych oczach spełnił z honorem swój obowiązek, i przekonaniem, że nie powinien z tego powodu cierpieć. Odkrywszy, że odznacza się inteligencją i łagodnym charakterem, wziąłem go na służbę, w której okazał się jak najbardziej godny zaufania.

Wysyłam go wraz z winem, w nadziei że twa żona będzie tak miła i przebada go. Miejscowy lekarz, dr Potts, obejrzał go i oświadczył, że uszkodzenie oka jest nieodwracalne, co może być prawdą. Znając jednak umiejętności twej żony, zastanawiam się, czy nie mogłaby zalecić jakiegoś leczenia innych jego dolegliwości; dr Potts niewiele mógł pomóc. Przekaż jej, proszę, że jestem jej pokornym sługą i że żywię nieustanną wdzięczność za jej dobroć i talent.

Przekazuję też najgorętsze pozdrowienia twej córce, której przesyłam wraz z winem drobny upominek. Ufam, że jej mąż nie poczyta mej familiarności za obrazę, zważywszy na długą znajomość z twoją rodziną, i że pozwoli jej ów podarunek przyjąć.

Jak zawsze, twój uniżony i posłuszny sługa

John Grey

9. U progu wojny

Kwiecień 1773

Robert Higgins był drobnym młodym człowiekiem, tak chudym, że zdawało się, iż jego kości podtrzymuje tylko ubranie, i tak bladym, że można było sobie bez trudu wyobrazić, jak ktoś przenika go wzrokiem. Miał duże szczere oczy błękitnego koloru, grzywę pofalowanych, jasnokasztanowych włosów i odznaczał się nieśmiałym zachowaniem, które sprawiło, że pani Bug od razu wzięła go pod swoje skrzydła i oświadczyła zdecydowanie, że „podkarmi biedaka”, nim będzie musiał wracać do Wirginii.

Osobiście bardzo polubiłam pana Higginsa; był młodzieńcem o miłej naturze i miękkim akcencie rodzimego Dorset. Zastanawiałam się jednak, czy okazywana mu przez lorda Johna Greya szczodrość była tak bezinteresowna, jak się wydawało.

Polubiłam też swojego czasu samego Johna Greya; łączyły nas doświadczenia natury medycznej i jego przyjaźń okazana Briannie, gdy Roger przebywał w niewoli u Irokezów. Mimo wszystko byłam świadoma, że lord John darzył sympatią mężczyzn – zwłaszcza Jamiego, ale z pewnością też innych.

– Beauchamp – powiedziałam do siebie, rozkładając do wysuszenia korzenie trillium – odznaczasz się prawdziwie podejrzliwym umysłem.

– Tak, tak, racja – usłyszałam jakiś rozbawiony głos za plecami. – A o co i kogo podejrzewasz?

Drgnęłam przestraszona, a trillium pofrunęło we wszystkie strony.

– Och, to ty. Musisz się tak podkradać?

– Praktyka – wyjaśnił Jamie, całując mnie w czoło. – Wolę nie tracić wprawy tropiciela. Dlaczego gadasz do siebie?

– To zapewnia mi uwagę godnego słuchacza – odparłam zgryźliwie, a on się roześmiał i schylił, by pozbierać z podłogi korzenie ziela.

– Kogo podejrzewasz, Angliszko?

Zawahałam się, ale prócz prawdy nic nie przyszło mi do głowy.

– Zastanawiałam się, czy John Grey nie uprawia sodomii z naszym panem Higginsem – wyznałam śmiało. – Albo nie zamierza tego robić.

Zamrugał nieznacznie, ale nie wydawał się zaszokowany – co samo w sobie sugerowało, że on też rozważał tę możliwość.

– Dlaczego tak myślisz?

– Po pierwsze, to bardzo przystojny młody człowiek – powiedziałam, odbierając od niego garść korzeni i rozkładając je na gazie. – Po drugie, cierpi na najgorszy przypadek hemoroidów, z jakim zetknęłam się u człowieka w jego wieku.

– Pozwolił ci je obejrzeć? – Już na wspomnienie sodomii Jamie oblał się rumieńcem; nie lubił, kiedy wyrażałam się bez ogródek, ale kontynuował temat.

– No cóż, nie musiałam go długo przekonywać. Powiedział mi o nich dość chętnie, ale nie podobało mu się, że chcę go zbadać.

– Mnie by się to też nie podobało – zapewnił mnie Jamie. – Choć jestem twoim ślubnym. Po cóż, u licha, chciałabyś oglądać coś takiego, pomijając niezdrową ciekawość? – Rzucił okiem na moją czarno oprawioną księgę przypadków, leżącą na stole. – Chyba nie rysujesz tam tyłka tego biedaka, Bobby’ego Higginsa?

– Nie ma potrzeby. Trudno mi sobie wyobrazić, by lekarz w jakiejkolwiek epoce nie wiedział, jak wyglądają hemoroidy. Starożytni Izraelici i Egipcjanie też w końcu na nie cierpieli.

– Naprawdę?

– Mówi się o tym w Biblii. Spytaj pana Christiego.

Spojrzał na mnie z ukosa.

– Dyskutowałaś o Biblii z Tomem Christiem? Jesteś odważniejsza niż ja, Angliszko.

Christie był niezwykle pobożnym prezbiterianinem i nic nie sprawiało mu większej radości, niż walnąć kogoś w głowę egzemplarzem Pisma Świętego.

– Nie ja. Germain spytał mnie w zeszłym tygodniu, co to są zadnice.

– A co to jest?

– Hemoroidy. „I rzekli: Jakaż będzie ofiara za przewinienie, którą jej oddać mamy? Odpowiedzieli: Według liczby książąt filistyńskich pięć złotych zadnic i pięć złotych myszy”. Czy coś w tym rodzaju. Tak to chyba brzmi. Pan Christie za karę kazał Germainowi przepisać jakiś ustęp z Biblii, a że chłopak ma dociekliwy umysł, zaczął się zastanawiać nad tym, co napisał.

– I oczywiście nie zamierzał pytać o to pana Christiego. – Jamie zmarszczył czoło, pocierając przy tym palcem grzbiet nosa. – Czy chciałbym wiedzieć, co takiego zrobił Germain?

– Z pewnością nie.

Tom Christie spłacał czynsz za swoją ziemię, pełniąc obowiązki lokalnego nauczyciela i, jak się zdawało, miał swoje sposoby na utrzymanie dyscypliny. Uważałam, że jeden taki uczeń jak Germain Fraser jest wart całej sumy, w przeliczeniu na pracę.

– Złote zadnice – mruknął Jamie. – No cóż, mam pewną myśl.

Przybrał nieco marzycielski wyraz twarzy, oznaczający zwykle jakiś przerażający pomysł, którego skutkiem mogło być uszkodzenie ciała, śmierć czy dożywotni wyrok więzienia. Jego mina wydała mi się niepokojąca, jednak bez względu na charakter myśli sprowokowanych wizją złotych hemoroidów porzucił je na chwilę i potrząsnął głową.

– Nieważne. Mówiliśmy zdaje się o tyłku Bobby’ego?

– O, tak. Pytałeś, dlaczego chciałam obejrzeć hemoroidy pana Higginsa. Mam ochotę sprawdzić, czy najlepszą metodą byłoby usunięcie.

Jamie, zaskoczony, uniósł brwi.

– Usunąć je? Jak? Tymi twoimi nożami? – Spojrzał na skrzynkę, w której trzymałam swoje narzędzia chirurgiczne, i uniósł ramiona w geście odrazy.

– Mogłabym, owszem, ale sądzę, że bez znieczulenia byłoby to dość bolesne. Ale też przedtem, nim... odeszłam, zaczęto powszechnie stosować znacznie prostszą metodę.

Ogarnęła mnie dojmująca tęsknota za szpitalem. Niemal czułam woń środków dezynfekujących, słyszałam krzątaninę pielęgniarek i sanitariuszy, dotykałam lśniących okładek magazynów medycznych, pełnych informacji i idei naukowych.

Po chwili wszystko zniknęło, ja zaś oceniałam skuteczność pijawek i podwiązania w odniesieniu do pana Higginsa i perspektywy osiągnięcia przezeń zdrowia analnego.

– Doktor Rawlings zaleca pijawki – wyjaśniłam. – W poważnych przypadkach dwadzieścia lub trzydzieści sztuk.

Jamie przytaknął, nie okazując szczególnej odrazy. Sam kilkakrotnie był leczony pijawkami w różnych przypadłościach i zapewniał mnie, że nie sprawiają bólu.

– Ano tak. Ale nie masz chyba tyle, prawda? Mam wziąć chłopców i nazbierać?

Jemmy i Germain tylko czekali, żeby pójść z dziadkiem grzebać w potokach, a potem wrócić obładowani pijawkami i ubłoceni po uszy, ale potrząsnęłam głową.

– Nie. To znaczy tak – poprawiłam się. – W dogodnej dla ciebie chwili. Ale nie potrzebuję ich od razu. Przystawienie pijawek poprawi sytuację na jakiś czas, ale hemoroidy Bobby’ego są w znacznym stopniu zamknięte skrzepliną, to znaczy są na nich skrzepy zaschniętej krwi. Myślę, że byłoby znacznie lepiej, gdybym je usunęła. Chyba mogę je podwiązać, to znaczy mocno zacisnąć nić u podstawy każdego hemoroidy. To pozbawi je krwi, w końcu wyschną i odpadną. Bardzo łatwe.

– Bardzo łatwe – powtórzył Jamie. Sprawiał wrażenie nieco zatrwożonego. – Robiłaś to już kiedyś?

– Tak, raz czy dwa.

– Och. – Wydął wargi, wyobrażając sobie najwidoczniej cały proces. – Jak... hmm... to znaczy... jak będzie wydalał przez cały ten czas? Przecież to musi trochę potrwać.

– Jego główny problem polega na tym, że nie może wydalać. To znaczy nie dość często, poza tym kał nie ma odpowiedniej konsystencji. To przez tę okropną dietę. – Wymierzyłam w niego palec. – Mówił mi. Chleb, mięso i piwo. Bez warzyw, bez owoców. Nie wątpię, że w brytyjskiej armii zatwardzenia to rzecz powszechna. Nie zdziwiłabym się, gdyby każdemu żołnierzowi zwisały z tyłka hemoroidy niczym kiście winogron!

Jamie skinął głową, unosząc brew.

– Jest w tobie wiele rzeczy, które podziwiam, Angliszko, zwłaszcza delikatny sposób wysławiania się. – Odkaszlnął, zerkając w podłogę. – Ale jeśli, jak twierdzisz, hemoroidy powstają przez zaparcia...

– Tak właśnie.

– No dobrze. Chodzi więc o to... co mówiłaś o Johnym Greyu. To znaczy, nie uważasz, że stan jego tyłka ma związek z... hmm.

– Och. No cóż, nie bezpośredni... – urwałam. – Miałam raczej na myśli to, co lord John napisał w liście, że chciałby... jak on to ujął?... że może mogłabym „zalecić jakieś leczenie innych jego dolegliwości”. Skąd mógł wiedzieć o przypadłości Bobby’ego, jeśli nie z... no... by tak rzec... osobistej inspekcji. A skoro, jak uważam, hemoroidy są tak powszechnym schorzeniem, dlaczego właściwie miałby się tym aż tak przejmować, by prosić mnie, abym coś z nimi zrobiła, gdyby się nie obawiał, że mogą one stanąć na przeszkodzie jego hmm... dalszym praktykom?

Twarz Jamiego, która podczas dyskusji o pijawkach i zatwardzeniu przybrała swój normalny odcień, teraz się zaczerwieniła.

– Jego...

– Chcę powiedzieć... – ciągnęłam, krzyżując ręce na piersiach – że jestem trochę zdegustowana... myślą, że przysyła mi tu pana Higginsa, że się tak wyrażę, do naprawy.

Cały czas czułam się nieswojo z powodu dolegliwości Bobby’ego Higginsa, ale wcześniej nie umiałam wyrazić tego słowami. Teraz, kiedy już to zrobiłam, zdałam sobie sprawę, co mnie tak męczyło.

– Myśl, że mam wyleczyć biednego chłopaka, a potem odesłać go do domu, żeby... – zacisnęłam mocno wargi, odwróciłam się gwałtownie do swoich korzonków i zaczęłam bezsensownie przerzucać je bez potrzeby. – Ta myśl mi się nie podoba – powiedziałam do drzwiczek kredensu. – Zrobię jednak dla pana Higginsa, co w mojej mocy. Bobby nie ma wielkiego wyboru; bez wątpienia zrobi... cokolwiek jego lordowska mość zażąda. Ale może źle go oceniam. To znaczy lorda Johna.

– Może.

Odwróciłam się, by stwierdzić, że Jamie siedzi na moim stołku i bawi się słoikiem gęsiego smalcu, który jak się zdawało, przykuwał jego uwagę.

– No cóż – powiedziałam niepewnie. – Znasz go lepiej ode mnie. Jeśli uważasz, że nie jest... – nie dokończyłam. Z zewnątrz dobiegło nagle ciche puknięcie, gdy spadająca ze świerka szyszka uderzyła o drewniany ganek.

– Wiem o Johnie Greyu więcej, niż chciałbym wiedzieć – wyznał w końcu Jamie i zerknął na mnie ze smutnym uśmiechem w kącikach ust. – A on wie o mnie znacznie więcej, niż przypuszczam. Ale... – nachylił się i odstawił słoik, potem wsparł dłonie na kolanach i obrzucił mnie szybkim spojrzeniem. – Jedno wiem ponad wszelką wątpliwość. To człowiek honoru. Nie wykorzystałby Higginsa ani nikogo innego, kto znajduje się pod jego opieką.

Wydawał się mówić z przekonaniem, a ja poczułam się podniesiona na duchu. Mimo wszystko lubiłam Johna Greya. A jednak... jego listy, nadchodzące regularnie jak w zegarku, zawsze napawały mnie czymś w rodzaju niepokoju, jak daleki odgłos grzmotu. Same listy nie zawierały niczego, co usprawiedliwiałoby taką reakcję; były takie jak ich autor – pełne erudycji, dowcipne i szczere. No i oczywiście miał powód pisać. I to niejeden.

– Kocha cię, wiesz o tym – powiedziałam cicho.

Przytaknął, ale nie patrzył na mnie; jego wzrok wciąż był skupiony na czymś, co znajdowało się za drzewami okalającymi podwórze.

– Wolałbyś, by cię nie kochał?

Milczał, po chwili znów skinął głową i teraz spojrzał na mnie.

– Ano, wolałbym. Ze względu na siebie. Ze względu na niego. Ale ze względu na Williama? – Potrząsnął głową, niepewny.

– Och, mógł przyjąć do siebie Williama przez wzgląd na ciebie – zauważyłam. – Ale pamiętaj, że widziałam ich razem. Nie mam wątpliwości, że kocha Williego przez wzgląd na samego siebie.

– Ja też w to nie wątpię.

Wstał, wyraźnie poruszony, i strzepnął z kiltu niewidoczny pyłek kurzu. Twarz miał nieprzeniknioną, jakby spoglądał w głąb siebie, widząc coś, czym nie chciał podzielić się ze mną.

– Czy ty... – zaczęłam, ale urwałam, kiedy podniósł na mnie wzrok. – Nie, to nieważne.

– Co? – Przechylił głowę na bok, mrużąc oczy.

– Nic.

Nie poruszył się, tylko przyglądał mi się coraz intensywniej.

– Przecież widzę po twojej twarzy, Angliszko. O co chodzi?

Odetchnęłam głęboko przez nos, chowając zaciśnięte dłonie w fartuchu.

– No cóż... jestem pewna, że tak nie jest, to była tylko taka przelotna myśl...

Wydał z siebie niski, typowo szkocki pomruk, dając do zrozumienia, że powinnam dać sobie spokój z tym ględzeniem i wyrzucić z siebie wszystko. Wiedziałam z doświadczenia, że nie ustąpi, dopóki tego nie zrobię.

– Nie przyszło ci nigdy do głowy, że lord Jim mógł wziąć Williama pod swój dach, ponieważ... no cóż, William bardzo cię przypomina, i to od najmłodszych lat. Ponieważ lord John uważa cię za fizycznie... atrakcyjnego... – słowa zamarły mi na ustach i miałam ochotę poderżnąć sobie gardło, widząc minę Jamiego.

Zamknął na chwilę oczy, bym nie mogła w nie patrzeć. Zacisnął pięści, aż na rękach wystąpiły mu żyły. Powoli rozprostował palce. Otworzył oczy.

– Nie – odparł z przekonaniem. Popatrzył na mnie twardym, otwartym wzrokiem. – I nie jest też tak, że nie mogę znieść myśli o tym. Wiem.

– Oczywiście – rzuciłam pospiesznie, chcąc jak najszybciej zakończyć temat.

– Wiem – powtórzył ostrzejszym tonem. Postukał się dwoma sztywnymi palcami po udzie, potem znieruchomiał. – Zastanawiałem się nad tym. Kiedy po raz pierwszy powiedział mi, że zamierza poślubić Isobel Dunsany.

Odwrócił się i popatrzył przez okno. Po podwórzu krążył Adso, tropiąc coś w trawie.

– Ofiarowałem mu swoje ciało – oznajmił nagle, nie odrywając wzroku od okna. Mówił dość pewnym głosem, ale w jego zastygłych ramionach wyczytałam, ile go te słowa kosztowały. – W dowód wdzięczności, jak mu powiedziałem. Ale chciałem... – Wykonał dziwny, konwulsyjny ruch, jakby starając się wyswobodzić z jakichś więzów. – Widzisz, chciałem się przekonać, jakim jest człowiekiem. Ten, który miał przyjąć mojego syna jak własnego.

Przy słowach „przyjąć mojego syna” głos mu lekko zadrżał, a ja podeszłam do niego instynktownie, pragnąc w jakiś sposób opatrzyć otwartą ranę, która kryła się pod tymi słowami.

