Dariusz Jędrzejewski

20 najpiękniejszych miejscowości uzdrowiskowych w Polsce

Fragment

Człowiek wykorzystywał lecznicze właściwości źródeł mineralnych od zawsze. Już Hipokrates pisał o zbawiennym wpływie wody na ludzki organizm. W Imperium Rzymskim bogaci obywatele korzystali często z wyjazdów po zdrowie i wypoczynek do uzdrowisk. Słynne miejscowości uzdrowiskowe, takie jak Vichy, Bath, Hierapolis (Pamukkale), Baden, Spa, Acqui Terme czy Saturnia, odwiedzano już w czasach rzymskich. Spośród położonych na dzisiejszych ziemiach polskich uzdrowisk najwcześniej, bo w XIII w., pojawiły się informacje o Cieplicach Śląskich i Lądku-Zdroju. Źródła z Iwonicza znane były już około 1520 r. Pierwszy w Polsce tekst naukowy o leczeniu wodami mineralnymi napisał w 1522 r. Marcin z Miechowa. W 1555 r. podobną rozprawę opublikował dr Józef Struś, a w 1578 r. nadworny lekarz Stefana Batorego dr Wojciech Oczko wydał w Krakowie dziełko pod tytułem Cieplice, w którym po raz pierwszy podał wskazania i przeciwwskazania do leczenia uzdrowiskowego.

Korzystanie z uzdrowisk było niegdyś luksusem, na który stać było nielicznych. Z dobrodziejstw uzdrowisk korzystała szlachta, magnaci, bogaci kupcy. Popularnością od XVI w. cieszyły się ciepłe źródła położone na Dolnym Śląsku, a w szczególności w Cieplicach i Lądku-Zdroju. Jeżdżono później do Iwonicza, Szkła (dzisiejsza Ukraina) i Vyšnych Ružbachów (dzisiejsza Słowacja). Krynica jako uzdrowisko zaczęła rozwijać się w 1793 r., Busko i Ciechocinek w 1836 r., Żegiestów w 1849, a Nałęczów w 1880 r.

Status i rozwój uzdrowisk zależał nie tylko od jakości wód leczniczych, ale również od pozycji odwiedzających je osób. Do najsłynniejszych przyjeżdżali królowie, książęta, pisarze, malarze i inne znane osobistości. Marysieńka Sobieska wraz z dziećmi leczyła się w Cieplicach, Fryderyk Chopin przebywał w Dusznikach, Ignacy Paderewski i Bolesław Prus bywali w Nałęczowie, w Inowrocławiu generał Władysław Sikorski, a Krynicę wybrał Jan Kiepura.

W 2. poł. XX w. polskie uzdrowiska otworzyły się dla mas, co oczywiście nie wyszło na dobre jakości oferowanych usług. Początkowo rozbudowywane, a później zaniedbywane, a nawet opuszczane i pozostawiane na pastwę losu, dzisiaj powoli wychodzą z kryzysu. Te największe i najsławniejsze, nad morzem czy w górach, takie jak Kołobrzeg, Kudowa-Zdrój czy Krynica-Zdrój są już nie tylko uzdrowiskami i dzięki temu znajdują się w czołówce najbardziej atrakcyjnych miejsc spędzania urlopu w Polsce. Sławna niegdyś Rabka-Zdrój dopiero odzyskuje formę po wieloletniej zapaści. Do oficjalnej listy dopisano nowe, między innymi Augustów, Sopot czy – całkiem niedawno – Dąbki.

Prezentujemy dwadzieścia najpiękniejszych naszym zdaniem uzdrowisk, a zarazem najbardziej atrakcyjnych i najciekawszych miejsc na spędzenie wolnych chwil. Nad morzem i nad jeziorami, w górach, a także na obszarach nizin i wyżyn środkowej Polski znajdziemy miejscowości, w których można się podleczyć i zrelaksować, a także – dzięki ich położeniu – aktywnie wypocząć.

Augustów

Augustów to największy ośrodek turystyczny północno-wschodniej Polski. Położone na skraju Puszczy Augustowskiej i Pojezierza Suwalskiego miasto od niemal stu lat jest popularnym letniskiem. W dwudziestoleciu międzywojennym było najpopularniejszą miejscowością wypoczynkową nad jeziorami w Polsce. Do dzisiaj nie straciła ona popularności, współzawodnicząc z miejscowościami Warmii i Mazur, które po II wojnie światowej znalazły się w granicach naszego kraju. Pozycję Augustowa jako kurortu i letniska ugruntowały powojenne przeboje: Augustowskie noce Marii Koterbskiej i Siedem dziewcząt z Albatrosa Janusza Laskowskiego.

Augustów założył król Zygmunt August na królewskim szlaku pomiędzy Krakowem a Wilnem – stolicami Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Przeniesienie dworu do Warszawy za panowania Zygmunta III Wazy zbliżyło Augustów do ośrodka władzy. Dawne znaczenie gospodarcze Augustowa podkreśla Rynek o wymiarach 175 × 190 m – jeden z najrozleglejszych w Polsce, niewiele ustępujący powierzchnią krakowskiemu, a większy niż warszawski czy poznański. Niegdyś było to miejsce targów i jarmarków. Dzisiaj ten miejski plac, położony w sercu Augustowa i w znacznej części zamieniony na park, to ulubione miejsce spotkań mieszkańców i turystów. Tutaj znajduje się punkt informacji turystycznej i kawiarniane ogródki. W cieniu drzew można odsapnąć na ławce przy fontannie, którą wieczorem ożywia dodatkowa efektowna iluminacja. Na honorowym miejscu wznosi się pomnik Zygmunta Augusta, któremu miasto zawdzięcza powstanie, nazwę i herb. W czasach zaborów Augustów przecięły trzy drogi: bity trakt warszawsko-petersburski (1821–1830), Zaniemeńska Kolej Żelazna (1895–1899) i ta najpiękniejsza, wodna, czyli Kanał Augustowski (1823–1839). Dwie pierwsze inwestycje pełnią do dzisiaj funkcję głównych arterii komunikacyjnych, łącząc miasto z resztą Polski. Kanał, przecięty obecnie granicą, odgrywa rolę turystycznej wizytówki Augustowa. Kiedy powstawał, łączył dorzecze Wisły z Niemnem. Ten zabytek techniki i pomnik polskiej myśli technicznej 1. poł. XIX w. wybudowano według projektu generała Ignacego Prądzyńskiego. Sto dwa kilometry kanału podzielono na odcinki osiemnastoma śluzami, dzięki którym możliwe stało się pokonanie różnicy wysokości pomiędzy jeziorami i rzekami na jego trasie. Polski odcinek o długości 80 km z czternastoma śluzami jest wciąż użytkowany i żeglowny. Należy do największych wodnych atrakcji naszego kraju. Na wycieczki kanałem wyruszają statki spacerowe, żeglarze i kajakarze. Oczywiście najwięcej emocji w trakcie rejsów po Kanale Augustowskim wzbudzają śluzowania. Atrakcyjność tych operacji wzmaga fakt, że większość śluz to zabytki techniki zachowane w niezmienionym kształcie od czasu budowy. Kanał nie jest jedyną historyczną atrakcją miasta. Z 1. poł. XIX w. zachował się budynek Starej Poczty wzniesiony według planów Henryka Marconiego. Był kiedyś jednym z elementów infrastruktury powstałej razem z otwarciem traktu do Petersburga. Z tego samego okresu pochodzi drewniany budynek nad Kanałem Augustowskim z lat 30. XIX w., zwany Dworkiem Prądzyńskiego. W rzeczywistości z projektantem budynek nie ma nic wspólnego, chociaż związany był od początku z obsługą i administracją kanału. Dzisiaj mieści się tu Muzeum Kanału prezentujące historię budowy i eksploatacji drogi wodnej. W sąsiedztwie znajduje się śluza Augustów, która łączy Zalew Netty z południową nitką kanału, omijającą jezioro Sajno i prowadzącą równolegle do meandrów rzeki w kierunku Białobrzegów. W centrum miasta przy wychodzącej z północno-wschodniego narożnika Rynku ul. 3 Maja wznosi się pseudoromański kościół zbudowany w latach 1906–1911. Świątynia dominuje nad miejską zabudową ze swoimi 50-metrowymi wieżami, charakterystycznym elementem krajobrazu Augustowa, widocznym z daleka. W kościele można zobaczyć między innymi obrazy z okresu międzywojennego namalowane przez artystów wileńskich. Na południe od kościoła przy ul. Hożej znajduje się Muzeum Ziemi Augustowskiej z niezwykle ciekawą ekspozycją prezentującą rzemiosło regionu, w tym cenione niegdyś wyroby tkackie. W rekreacyjnej części Augustowa na przesmyku pomiędzy Jeziorem Białym Augustowskim a Neckiem znajdują się: dawny dom wycieczkowy PTK z 1939 r. (dzisiaj Zajazd Turystyczny „Hetman”), zbudowany według projektu światowej sławy architekta Macieja Nowickiego, i willa Prezydenta Rzeczypospolitej z 1928 r., która świadczy o prestiżu Augustowa w okresie międzywojennym. Jest jeszcze jedno miejsce, o którym nie wolno zapomnieć – Restauracja „Albatros” z lat 60. XX w., czyli tytułowy lokal z przeboju Laskowskiego. Zresztą nie można go przegapić, gdyż znajduje się przy głównej turystycznej ulicy miasta łączącej Rynek z promenadą nad Nettą, plażami i kąpieliskami nad Neckiem.

Augustów został wpisany na oficjalną listę polskich uzdrowisk w 1993 r. Zawdzięcza to wyróżnienie mikroklimatowi, który współtworzą olejki eteryczne, żywiczne i fitocydy wydzielane przez drzewa iglaste. Potwierdzono ich działanie bakteriobójcze oraz korzystny wpływ na drogi oddechowe; stabilizują one także ciśnienie tętnicze krwi i normalizują rytm serca. Do zabiegów leczniczych stosuje się słabo zmineralizowaną wodę fluorkową i borowinę ze złóż typu wysokiego i przejściowego. Woda mineralna jest także butelkowana i sprzedawana jako „Augustowianka”. Sanatorium „Budowlani”, które zaczęło prowadzić działalność leczniczą na długo przed uznaniem Augustowa za uzdrowisko, specjalizuje się w leczeniu chorób układu krążenia, schorzeniach reumatologicznych (także osteoporozy) i chorób narządów ruchu. Wykonuje się tu zabiegi z zakresu hydroterapii, kąpiele oraz okłady borowinowe – wszystkie wspomagane kinezyterapią. W sanatorium przeprowadza się poza tym wszystkie typowe zabiegi rehabilitacyjne, w tym krioterapię, światłolecznictwo, magnetoterapię itp. Ofertę uzdrowiska uzupełniają hotele SPA & wellness: Warszawianka, Wojciech i Amber Bay, które umożliwiają połączenie wypoczynku z regeneracją organizmu i zabiegami poprawiającymi zdrowie, samopoczucie i sylwetkę. Oczywiście ważnym czynnikiem leczenia i rehabilitacji jest ruch, a miejsca do spacerów w okolicy nie brakuje.

Wypoczynek

W administracyjnych granicach Augustowa leżą aż cztery duże jeziora i kilka mniejszych. Od północy miasto oblewają połączone ze sobą jeziora Necko, Białe Augustowskie i Studzieniczne, a od południa Sajno. Wszystkie włączone są bezpośrednio lub pośrednio w sieć wodną Kanału Augustowskiego. Szeroko rozlewa się w mieście także rzeka Netta, łącząc swe wody w rejonie portu z Kanałem Bystrym przekopanym do jeziora Sajno w celu regulacji poziomu wody w Kanale Augustowskim. Pomiędzy wodą a terenami zabudowanymi rozciągają się w granicach Augustowa jeszcze lasy, które przechodzą w zwarty kompleks Puszczy Augustowskiej. Las i woda to turystyczne bogactwo miasta umożliwiające atrakcyjne i aktywne spędzanie wolnego czasu. Miejscem spacerów, ale też początkiem dalszych wycieczek, są bulwary nad Nettą, łączące port Żeglugi Augustowskiej z brzegami Necka. Ich przedłużenie stanowią promenada i ścieżka rowerowa biegnąca wzdłuż południowego brzegu Necka. Miejskie kąpielisko nad Neckiem ma plażę, pomosty do opalania i spacerów oraz wypożyczalnię sprzętu wodnego. Największą atrakcją jest jednak 740-metrowy wyciąg do nart wodnych. Można się tu uczyć trudnej sztuki jazdy, ale też szlifować swoje umiejętności. Odbywają się tu również zawody. Nad brzegami Necka i Białego znajdują się liczne ośrodki wypoczynkowe i hotele dysponujące własnymi strzeżonymi plażami oraz przystaniami wodnymi. Od maja do końca września nad wodami unoszą się tam dziesiątki różnokolorowych żagli. Przystanie wodne oferują kursy żeglarskie i windsurfingowe. Obok żeglarstwa dużą popularnością cieszą się wycieczki kajakowe po jeziorach i – oczywiście – Kanale Augustowskim. Augustów ma wodne połączenie z wieloma rzekami wschodnich Mazur i Suwalszczyzny. Do najpiękniejszych należy włączona w bieg kanału za śluzą Sosnówek Czarna Hańcza wypływająca z jeziora Hańcza, najgłębszego akwenu śródlądowego Polski na północ od Suwałk. Szlak kajakowy Czarnej Hańczy i szlak po Kanale Augustowskim nazwano Szlakami im. Jana Pawła II na pamiątkę spływów, które w młodości odbywał kardynał Karol Wojtyła. Na południe od Augustowa Kanał Augustowski łączy się poprzez śluzę Dębowo z Biebrzą. W wodach Sajna, a właściwie w jego północnym plosie[1] nazywanym jeziorem Rospuda, znajduje ujście piękna i dzika rzeka Rospuda. W Augustowie jest wiele firm organizujących spływy kajakowe jedno- i wielodniowe, na przykład Sirocco, Necko czy Szot. W rejsy z Augustowa na Jezioro Studzieniczne wyruszają z portu statki Żeglugi Augustowskiej. Na krótsze rejsy po Necku i Jeziorze Białym zapraszają gondole motorowe. Na niepogodę można polecić Centrum Sportów i Rekreacji z zespołem krytych basenów i zapleczem rekreacyjnym złożonym z siłowni, saun i sal do fitnessu.

Uzupełnieniem wodnych atrakcji Augustowa są szlaki lądowe wytyczone drogami i duktami Puszczy Augustowskiej. To tereny wymarzone na wycieczki rowerowe. Jako trasy rowerowe można wykorzystywać szlaki piesze PTTK. Z Augustowa wychodzi aż sześć szlaków pieszych. Pierwsza wiązka trzech szlaków: żółtego, niebieskiego i zielonego, zaczyna się na stacji kolejowej Augustów Port w północnej części miasta. Druga wiązka trzech szlaków w tych samych kolorach opuszcza miasto przy Starej Poczcie. Szlaki te łączą się z innymi wytyczonymi w Puszczy Augustowskiej, pozwalając na planowanie różnych wariantów wycieczek. Z leśnych dróg i szlaków korzystają też amatorzy nordic walkingu; biura turystyczne, ośrodki i hotele organizują wycieczki połączone z zajęciami i ćwiczeniami ruchowymi, co może być doskonałym uzupełnieniem rehabilitacji czy pobytów wypoczynkowych. Sugerując się przebiegiem szlaków pieszych, wytyczono okrężne szlaki rowerowe: Rzeki Rospudy (zielony, 49,2 km), Na Powstańce (czarny, 18,9 km), Znad Jeziora Sajno (żółty, 21,4 km), Wokół Jeziora Kolno (czerwony, 25,1 km) i Wokół Jeziora Białego i Studzienicznego (niebieski, 22,7 km). Korzystając z komunikacji kolejowej czy własnego samochodu, można wyruszyć na wycieczkę pieszą lub rowerową po sąsiednich regionach, a północno-wschodni kraniec Polski to prawdziwa kopalnia turystycznych atrakcji. Z położonych nieopodal Rajgrodu czy Woźnej wsi poprowadzą chętnych szlaki nad biebrzańskie bagna lub nad jeziora Pojezierza Ełckiego. Z Płociczna (stacja kolejowa) można wyruszyć na wycieczkę po Wigierskim Parku Narodowym. Wystarczy spojrzeć na mapę, a plany wycieczek nasuną się same.

Miejsca warte odwiedzenia

Płociczno – wieś w południowej części Wigierskiego Parku Narodowego. Początkowa stacja Wigierskiej Kolejki Leśnej kursującej w wakacje codziennie na 10-kilometrowym odcinku do wsi Krusznik.

Wigry – wieś na półwyspie jeziora Wigry. Potężny barokowy kompleks poklasztorny Kamedułów, piękna panorama jeziora Wigry.

Dowspuda – wieś nad Rospudą z pozostałościami pałacu Paca: piwnicami, portykiem i narożną wieżą Bocianią. W pobliżu wsi w zakolu Rospudy znajduje się Uroczysko Święte Miejsce, obszar o potwierdzonym badaniami radiestetów i przyrządów zwiększonym promieniowaniu. Wiele osób ceni je ze względów relaksacyjnych i leczniczych. Miejsce związane z licznymi opowieściami i legendami.

Gabowe Grądy – wieś zamieszkała w znacznej części przez potomków osiadłych tu w 1867 r. rosyjskich staroobrzędowców. Zachowane przykłady typowej drewnianej architektury. Drewniana molenna (świątynia tegoż wyznania) wybudowana po I wojnie światowej.

Mikaszówka – wieś puszczańska nad Kanałem Augustowskim. Drewniany kościół św. Marii Magdaleny z dwuwieżową fasadą z 1907 r.; zachowane tradycyjne chałupy drewniane. We wsi znajduje się jedna z polskich 14 śluz zbudowana w 1828 r. Półtora kilometra dalej na wschód śluza Sosnówek oraz wieś Rygol, gdzie zbiegają się nurty rzek Czarnej Hańczy i Szlamicy oraz Kanału Augustowskiego.

Białobrzegi – wieś u zbiegu Netty i Sajownicy (odwodnienie Sajna) oraz połączonego z nimi poprzez śluzę Białobrzegi Kanału Augustowskiego. Drewniany XIX-wieczny młyn wodny, obecnie restauracja i pensjonat; z galerii młyna widok na zalew Netty u ujścia Sajownicy.

Garść informacji

Centrum Informacji Turystycznej w Augustowie Rynek Zygmunta Augusta 44, tel. 87 643 28 83, www.augustow.eu.

Sanatorium Uzdrowiskowe „Budowlani” ul. Zdrojowa 3, tel. 87 643 28 71, www.sanatorium.augustow.pl.

Poruszanie się po Augustowie umożliwia dziesięć linii autobusowych Zakładu Komunikacji Miejskiej.

W Augustowie znajduje się stacja kolejowa oraz dworzec autobusowy. Do miasta kursują pociągi lokalne z Białegostoku oraz dalekobieżne z Warszawy i litewskiego Sestokai. Autobusy dalekobieżne docierają do Augustowa z Białegostoku, Ełku, Krakowa, Olsztyna, Warszawy i Wrocławia.

Port Żeglugi Augustowskiej

Bulwary nad Nettą

Restauracja „Albatros” rozsławiona piosenką Siedem dziewcząt z Albatrosa

Most nad Nettą z efektownym, zmieniającym barwę podświetleniem

Kaplica w Studzienicznej

Ciąg dalszy w wersji pełnej

[1] ploso – część akwenu lub rzeki.

Busko-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Ciechocinek

Dostępne w wersji pełnej

Cieplice Śląskie-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Duszniki-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Horyniec-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Iwonicz-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Kołobrzeg

Dostępne w wersji pełnej

Krynica-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Kudowa-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Lądek-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Nałęczów

Dostępne w wersji pełnej

Polańczyk

Dostępne w wersji pełnej

Połczyn-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Rabka-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Sopot

Dostępne w wersji pełnej

Szczawnica

Dostępne w wersji pełnej

Świeradów-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Ustroń

Dostępne w wersji pełnej

Wysowa-Zdrój

Dostępne w wersji pełnej

Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa

Licencjobiorca National Geographic Society

ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

Dział handlowy: tel. 22 360 38 41–42

Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tekst: Dariusz Jędrzejewski

Redakcja: Anna Maria Thor

Korekta: erte

Projekt okładki: studio graficzne aorta www.aorta.com.pl

Projekt graficzny: Hanna Szeliga-Czajkowska

Redaktor prowadząca: Małgorzata Zemsta

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Zdjęcie na okładce: Shutterstock, Dariusz Jędrzejewski

Zdjęcia wewnątrz: Dariusz Jędrzejewski, Shutterstock

Copyright for the edition branded by National Geographic

© 2013 National Geographic Society. All right reserved.

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Text © 2012 by Dariusz Jędrzejewski

ISBN 978-83-7596-451-6

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl