Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa Licencjobiorca National Geographic Society ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

© Copyright for the edition branded National Geographic Society

© 2010 National Geographic. All rights reserved

© 2010 Copyright by Beata Pawlikowska

Dział handlowy:

tel. (48 22) 360 38 38, 360 38 42; fax (48 22) 360 38 49

Sprzedaż wysyłkowa:

Dział Obsługi Klienta, tel. (48 22) 360 37 77

Redakcja:Iwona Karwacka

Okładka: studio graficzne aorta www.aorta.com.pl na podstawie projektu Beaty Pawlikowskiej

Projekt graficzny, skład i łamanie:Hanna Szeliga-Czajkowska Redaktor prowadzący: Agnieszka Radzikowska

Tekst, rysunki, fotografie, fotografia na pierwszej stronie okładki:Beata Pawlikowska, www.beatapawlikowska.com

ISBN: 978-83-7596-175-1

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie, w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu

Zakazany owoc

Zbliżało się Boże Narodzenie, kiedy wsiadłam do samolotu. Polska była pokryta dwumetrową warstwą śniegu, a w nocy temperatura spadała do – 30 stopni. Miło było pomyśleć, że na drugim końcu świata jest teraz wiosna, kwitną migdałowce, a powietrze nie kąsa mrozem, tylko czule gładzi po skórze.

Lot na Wyspę Wielkanocną trwa dwadzieścia godzin. Trzeba najpierw dolecieć do stolicy Chile, co zajmuje prawie siedemnaście godzin na trasie z Warszawy przez Paryż. Na lotnisku w Santiago wszędzie wiszą plakaty uprzedzające o wysokich karach za próbę przemytu jakichkolwiek owoców. I wcale nie chodzi o przemyt handlowych ilości, tylko o każde prywatne jabłko, które umordowany pasażer może mieć ukryte w podręcznym plecaku.

– Miss – przed taśmą zatrzymuje mnie celnik. – Czy ma pani jakieś świeże owoce?

To jest ostatnia szansa, żeby się przyznać i nie zapłacić kary. Wszystkie torby, torebki i plecaki pasażerów, którzy właśnie wylądowali w Chile, zostają prześwietlone specjalnym rentgenem. Wśród bagaży kręcą się podekscytowane psy. One też mają wywąchać każdą najmniejszą truskawkę.

– Nie mam – odpowiadam, zgodnie z prawdą. Zjadłam jabłko w samolocie.

– A inne owoce? – nalega celnik. – Rodzynki, migdały?

– Ha?! – robię wielkie oczy.

No jasne, że mam. Zawsze mam ze sobą garść rodzynek. Niechętnie zatrzymuję się i zdejmuję plecak. W tej samej chwili po drugiej stronie taśmy wybucha poruszenie. Jeden z Europejczyków usiłował przemycić jabłko!

– Nie wiedziałem – tłumaczy zakłopotany turysta. – Całkiem zapomniałem, po prostu nie miałem świadomości, że mam w plecaku jakiś owoc.

Dwieście dolarów mandatu. Płatne natychmiast, w gotówce. Przybywają policjanci, zaczyna się wypełnianie dokumentów, spisywanie protokołu.

Dziwna rzecz… – myślę, obserwując całe to zamieszanie. Wszystkie bagaże rzeczywiście są umieszczane na taśmie, ale ludzie przechodzą swobodnie obok. Gdyby tak więc… Ukradkiem wpycham torebkę z rodzynkami do kieszeni spodni.

– Miss – nadchodzi kolejny celnik nadzorujący sprawny przepływ pasażerów i ich dobytku. – Ma pani jakieś świeże owoce?

– Nie mam – odpowiadam, znów zgodnie z prawdą, ukrywając paczkę z rodzynkami w zakątku myśli.

– Proszę przechodzić – ponagla mnie celnik.

Kładę plecak na taśmie, przechodzę obok rentgena z rodzynkami w kieszeni i odbieram mój bagaż po drugiej stronie. Jestem w Chile!

Ludożercy z Hanga Roa

Najkrótszy lot na Wyspę Wielkanocną trwa prawie sześć godzin. A dolecieć tam można tylko z dwóch miejsc – albo z Tahiti, albo z Santiago de Chile. Nie miałam więc wyboru i po czternastu godzinach lotu z Europy, następnego dnia rano znów wsiadłam do samolotu lecącego przez ocean na zachód.

Zabrałam ze sobą książkę Thora Heyerdahla, norweskiego podróżnika i badacza, który twierdził, że ludzie żyjący dziś w Polinezji pochodzą z Ameryki Południowej. Teoretycznie było to możliwe, bo wyspy leżące na Oceanie Spokojnym znajdują się mniej więcej w połowie drogi między Azją a Ameryką. Kiedy inni naukowcy wyśmiali jego teorię, Heyerdahl postanowił przedstawić niezbity dowód. Zbudował tratwę z balsy, dokładnie taką samą, jakiej mogli używać kiedyś tubylcy w Peru. Balsa to najlżejsze drewno świata, pochodzące z Brazylii. Podłogę tratwy zrobiono z dziewięciu pni o średnicy ponad pół metra i długości około piętnastu metrów. Na bambusowym maszcie wisiał żagiel, pod którym znajdowała się też mała bambusowa chatka kryta liśćmi palmowymi.

Żeglarzy było sześciu. Zabrali ze sobą 250 litrów wody, dwieście orzechów kokosowych, słodkie ziemniaki i konserwy w puszkach dostarczone przez armię Stanów Zjednoczonych. Na kolację chwytali z pokładu latające ryby. Wypłynęli 28 kwietnia 1947 roku z peruwiańskiego portu Callao. Po stu jeden dniach dotarli do archipelagu Tbamotu niedaleko Tahiti.

Był to dowód na to, że dotarcie z Ameryki Południowej do Polinezji jest możliwe. Ale niekoniecznie było to naukowe potwierdzenie faktu, że w istocie tak się kiedyś stało.

Thor Heyerdahl przybył na Wyspę Wielkanocną w 1955 roku. Była to potężna naukowa ekspedycja, która miała dokonać badań i wykopalisk archeologicznych. Na okładce książki Heyerdahl stoi niedbale oparty o kamienny posąg moai. Gdyby dzisiaj próbował to zrobić, groziłaby mu poważna kara. Nie wolno zbliżać się do posągów, a tym bardziej ich dotykać. Kilka lat temu fiński turysta próbował sprawdzić, czy rzeczywiście kamień, z którego wykute jest moai, jest bardzo twardy. Udało mu się nawet odłupać kawałek ucha jednego z posągów. Został skazany na grzywnę w wysokości 17 000 dolarów i zabroniono mu powrotu na wyspę przez trzy lata.

Thor Heyerdahl swobodnie jednak wspinał się na posągi, opisując to w zabawny sposób: „Przy próbie wdrapania się na leżące figury człowiek czuje się jak krasnoludek. Można sobie spacerować po ciele i twarzy tego olbrzyma, a potem swobodnie wyciągnąć się na jego nosie, który jest długi jak normalne łóżko”.

Samolot zaczął się chybotać w powietrzu, zabłysły wszystkie lampki i rozległo się wezwanie do zapięcia pasów. Odłożyłam na chwilę książkę, a kiedy znów wzięłam ją do rąk, nagle przeczytałam zdanie, które niespodziewanie otworzyło w mojej pamięci dziwne wspomnienie. Zdanie z książki brzmiało: „Ostatni posąg został przewrócony podczas walk ludożerców w 1840 roku”.

Otworzyłam szeroko oczy. Nagle przypomniałam sobie opowieści, które słyszałam lub czytałam nie wiem gdzie, opowiadające o tym, że na Wyspie Wielkanocnej żyli kanibale. I nie był to zwyczaj związany z wojną i pożeraniem ciała – oraz duszy – nieprzyjaciół, dzięki czemu łowca przejmował moc i siłę swojego wroga. Wprost przeciwnie. Kanibale z Wyspy Wielkanocnej raczyli się ludzkim mięsem z powodów czysto estetycznych i kulinarnych. Było po prostu smaczne. A człowiek był największym ssakiem żyjącym na wyspie. Innych równie dużych zwierząt po prostu nigdy tam nie było.

Słowokai-tangata, czyli „ludożerca” nigdy nie jest wymawiane na Wyspie Wielkanocnej. Nikt nie chce się przyznać do tego, że w jadłospisie Rapanujczyków – obok ryb, słodkich ziemniaków i owoców – znajdowały się kiedyś także palce rąk i nóg, uważane za największe przysmaki.

Samolot znów zaczął potrząsać skrzydłami, jak gdyby całkowicie się ze mną zgadzał.

… I dlatego właśnie – przypomniałam sobie nagle – najbardziej obraźliwe zdanie, jakie można było do kogokolwiek wypowiedzieć, też nosiło w sobie podtekst ludożerski. Największą obelgą, która zapewne musiałaby zostać równie potwornie ukarana, było zdanie:

– Resztki mięsa z ciała twojej matki wciąż mam między zębami!

Aż się wzdrygnęłam na fotelu. A może to samolot drżał razem ze mną. Wyjrzałam przez okno, spodziewając się zobaczyć w dole bezkres oceanu. Zobaczyłam jednak palmy kołyszące się na wietrze i szarą wstęgę lotniska. Wylądowaliśmy!

Z pewną nieśmiałością wyszłam z samolotu. Przed maleńkim budynkiem terminalu stał kamienny ptak z dużymi oczami. W środku przy tymczasowych stolikach czekali tubylcy oferujący noclegi w hotelach i pensjonatach. Na ścianach wisiały kolorowe plakaty z miejscowych świąt i imprez. Na zewnątrz czekały pulchne miejscowe piękności z kwiatami we włosach i zakurzone trucki, którymi rozwożono do hoteli. Nie było autobusów, asfaltu ani kierowców w białych koszulach.

Poczułam się jak w rezerwacie na końcu świata. Zasięg telefonii komórkowej urwał się gdy tylko odjechaliśmy od lotniska. Samochody podskakiwały na wyboistej drodze, wiał lekki, ciepły wiatr, na błękitnym niebie świeciło słońce.

Na zielonym brzegu poszarpanego klifu spacerowało kilka koni. Rzuciły spokojnie spojrzenia w stronę samochodu. Widać, że nikt im nie przeszkadza w skubaniu trawy. W dole rozbijały się fale ciemnoniebieskiego oceanu, z gniewnym hukiem pryskając pianą, jakby były rozzłoszczone, że nie mogą wspiąć się na ląd.

- So(ang.) Więc.) - przypomniałam sobie nagle. – Jakie macie tu dzikie zwierzęta?

– Dzikie?… – powtórzył kierowca i zapadła długa cisza.

Nie przeszkadzałam mu, bo wyraźnie przeszukiwał całą swoją podręczną pamięć, by w końcu z triumfem oświadczyć:

– Tak! Mamy dzikie zwierzę!

– O! – zdziwiłam się i czym prędzej wyjęłam notatnik.

Wiedziałam, że na Wyspie Wielkanocnej nie ma ani jaguarów, ani wilków, lisów, jeleni, krokodyli, ani nawet węży. Ten kawałek ziemi był po prostu zbyt daleko od innych kontynentów, żeby jakiekolwiek zwierzęta miały tu szansę przeżyć. Ciekawe czy…

– Mamy dzikie kury! – oznajmił zadowolony kierowca.

– Kury? – upewniłam się czy dobrze słyszę.

– Kury! – potwierdził radośnie. – Te, co uciekły z kurnika! Niektóre wybrały wolność, zdziczały i teraz żyją na wolności.

– Dzikie kury – zapisałam, ukrywając uśmiech. – Macie węże?

– Nie.

– Drapieżniki?

– Nie, skąd!

– Macie dwa gatunki jaszczurek – przypomniałam sobie.