Wydawał się sztywny, kiedy go dotknęłam, niechętny moim ramionom – ale wziął mnie za rękę i ścisnął.

– Czy mogłeś... rzeczywiście się przekonać?

Nie byłam zaszokowana; John Grey powiedział mi o tym przed wieloma laty, na Jamajce. Choć chyba nie zdawał sobie sprawy, co się za tym kryło.

Dłoń Jamiego zacisnęła się na mojej, a jego kciuk głaskał delikatnie mój palec. Patrzył na mnie badawczo, tak jak się patrzy na jakiś znany przedmiot, który ujawnia nagle nieznaną dotąd naturę – dostrzegając oczami to, co przez długi czas było dostrzegane tylko sercem.

Uniósł drugą rękę i przesunął nią po moich brwiach; palce spoczywały chwilę na kości policzkowej, a potem powędrowały ku górze, chłodne w cieple moich włosów.

– Nie możesz być tak blisko kogoś innego... – powiedział w końcu. – Być w nim, czuć jego pot, ocierać się włosami swojego ciała o jego włosy i nie dojrzeć niczego z jego duszy. A jeśli możesz... – zawahał się, a ja zadałam sobie pytanie, czy ma na myśli Czarnego Jacka Randalla, czy też Laoghaire, kobietę, którą poślubił, uważając mnie za zmarłą. – No cóż... to jest przerażające – dokończył cicho, a jego dłoń opadła bezwładnie.

Zapadło między nami milczenie. Z zewnątrz dobiegł nagły szelest trawy, gdy Adso zanurkował i zniknął, a na wielkim czerwonym świerku rozkrzyczał się drozd. W kuchni spadło coś z łomotem i po chwili zaczęło się rytmiczne zamiatanie: szu, szu. Odgłosy domowe życia, jakie tu stworzyliśmy.

Czy kiedyś zrobiłam coś takiego? Leżałam z mężczyzną i nie dojrzałam niczego z jego duszy? Tak, i to było przerażające. Dotknęło mnie tchnienie zimna; poczułam dreszcz na skórze.

Wydał z siebie westchnienie, które zdawało się płynąć z głębi serca, a potem przesunął dłonią po włosach.

– Ale John tego nie zrobił. – Podniósł wzrok i obdarzył mnie krzywym uśmiechem. – Powiedział, że mnie kocha. Ale jeśli ja nie mogę mu odpłacić tym samym, a wiedział, że nie mogę – nie wziąłby fałszywej monety za prawdziwą.

Wstrząsnął się gwałtownie, jak pies wychodzący z wody.

– Nie. Człowiek, który mówi coś takiego, nigdy nie wykorzystałby dziecka z tęsknoty za niebieskimi oczami jego ojca, tego możesz być pewna, Angliszko.

– Tak – przyznałam. – Powiedz mi... – zawahałam się, a on spojrzał na mnie, unosząc brew. – Gdyby... gdyby... no... przyjął twoją ofiarę i stwierdziłbyś, że on... – szukałam właściwych słów – ... nie jest tak przyzwoity, jak miałeś nadzieję...

– Skręciłbym mu kark, tam, nad jeziorem – odparł. – I nie bałbym się szubienicy, nie miałoby to dla mnie znaczenia; nie pozwoliłbym mu zabrać chłopca. Ale nie okazał się taki, a ja oddałem mu syna – dodał, wzruszając nieznacznie ramionami. – I jeśli Bobby wejdzie do łóżka jego lordowskiej mości, to myślę, że z własnej, nieprzymuszonej woli

***

Żaden człowiek nie czuje się dobrze z czyjąś ręką w swoim tyłku. Wiem to, a Robert Higgins nie był wyjątkiem od tej reguły.

– Posłuchaj, to w ogóle nie będzie bolało – powiedziałam uspokajająco. – Nie wolno ci się tylko ruszać.

– Och, nawet nie drgnę, madam – zapewnił mnie żarliwie.

Kazałam mu wejść na stół i usadowić się na czworakach, dzięki czemu pole operacyjne znalazło się na wysokości mojego wzroku. Kleszcze i podwiązki, których potrzebowałam, leżały na małym stoliku po prawej stronie, obok stała miska z pijawkami, tak na wszelki wypadek.

Wydał z siebie cichy okrzyk, gdy przyłożyłam mu do ciała mokrą szmatkę nasączoną terpentyną, by oczyścić dokładnie pole operacyjne, ale dotrzymał słowa i nawet nie drgnął.

– Posłuchaj, wszystko pójdzie dobrze – zapewniłam go, biorąc do ręki kleszcze. – Ale jeśli masz odczuć trwałą poprawę, musisz radykalnie zmienić sposób odżywiania. Rozumiesz?

Sapnął gwałtownie, gdy chwyciłam jeden z hemoroidów i pociągnęłam do siebie. Były trzy – w klasycznym układzie, godziny dziewiątej, drugiej i piątej na tarczy zegara. Bulwiaste jak maliny i tak samo ciemne.

– Och! Tak, madam.

– Owsianka – powiedziałam zdecydowanie, po czym przełożyłam kleszcze do drugiej ręki, nie zwalniając zacisku, i wzięłam igłę z jedwabną nicią, która leżała po prawej stronie. – Codziennie rano, bez wyjątku. Odczułeś jakąś poprawę w wydalaniu, od kiedy pani Bug karmi cię na śniadanie owsianką?

Zapętliłam nić na nasadzie hemoroida i zacisnęłam mocno.

– Auuu... Och! Ee... mówiąc szczerze, madam, jest tak, jakbym srał cegłami obciągniętymi skórą jeża, cokolwiek zjem.

– No cóż, będzie lepiej – zapewniłam go, zabezpieczając petelkę węzełkiem. Uwolniłam hemoroida z kleszczy, a Bobby odetchnął głęboko. – I winogrona. Lubisz winogrona, prawda?

– Nie, madam. Drażnią mi zęby.

– Naprawdę? – Jego uzębienie nie wydawało się poważnie popsute. Pomyślałam, że warto je obejrzeć dokładniej; mógł cierpieć na łagodną odmianę szkorbutu. – No cóż, powiemy pani Bug, żeby przyrządziła ci placek z rodzynkami; będziesz mógł to jeść bez trudu. Czy lord John ma dobrego kucharza?

Wycelowałam kleszczami i złapałam następnego hemoroida. Bobby, już nawykły do procedury, jęknął tylko cichutko.

– Tak, madam. To Indianin, ma na imię Manoke.

– Hm. – Zapętlić, zacisnąć, zawiązać. – Dam ci przepis na kartce, żebyś mógł go zabrać ze sobą do domu. Ten Indianin gotuje słodkie ziemniaki i fasolę? Fasola jest w tym schorzeniu bardzo skuteczna.

– Chyba tak, madam, ale jego lordowska mość...

Otworzyłam przedtem okno, żeby pokój się wietrzył – Bobby nie był brudniejszy niż przeciętny osobnik, ale z pewnością nie czystszy – i teraz usłyszałam od strony drogi jakiś hałas, głosy i pobrzękiwanie uprzęży.

Bobby też to usłyszał i zerknął przerażony w stronę okna; napiął tylną część ciała, jakby zamierzał zeskoczyć ze stołu niczym konik polny. Chwyciłam go za nogę, ale po chwili dałam sobie spokój. Nie miałam w oknie zasłon, mogłam tylko przymknąć okiennice, a przecież potrzebowałam światła.

– No dobra, wstawaj – powiedziałam, sięgając po ręcznik. – Pójdę zobaczyć, kto to taki.

Spełnił moje polecenie z niezwykłą skwapliwością; zsunął się niezgrabnie ze stołu i złapał pospiesznie spodnie.

Wyszłam na ganek w samą porę, by powitać dwóch mężczyzn, którzy sprowadzili swoje muły z ostatniego, uciążliwego odcinka zbocza i wkroczyli na podwórze. Richard Brown i jego brat Lionel, obaj z Brownsville, nomen omen.

Zdziwiłam się na ich widok; Brownsville od Ridge dzieliły dobre trzy dni jazdy, poza tym osady nie prowadziły ze sobą ożywionego handlu. Do Salem, w przeciwnym kierunku, było równie daleko, ale mieszkańcy Ridge jeździli tam znacznie częściej; bracia morawscy zajmowali się przemysłem i handlem jednocześnie; brali miód, olej, solone ryby i skóry w zamian za ser, wyroby gliniane, kurczaki i inny drobny żywy inwentarz. O ile się orientowałam, mieszkańcy Brownsville specjalizowali się tylko w tanim handlu z Czirokezami i w produkcji bardzo pośledniego gatunku piwa, niewartego tak dalekiej drogi.

– Dzień dobry, szanowna pani. – Richard, niższy i starszy, dotknął brzegu kapelusza, nie zdejmując go jednak. – Mąż w domu?

– Jest przy stodole z sianem, czyści skóry. – Wytarłam starannie dłonie o ręcznik, który trzymałam. – Proszę do kuchni; przyniosę trochę jabłecznika.

– Nie trzeba.

Odwrócił się bez ceregieli i ruszył zdecydowanym krokiem na tyły domu. Lionel Brown, nieco wyższy od brata, choć o tej samej, niemal tyczkowatej budowie ciała i włosach koloru tytoniu, skinął mi pospiesznie i podążył w ślady Richarda.

Najwidoczniej obowiązek zajęcia się mułami, z których karków zwisały luźno wodze, pozostawili mnie. Zwierzęta zaczęły już krążyć leniwie po podwórzu, przystając, by poskubać wysoką trawę porastającą ścieżkę.

– Hm – prychnęłam, patrząc gniewnie za braćmi.

– Kto to jest? – odezwał się za moimi plecami jakiś cichy głos. Z domu wyszedł Bobby Higgins i teraz wyglądał zza ganku swym zdrowym okiem. Bobby, jak zauważyłam, przejawiał ostrożność wobec obcych – trudno się było dziwić, wziąwszy pod uwagę jego bostońskie doświadczenia.

– To tylko sąsiedzi.

Zeszłam z ganku i ujęłam uzdę jednego muła, kiedy sięgał pyskiem do młodej gruszy, którą posadziłam obok schodów. Niezadowolony z mojej interwencji, zaryczał mi ogłuszająco w twarz, próbując przy tym ugryźć.

– Pani pozwoli. – Bobby, który zdążył już złapać drugiego muła za uzdę, nachylił się, by wziąć ode mnie wodze pierwszego, po czym zwrócił się do upartego zwierzęcia: – Spokój! Ucisz się, bo wezmę kija!

Bobby był żołnierzem piechoty, nie kawalerii, co rzucało się w oczy. Mówił groźnym tonem, ale słowa kłóciły się z jego nieśmiałym sposobem bycia. Pociągnął na próbę za wodze. Muł bezzwłocznie położył po sobie uszy i ugryzł go w rękę.

Bobby wrzasnął i puścił obie uzdy. Clarence, mój muł, słysząc wrzawę, wydał z siebie głośny ryk pod adresem towarzyszy, na co te potruchtały w jego stronę, kołysząc w biegu skórzanymi strzemionami.

Bobby nie został poważnie ranny, choć zęby muła przebiły skórę; na rękawie jego koszuli pojawiły się plamki krwi. Kiedy podciągałam materiał, by rzucić okiem na obrażenia, usłyszałam kroki na ganku. Podniosłam wzrok i zobaczyłam zaniepokojoną Lizzie z wielką drewnianą łyżką w ręku.

– Bobby! Co się stało?

Na jej widok od razu się wyprostował, przybierając niedbałą pozę, i odsunął sprzed czoła kosmyk kręconych kasztanowych włosów.

– Och nic, panienko. Trochę kłopotu z tymi czarcimi synami. Proszę się nie bać, wszystko w porządku.

Po chwili oczy uciekły mu w głąb czaszki i runął na ziemię jak nieżywy.

– Boże! – Lizzie niemal sfrunęła ze schodów, uklękła i poklepała go niecierpliwie po policzku. – Co mu jest, pani Fraser?

– Bóg jeden wie – odparłam szczerze. – Ale myślę, że chyba nic groźnego.

Wydawało się, że Bobby oddycha normalnie, puls też był prawidłowy.

– Wniesiemy go do środka? Czy mam przynieść nadpalone pióro, jak pani sądzi? Albo amoniak z gabinetu? Albo trochę brandy?

Lizzie zaczęła się kręcić jak niespokojny trzmiel, gotowa gdzieś odlecieć.

– Nie, chyba dochodzi do siebie.

Większość omdleń trwa tylko kilka sekund, widziałam poza tym, jak jego pierś unosi się wraz z głębszym oddechem.

– Trochę brandy by nie zaszkodziło – mruknął, trzepocząc powiekami.

Skinęłam głową Lizzie, która znów zniknęła w głębi domu, pozostawiwszy drewnianą łyżkę w trawie.

– Kiepsko się czujesz, tak? – spytałam współczująco. Rana na ramieniu była zaledwie draśnięciem, a ja nie zrobiłam mu wcześniej nic, co mogłoby przyprawić go o szok – w każdym razie nie o szok fizyczny. Nie bardzo wiedziałam, z czym mam do czynienia.

– Nie wiem, madam. – Próbował usiąść i choć biały jak płótno, poza tym wydawało się, że wraca do sił, więc nie broniłam mu. – Czasem pojawiają mi się przed oczami takie plamki, wirują jak pszczoły, a potem wszystko robi się czarne.

– Czasem? Zdarzało ci się to już wcześniej? – upewniłam się ostrym tonem.

– Tak, proszę pani. – Głowa chwiała mu się niczym słonecznik na wietrze, więc czym prędzej go podtrzymałam, żeby się znowu nie osunął. – Jego lordowska mość miał nadzieję, że może pani będzie wiedzieć, jak to wyleczyć.

– Jego lordowska... och, wiedział o tych twoich omdleniach?

No tak, oczywiście, że wiedział, skoro Bobby przewracał się przed nim.

Przytaknął i wziął głęboki, przerywany oddech.

– Doktor Potts spuszczał mi regularnie krew, ale to jakoś nie pomagało.

– Przypuszczam. Mam nadzieję, że w sprawie hemoroidów bardziej ci pomógł – zauważyłam chłodno.

Na jego policzkach pojawiał się z wolna słaby odcień różu – biedny chłopak, zawsze miał za mało krwi, by porządnie się zarumienić – i Bobby odwrócił głowę, wlepiając wzrok w drewnianą łyżkę.

– Ee... ja, hmm, nikomu o tym nie mówiłem.

– Nie mówiłeś? – spytałam zdumiona. – Ale...

– Widzi pani, to przez tę jazdę. Z Wirginii. – Różowy odcień na jego twarzy zaczął się pogłębiać. – Nikomu bym nie powiedział, ale po tygodniu spędzonym w siodle na tym cholernym koniu, uczciwszy pani uszy, tak mnie bolało, że nie mogłem już tego ukrywać.

– Więc i lord John o tym nie wie?

Potrząsnął energicznie głową; niesforne kosmyki kasztanowych włosów znów opadły mu na czoło. Ogarnęła mnie irytacja – na samą siebie, że błędnie odczytałam zamiary Johna Greya, i na lorda, że przez niego poczułam się jak idiotka.

– No cóż... teraz już trochę lepiej?

Lizzie wciąż nie wracała, a ja zaczęłam się od razu zastanawiać, gdzie jest. Bobby wciąż był bardzo blady, ale przytaknął zdecydowanie i dźwignął się na nogi, po czym stanął chwiejnie, mrugając i próbując odzyskać równowagę. Litera „M” wypalona na jego policzku na tle bezbarwnej skóry odznaczała się gniewną czerwienią.

Zajęta Bobbym, nie zwracałam uwagi na odgłosy dochodzące zza domu. Teraz jednak usłyszałam rozmowę i zbliżające się kroki.

Zza narożnika wyłonił się Jamie i obaj Brownowie; przystanęli na nasz widok. Jamie marszczył czoło – najpierw nieznacznie, potem coraz wyraźniej. Bracia zaś byli w jakimś dziwnie podniosłym, choć nieco posępnym nastroju.

– A więc to prawda. – Robert Brown spojrzał twardym wzrokiem na Bobby’ego Higginsa, a potem odwrócił się do Jamiego. – Trzyma pan w domu mordercę!

– Naprawdę? – Jamie był lodowato uprzejmy. – Nie miałem pojęcia.

Skłonił się Bobby’emu na francuską modłę i wyprostował, wskazując braci.

– Panie Higgins, niech mi wolno będzie przedstawić pana Richarda Browna i pana Lionela Browna. Panowie, mój gość, pan Higgins.

Słowo „gość” wypowiedział ze szczególną intonacją; Richard Brown zasznurował usta w wąską, niemal niewidoczną linię.

– Miej się na baczności, Fraser – powiedział, wpatrując się w Bobby’ego, jakby chciał go unicestwić. – W dzisiejszych czasach niewłaściwe towarzystwo może być niebezpieczne.

– Wybieram sobie towarzystwo wedle swojej woli, sir – oznajmił cicho Jamie, cedząc słowa przez zęby. – I pańskiego sobie nie życzę. Joseph!

Zza narożnika domu wyłonił się Joseph Wemyss, ojciec Lizzie, prowadząc dwa zbiegłe muły, które teraz sprawiały wrażenie potulnych jak kocięta, choć każdy z nich był większy od pana Wemyssa.

Bobby Higgins, osłupiały, spojrzał na mnie, prosząc wzrokiem o wyjaśnienie. Wzruszyłam nieznacznie ramionami, nie odzywając się, podczas gdy Brownowie dosiadali mułów i odjeżdżali, sztywni z gniewu.

Jamie zaczekał, aż znikną nam z oczu, a potem odetchnął głośno, przesuwając gwałtownie dłonią po włosach i mrucząc coś po gaelicku. Nie zrozumiałam co celniejszych sformułowań, ale domyśliłam się, że porównuje naszych niedawnych gości do hemoroidów pana Higginsa, z korzyścią dla tych ostatnich.

– Co takiego, sir? – wyjąkał Higgins, zmieszany, ale szczerze rozbawiony.

– Niech jadą na złamanie karku. – Jamie machnął lekceważąco ręką. Uchwycił moje spojrzenie i obrócił się w stronę domu. – Chodź, Bobby; mam ci to i owo do powiedzenia.

* * *

Poszłam za nimi, trochę z ciekawości, a trochę na wypadek gdyby pan Higgins znów zemdlał; wydawało się, że porusza się dość pewnie, ale wciąż był blady. W porównaniu z nim pan Wemyss – siwowłosy i drobny jak córka – wyglądał niczym okaz zdrowia. Co się dzieje z Bobbym? – zastanawiałam się. Rzuciłam dyskretnie okiem na siedzenie jego spodni, ale wszystko było w porządku – nie zauważyłam śladów krwi.

Jamie zaprowadził nas do swojego gabinetu, po czym wskazał pstrokatą kolekcję stołków i pudeł przeznaczonych dla gości, ale zarówno Bobby, jak i pan Wemyss woleli stać – Bobby z przyczyn oczywistych, pan Wemyss przez szacunek; nigdy nie czuł się swobodnie, siedząc w obecności Jamiego, wyjąwszy posiłki.

Nieskrępowana ani czynnikami natury fizycznej, ani towarzyskiej, usadowiłam się na najwygodniejszym stołku i spojrzałam pytająco na Jamiego, który usiadł na stole służącym mu za biurko.

– Brown i jego brat – zaczął bez ogródek – stanęli na czele komitetu bezpieczeństwa i zjawili się, by zapisać do niego mnie i moich domowników. – Zerknął na mnie, krzywiąc leciutko usta. – Odmówiłem, jak bez wątpienia zauważyłaś.

Poczułam ucisk w żołądku, myśląc o tym, co mówił major MacDonald – i o tym, co wiedziałam. A więc zaczęło się.

– Komitet bezpieczeństwa? – Pan Wemyss sprawiał wrażenie zdumionego i spojrzał na Bobby’ego Higginsa, który wydawał się znacznie mniej zaskoczony.

– Stanęli na czele komitetu – powtórzył cicho. Kosmyki kręconych kasztanowych włosów wymknęły się spod przepaski; jeden założył sobie za ucho.

– Słyszał pan już o takich komitetach, panie Higgins? – spytał Jamie, unosząc brew.

– Z jednym miałem nawet do czynienia. Dość blisko. – Bobby przyłożył na chwilę palec do miejsca pod ślepym okiem. Wciąż był blady, ale z wolna odzyskiwał panowanie nad sobą. – To motłoch, bez dwóch zdań. Jak te muły, tyle że jest ich więcej i są bardziej wściekli.

Uśmiechnął się krzywo, wygładzając rękaw, który nosił ślady zębów. Wzmianka o mułach coś mi nagle przypomniała; wstałam, przerywając gwałtownie rozmowę.

– Lizzie! Gdzie jest Lizzie?

Nie czekając, aż ktoś mi udzieli odpowiedzi, zbliżyłam się do drzwi gabinetu i zawołałam ją głośno po imieniu, ale odpowiedziało mi milczenie. Poszła po brandy; było jej mnóstwo w słoju stojącym w kuchni, i Lizzie doskonale o tym wiedziała – poprzedniego wieczoru nabierała dla pani Bug, sama widziałam. Musiała więc być w domu. Z pewnością nie poszła...

– Elizabeth? Elizabeth, gdzie jesteś? – zawołał tuż za moimi plecami pan Wemyss, gdy zmierzałam korytarzem w stronę kuchni.

Lizzie leżała nieprzytomna obok paleniska, suknię miała w nieładzie; jedną rękę odrzuconą na bok, jakby próbowała się nią przytrzymać, kiedy padała.

– Panno Wemyss! – zawołał przerażony Bobby Higgins, przeciskając się obok mnie, i chwycił ją w ramiona.

– Elizabeth! – Pan Wemyss też rzucił się ku córce, blady jak ona.

– Pozwólcie mi ją obejrzeć, dobrze? – powiedziałam, odsuwając ich zdecydowanie. – Bobby, połóż ją na sofie.

Dźwignął dziewczynę ostrożnie, potem usiadł na sofie, krzywiąc się nieznacznie i nie wypuszczając jej z objęć. No cóż, jeśli chciał być bohaterem, nie miałam czasu się z nim spierać. Przyklękłam i ujęłam jej nadgarstek, by zbadać tętno, drugą zaś ręką odgarnęłam włosy z czoła.

Wystarczyło jedno spojrzenie, by stwierdzić, co jej jest. Skórę miała lepką, a bladość na twarzy nosiła odcień szarości. Wyczułam w jej ciele zapowiedź dreszczy, choć była nieprzytomna.

– Malaria, prawda? – spytał Jamie. Pojawił się u mego boku i teraz trzymał pana Wemyssa za ramię, by go powstrzymać i jednocześnie dodać mu odwagi.

– Tak – odparłam krótko. Lizzie cierpiała na malarię, którą zaraziła się przed kilkoma laty na wybrzeżu i czasami miewała ataki – choć ostatni już ponad rok temu.

Pan Wemyss wziął głęboki, głośny oddech, a jego twarz odzyskała naturalną barwę. Malaria nie była mu obca, poza tym wierzył, że potrafię sobie z nią poradzić. Udało mi się to już kilka razy.

Miałam nadzieję, że i teraz sobie poradzę. Puls Lizzie pod moimi palcami był przyspieszony i słaby, ale regularny; dziewczyna zaczęła się poruszać. Szybkość i nagłość tego ataku wydawała się jednak zatrważająca. Czy był jakiś sygnał ostrzegawczy? Miałam nadzieję, że moja twarz nie zdradza żadnych obaw.

– Zanieście ją do łóżka, okryjcie, pod stopy podłóżcie rozgrzany kamień – poleciłam, pospiesznie wstając z klęczek. – Zacznę przyrządzać lekarstwo.

Jamie ruszył za mną do gabinetu, zerkając przez ramię, by się upewnić, że Bobby i pan Wemyss go nie usłyszą.

– Myślałem, że skończyła ci się kora chinowa – oznajmił przyciszonym głosem.

– Tak. Niech to diabli.

Malaria była chorobą przewlekłą, ale na ogół mogłam ją kontrolować za pomocą niewielkich, regularnych dawek kory chinowej. Ale jej zapas wyczerpał mi się zimą, a nikt nie mógł udać się po nią na wybrzeże.

– Co będzie?

– Niech pomyślę.

Otworzyłam drzwiczki kredensu i rzuciłam okiem na równy rząd szklanych butelek – wiele było opróżnionych, w niektórych gdzieś na dnie zachowało się kilka okruchów liścia czy korzenia. Wszystko było przetrzebione po chłodnej i wilgotnej zimie, kiedy to ludzi prześladowała grypa, zapalenia płuc, odmrożenia i wypadki podczas polowań.

Lek przeciwgorączkowy. Miałam kilka składników, które pomogłyby zwalczyć normalną gorączkę; ale malaria to co innego. Zostało tylko pod dostatkiem korzenia i kory derenia; zgromadziłam jesienią znaczne jego zapasy, przewidując, że mogą się przydać. Wyjęłam je z kredensu i po chwili namysłu wzięłam jeszcze słoik z pewną odmianą goryczki, znaną w okolicy jako „ziele na malarię”.

– Postaw czajnik na ogniu, dobrze? – poprosiłam Jamiego, a potem zaczęłam przesypywać skruszone korzenie, korę i ziele do moździerza.

Mogłam tylko leczyć zewnętrzne objawy gorączki i wyziębienia. I szoku, pomyślałam. Tym też warto się zająć.

– I przynieś mi też trochę miodu! – zawołałam, kiedy dotarł już do drzwi.

Skinął głową i pospieszył do kuchni; po chwili usłyszałam szybkie i donośne kroki na dębowych deskach podłogi.

Zaczęłam ucierać składniki, wciąż rozważając różne możliwości. Byłam nawet dość zadowolona, że muszę się czymś szybko zająć; mogłam choć na chwilę uwolnić się od konieczności słuchania o Brownach i ich przeklętym komitecie.

Miałam złe przeczucia. Czegokolwiek chcieli, nie wróżyło to nic dobrego, byłam o tym przekonana; i z pewnością nie opuścili nas w przyjacielskiej atmosferze. A jeśli chodzi o to, czym Jamie czuł się w obowiązku im odpłacić...

Owoce kasztanowca. Stosowało się je czasem na zimnicę, jak nazywał malarię doktor Rawlings. Czy jeszcze mi coś zostało? Przesuwając szybko spojrzeniem po słojach i butelkach w szafce aptecznej, zatrzymałam wzrok na jednej, gdzie na dnie leżało trochę suchych czarnych kuleczek. „Gorzka jagoda”, widniał napis na etykiecie. Słoik nie był mój. Należał do Rawlingsa. Nigdy tego nie stosowałam. Coś mi się jednak kołatało w pamięci. Słyszałam albo czytałam coś o tych jagodach; co to było?

Odruchowo wzięłam słoik i otworzyłam, by powąchać jego zawartość. Jagody wydawały ostrą, gryzącą woń, odrobinę gorzką. I trochę znajomą.

Ze słoikiem w ręku podeszłam do stołu, na którym leżała moja duża czarno oprawiona księga przypadków; pospiesznie sięgnęłam do pierwszych stron notatek pozostawionych przez człowieka, do którego należała, zarówno księga, jak i kufer medykamentów, czyli doktora Rawlingsa. Gdzie to było? – zastanawiałam się.

Przeglądałam księgę, szukając mgliście zapamiętanej notatki, kiedy wrócił Jamie z dzbankiem gorącej wody i miską miodu w dłoniach. Tuż za nim podążali bracia Beardsleyowie.

Zerknęłam na nich, ale się nie odezwałam; zawsze pojawiali się znienacka, jak diabeł z pudełka.

– Czy panna Lizzie jest poważnie chora? – spytał z niepokojem Jo, wyglądając zza pleców Jamiego, by zobaczyć, co robię.

– Tak – odparłam krótko i bez zastanowienia. – Ale nie martw się; zaraz przygotuję lekarstwo.

Znalazłam. Krótka notatka, sporządzona po namyśle jako komentarz do opisu leczenia pacjenta, który zdradzał bez wątpienia objawy malaryczne – i który, co zauważyłam z nieprzyjemnym dreszczem, zmarł.

„Dowiaduję się od handlarza, od którego nabyłem korę chinową, że Indianie stosują roślinę zwaną gorzką jagodą, która odznacza się nie mniejszą goryczą i jest uważana za niezwykle skuteczną w trzeciaczce i czwartaczce. Zgromadziłem trochę tego specyfiku do celów eksperymentalnych i mam zamiar zastosować infuzję, gdy tylko nadarzy się okazja”.

Wyjęłam ze słoika jedną jagodę i rozgryzłam. Usta od razu wypełnił mi cierpki smak chininy, któremu towarzyszył obfity napływ śliny; skrzywiłam się, a gorycz przyprawiła mnie o łzy. Rzeczywiście, istne gorzkie jagody!

Rzuciłam się do otwartego okna i zaczęłam spluwać na grządkę ziół. Beardsleyowie chichotali jak szaleni, zawsze śmieszyły ich takie nieoczekiwane zdarzenia.

– Wszystko w porządku, Angliszko? – spytał Jamie, rozbawiony, ale i zatroskany. Nalał trochę wody z dzbanka do glinianego kubka, dodał po namyśle odrobinę miodu i podał mi.

– Doskonale – zaskrzeczałam. – Nie upuść tego!

Kezzie Beardsley wziął do ręki słoik z jagodami i wąchał go ostrożnie. Skinął posłusznie głową, ale nie odstawił naczynia, tylko podał bratu.

Wzięłam potężny łyk gorącej, osłodzonej wody.

– Mają w sobie coś w rodzaju chininy.

– Pomogą dziewczynie? – Zatroskana twarz Jamiego rozpogodziła się.

– Mam nadzieję. Choć nie ma ich dużo.

– To znaczy, że potrzeba tego więcej dla panny Lizzie, pani Fraser? – Jo spojrzał na mnie przenikliwie.

– Tak – odparłam zaskoczona. – Czyżbyś wiedział, gdzie je można znaleźć?

– Tak, madam – zapewnił Kezzie głosem nieco donośniejszym niż zwykle. – U Indian.

– U których Indian? – spytał Jamie. W jego spojrzeniu pojawiła się czujność.

– Czirokezów – wyjaśnił Jo, wskazując niedbale dłonią. – Niedaleko góry.

Opis ten mógł się odnosić do pół tuzina wiosek, ale chłopcy bez wątpienia mieli na myśli konkretną osadę, gdyż obaj odwrócili się jak na zawołanie, zamierzając od razu wyruszyć i wrócić z jagodami.

– Czekajcie chwilę – zawołał Jamie, przytrzymując Kezziego za kołnierz. – Pójdę z wami. Przyda wam się ktoś, kto umie się targować.

– Och, mamy dużo skór – zapewnił go Jo. – Udany sezon.

Jo był świetnym myśliwym, a i Kezziego, choć nie miał dość dobrego słuchu, by mu dorównać, nauczył zakładać sidła. Ian mówił mi, że szopa Beardsleyów wypełniona jest po dach skórami bobrów, kun, jeleni i gronostajów. Ich woń zawsze przywierała do bliźniaków – ledwo wyczuwalna mieszanina zaschniętej krwi, piżma i sierści.

– No cóż, to bardzo wspaniałomyślne z twojej strony, Jo, nie wątpię. Ale mimo wszystko pójdę z wami.

Jamie zerknął na mnie, jakby na potwierdzenie, że choć podjął już decyzję, jednak prosi mnie o zgodę. Przełknęłam, cały czas czując w ustach gorycz.

– Tak – powiedziałam i odchrząknęłam. – Jeśli... jeśli idziesz, to dam ci przy okazji różne rzeczy i powiem, na co masz je wymienić. Nie wyruszycie wcześniej niż rankiem, prawda?

Beardsleyowie nie kryli zniecierpliwienia, chcąc wyruszyć jak najszybciej, ale Jamie stał nieruchomo, patrząc na mnie; poczułam, jak dotyka mnie bez słowa czy ruchu.

– Poczekamy do nocy – powiedział cicho i zwrócił się do chłopców. – Bądź tak dobry, Jo, idź na górę i poproś Bobby’ego Higginsa, żeby tu przyszedł. Muszę z nim pomówić.

– Jest z panną Lizzie? – zdziwił się Jo Beardsley, wyraźnie niezadowolony z takiego obrotu sprawy, a twarz jego brata, który spoglądał spod przymrużonych powiek, wyrażała podobną podejrzliwość.

– Co on robi w jej pokoju? Nie wie, że jest zaręczona? – spytał Kezzie z nutą słusznego oburzenia w głosie.

– Jest z nią też ojciec – uspokoił ich Jamie. – Jej reputacji nic nie grozi.

Jo parsknął krótko, ale wymienił znaczące spojrzenie z bratem, po czym obaj wyszli zgodnie, a ich wyprostowane ramiona dowodziły, że zamierzają poradzić sobie z sytuacją zagrażającą cnocie Lizzie.

– Więc zrobisz to? – Odłożyłam tłuczek. – Zostaniesz agentem?

– Chyba muszę. Jeśli się nie zdecyduję, zostanie nim John Brown. Uważam, że nie mogę do tego dopuścić. – Zawahał się, potem podszedł i ujął mnie delikatnie za łokieć. – Odeślę jak najszybciej chłopców z jagodami, których potrzebujesz. Może będę musiał zostać dzień czy dwa. Na rozmowy.

Żeby powiedzieć Czirokezom, że jest teraz agentem Korony brytyjskiej. Umówić się z nimi, by powiadomili wodzów górskich wiosek, że mają zejść na niziny, by wziąć udział w naradzie, pomówić o darach.

Skinęłam głową, czując ucisk za mostkiem. A więc zaczęło się. Choć człowiek wie doskonale, iż coś strasznego stanie się w przyszłości, jakoś nigdy nie myśli o tym, że może się to stać już dzisiaj.

– Proszę... nie zostawaj tam zbyt długo, dobrze? – powiedziałam niespodziewanie. Nie chciałam obarczać go swoimi lękami, ale też nie mogłam milczeć.

– Nie zostanę – odparł cicho, a jego dłoń spoczywała przez chwilę na moich plecach. – Głowa do góry. Nie zabawię tam długo.

W korytarzu rozległo się echo kroków ze schodów. Przypuszczałam, że pan Wemyss razem z Bobbym wyprosił z pokoju Beardsleyów. Nie zatrzymali się, tylko wyszli bez słowa, obrzucając Higginsa spojrzeniami pełnymi z trudem skrywanej niechęci, czego on zdawał się jednak nie zauważać.

– Ten chłopak powiedział, że chce pan ze mną mówić – powiedział Higgins. Odzyskał już trochę rumieńców na twarzy, co odnotowałam z zadowoleniem, i trzymał się dość pewnie na nogach. Spojrzał lękliwie na stół wciąż przykryty prześcieradłem, na którym go położyłam, a potem na mnie, ale potrząsnęłam tylko głową. Postanowiłam zająć się jego hemoroidami później.

– Ano, Bobby. – Jamie wskazał szybkim ruchem ręki stołek, jakby chciał zachęcić Bobby’ego, by ten usiadł, ale odchrząknęłam znacząco i Higgins zrezygnował, po czym oparł się o stół, nie skorzystawszy z zaproszenia.

– Ci dwaj, którzy się tu dziś zjawili... Brownowie. Mają niedaleko stąd osadę. Słyszałeś podobno o komitetach bezpieczeństwa, prawda? Musisz się więc domyślać, o co im chodzi.

– Tak. Brownowie, owszem. Chodziło im o mnie? – upewnił się. Mówił spokojnie, ale zauważyłam, że przełknął ślinę, a jabłko Adama na jego chudej szyi poruszyło się gwałtownie.

Jamie westchnął i przesunął dłonią po włosach. Promienie słońca padały prosto na niego; wydawało się, że ruda czupryna mu płonie. Dostrzegałam gdzieniegdzie pasemka srebra, które zaczęły się pojawiać między płowymi kosmykami.

– Tak. Wiedzieli, że tu jesteś; słyszeli o tobie, niewątpliwie od kogoś, kogo spotkałeś po drodze. Przypuszczam, że mówiłeś ludziom, dokąd jedziesz?

Bobby przytaknął milcząco.

– Czego od niego chcą? – spytałam, przesypując utarte zioła do miseczki i zalewając gorącą wodą, by namokły.

– Nie powiedzieli tego wprost – oznajmił Jamie sucho. – Z drugiej strony nie dałem im szansy. Oznajmiłem im tylko, że będą mogli zabrać gościa z mego domu po moim trupie – i po swoich.

– Dziękuję bardzo, naprawdę. – Bobby odetchnął głęboko. – To znaczy wiedzieli? O Bostonie. Tego nikomu nie mówiłem, jestem pewien.

Zmarszczka na czole Jamiego pogłębiła się nieznacznie.

– Tak, wiedzieli. Myśleli niby, że ja nie wiem; powiedzieli mi, że nieświadomie ukrywam mordercę i kogoś, kto stanowi zagrożenie dla ogółu.

– No cóż, to pierwsze jest prawdą – przyznał Bobby, dotykając ostrożnie znamienia na policzku, jakby wciąż go paliło. – Ale nie rozumiem, jak mogę stanowić dla kogokolwiek zagrożenie.

Jamie machnął ręką.

– Chodzi o to, Bobby, że wiedzą o twojej obecności. Choć myślę, że nie zjawią się tutaj i nie wyciągną cię z domu. Ale proszę cię, żebyś zachował ostrożność. Dopilnuję, byś wrócił bezpiecznie do lorda Johna, kiedy nadejdzie pora. Dam ci eskortę. Przypuszczam, że jeszcze z nim nie skończyłaś? – zwrócił się do mnie.

– Rzeczywiście – odparłam.

Bobby wyglądał na zaniepokojonego.

– W takim razie... – Jamie sięgnął do paska spodni i wyciągnął pistolet, ukryty pod fałdami koszuli. Ten ozdobny, przeznaczony do pojedynków, jak zauważyłam. Wręczył go Bobby’emu. – Noś to przy sobie. Proch i kule są w kredensie. Będziesz strzegł mi żony i rodziny pod moją nieobecność?

– Och! – Bobby w pierwszej chwili wyglądał na przestraszonego, ale potem przytaknął i wsunął broń do kieszeni spodni. – Z pewnością. Może pan na mnie liczyć!

Jamie uśmiechnął się. Zauważyłam w jego oczach iskierkę ciepła.

– Miło to słyszeć, Bobby. Czy mógłbyś poszukać mojego zięcia? Muszę z nim pomówić przed wyjazdem.

– Oczywiście. Już biegnę!

Wyprostował ramiona i wyszedł pospiesznie z wyrazem determinacji na delikatnym obliczu poety.

– Jak myślisz, co by z nim zrobili? – spytałam cicho, kiedy drzwi wejściowe zamknęły się za nim. – To znaczy Brownowie.

Jamie potrząsnął głową.

– Bóg jeden wie. Może powiesiliby go na rozstajach albo tylko pobili i przegnali z gór. Chcą pokazać wszystkim, że potrafią chronić lud, prawda? Przed niebezpiecznymi przestępcami i temu podobnymi – dodał, krzywiąc ironicznie usta.

– „Ludzie powołują spośród siebie rządy opierające swą sprawiedliwą władzę na zgodzie rządzonych” – zacytowałam, przytakując. – By komitet bezpieczeństwa miał jakiekolwiek prawo działania, musiało istnieć oczywiste zagrożenie bezpieczeństwa publicznego. Bracia Brownowie wykazali się inteligencją.

Spojrzał na mnie i uniósł rude brwi.

– Kto to powiedział? „Zgoda rządzonych”.

– Thomas Jefferson – odparłam zadowolona z siebie. – Może raczej powie to za dwa lata.

– Za dwa lata zapożyczy to od pewnego dżentelmena nazwiskiem Locke – sprostował Jamie. – Przypuszczam, że Richard Brown odebrał solidną edukację.

– W przeciwieństwie do mnie, chciałeś powiedzieć – oznajmiłam niewzruszona. – Jeśli jednak spodziewasz się kłopotów ze strony Brownów, to dlaczego dałeś Higginsowi akurat ten pistolet?

Wzruszył ramionami.

– Lepszych będę sam potrzebował. I bardzo wątpię, czy on z niego wystrzeli.

– Liczysz na odstraszający efekt tej broni? – Byłam sceptyczna, ale prawdopodobnie miał rację.

– Owszem. Ale bardziej na Bobby’ego.

– To znaczy?

– Wątpię, czy kiedykolwiek jeszcze wystrzeli w obronie swego życia, ale może zrobiłby to w obronie twojego. I gdyby już do tego doszło, przeciwnik musiałby stać tak blisko, że nie mógłby chybić.

Mówił beznamiętnie, ale poczułam, jak włosy unoszą mi się na karku.

– No cóż, to pocieszające – wyznałam. – Tylko skąd wiesz, co zrobi?

– Rozmawiałem z nim – wyjaśnił krótko. – Człowiek, którego zastrzelił w Bostonie, był pierwszym, jakiego kiedykolwiek zabił. Nie chce zrobić tego nigdy więcej.

Wyprostował się i ruszył nerwowo w stronę blatu, gdzie zajął się porządkowaniem kilku niewielkich narzędzi, które rozłożyłam do czyszczenia.

Stanęłam obok niego, przyglądając się z uwagą. Było tam kilka przyrządów chirurgicznych do przyżegania tkanek, a także skalpeli, które moczyły się w kubku z terpentyną. Wyjmował je po kolei, wycierał do sucha i układał starannie w pudełku, jedno obok drugiego. Końcówki kauterów, podobne w kształcie do szpadli, poczerniały ze starości; ostrza skalpeli były wytarte od długiego używania, ale krawędź błyszczała pewnie – wąski jak włos pasek jasnego srebra.

– Nic się nam nie stanie – powiedziałam cicho. Chciałam, by zabrzmiało to pewnie, ale wyczułam w swoim głosie nutę powątpiewania.

– Tak, wiem – odparł. Odłożył ostatnie narzędzie do pudełka, ale nie przykrył go wieczkiem. Oparł się dłońmi o blat, patrząc prosto przed siebie. Po chwili oznajmił cicho: – Nie chcę tam iść. Nie chcę tego robić.

Nie byłam pewna, czy mówi do siebie, czy też do mnie, ale wiedziałam, się, że nie chodzi mu tylko o wyprawę do wioski Czirokezów.

– Ja także tego nie chcę – wyszeptałam i przysunęłam się odrobinę; czułam teraz jego oddech. Oderwał dłonie od blatu i odwrócił się do mnie, po czym wziął mnie w ramiona. Staliśmy objęci, nasłuchując swych oddechów i wyczuwając gorzką woń parzonej herbaty, która sączyła się przez zasłonę swojskich zapachów: płótna, kurzu i ciał rozgrzanych promieniami słońca.

Wiedzieliśmy, że będziemy musieli jeszcze nieraz dokonać wyboru, podjąć decyzję, przystąpić do działania. Jeszcze nieraz. Lecz tego dnia, o tej godzinie, tą deklaracją przekroczyliśmy próg wojny.

10. Głos obowiązku

Jamie wysłał Bobby’ego na poszukiwania Rogera Maca, ale był zbyt niecierpliwy, by czekać, i sam wyruszył, pozostawiając Claire przy herbacie.

Na zewnątrz wszystko wydawało się spokojne i piękne. Brązowa owca z parą jagniąt stała leniwie w zagrodzie, poruszając szczękami w powolnym rytmie zadowolenia, podczas gdy małe skakały niezgrabnie wokół niczym kędzierzawe świerszcze. Grządkę ziół posadzonych przez Claire pokrywały liściaste łodyżki i młodziutkie kwiaty.

Wieko studni było lekko przesunięte; nachylił się, by umieścić je na właściwym miejscu, i zauważył przy okazji, że deski się wypaczyły. Kolejna robota, westchnął w duchu; z drugiej strony wolałby przez kilka następnych dni ryć ziemię, przerzucać obornik i łatać gont zamiast tego, co zamierzał zrobić.

Już lepiej byłoby zasypać stary wychodek albo wykastrować wieprze, niż iść do Rogera Maca i pytać go, co wiedział o Indianach i rewolucjach. Uważał, że to dość makabryczne – dyskutować o przyszłości ze swoim zięciem; starał się tego nigdy nie robić.

To, co Claire opowiadała mu o swojej epoce, wydawało się często fantastyczne, przesycone zabawną nutą bajkowej nierealności, a czasem makabryczne, ale zawsze ciekawe, gdyż dzięki temu dowiadywał się czegoś o swojej żonie. Brianna miała zwyczaj dzielić się z nim drobnymi, prostymi szczegółami na temat przeróżnych mechanizmów, które też były interesujące, albo nieprawdopodobnymi opowieściami o ludziach chodzących po Księżycu, co wydawało się niezwykle zabawne, ale nie zagrażało spokojowi jego umysłu.

Roger Mac natomiast odznaczał się mrożącym krew w żyłach sposobem mówienia, który zbytnio przypominał Jamiemu znane mu dzieła historyków, a tym samym niósł ze sobą poczucie groźnej nieuchronności. Rozmowa z nim sprawiała, że ten czy ów przerażający zbieg okoliczności wydawał się nie tylko możliwy, ale i brzemienny w bezpośrednie konsekwencje dla Jamiego.

Uważał, że przypomina to wizytę u szczególnie złośliwego wróżbity, któremu zapłaciło się zbyt mało, by usłyszeć coś przyjemnego. Myśl ta sprawiła, że nagle pojawiło się pewne wspomnienie, wyskakując z mroków pamięci jak spławik spod wody.

Paryż. Siedział wraz z przyjaciółmi w cuchnącej uryną tawernie niedaleko université. Był już nieźle wstawiony, gdy ktoś wpadł na pomysł z wróżeniem, przepchnął się więc wraz z innymi do kąta, w którym zawsze przesiadywała stara chiromantka, ledwie widoczna w mroku i oparach dymu fajkowego.

Nie zamierzał się w to bawić; miał tylko kilka groszy w kieszeni i nie chciał marnować ich na tę bezbożną bzdurę. Powiedział to głośno.

W tym momencie z ciemności wynurzyła się błyskawicznym ruchem koścista ręka i zatopiła mu w dłoni długie, brudne paznokcie. Krzyknął zdumiony, a jego przyjaciele wybuchnęli śmiechem. Zarechotali jeszcze głośniej, gdy starucha napluła mu w dłoń.

Fachowym ruchem wtarła plwocinę w jego skórę, nachyliła się tak blisko, że poczuł zastarzałą woń jej potu i dostrzegł pchły pełznące po siwych włosach, które wyzierały spod rdzawoczarnego szala. Zajrzała mu w dłoń i po chwili zaczęła wodzić po jej liniach brudnym paznokciem, łaskocząc go przy tym. Próbował cofnąć rękę, ale ona jeszcze mocniej ścisnęła mu nadgarstek. Stwierdził ze zdziwieniem, że nie może wyrwać się z jej uchwytu.

– T’es un chat, toi – zauważyła stara kobieta tonem złośliwego zainteresowania. – Jesteś kotem, małym czerwonym kotem.

Jeden z jego przyjaciół – nazywał się Dubois – z miejsca zaczął miauczeć i zawodzić, ku rozbawieniu pozostałych. Jamie nie zamierzał ulegać ogólnej wesołości i powiedział tylko: – Merci, madame – po czym starał się odsunąć od kobiety.

– Neuf – powiedziała, stukając szybko w różne miejsca na jego dłoni, a potem ujmując mu palec i wykręcając go dla podkreślenia wagi swoich słów. – Masz dziewiątkę na dłoni. I śmierć – dodała bezceremonialnie. – Umrzesz dziewięć razy, nim spoczniesz w grobie.

Potem go puściła pośród ogólnego śmiechu i chóru szyderczego aou-la-la!, które dobyło się z ust francuskich studentów.

Prychnął teraz pogardliwie, spychając to wspomnienie w mroki pamięci i posyłając je do diabła. Stara kobieta nie ustąpiła jednak tak łatwo i zawołała do niego szyderczo zza zasłony lat, wprost z hałaśliwej i cuchnącej piwem tawerny: Czasem umieranie nie boli, mon p’tit chat. Ale częściej boli.

– Nie, nie boli – mruknął i zatrzymał się wstrząśnięty, słysząc samego siebie. Chryste. To nie był jego głos, tylko jego ojca chrzestnego. „Nie bój się, chłopcze. To nie boli, kiedy się umiera. Ani trochę”.

Potknął się i zachwiał, ale odzyskał równowagę i stanął nieruchomo, czując na języku metaliczny smak. Serce waliło mu mocno, jakby pokonał biegiem kilka mil. Widział przed sobą chatę i słyszał wołania sójek w konarach zazielenionych kasztanowców. Ale jeszcze wyraźniej widział twarz Murtagha, jej posępne rysy, które z wolna ogarniał spokój, i głęboko osadzone oczy; wpatrywały się w niego i traciły ostrość spojrzenia, jak gdyby jego ojciec chrzestny patrzył jednocześnie na niego i na coś w dali. Jamie poczuł w ramionach ciężar ciała, narastający wraz ze zbliżającą się śmiercią.

Wizja zniknęła tak nagle, jak się pojawiła; stwierdził, że stoi obok kałuży po deszczu, wpatrzony w drewnianą kaczkę, zanurzoną do połowy w błocie.

Przeżegnał się i zmówił szybko pacierz za spokój duszy Murtagha, potem schylił się i opłukał kaczkę w kałuży. Dłonie drżały mu lekko, czemu się nie dziwił. Jego wspomnienia z bitwy pod Culloden były nieliczne i postrzępione – ale zaczęły powracać.

Jak dotąd, takie obrazy nawiedzały go tylko przelotnie, gdzieś na granicy snu. Widywał już Murtagha na jawie i w snach, które go potem nawiedzały.

Nie powiedział o tym Claire. Jeszcze nie.

Pchnął drzwi chaty, ale w środku nie zastał nikogo; palenisko było wygaszone, kołowrotek i krosna stały bezczynnie. Brianna poszła najpewniej do domu Fergusa odwiedzić Marsali. Gdzie był Roger Mac? Jamie wyszedł na zewnątrz i stanął, nasłuchując.

Gdzieś zza chaty, od strony lasu, docierał stłumiony stukot siekiery. Po chwili ucichł i Jamie usłyszał męskie głosy, słowa powitania. Odwrócił się i ruszył w stronę traktu biegnącego w górę zbocza; ścieżkę porastała z rzadka wiosenna trawa, ale widać było na niej świeże ślady.

Co mogła mu powiedzieć stara kobieta, gdyby jej zapłacił?, zastanawiał się. Czy skłamała, by ukarać go za jego skąpstwo, czy też powiedziała mu prawdę z tego samego powodu?

Jedną z najbardziej nieprzyjemnych rzeczy, jakie towarzyszyły rozmowom z Rogerem, było przekonanie, że zawsze mówi prawdę.

Zapomniał zostawić kaczkę w chacie. Otarł ją o spodnie, po czym ruszył z determinacją przez kiełkujące chwasty, by się dowiedzieć, co szykuje mu los.

11. Krew

Podsunęłam mikroskop Bobby’emu Higginsowi, który wrócił już do domu; zdjęty troską o Lizzie, zapomniał o swoich dolegliwościach.

– Widzisz te okrągłe różowawe żyjątka? – spytałam. – To są krwinki Lizzie. Każdy ma krwinki – dodałam. – To one sprawiają, że krew jest czerwona.

– Coś takiego – wymamrotał zdumiony. – Nie wiedziałem!

– Teraz już wiesz – oznajmiłam. – Zauważyłeś, że niektóre z krwinek są uszkodzone? A inne mają w sobie małe plamki?

– Tak, madam – odparł, ściągając twarz i patrząc uważnie przez mikroskop. – Co to jest?

– Pasożyty. Małe bestie, które przedostają się do twojej krwi, jeśli ukąsi cię komar pewnego gatunku – wyjaśniłam. – Nazywają się Plasmodium. Kiedy już wejdą w ciebie, zagnieżdżają się w twojej krwi, ale co jakiś czas zaczynają się... jak by to powiedzieć... rozmnażać. Kiedy jest ich za dużo, wydostają się poza krwinki i to właśnie powoduje ataki malaryczne – febrę. Osad z uszkodzonej komórki zbiera się w organach i powoduje, że czujesz się strasznie chory.

– Och. – Wyprostował się, obdarzając mikroskop grymasem głębokiej awersji. – To... to naprawdę potworne.

– Tak, zgadza się – przyznałam, choć udało mi się zachować kamienną twarz. – Ale chinina, czyli kora chinowa, pomoże opanować chorobę.

– To bardzo dobrze, madam, bardzo dobrze – oświadczył z rozjaśnionym obliczem i potrząsnął głową. – Jak pani dochodzi do tego wszystkiego? To zdumiewające!

– Och, wiem sporo o pasożytach – odparłam niedbale, zdejmując spodek z miseczki, w której parzyłam mieszankę derenia i gorzkich jagód. Wywar miał głęboki, trochę liliowy odcień czerni i teraz, po ostudzeniu, wyglądał na kleisty. Cuchnął też okropnie, z czego wywnioskowałam, że jest gotowy.

– Powiedz mi, Bobby – słyszałeś kiedyś o tęgoryjcach?

Spojrzał na mnie tępym wzrokiem.

– Nie, proszę pani.

– Hm. Mógłbyś to potrzymać?

Nakryłam szyjkę butelki złożonym kawałkiem gazy i podałam mu flaszkę, podczas gdy sama zajęłam się przelewaniem do niej liliowej mikstury.

– Te twoje omdlenia... – zaczęłam, nie odrywając wzroku od cienkiego strumyczka. – Od kiedy ci się zdarzają?

– Och... pół roku może.

– Rozumiem. Zauważyłeś przy okazji jakieś dolegliwości – na przykład swędzenie? Albo wysypkę? Nie przytrafiło ci się coś takiego mniej więcej siedem miesięcy temu? Na stopach?

Spojrzał na mnie niebieskimi oczami z najwyższym zdumieniem, jakbym właśnie dokonała cudu czytania w myślach.

– Owszem, przytrafiło się, madam. To było zeszłej jesieni.

– Ach tak – oznajmiłam. – Myślę więc, Bobby, że możesz mieć tęgoryjca dwunastnicy.

Spojrzał po sobie z przerażeniem.

– Gdzie?

– W środku. – Odebrałam mu butelkę i zakorkowałam. – Tęgoryjce to pasożyty, które przebijają się przez skórę, najczęściej na piętach, a potem wędrują przez ciało, aż docierają do twoich jelit... to znaczy, uhm, wnętrzności – skorygowałam, dostrzegając niezrozumienie na jego twarzy. – Dorosłe robaki mają obrzydliwe, małe, zakrzywione dzioby, o, takie – wygięłam palec wskazujący, żeby mu pokazać – i przebijają wyściółkę jelita, a potem zaczynają ssać twoją krew. Dlatego, jeśli je masz, czujesz się bardzo osłabiony i często mdlejesz.

Widząc, że oblewa się nagle potem, zaprowadziłam go pospiesznie do stołka, posadziłam i przygięłam mu kark, zmuszając, by wsunął sobie głowę między kolana.

– Nie jestem pewna – zastrzegłam, nachylając się ku niemu. – Ale oglądałam właśnie próbkę krwi Lizzie i gdy myślałam o pasożytach... no cóż, przyszło mi nagle do głowy, że ta diagnoza pasuje do twoich objawów.

– Och – odrzekł słabym głosem. Gruby splot falujących włosów opadł do przodu i odsłonił mu kark o jasnej, dziecięcej skórze.

– Ile masz lat, Bobby? – spytałam, uzmysłowiwszy sobie nagle, że tego nie wiem.

– Dwadzieścia trzy, madam – wyjaśnił. – Och, chyba zwymiotuję.

Chwyciłam stojące w kącie wiadro i podstawiłam mu w ostatniej chwili.

– Pozbyłem się ich? – spytał niepewnie, prostując się i ocierając usta rękawem, ale równocześnie spoglądając do wiadra. – Mogę jeszcze zwymiotować.

– Obawiam się, że to na nic – powiedziałam ze współczuciem. – Jeśli masz tęgoryjce, są bardzo mocno przyczepione i znajdują się zbyt głęboko, by można je było w ten sposób oderwać. Możemy się przekonać, czy je masz, tylko poszukując jajeczek, które składają.

Bobby przyglądał mi się z niepokojem.

– Nie chodzi o to, że jestem strachliwy, madam – oświadczył, przesuwając się ostrożnie na stołku. – Wie pani o tym. Ale doktor Potts robił mi wielkie lewatywy z wody musztardowej. Przecież coś takiego wypaliłoby robaki? Gdybym ja był takim robakiem, od razu wyzionąłbym ducha, jakby mnie ktoś polał wodą musztardową.

– Może ci się tak wydawać – przyznałam. – Ale tak nie jest. Nie zaaplikuję ci lewatywy – zapewniłam go. – Musimy przede wszystkim sprawdzić, czy naprawdę masz te robaki, a jeśli tak, to mogę przygotować pewne lekarstwo, które od razu je wytruje.

– Och. – Humor z miejsca mu się poprawił. – A jak pani chce to sprawdzić, madam?

Zerknął badawczo na szafkę, gdzie leżały rozłożone kleszcze i słoiki z nićmi chirurgicznymi.

– To bardzo proste – zapewniłam go. – Przeprowadzę coś, co nazywa się sedymentacją kału, by w tym, co z niego osiądzie na dnie, poszukać jajeczek pod mikroskopem.

Przytaknął, najwyraźniej nie rozumiejąc. Uśmiechnęłam się do niego uprzejmie.

– Musisz się tylko wysrać, Bobby.

Jego twarz była zwierciadłem zwątpienia i lęku.

– Jeśli nie robi to pani różnicy, madam, to chyba wolę mieć w środku robaki.

12. Dalsze tajemnice nauki

Roger MacKenzie wrócił późnym popołudniem z warsztatu bednarza i zastał żonę w głębokiej kontemplacji pewnego obiektu, który stał na stole jadalnym.

– Co to jest? Jakaś prehistoryczna konserwa? – spytał Roger, wysuwając ostrożnie palec w stronę pękatego słoja z zielonkawego szkła, zatkanego korkiem, który pokrywała gruba warstwa czerwonego laku. W środku widać było bezkształtną bryłę, zanurzoną w jakimś płynie.

– Ho, ho – oznajmiła Brianna tonem pełnym wyrozumiałości, odsuwając słój poza zasięg jego rąk. – Wydaje ci się, że jesteś zabawny. To biały fosfor, prezent od lorda Johna.

Przyjrzał się uważnie żonie; czubek nosa miała zaróżowiony, kosmyki włosów luźne i falujące w lekkim wietrze; tak jak ojciec, miała w zwyczaju przesuwać po nich dłonią, gdy się nad czymś zastanawiała.

– I co zamierzasz z tym zrobić? – spytał, starając się stłumić nutkę złego przeczucia w głosie. Przypominał sobie mgliście, że w dawno minionych dniach szkolnych uczył się o fosforze; wydawało mu się, że substancja świeci w ciemności albo wybucha. Ani jedna, ani druga perspektywa nie wydawała się kusząca.

– Będziemy... robić zapałki. Może. – Natychmiast zagryzła zębami dolną wargę, wpatrując się jednocześnie w słój. – Wiem jak. W teorii. Ale w praktyce może być trochę trudniej.

– Dlaczego? – spytał ostrożnie.

– No, fosfor wybucha płomieniem przy zetknięciu z powietrzem – wyjaśniła. – Dlatego przechowuje się go w wodzie. Nie dotykaj, Jem! To trujące.

Chwyciwszy małego wpół, odciągnęła go od stołu, przy którym stał uparcie, wpatrując się w słój z nieposkromioną ciekawością.

– Co się martwisz? Wybuchnie mu w twarz, zanim zdoła wziąć do ust.

Roger wziął na wszelki wypadek słoik w dłonie, trzymając go tak, jakby naczynie mogło lada chwila eksplodować. Chciał spytać Briannę, czy jest szalona, ale był żonaty dostatecznie długo, by znać cenę niezbyt roztropnie postawionych pytań retorycznych.

– Gdzie zamierzasz to trzymać?

Obrzucił wymownym spojrzeniem ograniczoną przestrzeń chaty, która prócz zwykłych sprzętów mogła pomieścić jedynie pojemnik na pościel, małą półkę na książki i dokumenty, drugą na grzebień, szczoteczki do zębów i małą torebkę z osobistymi rzeczami Brianny, wreszcie klatkę dla sroki. Jemmy potrafił ją otworzyć, kiedy skończył siedem miesięcy.

– Myślę, że najlepiej będzie zanieść do gabinetu mamy – odparła, wciąż trzymając odruchowo Jema, który wpatrywał się w upragniony przedmiot z niewątpliwym zamiarem objęcia go w posiadanie. – Tam nikt niczego nie dotyka.

Była to prawda; ludzie, którzy nie bali się Claire Fraser, patrzyli na ogół z przerażeniem na zawartość jej gabinetu, na te groźne narzędzia, kojarzące się z bólem, tajemnicze ciemne mikstury i cuchnące lekarstwa. Nie mówiąc już o tym, że znajdowały się tam szafki zbyt wysokie nawet dla tak upartego osobnika jak Jem.

– Świetny pomysł – pochwalił Roger, który pragnął jak najszybciej usunąć słój poza zasięg dłoni syna. – Od razu go zabiorę, dobrze?

Nim Brianna zdążyła odpowiedzieć, rozległo się pukanie do drzwi, w których niemal natychmiast stanął Jamie Fraser. Jem natychmiast zrezygnował z prób zdobycia słoika i rzucił się ku dziadkowi z głośnym krzykiem radości.

– Jak się masz, mały? – spytał przyjaźnie Jamie i bez wysiłku odwrócił małego głową do dołu, trzymając go za kostki. – Zamienimy słowo, Roger Mac?

– Oczywiście. Może usiądziesz?

Wcześniej powiedział Jamiemu to, co wiedział – żałośnie mało – o roli Czirokezów w nadchodzącej rewolucji. Czy teść zjawił się po to, by dalej go wypytywać? Odstawiwszy z niechęcią słój, Roger wyciągnął stołek i podsunął gościowi. Jamie przyjął zaproszenie skinieniem głowy, przerzucając sobie zgrabnie małego przez ramię i siadając.

Jemmy chichotał szaleńczo i wyrywał się, dopóki dziadek nie klepnął go lekko w pupę; wtedy się uspokoił i zawisł, zadowolony, głową w dół jak leniwiec, a jego jasne włosy rozsypały się na plecach Jamiego.

– Chodzi o to, a charaid – powiedział Jamie – że muszę rano ruszyć do wioski Czirokezów i chcę, żebyś zrobił dla mnie pewną rzecz.

– Ach tak. Mam dopilnować zbiorów jęczmienia?

Wczesne zboża jeszcze dojrzewały. Wszyscy się modlili, by słoneczna pogoda utrzymała się przez kilka tygodni, ale perspektywy wydawały się dobre.

– Nie, Brianna może to zrobić. Jeśli zechcesz.

Uśmiechnął się do córki, która uniosła rude brwi, identyczne jak jego.

– Mogę – zgodziła się. – Co jednak zamierzasz zrobić z Ianem, Rogerem i Archem Bugiem?

Arch Bug był zarządcą Jamiego, a więc osobą, która pilnowała żniw pod nieobecność gospodarza.

– No cóż, młodego Iana wezmę ze sobą. Czirokezi znają go dobrze, poza tym włada ich mową. Zabiorę też braci Beardsleyów. Wrócą wcześniej, przyniosą jagody i parę innych rzeczy dla Lizzie.

– Ja też pójdę? – spytał z nadzieją Jemmy.

– Nie tym razem, mały. Może jesienią – odrzekł dziadek. Poklepał chłopca po siedzeniu i zwrócił się do Rogera: – Chcę, żebyś udał się do Cross Creek, jeśli możesz, i przyprowadził stamtąd nowych osadników.

Życzenie to przyprawiało Rogera o podniecenie – i niepokój – ale tylko odchrząknął i skinął głową.

– Tak. Oczywiście. Czy tamci...

– Weźmiesz ze sobą Archa Buga i Toma Christiego.

Słowa Jamiego spotkały się z pełnym niedowierzania milczeniem.

– Tom Christie? – zdziwiła się Brianna, wymieniając zdumione spojrzenie z Rogerem. – Po cóż u licha?

Nauczyciel był niezaprzeczalnie typem ponuraka i nikt by go nie uznał za wesołego towarzysza podróży.

Ojciec skrzywił kwaśno usta.

– No cóż. Jest pewna drobna rzecz, której MacDonald mi nie powiedział, gdy prosił mnie, bym ich przyjął. To protestanci, wszyscy jak jeden.

– Ach, rozumiem.

Jamie napotkał wzrok Rogera i przytaknął, pełen ulgi.

– Ale ja nie rozumiem. – Brianna przygładziła włosy, potem ściągnęła tasiemkę i zaczęła powoli rozczesywać je palcami, by wygładzić sploty. – Co to za różnica?

Roger i Jamie wymienili szybkie, ale znaczące spojrzenia. Jamie wzruszył ramionami i posadził sobie wnuka na kolanach.

– No cóż. – Roger potarł brodę, zastanawiając się, jak wyjaśnić dwa wieki szkockiej nietolerancji religijnej, by rzecz stała się jasna dla Amerykanki z dwudziestego wieku. – Och... przypomnij sobie kwestię praw obywatelskich w Stanach, integracji na Południu i temu podobne.

– Okay. – Popatrzyła na niego uważnie. – Więc po której stronie są Murzyni?

– Murzyni? – Jamie sprawiał wrażenie całkowicie zaskoczonego. – Co mają do tego Murzyni?

– Nie w tym rzecz – powiedział Roger. – Chciałem tylko pokazać, że w grę wchodzą głębokie emocje. Czy mam rozumieć, że perspektywa podległości katolickiemu panu może wywołać u dzierżawców negatywne reakcje? I odwrotnie? – Roger zerknął na Jamiego.

– Co to są Murzyni? – zainteresował się Jemmy.

– Ciemnoskórzy ludzie – wyjaśnił Roger, uświadomiwszy sobie nagle, jaką otchłań problemów otwiera to pytanie. Było prawdą, że słowo „Murzyn” nie oznaczało koniecznie „niewolnika” – ale różnica wydawała się prawie nieistotna. – Pamiętasz ich z domu twojej ciotecznej babki Jokasty?

Jemmy zmarszczył czoło i przez chwilę wyglądał zupełnie jak dziadek.

– Nie.

– Mniejsza z tym. Chodzi więc o to – Brie usiłowała zaprowadzić porządek w dyskusji, stukając szczotką do włosów o stół. – Chodzi o to, że pan Christie jako prawdziwy protestant zapewni nowym dzierżawcom dobre samopoczucie, tak?

– Coś w tym rodzaju – potwierdził ojciec, krzywiąc kącik ust. – W towarzystwie twojego męża i Toma Christiego nie odniosą wrażenia, że wkraczają do królestwa szatana.

– Rozumiem – oznajmił Roger kwaśno. Więc nie chodziło tylko o to, że jest zięciem zarządcy i jego prawą ręką, lecz przede wszystkim o to, że jest prezbiterianinem, przynajmniej z nazwy. Uniósł brwi i spojrzał na Jamiego, który wzruszył ramionami, jakby przytakiwał.

– Mhm – mruknął Roger, zrezygnowany.

– Mhm – odpowiedział Jamie, zadowolony.

– Dajcie spokój – wtrąciła gniewnie Brianna. – Świetnie. A więc ty i Tom Christie wyruszacie do Cross Creek. Po co wam jeszcze Arch Bug?

Roger, znając dobrze swoją żonę, uświadomił sobie, dlaczego jest niezadowolona; miała zajmować się żniwami – brudną, wyczerpującą pracą – podczas gdy on miał spędzać przyjemnie czas z towarzyszami wiary w ekscytującej metropolii Cross Creek, gdzie mieszkało dwieście osób.

– To głównie Arch będzie im pomagał osiedlić się i pobudować przed nastaniem chłodów – wyjaśnił pragmatycznie Jamie. – Nie pomyślałaś chyba, że wysyłam go, by z nimi rozmawiał?

Brianna uśmiechnęła się bezwiednie; Arch Bug, pozostający od dziesiątków lat w związku małżeńskim z elokwentną panią Bug, słynął ze swej małomówności. Odzywał się czasami, ale nader rzadko, ograniczając swój udział w rozmowie do sporadycznego i łagodnego „mhm”.

– No cóż, prawdopodobnie się nie zorientują, że Arch to katolik – zauważył Roger, pocierając górną wargę palcem wskazującym. – Naprawdę jest katolikiem, jeśli już o tym mówimy? Nigdy go o to nie pytałem.

– Jest – potwierdził Jamie. – Ale żyje już dostatecznie długo, by wiedzieć, kiedy ma się nie odzywać.

– No cóż, widzę, że zapowiada się radosna ekspedycja – skomentowała Brianna, unosząc brwi. – Jak wam się wydaje, kiedy wrócicie?

– Chryste, nie wiem – odparł Roger i od razu odczuł wyrzuty sumienia z powodu tego przypadkowego bluźnierstwa. Pomyślał, że będzie musiał zrewidować swoje zachowanie, i to szybko. – Miesiąc? Sześć tygodni?

– Co najmniej – dodał wesoło teść. – Weź pod uwagę, że osadnicy nie mają koni.

Roger odetchnął głęboko, wyobrażając sobie powolny marsz, en masse, z Cross Creek w stronę gór, z Archem Bugiem i Tomem Christiem, dwoma okazami małomówności, u boku. Popatrzył ze smutkiem na żonę i wyobraził sobie samotny sen na poboczu drogi.

– No cóż, dobrze – powiedział. – W takim razie... pójdę wieczorem porozmawiać z Tomem i Archem.

– Tata jedzie? – Uchwyciwszy sens rozmowy, Jem zsunął się z kolan dziadka, podbiegł do Rogera i objął go za nogę. – Ja z tobą, tatusiu!

– Och. No cóż, nie wydaje mi się... – Dostrzegł zrezygnowaną minę Bree, a potem zielony słoik na stole za jej plecami. Uśmiechnął się do Jema i oznajmił nagle: – Dlaczego nie? Ciocia Jocasta będzie zachwycona. A mama będzie mogła wysadzać wszystko w powietrze, nie martwiąc się, gdzie jesteś, prawda?

– Co będzie robić? – spytał zdumiony Jamie.

– To nie wybucha – oznajmiła Brianna, podnosząc słoik z fosforem, by przycisnąć go do siebie zaborczym ruchem. – Tylko się pali. Naprawdę chcesz wziąć Jemmy’ego? – Skierowała na Rogera pytające spojrzenie.

– Oczywiście – odparł, udając pewność siebie. Zerknął na chłopca, który powtarzał: „Ja też, ja też, ja też!”, podskakując jak popcorn na patelni. – Przynajmniej będę miał z kim pogadać w drodze.

13. Pewne ręce

Było niemal ciemno, gdy wrócił Jamie i zastał mnie przy kuchennym stole, z głową opartą na złożonych rękach. Na dźwięk jego kroków wyprostowałam się gwałtownie, mrugając.

– Wszystko w porządku, Angliszko? – Usiadł na ławie po drugiej stronie i przyjrzał mi się z uwagą. – Wyglądasz jak strach na wróble.

– Och. – Przygładziłam włosy, które chyba rzeczywiście mi trochę sterczały. – Tak, tak, w porządku. Jesteś głodny?

– Pewnie. A ty jadłaś?

Zmrużyłam oczy i potarłam twarz, zastanawiając się z wysiłkiem.

– Nie – oznajmiłam w końcu. – Czekałam na ciebie, ale zdaje się, że zasnęłam. Jest gulasz. Pani Bug zostawiła.

Wstał, zajrzał do niewielkiego kociołka i przesunął zawieszenie nad ogień, by potrawa się zagrzała.

– Co robiłaś, Angliszko? – spytał, wracając do stołu. – I jak tam nasza dziewczyna?

– Dziewczyna robi to co ja przed chwilą – wyjaśniłam, tłumiąc ziewnięcie. – Prawie cały czas.

Wstałam powoli, zesztywniała, i powlokłam się do kredensu, by nakroić chleba.

– Nie udało jej się utrzymać leku – powiedziałam. – Tych gorzkich jagód. Nie mam do niej pretensji – dodałam, oblizując ostrożnie wargi. Kiedy zwymiotowała pierwszy raz, skosztowałam specyfiku. Moje kubki smakowe też się zbuntowały; nigdy jeszcze nie spotkałam tak trafnie nazwanej rośliny, a pod postacią syropu odznaczała się jeszcze bardziej skoncentrowaną goryczą.

Gdy się odwróciłam, Jamie wciągnął powietrze w nozdrza.

– Zwymiotowała na ciebie?

– Nie, to Bobby Higgins – wyjaśniłam. – Ma tęgoryjce.

Jamie uniósł pytająco brwi.

– Jak myślisz, chciałbym o tym słuchać podczas jedzenia?

– Zdecydowanie nie – odparłam, siadając z bochenkiem, nożem i glinianym garnkiem miękkiego masła. Oderwałam kawałek chleba, posmarowałam grubo i podałam mu, potem wzięłam jeden dla siebie. Moje kubki smakowe jakby się zawahały, ale miałam wrażenie, że są już gotowe wybaczyć mi ten nieszczęsny syrop.

– A ty co robiłeś? – spytałam, dostatecznie rozbudzona, by słuchać tego, co ma do powiedzenia. Wydawał się zmęczony, ale bardziej ożywiony niż wówczas, gdy wychodził z chaty.

– Gadałem z Rogerem Makiem o Indianach i protestantach. – Popatrzył ze zmarszczonym czołem na zjedzony do połowy kawałek chleba w ręku. – Coś jest nie tak z chlebem, Angliszko. Dziwnie smakuje.

Machnęłam przepraszająco ręką.

– Przepraszam, to ja. Umyłam się kilkakrotnie, ale nie mogłam pozbyć się tego do końca. Może ty posmaruj. – Podsunęłam mu bochenek łokciem, wskazując jednocześnie gliniany garnek.

– Czego nie mogłaś się pozbyć?

– No cóż, próbowałyśmy bez końca z tym syropem, ale na próżno; Lizzie po prostu nie mogła go utrzymać, biedactwo. Ale przypomniałam sobie, że chinina może się wchłaniać przez skórę. Zmieszałam więc syrop z odrobiną smalcu gęsiego i natarłam ją całą. O, dzięki. – Nachyliłam się i odgryzłam delikatnie kawałek posmarowanego chleba, który mi podsunął. Moje kubki smakowe ustąpiły łagodnie, a ja uświadomiłam sobie, że cały dzień nie jadłam.

– I poskutkowało? – zerknął na sufit. Pan Wemyss i Lizzie zajmowali mały pokój na górze, ale panował tam spokój.

– Tak mi się wydaje – odparłam, przełykając. – Gorączka w końcu ustąpiła i Lizzie zasnęła. Będziemy to stosować; jeśli gorączka nie wróci przez dwa dni, zyskamy pewność, że lek działa.

– W takim razie dobrze.

– No, a potem był Bobby i te jego tęgoryjce. Na szczęście mam trochę wymiotnicy i terpentyny.

– Na szczęście dla robaków czy Bobby’ego?

– No cóż, tak naprawdę ani dla jednego, ani dla drugiego – odparłam, ziewając. – Ale prawdopodobnie podziała.

Uśmiechnął się nieznacznie i odkorkował butelkę piwa, po czym odruchowo podsunął ją sobie pod nos. Stwierdziwszy, że wszystko w porządku, nalał mi trochę.

– No cóż, to pocieszająca myśl, że pozostawiam wszystko w twoich sprawnych rękach, Angliszko. Cuchnących, ale sprawnych – dodał, marszcząc nos.

– Wielkie dzięki.

Piwo było doskonałe; domyśliłam się, że pochodzi z zapasów pani Bug. Popijaliśmy je przez chwilę w przyjacielskim milczeniu, oboje zbyt zmęczeni, by wstać i podać gulasz na stół. Obserwowałam Jamiego spod opuszczonych rzęs; zawsze tak robiłam, kiedy miał się wybrać w jakąś podróż, i gromadziłam w pamięci drobne wrażenia, które pozwalały mi czekać na jego powrót.

Wyglądał na zmęczonego, dostrzegłam też dwie bliźniacze linie między jego ciężkimi brwiami, nieomylną oznakę troski. Blask świecy padał na szerokie kości jego twarzy i rzucał na tynkowaną ścianę wyraźny cień sylwetki – mocnej i wyzywającej. Przyglądałam się, jak ów cień unosi widmową szklankę piwa, światło zaś tworzy bursztynowy kolor w spektralnym szkle.

– Angliszko – odezwał się nagle, odstawiając szklankę. – Ile razy według ciebie byłem bliski śmierci?

Wpatrywałam się w niego przez chwilę, ale potem wzruszyłam ramionami i zaczęłam się zastanawiać, zmuszając niechętny umysł do wysiłku.

– No... nie wiem, co strasznego ci się przytrafiło, nim cię poznałam, ale potem... no, byłeś strasznie chory w opactwie. – Zerknęłam na niego ukradkiem, ale wydawało się, że nie robi na nim wrażenia myśl o więzieniu w Wentworth i o tym, co mu tam uczyniono, a co wywołało chorobę. – Hmm. I po bitwie pod Culloden... Mówiłeś, że miałeś wtedy okropną gorączkę od ran i myślałeś, że umrzesz, tylko Jenny zmusiła cię... to znaczy pielęgnowała cię przez cały ten czas.

– A później postrzeliła mnie Laoghaire. I ty mnie pielęgnowałaś. Także wtedy, gdy ukąsił mnie wąż. – Zastanawiał się przez chwilę. – Jak byłem mały, miałem ospę, ale chyba wtedy nie groziła mi śmierć; podobno przeszedłem to lekko. A więc tylko cztery razy.

– A ten dzień, w którym cię poznałam? – przypomniałam mu. – Wykrwawiłeś się niemal na śmierć.

– Och, skąd – zaprotestował. – To było tylko niegroźne draśnięcie.

Uniosłam brwi i nachylając się nad paleniskiem zaczerpnęłam chochlą gulaszu, by napełnić miski. Jadło było nasycone sokami mięsa króliczego i sarniego, które pływało w gęstym sosie przyprawionym rozmarynem, czosnkiem i cebulą. Moje kubki smakowe wybaczyły mi wszystko.

– Jeśli tak uważasz – zgodziłam się. – Ale czekaj... a twoja głowa? Kiedy Dougal próbował zabić cię toporem? To piąty raz.

Zmarszczył czoło, biorąc ode mnie miskę.

– Ano, chyba masz rację – odparł, wyraźnie niezadowolony. – To znaczy pięć razy.

Przyglądałam mu się łagodnie ponad brzegiem swojej miski. Był postawny i proporcjonalnie zbudowany. I jeśli życie surowo się z nim obeszło – dodawało mu to tylko uroku.

– Trudno cię chyba zabić – orzekłam. – To dla mnie ogromna pociecha.

Uśmiechnął się niechętnie, ale potem wyciągnął rękę i uniósł szklankę w geście toastu, dotykając najpierw swoich warg, a potem moich.

– Wypijmy za to, Angliszko.

14. Lud Śnieżnych Ptaków

– Broń – oznajmił Ptak-Który-Śpiewa-O-Poranku. – Powiedz swojemu królowi, że chcemy broni.

Jamie w pierwszej chwili powstrzymał się od pytania: „A kto nie chce?”, ale potem je rzucił, zaskakując tym wodza, który zamrugał, ale zaraz wyszczerzył zęby w uśmiechu.

– Rzeczywiście, kto? – Ptak był niskim mężczyzną, okrągłym jak beczka i dość młodym jak na swoje stanowisko, ale bystrym, jego życzliwość nie mogła przesłonić inteligencji. – Wszyscy cię o to proszą, wszyscy bez wyjątku wodzowie wiosek, co? Oczywiście. A co ty im mówisz?

– To, co mi wolno. – Jamie wzruszył ramionami. – Że towary na wymianę są pewne, noże bardzo prawdopodobne, broń palna możliwa, ale nie mogę składać żadnych obietnic.

Mówili mniej znanym dialektem Czirokezów i Jamie miał nadzieję, że właściwie oddał owo stopniowanie. Posługiwał się tym językiem biegle w zakresie typowych problemów handlu i polowania, ale to, co omawiali, typowe nie było. Zerknął przelotnie na Iana, który przysłuchiwał się uważnie, i wywnioskował, że poszło mu nieźle. Ian często odwiedzał wioski położone niedaleko Ridge i polował z młodymi Indianami; przechodził na mowę ludu Tsalagi równie łatwo jak na język gaelicki.

– A zatem... – Ptak rozsiadł się wygodniej. Cynowa odznaka, którą dał mu w prezencie Jamie, błyszczała na jego piersi, a szeroka przyjacielska twarz migotała refleksami płonącego ognia. – Powiedz swojemu królowi o broni palnej i wyjaśnij mu, dlaczego jej potrzebujemy.

– Chcesz, żebym mu to powiedział, tak? Myślisz, że jest gotów dostarczyć ci broń, którą będziesz zabijał jego ludzi? – spytał chłodno Jamie. Naruszanie linii granicznej przez białych osadników i wypady na terytorium Czirokezów były drażliwą kwestią; ryzykował, decydując się na tę aluzję, zamiast mówić o innych powodach, dla których Ptak potrzebował broni: by ochraniać wioskę przed najeźdźcami – albo samemu dokonywać wypadów.

W odpowiedzi Ptak wzruszył ramionami.

– Możemy ich zabijać bez broni palnej, jeśli zechcemy. – Ptak uniósł brwi i wydął wargi, czekając, co Jamie na to powie.

Jamie przypuszczał, że Ptak chce go zaszokować. Przytaknął.

– Oczywiście, że możecie. Ale jesteście dość mądrzy, by tego nie robić.

– Jeszcze nie. – Wargi Ptaka rozciągnęły się w uśmiechu. – Powiedz królowi: jeszcze nie.

– Jego królewska mość będzie niezwykle zadowolony, kiedy usłyszy, że tak bardzo cenisz sobie jego przyjaźń.

Ptak wybuchnął śmiechem, kołysząc się w przód i w tył, a jego brat, który siedział obok, Nieruchoma Woda, wyszczerzył zęby.

– Podobasz mi się, Łowco Niedźwiedzi – oznajmił z powagą. – Jesteś zabawnym człowiekiem.

– Może i tak – przyznał po angielsku Jamie i uśmiechnął się. – Poczekaj tylko.

Ian parsknął rozbawiony, Ptak zaś spojrzał na niego ostro, potem jednak odwrócił wzrok i odchrząknął. Jamie popatrzył zaskoczony na siostrzeńca, który odpowiedział słabym uśmiechem.

Nieruchoma Woda przyglądał się z uwagą Ianowi. Czirokezi powitali obu z szacunkiem, ale Jamie od razu dostrzegł coś szczególnego w ich reakcji na Iana. Uważali go za Mohawka i dlatego traktowali z nieufnością. Szczerze mówiąc, sam nieraz dostrzegał w osobowości Iana coś zagadkowego.

Słowa Ptaka pozwoliły mu jednak poruszyć pewien temat.

– Jesteście niepokojeni przez ludzi, którzy zjawiają się na waszej ziemi, by się tu osiedlać – oznajmił, kiwając głową ze współczuciem. – Jako człowiek mądry, nie zabijasz ich, oczywiście. Ale nie wszyscy są mądrzy, prawda?

Ptak przyglądał mu się przez chwilę spod zmrużonych powiek.

– Co masz na myśli, Łowco Niedźwiedzi?

– Słyszałem o pożarach, Tsisqua. – Wytrzymał spojrzenie tamtego, pilnując się, by w jego głosie nie zabrzmiała choćby nuta podejrzenia. – Król słyszał o spalonych domach, zabitych mężczyznach, uprowadzonych kobietach. Nie jest z tego zadowolony.

– Hm – mruknął Ptak i zacisnął wargi. Nie powiedział jednak, że nie słyszał o takich incydentach, co było ciekawe.

– Jeszcze kilka podobnych historii, a król przyśle żołnierzy, by ochraniali jego poddanych. A jeśli tak się stanie, to wątpię, czy życzyłby sobie, aby jego ludzie spojrzeli w lufy broni, w którą sam was zaopatrzył – zauważył logicznie Jamie.

– Co zatem mamy począć? – wtrącił się gorączkowo Nieruchoma Woda. – Przekraczają linię graniczną, wznoszą domy, obsiewają pola i odbierają nam zwierzynę. Jeśli twój król nie potrafi utrzymać swego ludu tam, gdzie jego miejsce, to jak może się sprzeciwiać temu, że bronimy swych ziem?

Ptak uczynił uspokajający gest dłonią, nie patrząc na brata, i Nieruchoma Woda umilkł, choć niechętnie.

– A więc, Łowco Niedźwiedzi? Powiesz o tym wszystkim królowi, tak?

Jamie skłonił z powagą głowę.

– To mój obowiązek. Rozmawiam z wami w imieniu króla, więc zaniosę mu wasze słowa.

Ptak przytaknął z namysłem, po czym skinął dłonią, nakazując przynieść jadło i piwo, i rozmowa zeszła na sprawy neutralne. Nie ulegało wątpliwości, że tego wieczoru niczego się już nie ustali.

* * *

Było późno, gdy opuścili domostwo Tsisquy i udali się do małego gościnnego lokum. Jamie sądził, że księżyc dawno już wzeszedł, ale nigdzie nie było go widać; niebo kryły gęste chmury, a wiatr przynosił woń deszczu.

– O Boże – westchnął Ian, ziewając i potykając się. – Mój tyłek już dawno zasnął.

Jamie też ziewnął, zarażony przykładem Iana, ale po chwili zamrugał i wybuchnął śmiechem.

– Ano nie budź go. Reszta twojego ciała szybko się do niego przyłączy.

Ian cmoknął pogardliwie.

– To, że Ptak nazwał cię zabawnym, wuju Jamie, nie oznacza, iż należy mu wierzyć. Starał się tylko być grzeczny, rozumiesz?

Jamie zignorował te słowa i wymamrotał w języku Tsalagi podziękowania pod adresem młodej kobiety, która pokazała im drogę do ich kwatery. Wręczyła mu niewielki koszyk wypełniony chlebem kukurydzianym i suszonymi jabłkami, jak się zorientował po zapachu, po czym wypowiedziawszy cicho: „Dobranoc, śpijcie dobrze”, zniknęła w mroku wilgotnej, niespokojnej nocy.

Wnętrze małej chaty wydawało się duszne w porównaniu z chłodną świeżością powietrza na zewnątrz; Jamie stał przez chwilę w drzwiach, chłonąc z rozkoszą szum wiatru w konarach drzew; jego podmuchy wiły się wśród sosonowych gałęzi niczym ogromny, niewidzialny wąż. Poczuł na twarzy tchnienie wilgoci i przyjął je z głębokim zadowoleniem człowieka, który uświadamia sobie, że będzie padać i że nie musi spędzać nocy w strugach deszczu.

– Popytaj się jutro o te pożary, Ian – powiedział, wchodząc do środka. – Daj do zrozumienia, taktownie, że król chciałby bardzo wiedzieć, kto, u diabła, podpala chaty, i że byłby gotów przekazać w zamian trochę broni palnej. Nic ci nie powiedzą, jeśli to ich robota. Ale jeśli to jakaś inna grupa, to może się jednak czegoś dowiesz.

Ian przytaknął, znów ziewając. W kamiennym kręgu płonął niewielki ogień, a jego dym wspinał się wąską strużką ku otworowi w dachu; w blasku płomienia, pod ścianą, widać było kryte futrami podwyższenie do spania, drugie legowisko – stos futer i koców – ułożono na podłodze.

– Rzucimy monetą, wuju Jamie – zaproponował Ian, który pogrzebał w mieszku przy pasie i wyjął pogiętego szylinga. – Co wybierasz?

– Reszka – odparł Jamie, stawiając koszyk i odpinając klamrę pledu. Odzienie opadło ciepłym strumieniem wokół jego nóg; potem strząsnął z siebie koszulę, brudną i lepką, wyczuwając w niej własny zapach. Dzięki Bogu, była to już ostatnia wioska. Wiedział, że jeszcze jedna noc, najwyżej dwie, i będą mogli wracać do domu.

Ian zaklął, kiedy podniósł monetę.

– Jak ty to robisz? Co wieczór wybierasz reszkę i za każdym razem wygrywasz!

– To nie ja, tylko twój szyling, Ian. – Usiadł na podwyższeniu i przeciągnął się z rozkoszą, potem rozluźnił mięśnie. – Spójrz na królewski nos.

Ian obrócił monetę w palcach i przyjrzał się jej w świetle ogniska zmrużonymi oczami, po czym znowu zaklął. Arystokratycznie wydatny nos Jerzego III, króla Brytanii, zdobiła maleńka plamka wosku, tak cieniutka, że widziało się ją tylko z bliska.

– Jak to się tam znalazło? – Ian spojrzał podejrzliwie na wuja, ale Jamie tylko wybuchnął śmiechem i położył się.

– Pokazywałeś małemu Jemowi, jak rzucać monetą. Przewrócił świecę, pamiętasz? Gorący wosk ochlapał wszystko wkoło.

– Och. – Ian usiadł, przyglądając się przez chwilę monecie, potem pokręcił głową, zeskrobał wosk paznokciem kciuka, odłożył szylinga i osunął się z westchnieniem na futra zaściełające podłogę. – Dobranoc, wuju Jamie.

– Dobranoc, Ian.

Do tej chwili Jamie ignorował zmęczenie, nie chcąc, by wzięło nad nim górę. Teraz mu uległ, z rozkoszą przyjmując wygodę łoża.

Pomyślał cynicznie, że MacDonald byłby zachwycony. Początkowo zamierzał odwiedzić tylko dwie wioski Czirokezów, leżące blisko linii granicznej, by poinformować o swej nowej funkcji, rozdać skromne podarki w postaci whisky i tytoniu – ten udało mu się pożyczyć w ostatniej chwili od Toma Christiego, który nabył szczęśliwie całą beczkę podczas wyprawy handlowej do Cross Creek – i zapewnić Indian, że mogą się spodziewać większej hojności jesienią, kiedy podejmie misję w bardziej odległych wioskach.

Powitano go niezwykle życzliwie w obu – ale w drugiej, Pigtown, spotkał kilku nieznajomych, którzy przybyli tam z wizytą, młodych ludzi szukających kandydatek na żony. Pochodzili z odrębnego szczepu Czirokezów, tak zwanych Śnieżnych Ptaków. Ich wioska leżała wysoko w górach.

Jeden z tych młodych mężczyzn, siostrzeniec Ptaka-Który-Śpiewa-O-Poranku, wodza Śnieżnych Ptaków, prosił usilnie, by Jamie udał się wraz z nim i jego towarzyszami do ich wioski. Zabrawszy ze sobą skromny zapas whisky i tytoniu, przeznaczony pierwotnie na własne potrzeby, Jamie wyraził zgodę. Wraz z Ianem zostali tam powitani z honorami jako agenci Jego Królewskiej Mości. Śnieżne Ptaki nigdy wcześniej nie zetknęli się z kimś takim i docenili ten niezwykły zaszczyt – chcieli się też przekonać, jakie wynikną z tego dla nich korzyści.

Jamie uważał Ptaka za człowieka, z którym można się porozumieć – w różnych sprawach.

Myśl ta nasunęła mu spóźnione wspomnienie Rogera Maca i nowych osadników. Brakowało mu przez ostatnich kilka dni czasu, żeby się tym martwić – z drugiej strony przypuszczał, że nie ma powodu do obaw. Roger Mac był dostatecznie kompetentny, choć nadwyrężony głos pozbawiał go pewności siebie. Ale mając u boku Christiego i Archa Buga...

Zamknął oczy, czując, jak ogarnia go rozkoszne znużenie, a myśli stają się coraz bardziej chaotyczne.

Jeszcze jeden dzień, a potem do domu, na sianokosy. Słodowanie, może dwa, przed nastaniem chłodów. Ubój... czyżby nadeszła wreszcie pora, by zarżnąć tę przeklętą białą lochę? Nie... ta wściekła bestia była niewiarygodnie płodna. Jaki knur miał dość ikry, żeby się z nią parzyć? – zastanawiał się półprzytomnie. – Czy potem go zżarła? Warchlak... wędzona szynka, krwawa kiszka...

Zapadał właśnie w pierwszy sen, kiedy poczuł czyjąś rękę na genitaliach. Wyrwany gwałtownie z nieświadomości jak łosoś ze szkockiego fiordu, chwycił intruza za dłoń i ścisnął mocno; z ciemności dobiegł chichot.

Kobiece palce wiły się łagodnie w jego uchwycie, a druga dłoń zabrała się do rzeczy w zastępstwie pierwszej. Przyszło mu do głowy, że dziewczyna mogłaby wypiekać chleb, tak świetnie ugniatała.

W ślad za tym absurdalnym przypuszczeniem podążyły inne myśli; próbował chwycić drugą rękę. Umykała mu żartobliwie w ciemności, szturchając go i podszczypując.

Próbował zdobyć się na uprzejmy sprzeciw w języku Czirokezów, ale wymamrotał jedynie kilka niezbornych zwrotów angielskich i gaelickich, z których żaden nie pasował do sytuacji.

Pierwsza dłoń uwalniała się uparcie z jego uścisku niczym węgorz. Nie chcąc zmiażdżyć jej palców, puścił ją na chwilę i zdołał złapać za nadgarstek.

– Ian! – wysyczał zdesperowany. – Ian, jesteś tam?

Nie mógł dojrzeć siostrzeńca w tej ciemności ani się zorientować, czy chłopak już zasnął. Nie było okien, jedynie dogasające polana promieniowały słabiutkim blaskiem.

– Ian!

Na podłodze coś się poruszyło, jakby jakieś ciała; dosłyszał kichnięcie Rolla.

– Co się stało, wuju?

Jamie mówił po gaelicku i Ian odpowiedział w tym samym języku. Chłopak przemówił opanowanym głosem i nie sprawiał wrażenia kogoś, kto właśnie się ocknął.

– Ian, w moim łóżku jest jakaś kobieta – wyjaśnił Jamie, starając się, tak jak siostrzeniec, zachować spokojny ton.

– Są dwie, wuju Jamie. – Ian wydawał się rozbawiony, niech go diabli. – Druga siedzi pewnie przy twoich stopach. Czeka na swoją kolej.

Tak go to przeraziło, że niemal puścił trzymaną dłoń.

– Dwie! Za kogo mnie uważają?

Dziewczyna znów zachichotała, nachyliła się i ugryzła go lekko w pierś.

– Chryste!

– Uważają, że jesteś królem, wuju. – Ian tłumił śmiech. – Jesteś jego agentem, więc Indianie czynią honor Jego Królewskiej Mości, przysyłając mu swoje kobiety, rozumiesz?

Ta druga odkryła mu stopy i głaskała leniwie palcem ich podeszwy. Miał łaskotki i uznałby to za irytujące, gdyby nie był zaabsorbowany tą pierwszą, z którą musiał prowadzić pozbawioną godności erotyczną grę.

– Powiedz im coś, Ian – wycedził przez zaciśnięte zęby, manipulując rozpaczliwie swobodną ręką i starając się jednocześnie odepchnąć natarczywe palce, które niespiesznie pieściły mu ucho, i wykręcając rozpaczliwie stopy, by uwolnić się od coraz bardziej obcesowych karesów drugiej damy.

– A co mam im powiedzieć? – spytał Ian, przechodząc na angielski. Jego głos drżał lekko.

– Powiedz im, że jestem głęboko zaszczycony, ale... um!

Wszelkie propozycje natury dyplomatycznej zostały przerwane gwałtownie przez czyjś język w jego ustach; Jamie poczuł silny smak cebuli i piwa. W trakcie tych zmagań był mgliście świadomy, że Ian stracił już panowanie nad sobą i że teraz leży na podłodze, zaśmiewając się do rozpuku. Ten, kto zabił syna, był synobójcą; jakim słowem określić kogoś, kto dokonał mordu na siostrzeńcu?

– Madam! – rzucił, uwolniwszy się z trudem od ust zalotnicy. Chwycił kobietę za ramiona i odepchnął od siebie z taką siłą, że wylądowała z łoskotem na podłodze, majtając w górze gołymi nogami. Jezu, czy była naga?

Była. Obie nie miały na sobie niczego; jego oczy zdążyły już przywyknąć do słabego blasku dogasających głowni, dojrzał więc mgnienie ramion, piersi i krągłych ud.

Usiadł na łożu i zaczął wznosić wokół siebie mur obronny z futer i koców.

– Przestańcie, jedna z drugą! – odezwał się ostro w języku Czirokezów. – Jesteście piękne, ale nie mogę się z wami położyć.

– Nie? – spytała jedna, szczerze zdumiona.

– Dlaczego? – dodała druga.

– Och... ponieważ obowiązuje mnie przysięga – wyjaśnił, odzyskawszy inwencję. – Przysięgałem... przysięgałem... – Szukał właściwego słowa, ale na próżno. Na szczęście wtrącił się Ian i Jamie usłyszał wartki strumień słów w mowie Tsalagi, zbyt szybki, by mógł za nim nadążyć.

– Ooo – westchnęła jedna z dziewcząt, wyraźnie poruszona.

Jamie poczuł niepokój.

– Co im, na Boga, powiedziałeś, Ian?

– Powiedziałem im, wuju, że nawiedził cię we śnie Wielki Duch i oznajmił, że nie możesz pójść z kobietą do łoża, dopóki nie dostarczysz broni wszystkim Tsalagi.

– Że co!?

– No cóż, w całym tym zamieszaniu tylko to przyszło mi do głowy, wuju – tłumaczył Ian.

Koncept był przerażający, ale Jamie musiał przyznać, że skuteczny; obie przysunęły się do siebie i wymieniały uwagi pełnym zdumienia szeptem, dając mu wreszcie spokój.

– Ano niech będzie – oznajmił w końcu niechętnie. – Przypuszczam, że mogło być gorzej.

Ostatecznie, nawet gdyby Korona zgodziła się dostarczyć broń, Tsalagi byli cholernie liczni.

– Byłbyś mile widziany, wuju.

Jamie wyczuwał w głosie siostrzeńca śmiech, który dobył się w końcu cichym prychnięciem.

– Co? – spytał cierpko.

– Jedna z pań mówi, że to dla niej ogromne rozczarowanie, wuju, gdyż jesteś niezwykle hojnie obdarzony przez naturę. Druga jednak przejawia nieco bardziej filozoficzne podejście. Twierdzi, że mogłyby urodzić dzieci, a one mogłyby mieć rude włosy – wyjaśnił Ian głosem, który znów drżał z rozbawienia.

– Co złego w rudych włosach, na litość boską?

– Nie wiem dokładnie, ale przypuszczam, że niedobrze mieć takie dziecko i że trzeba tego unikać.

– W takim razie świetnie – warknął Jamie. – Groźba została zażegnana, prawda? Mogą teraz iść do siebie?

– Pada, wuju – zauważył przytomnie Ian. Rzeczywiście; wiatr już wcześniej niósł ze sobą stukot deszczu, który teraz przerodził się w ulewę bijącą w dach z nieustępliwym łoskotem. Przez dziurę w dachu przenikały krople wody, parując z sykiem na rozżarzonych głowniach paleniska.

– Nie wyrzucisz ich na taką pogodę, co? Powiedziałeś też, że nie mógłbyś z nimi współżyć, a nie że mają odejść.

Przerwał, by spytać o coś panie, które odpowiedziały z żarliwą pewnością siebie. Jamie miał wrażenie, że na coś się zgodziły. Poruszając się z wdziękiem młodych żurawi, wspięły się nagie jak je Pan Bóg stworzył na jego legowisko i zaczęły poklepywać i głaskać go z pomrukiem podziwu – omijały jednak starannie wstydliwe miejsca – po czym ułożyły go na futrach i wtuliły się weń z obu stron; poczuł przyjemny dotyk ciepłych nagich ciał. Otworzył usta i szybko je zamknął, nie mając absolutnie nic do powiedzenia w żadnym znanym mu języku.

Leżał sztywno na plecach i oddychał płytko. Jego członek pulsował z oburzeniem, najwyraźniej zamierzając trwać w stanie wzwodu i dręczyć go przez całą noc w rewanżu za takie traktowanie. Od strony futrzanego stosu na podłodze docierał cichy chichot, przerywany odgłosami czkawki. Jamiemu przyszło do głowy, że być może Ian śmieje się po raz pierwszy od czasu swego powrotu.

Pomodlił się o wytrwałość, odetchnął przeciągle i powoli, po czym zamknął oczy, składając dłonie na piersiach i przyciskając łokcie do boków.

15. Stakit to droon

Roger wyszedł na taras domostwa w River Run, czując przyjemne zmęczenie. Po trzech tygodniach wytężonej pracy udało mu się zebrać nowych osadników, którzy koczowali przy szlakach i bocznych drogach Cross Creek i Campbelton, zapoznać się z głowami rodzin, wyposażyć podopiecznych przed podróżą w żywność, koce i buty – i zebrać wszystkich w jednym miejscu pomimo ich przerażenia i chęci ucieczki. Rankiem wyruszyli w stronę Fraser’s Ridge. Był już najwyższy czas.

Spojrzał z zadowoleniem w dal, ku łące, która rozciągała się za stajniami Jokasty Cameron Innes. Osadnicy rozbili tam obóz: dwadzieścia dwie rodziny, siedemdziesiąt sześć dusz, cztery muły, dwa kuce, czternaście psów, trzy świnie i Bóg jeden wie ile kurczaków, kotów i ptaków stłoczonych w przenośnych klatkach. Miał w kieszeni listę osadników – bez zwierząt – z pozaginanymi rogami i zmiętą. Miał też kilka innych, nabazgranych i tak pokreślonych, że prawie nieczytelnych. Czuł się jak chodząca Księga Powtórzonego Prawa. Miał też ochotę na solidnego drinka.

Pod tym względem szczęście mu dopisało; Duncan Innes, mąż Jokasty, zdołał już uporać się z obowiązkami i teraz siedział na tarasie w towarzystwie karafki z rżniętego szkła, połyskującej bursztynowo w promieniach zachodzącego słońca.

– Co słychać, a charaid? – powitał Rogera serdecznie, wskazując jedno z wyplatanych krzeseł. – Łykniesz?

– Chętnie, dzięki.

Roger usadowił się z wdzięcznością na krześle, które zaskrzypiało swojsko pod jego ciężarem. Wziął od Duncana szklankę i wychylił trunek z pospiesznym slainte. Whisky paliła go w obolałą krtań, ale jednocześnie przynosiła ulgę; bezustanne uczucie dławienia ustępowało z wolna. Zadowolony, sączył ostrożnie alkohol.

– Gotowi do drogi, co? – Duncan wskazał głową łąkę, gdzie w złotej mgle zawisł dym ognisk.

– Jeśli oni są w ogóle do czegoś gotowi. Biedacy – odparł Roger ze współczuciem w głosie.

Duncan uniósł krzaczastą brew.

– Jak ryby wyjęte z wody – dorzucił Roger, podsuwając Duncanowi szklankę do napełnienia. – Kobiety przerażone, mężczyźni też, ale nie dają tego po sobie poznać. Można by pomyśleć, że zabieram ich jak niewolników na plantację trzciny cukrowej.

Duncan przytaknął.

– Albo zamierzasz sprzedać do Rzymu, żeby czyścili buty papieżowi. Wątpię, czy przed wyjazdem choć powąchali jakiegoś katolika. A sądząc po ich zmarszczonych nosach, nie podoba im się ten zapach. Jak myślisz, zdarza im się coś łyknąć?

– Tylko w lekarstwie, a i to przy zagrożeniu życia. – Roger napił się ostrożnie i zamknął oczy; whisky rozgrzewała mu gardło i napełniała przyjemnym ciepłem piersi. – Poznałeś już Hirama? Hirama Crombiego, przywódcę tej grupy?

– Małego ponuraka? Owszem, poznałem. – Duncan uśmiechnął się szeroko, unosząc wąsy. – Będzie jadł z nami kolację. Radzę ci się jeszcze napić.

– Chętnie, dzięki – odparł Roger, wyciągając dłoń ze szklanką. – Choć o ile się zorientowałem, nie oddają się przyjemnościom życiowym. By tak rzec, prezbiterianie do szpiku kości. Sztywni, jakby kije połknęli.

Duncan zaśmiał się.

– No, ale to już nie czasy mojego dziadka – powiedział, poważniejąc, i sięgnął po karafkę. – I chwała Bogu – dodał i wzniósł oczy do nieba.

– Prawda, twój dziadek był prezbiterianinem. Opowiadałeś kiedyś.

– Tak. – Potrząsając głową, Duncan nalał po dużym naparstku, najpierw Rogerowi, potem sobie. – To był zawzięty starzec. Może nie bez przyczyny. Jego siostra została... stakit to droon, rozumiesz?

– Była... Chryste. – Ugryzł się w język, ale był zbyt ciekawy, by zwracać na to uwagę. – To znaczy... została skazana na śmierć przez utopienie?

Duncan przytaknął, nie odrywając wzroku od szklanki, potem łyknął i trzymał przez chwilę whisky w ustach, nim przełknął.

– Margaret – powiedział. – Na imię miała Margaret. Skończyła wtedy osiemnaście lat. Jej ojciec i brat – to znaczy mój dziadek – uciekli po bitwie pod Dunbar; ukryli się w górach. Szukali ich żołnierze, ale nie chciała powiedzieć, gdzie są, i miała przy sobie Biblię. Próbowali ją nakłonić do wyrzeczenia się wiary, ale odmówiła... Kobiety w tej rodzinie... można do nich mówić jak do kamienia – potrząsnął wymownie głową. – Nie ma sposobu, żeby ustąpiły. Zawlekli ją na brzeg, razem ze starą prezbiterianką z wioski, rozebrali do naga i przywiązali do słupa na linii przypływu. Czekali tam wraz z całym tłumem, aż nadejdzie woda.

Znów łyknął, tym razem pospiesznie, nie smakując trunku.

– Najpierw zalało starą kobietę; przywiązali ją dalej od brzegu; sądzili, jak przypuszczam, że Margaret się załamie, gdy zobaczy jej śmierć. – Mruknął, potrząsając głową. – Ale nie, nic z tego. Przypływ narastał i wkrótce zaczęły ją zalewać fale. Krztusiła się i kaszlała, kiedy woda się cofała, włosy oblepiały jej twarz jak wodorosty. Moja matka to widziała – wyjaśnił, unosząc szklankę. – Miała wtedy tylko siedem lat, ale nigdy tego nie zapomniała. Po pierwszej fali Margaret zdążyła odetchnąć trzy razy, a potem zalała ją następna. Cofnęła się... trzy oddechy... i znów fala. W końcu widać było tylko skłębione włosy na powierzchni wody.

Uniósł szklankę, Roger zrobił odruchowo to samo. „Jezu”, powiedział tylko, i nie było to bluźnierstwo.

Whisky paliła mu gardło; odetchnął głęboko, dziękując Bogu za dar świeżego powietrza. Trzy oddechy. Trunek pochodził z Islay i Roger czuł w płucach smak morza i wodorostów, mocny i gorzki.

– Niech Bóg się nad nią zmiłuje – powiedział chrapliwym głosem.

Duncan przytaknął i znów sięgnął po karafkę.

– Pewnie zasłużyła na łaskę boską – zauważył. – Choć oni – wskazał brodą łąkę – powiedzieliby, że nie musiała; Bóg wybrał: ją, by była zbawiona, a Anglików, by byli potępieni; nic dodać, nic ująć.

Światło dnia przygasało, ogniska jarzyły się w mroku łąki. Roger poczuł w nozdrzach ich dym, ciepłą i swojską woń, która jednak drapała go w gardło.

– Ja nie znalazłem w życiu niczego, za co warto by umrzeć – zauważył Duncan zamyślony, a na jego twarzy zagościł na chwilę uśmiech. – Ale mój dziadek powiedział, że znaczy to tylko, iż Bóg wybrał mnie, bym był potępiony. „Wedle bożego postanowienia, ku Jego odwiecznej chwale niektórzy ludzie, tak jak i anioły, przeznaczeni są do wiecznego życia, innym zaś od początku sądzona jest wieczna śmierć”. Tak mówił, ilekroć ktoś wspomniał o Margaret.

Roger przytaknął, rozpoznawszy ustęp z westminsterskiego wyznania wiary. Kiedy to było? Tysiąc sześćset czterdzieści sześć? Czterdzieści siedem? Pokolenie – czy nawet dwa – przed dziadkiem Duncana.

– Jak przypuszczam, wolał myśleć, że jej śmierć wynikała z woli Boga i że on nie ponosi za nią odpowiedzialności – zauważył Roger nie bez współczucia. – Ty w to nie wierzysz? To znaczy w predestynację?

Pytał z czystej ciekawości. Prezbiterianie z jego epoki opowiadali się za predestynacją jako doktryną, ale, przejawiając nieco bardziej elastyczną postawę, nie podkreślali tak bardzo koncepcji przesądzonego potępienia, nie żywili też przekonania, że życie ludzkie w każdym swym przejawie jest z góry określone. A on? Bóg jeden wie.

Duncan wzruszył ramionami; prawe uniósł trochę wyżej, przez co wydał się dziwnie skręcony.

– Bóg raczy wiedzieć – odparł i roześmiał się. Potrząsnął głową i znów łyknął whisky. – Nie, chyba nie. Ale nie mówiłbym tego w obecności Hirama Crombiego ani twojego Toma Christiego.

Wskazał brodą łąkę, gdzie pojawiły się dwie ciemne sylwetki, zmierzające ramię w ramię ku domowi. Łatwo było rozpoznać wysoką, przygarbioną postać Archa Buga, i niższą, krępą Toma Christiego. Rogerowi przyszło do głowy, że nawet jego wygląd świadczy o wojowniczości. Cały czas wykonywał krótkie, gwałtowne gesty, najwyraźniej spierając się o coś z Archem.

– W Ardsmuir dochodziło do zaciętych kłótni w tej sprawie – przypomniał sobie Duncan, który nie spuszczał wzroku z tych dwóch. – Katolicy poczytywali sobie za obrazę, kiedy słyszeli, że są potępieni. A Christie i jego mała grupa bardzo lubili im o tym przypominać.

Zadrżał od tłumionego śmiechu, a Roger zaczął się zastanawiać, ile whisky Duncan zdążył wypić, nim wyszedł na taras. Nigdy jeszcze nie był tak jowialny.

– Kres tym awanturom kładł Mac Dubh, nazywając nas wszystkich masonami – dodał, nachylając się, by sobie dolać. – Ale nim wkroczył, niewiele brakowało, by ktoś stracił życie.

Uniósł karafkę zachęcającym gestem ku Rogerowi, który, myśląc o kolacji w towarzystwie Toma Christiego i Hirama Crombiego, przytaknął.

Kiedy Duncan nachylił się, by mu nalać, wciąż z uśmiechem na ustach, jego pobrużdżoną twarz oświetliły ostatnie promienie słońca. Roger dostrzegł niewyraźną białą linię przecinającą jego górną wargę, ledwie widoczną pod zarostem, i uświadomił sobie nagle, dlaczego Duncan nosi długie wąsy, rzadko spotykane w czasach, gdy większość mężczyzn goliła się starannie.

Zapewne nie byłby taki rozmowny, gdyby nie whisky i nastrój dziwnego braterstwa, jakie ich połączyło – dwaj protestanci związani, o dziwo, z katolikami i głęboko doświadczeni przez los; dwaj mężczyźni, niegdyś osamotnieni przez zły los, a teraz pełni zdumienia, że są głowami rodzin i że przyszło im ponosić odpowiedzialność za obcych przybyszów.

– Twoja warga, Duncan. – Roger dotknął szybko swoich ust. – Jak to się stało?

– Och, pytasz o to? – Duncan wskazał palcem bliznę, zaskoczony. – Urodziłem się z zajęczą wargą, tak mi w każdym razie mówiono. Nie miałem nawet tygodnia, jak ktoś to zreperował.

Teraz z kolei Roger nie krył zaskoczenia.

– Kto zreperował?

Duncan wzruszył ramionami.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

CZĘŚĆ TRZECIA
Wszystko ma swój czas

16. Le mot juste

Dostępne w wersji pełnej

17. Ograniczenia władzy

Dostępne w wersji pełnej

18. Wrum!

Dostępne w wersji pełnej

19. Sianokosy

Dostępne w wersji pełnej

20. Niebezpieczne dary

Dostępne w wersji pełnej

21. Mamy zapłon

Dostępne w wersji pełnej

22. Zaczarowanie

Dostępne w wersji pełnej

23. Znieczulenie

24. Nie dotykaj mnie

Dostępne w wersji pełnej

25. Z prochu powstałeś, w proch się obrócisz

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ CZWARTA
Porwanie

26. Spojrzenie w przyszłość

Dostępne w wersji pełnej

27. Whisky

Dostępne w wersji pełnej

28. Uroki

29. Najzupełniej w porządku

Dostępne w wersji pełnej

30. Jeniec

Dostępne w wersji pełnej

31. Do łóżka

Dostępne w wersji pełnej

32. Szubienica to zamało

Dostępne w wersji pełnej

33. Pani Bug bierze sprawy w swoje ręce

Dostępne w wersji pełnej

34. Eksponaty

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ PIĄTA
Wielkie rozczarowania

35. Laminaria

Dostępne w wersji pełnej

36. Zimowe wilki

Dostępne w wersji pełnej

37. La maître des champignons

Dostępne w wersji pełnej

38. Diabeł w mleku

Dostępne w wersji pełnej

39. Jam jest zmartwychwstanie

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ SZÓSTA
Na górze

40. Ptasia wiosna

Dostępne w wersji pełnej

41. Rusznikarz

Dostępne w wersji pełnej

42. Próba generalna

43. Wysiedleńcy

Dostępne w wersji pełnej

44. Scotchee

45. Skaza we krwi

Dostępne w wersji pełnej

46. W którym źle się dzieje

47. Pszczoły i rózgi

Dostępne w wersji pełnej

48. Grzyby

Dostępne w wersji pełnej

49. Jad północnego wiatru

Dostępne w wersji pełnej

50. Starcia

51. Powołanie

Dostępne w wersji pełnej

52. Myszka Mickey

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ SIÓDMA
Równia pochyła

53. Zasady

Dostępne w wersji pełnej

54. Barbecue na cześć Flory MacDonald

Dostępne w wersji pełnej

55. Wendigo

Dostępne w wersji pełnej

56. Smoła i pierze

Dostępne w wersji pełnej

57. Powrót pastora

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ ÓSMA
Wezwanie

58. Miłujcie się nawzajem

59. Zaloty

Dostępne w wersji pełnej

60. Przybywa jeździec na płowym koniu

Dostępne w wersji pełnej

61. Obrzydliwa zaraza

Dostępne w wersji pełnej

62. Ameba

Dostępne w wersji pełnej

63. Chwila decyzji

Dostępne w wersji pełnej

64. Jam jest zmartwychwstanie, część 2

Dostępne w wersji pełnej

65. Deklaracja

Dostępne w wersji pełnej

66. Przesilenie

Dostępne w wersji pełnej

67. Ostatni śmiech

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ DZIEWIĄTA
Kości czasu

68. Dzikusy

Dostępne w wersji pełnej

69. Bobry w popłochu

Dostępne w wersji pełnej

70. Emily

Dostępne w wersji pełnej

71. Kaszanka

72. Zdrada

Dostępne w wersji pełnej

73. Podwójna gra

Dostępne w wersji pełnej

74. Bardzo romantycznie

75. Wszy

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ DZIESIĄTA
Gdzie jest Perry Mason, gdy go potrzeba?

76. Niebezpieczna korespondencja

Dostępne w wersji pełnej

77. Osiemnasty kwietnia

Dostępne w wersji pełnej

78. Powszechne braterstwo ludzi

Dostępne w wersji pełnej

79. Niepokoje

Dostępne w wersji pełnej

80. Świat stanął na głowie

Dostępne w wersji pełnej

81. Wątpliwości

Dostępne w wersji pełnej

82. To nie koniec świata

Dostępne w wersji pełnej

83. Deklaracja

Dostępne w wersji pełnej

84. W sałacie

Dostępne w wersji pełnej

85. Skradziona narzeczona

Dostępne w wersji pełnej

86. Priorytety

Dostępne w wersji pełnej

87. Mnie pomsta, a Ja oddam, mówi Pan

88. Skandalu ciąg dalszy

Dostępne w wersji pełnej

89. Ucieczka w świetle księżyca

Dostępne w wersji pełnej

90. Czterdzieści sześć fasolek

91. Całkiem niezły plan

Dostępne w wersji pełnej

92. Amanuensis

Dostępne w wersji pełnej

93. W którym udaję damę

Dostępne w wersji pełnej

94. Rejterada

Dostępne w wersji pełnej

95. Na pokładzie „Cruizera”

Dostępne w wersji pełnej

96. Proch, zdrada i spisek

Dostępne w wersji pełnej

97. Za kogoś, kto zasługuje

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ JEDENASTA
Dzień zemsty

98. Bronić się przed duchem

Dostępne w wersji pełnej

99. Stary Pan

Dostępne w wersji pełnej

100. Wyprawa nad morze

Dostępne w wersji pełnej

101. Nocna warta

Dostępne w wersji pełnej

102. „Anemone”

Dostępne w wersji pełnej

103. Przesłuchanie

Dostępne w wersji pełnej

104. Śpiąc z rekinem

Dostępne w wersji pełnej

105. Syn marnotrawny

106. Spotkanie

107. Nów

108. Cholernie wysoka

109. Wiadomości do druku

Dostępne w wersji pełnej

110. Zapach światła

Dostępne w wersji pełnej

111. Dwudziesty pierwszy stycznia

Dostępne w wersji pełnej

112. Złamana przysięga

Dostępne w wersji pełnej

113. Duchy Culloden

CZĘŚĆ DWUNASTA
Nie do nas należy czas

114. Amanda

Dostępne w wersji pełnej

115. Dłubiąc w nosie

Dostępne w wersji pełnej

116. Dziewiąty hrabia Ellesmere

Dostępne w wersji pełnej

117. Dobrodziejstwo i miłosierdzie Twe pójdą za mną

Dostępne w wersji pełnej

118. Żal

Dostępne w wersji pełnej

119. Z bólem serca

Dostępne w wersji pełnej

120. Gdybym był sam...

Dostępne w wersji pełnej

121. Po tamtej stronie

Dostępne w wersji pełnej

122. Opiekun

Dostępne w wersji pełnej

123. Powrót rodaka

Dostępne w wersji pełnej

124. Własność króla

Dostępne w wersji pełnej

Epilog I
Lallybroch

Dostępne w wersji pełnej

Epilog II.
Diabeł tkwi w szczegółach

Dostępne w wersji pełnej

Tchnienie śniegu i popiołu

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Dedykacja

PROLOG

CZĘŚĆ PIERWSZA Zwiastuny wojny

1. Przerwana rozmowa

2. Holenderska chata

3. Trzymaj przyjaciół blisko siebie

4. Wąż w Edenie

5. Cienie, które rzuca ogień

6. Zasadzka

7. Agent do spraw Indian James Fraser

CZĘŚĆ DRUGA Gromadzą się cienie

8. Ofiara masakry

9. U progu wojny

10. Głos obowiązku

11. Krew

12. Dalsze tajemnice nauki

13. Pewne ręce

14. Lud Śnieżnych Ptaków

15. Stakit to droon

CZĘŚĆ TRZECIA Wszystko ma swój czas

16. Le mot juste

17. Ograniczenia władzy

18. Wrum!

19. Sianokosy

20. Niebezpieczne dary

21. Mamy zapłon

22. Zaczarowanie

23. Znieczulenie

24. Nie dotykaj mnie

25. Z prochu powstałeś, w proch się obrócisz

CZĘŚĆ CZWARTA Porwanie

26. Spojrzenie w przyszłość

27. Whisky

28. Uroki

29. Najzupełniej w porządku

30. Jeniec

31. Do łóżka

32. Szubienica to zamało

33. Pani Bug bierze sprawy w swoje ręce

34. Eksponaty

CZĘŚĆ PIĄTA Wielkie rozczarowania

35. Laminaria

36. Zimowe wilki

37. La maître des champignons

38. Diabeł w mleku

39. Jam jest zmartwychwstanie

CZĘŚĆ SZÓSTA Na górze

40. Ptasia wiosna

41. Rusznikarz

42. Próba generalna

43. Wysiedleńcy

44. Scotchee

45. Skaza we krwi

46. W którym źle się dzieje

47. Pszczoły i rózgi

48. Grzyby

49. Jad północnego wiatru

50. Starcia

51. Powołanie

52. Myszka Mickey

CZĘŚĆ SIÓDMA Równia pochyła

53. Zasady

54. Barbecue na cześć Flory MacDonald

55. Wendigo

56. Smoła i pierze

57. Powrót pastora

CZĘŚĆ ÓSMA Wezwanie

58. Miłujcie się nawzajem

59. Zaloty

60. Przybywa jeździec na płowym koniu

61. Obrzydliwa zaraza

62. Ameba

63. Chwila decyzji

64. Jam jest zmartwychwstanie, część 2

65. Deklaracja

66. Przesilenie

67. Ostatni śmiech

CZĘŚĆ DZIEWIĄTA Kości czasu

68. Dzikusy

69. Bobry w popłochu

70. Emily

71. Kaszanka

72. Zdrada

73. Podwójna gra

74. Bardzo romantycznie

75. Wszy

CZĘŚĆ DZIESIĄTA Gdzie jest Perry Mason, gdy go potrzeba?

76. Niebezpieczna korespondencja

77. Osiemnasty kwietnia

78. Powszechne braterstwo ludzi

79. Niepokoje

80. Świat stanął na głowie

81. Wątpliwości

82. To nie koniec świata

83. Deklaracja

84. W sałacie

85. Skradziona narzeczona

86. Priorytety

87. Mnie pomsta, a Ja oddam, mówi Pan

88. Skandalu ciąg dalszy

89. Ucieczka w świetle księżyca

90. Czterdzieści sześć fasolek

91. Całkiem niezły plan

92. Amanuensis

93. W którym udaję damę

94. Rejterada

95. Na pokładzie „Cruizera”

96. Proch, zdrada i spisek

97. Za kogoś, kto zasługuje

CZĘŚĆ JEDENASTA Dzień zemsty

98. Bronić się przed duchem

99. Stary Pan

100. Wyprawa nad morze

101. Nocna warta

102. „Anemone”

103. Przesłuchanie

104. Śpiąc z rekinem

105. Syn marnotrawny

106. Spotkanie

107. Nów

108. Cholernie wysoka

109. Wiadomości do druku

110. Zapach światła

111. Dwudziesty pierwszy stycznia

112. Złamana przysięga

113. Duchy Culloden

CZĘŚĆ DWUNASTA Nie do nas należy czas

114. Amanda

115. Dłubiąc w nosie

116. Dziewiąty hrabia Ellesmere

117. Dobrodziejstwo i miłosierdzie Twe pójdą za mną

118. Żal

119. Z bólem serca

120. Gdybym był sam...

121. Po tamtej stronie

122. Opiekun

123. Powrót rodaka

124. Własność króla

Epilog I Lallybroch

Epilog II. Diabeł tkwi w szczegółach

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału:

A Breath of Snow and Ashes

Wydawca

Urszula Ruzik-Kulińska

Redaktor prowadzący

Ewa Niepokólczycka

Redakcja

Helena Klimek

Korekta

Bożena Burzyńska

Bogusława Jędrasik

Copyright © 2005 by Diana Gabaldon

Copyright © for the Polish translation by Świat Książki Sp. z o.o., 2021

Copyright © for the Polish translation by Jan Kabat, 2021

Warszawa 2021

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych - jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Wydawnictwo Świat Książki

02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2

ISBN 978-83-659-2870-2

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl