Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

ROK SMOKA

Reisefieber do kwadratu

Szanghaj. Zawstydzić Zachód

Zhujiajiao i Hangzhou, czyli rozpaczliwe próby ucieczki przed Złotym Tygodniem

Komunikacyjne kalambury i pierwsze próby oswojenia nowej rzeczywistości

Wizowy zawrót głowy

Hongkong – marzenie chińskiej głowy

Chińska republika podróbek

Szybko, łatwo, głośno i… pięknie, czyli turystyka po chińsku. Red Stone Park

Pies w koronkach, szczur w zupie, żółw w wannie

Święta po kantońsku i lista życzeń emigranta

ROK WĘŻA

Przeprowadzkowe feng shui

Home, Chinese home

Temperatura powietrza i temperatura ciała

Chińskie rytuały godowe – jeśli nie chcesz mojej zguby, apartament kup mi luby

Obyś cudze dzieci uczył

Jak NIE zostałam gwiazdą chińskiego serialu

Guilin, Yangshuo i tarasy ryżowe Smoczego Grzbietu, czyli majówka po chińsku

Wsiąść do pociągu byle jakiego

Zhangjiajie – kraina smoków bez smoków

Makau w dwóch podejściach

ROK KONIA

Całkiem nowy rozdział

Jak stałam się prawdziwym mężczyzną – z wizytą w Pekinie

Chińska życzliwość – wycieczka do Datongu

Kaiping Diaolou

Zamknij oczy, wciśnij klakson i jedź!

Sklep, który czyni szalonym

Mały człowiek made in China, czyli na etacie w przedszkolu

Nieświeża atmosfera

Jak ci się tam żyje?

Nie jedź do Chin!

Burda NG Polska
Sp. z o.o. Spółka Komandytowa
ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa
Dział handlowy: tel. 22 360 38 42
Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tekst i zdjęcia © 2015 Aleksandra Świstow

Redakcja: Anna Maria Thor
Korekta: erte
Projekt graficzny, skład i łamanie: Hanna Szeliga-Czajkowska
Redaktor prowadzący: Małgorzata Zemsta
Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Zdjęcia na okładce: Aleksandra Świstow
Zdjęcia wewnątrz: Aleksandra Świstow

ISBN 978-83-7596-716-6

Copyright for Polish edition © 2015 National Geographic Society.
All rights reserved.

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

www.burdaksiazki.pl
www.national-geographic.pl

Od wydawcy
Z uwagi na ogromne tempo zmian przed wyjazdem radzimy osobiście sprawdzić aktualność niektórych informacji podanych w książce, takich jak: daty, godziny otwarć, numery telefonów oraz ceny. Wszystkie dane zostały uważnie sprawdzone. Nie ponosimy jednak odpowiedzialności za ich zgodność z rzeczywistością i kompletność.

Skład wersji elektronicznej: pan@drewnianyrower.com

Smok to piąty znak chińskiego horoskopu. Według tradycji wnosi on dużo energii, sprzyja nowym przedsięwzięciom i realizacji ambitnych planów. Rok Smoka zawsze zwiastuje zmiany.

Reisefieber do kwadratu

Od kilku minut chodziłam w tę i z powrotem po pokoju, przyciskając telefon do ucha. Już nawet kot zrozumiał, że wlekąc się za mną, nigdzie nie dojdzie, i znudzony przysiadł w połowie trasy, przysłuchując się moim krótkim „ale jak to?” i „naprawdę?”. Po drugiej stronie słuchawki mój niemąż jednym tchem opowiadał o złożonej mu właśnie propozycji.

– Myślę, że powinniśmy jechać – powiedziałam w końcu.

Kilka minut rozmowy i szybkie spojrzenie w Internet, żeby sprawdzić, jaki w tym egzotycznym miejscu panuje klimat, wystarczyły. Klamka zapadła, wyjeżdżamy do Chin. My, czyli ja – uciekinierka z tak zwanej dobrej posady w świetnie prosperującej firmie, planująca spełnić swoje odwieczne marzenie (i, jak sądzi, powołanie) pisarskie oraz T. – młody inżynier, który właśnie po krótkiej naradzie ze swoją nieżoną, przyszłą pisarką, przystał na warunki kontraktu w Chinach. Wyjeżdżamy za kilka tygodni na kilka, może kilkanaście miesięcy – w zależności od tego, czy strony będą ze współpracy zadowolone. A jest tych stron kilka. Jedna z nich to my, wciąż nie do końca pewni, czy wiemy, co robimy. Zaraz, zaraz… Do Chin? Co my wiemy o Chinach?

Zaciśnięty żołądek w dzień i szeroko otwarte oczy w nocy – zaczyna się reisefieber, czyli gorączka podróżna (uczucie zdenerwowania, podniecenia, zaniepokojenia wywołanego zbliżającą się podróżą). Będę wchodzić do pokoju, nie pamiętając, po co do niego przyszłam, zapominać, co chciałam zapisać, gdy tylko długopis znajdzie się w mojej dłoni, i na wyrost martwić się, że nie spakuję jakiegoś absolutnie niezbędnego składnika bagażu, na przykład osiemnastej pary majtek lub wodoodpornego etui na dokumenty. Żeby zapobiec katastrofie, unicestwieniu i końcowi świata w jednym, będę macać nerwowo torbę, by wyczuć kolejne kształty i kilkadziesiąt razy sprawdzać, czy mam paszport. Na dzień przed wylotem nie będę spać, a jedynie drzemać i co godzinę sprawdzać, czy aby na pewno nie zaspałam (to, że samolot będzie startował dopiero po południu, jest naprawdę bez znaczenia). Będę wymyślać i wyolbrzymiać jak zwykle. Tak myślałam. Okazało się, że nie było potrzeby.

Od momentu, gdy zapadła decyzja o wyjeździe do Chin, rzeczywistość zaczęła pędzić jak szalona, gubiąc po drodze logikę i następstwo przyczynowo-skutkowe. Mimo podpisania dokumentów zmieniały się terminy, miejsca i czas. Bez przerwy coś nowego wypadało, niespodziewanie się objawiało i okazywało. Ciągły wyścig i próby przechytrzenia zegarów i kalendarza nie pozwoliły usiąść nawet na chwilę przez ostatnie dni poprzedzające start tej niewątpliwej przygody. W końcu dzień przed wylotem zapięłam walizkę i pomyślałam: „No dobra, bardziej spakowana już nie będę! To koniec przygotowań”.

Myliłam się, to nie był koniec. Właściwie to był dopiero kolejny początek, gdy bowiem za chwilę stanęłam z walizką na wadze, okazało się, że mam kilka kilogramów nadbagażu. Zmieszczenie całego swojego dotychczasowego świata w dwudziestotrzykilogramowym limicie okazało się trudniejsze, niż myślałam. Przyszło mi rozstrzygać coraz bardziej absurdalne dylematy: bluza czy książka, suszarka czy spodnie? Szybka decyzja, na wagę i tak w nieskończoność. Tymczasem przekazaliśmy klucze do opuszczanego mieszkania, nastąpiły ostatnie zakupy, SMS-y i telefony od znajomych, przegryzane pizzą próby upchnięcia w pawlaczu tego, czego zabrać już nie dam rady (przy okazji udało mi się ustalić, że pawlacze są z gumy) – a wszystko w nerwowej atmosferze oczekiwania na wizy. Tak, na wizy. Na niecałą dobę przed wylotem.

Teraz mała retrospekcja, cofamy się o półtora tygodnia. Z korespondencji mailowej z przedstawicielem jednej ze stron kontraktu, który koordynuje nasz proces wizowy, dowiadujemy się, że pozwolenia na pracę i zaproszenia od chińskiej firmy będą w czwartek (tydzień przed naszym planowanym wylotem) w biurze w… Szanghaju! Stamtąd mają lecieć do biura pośrednika w Niemczech, a następnie do biura w Warszawie. Dokumenty te, oczywiście w oryginale, trzeba dołączyć do wniosku o wizę pracowniczą. Szybko orientujemy się, że nasz sympatyczny opiekun nie ma pojęcia, ile trwa oczekiwanie na chińską wizę w Polsce. Otóż w trybie normalnym to siedem dni roboczych ambasady (która jest czynna tylko w poniedziałki, środy i czwartki), w trybie ekspresowym (za dodatkową opłatą) można otrzymać wizę w ciągu trzech dni. Oznacza to, że jeśli jakimś cudem dokumenty dotrą do Polski na poniedziałek, to przepustkę do skośnookiego świata otrzymamy w czwartek w południe. Problem w tym, że o tej porze powinniśmy być już na lotnisku, które oczywiście znajduje się w dość znacznej odległości od ambasady. Zgłaszamy ryzyko!

Zmiana terminu wylotu (kolejna, bo początkowo mieliśmy lecieć tydzień wcześniej) nikomu nie jest na rękę. Nam z oczywistych względów: wystarczająco długo już żyjemy na walizkach i kartonach, a za chwilę nie będziemy mieli gdzie mieszkać, bo nowi lokatorzy naszego skromnego gniazdka, tak samo jak my, stoją już w blokach startowych. Naszym przyszłym gospodarzom również: jeśli zmienimy termin lotu, to nie zdążymy dopełnić formalności wizowych na miejscu (w tym poddać się badaniom lekarskim) przed Złotym Tygodniem – narodowym świętem z okazji rocznicy proklamowania Chińskiej Republiki Ludowej przez Mao Zedonga na Placu Tiananmen w 1949 roku – oczywiście wolnym od pracy. Najmniejsze przesunięcie będzie skutkować dwoma tygodniami opóźnienia rozpoczęcia pracy T. w Chinach. Tego nikt nie chce.

Bierzemy sprawy w swoje ręce. Najpierw skracamy trasę, jaką mają pokonać niezbędne w procesie wizowym pozwolenia na pracę i zaproszenia – ominą biuro w Niemczech i przylecą z Chin prosto do Warszawy. Dzwonimy do speców od wiz, dowiadujemy się, że konsulat w Gdańsku wydaje wizy w dniu złożenia wniosku, pracuje w poniedziałki, środy i piątki. Ustalamy plan działania: w poniedziałek mamy komplet dokumentów, pośrednik wysyła je kurierem do Gdańska, gdzie w środę po południu konsulat wklei w nasze paszporty przepustkę do azjatyckiej przygody. Do Warszawy przyjadą pociągiem o dwudziestej trzeciej zero osiem – pół doby przed wylotem. Dowiadujemy się też niestety, że brakuje nam jeszcze jednego papierka – zaświadczenia lekarskiego. Musimy je zdobyć do poniedziałku (jest środa), formularz można wypełnić tylko po chińsku lub angielsku.

Pierwsza myśl: prywatna wizyta lekarska. Umawiamy się na następny dzień (czyli czwartek) do internisty w jednej z warszawskich klinik. Tłumaczymy, w jakiej sprawie przyjdziemy, prosimy o lekarza władającego językiem angielskim. Koszt niemały, bo sto pięćdziesiąt złotych od osoby, tymczasem pani doktor zachowuje się jak naburmuszona hrabina. Na początku, nie widząc jeszcze formularza, stwierdza, że wizyta trwa piętnaście minut, a to za mało na wypełnienie dokumentu. Nawet na nas nie patrzy, twierdzi, że wywiad lekarski nie wystarczy, że się pod tym nie podpisze. Tymczasem w formularzu są rubryki takie jak: nos, szyja, kończyny – wiemy, że wystarczy wpisać „ok”, gdyż to tylko formalność, szczegółowe badania przejdziemy w Szanghaju. Są też pytania dotyczące chorób tropikalnych (jak żółta febra) i psychozy. T. nagle słyszy: „ja nie wiem, czy pan jest normalny, widzę pana pierwszy raz w życiu”. Mnie już nerwy siadają, pytam nabzdyczoną królową medycyny, czy w ramach wizyty, która kosztowała sto pięćdziesiąt złotych, da radę dokonać oględzin, by stwierdzić, że ręce, nogi i oczy są tam, gdzie ich miejsce. Pani doktor deklaruje wypełnienie (uwaga!) części jednego formularza w ramach dwóch wizyt, czyli za trzysta złotych. Wstaję i wychodzę, T. wytrzymuje jedynie kilka sekund dłużej. Recepcjonistka, widząc nasze miny, nie ma odwagi dyskutować i zwraca całą opłatę. No tak, tylko dalej nie mamy zaświadczeń.

W panice wydzwaniamy do znajomych, szukając namiaru na lekarza, który nie tylko włada angielskim, ale jest jeszcze do tego normalny (tak na oko, bez zaświadczeń). Jak na złość padają baterie w obydwu telefonach. W drodze do domu zajeżdżamy do osiedlowej przychodni, gdzie od razu wzbudzamy zainteresowanie pań z recepcji – w końcu nie co dzień przychodzą ludzie proszący o zaświadczenie, że mają uszy! I to jeszcze w obcym języku. Podobno pracuje tu „nowa, młoda pani doktor, która może mówić po angielsku”. Już za chwilę formularz ląduje na jej biurku, a my słyszymy zbawienne: „Pani doktor zgodziła się państwa przyjąć, proszę czekać”. Czekamy trzy godziny. Tymczasem wpychają się przed nas wojownicze emerytki. Nieważne, poczekamy. Byle się udało.

Pani doktor po angielsku mówi bardzo słabo, nadrabia za to dobrą wolą i zwyczajną (choć tak rzadko spotykaną) ludzką życzliwością. Przechodzimy przez kolejne punkty formularza: „Nos? Jest!”, „Psychoza maniakalna? Nie ma!”. Atmosfera się rozluźnia, wymieniamy żartobliwe uwagi. Jako że Chińczycy nie przywiązują zbytniej wagi do poprawności swojego angielskiego, w dokumencie są literówki. I tu się zaczyna problem – nie wiemy, co oznacza jeden z punktów, baterie telefonów rozładowane, więc nie możemy przetłumaczyć zwrotu, pewnie nie muszę dodawać, że akurat tego dnia przeinstalowują system w przychodni i Internet nie działa? Otwieram buzię ze zdziwienia, gdy nasza (tak, już nasza!) pani doktor dzwoni z prywatnej komórki do znajomego, by rozwiązać problem (nasz problem). Jest nadzieja dla gatunku ludzkiego, tacy ludzie jeszcze istnieją!

Jest czwartkowy wieczór, mamy zaświadczenia lekarskie, a do planowanego wylotu sześć dni. Paczka z brakującymi dokumentami wyleciała dziś z Szanghaju. Monitorujemy przesyłkę. W piątek jest już w magazynie firmy kurierskiej u naszych zachodnich sąsiadów – w Kolonii. Co za ulga! Jutro powinna trafić do Warszawy, w poniedziałek doręczenie i nasz plan ma szansę zakończyć się sukcesem na międzynarodową skalę. W sobotę chwila rozprężenia, spotkania z przyjaciółmi i rodziną. Żegnamy się i żegnamy, najgłośniej płaczą nasze wątroby. Ociężałymi niedzielnymi oczami czytamy maila z Niemiec: czy zauważyliśmy, że nasze dokumenty poleciały do Paryża? Co?! T. nerwowo wstukuje numer przesyłki, ja wstrzymuję oddech… Paczka rzeczywiście była we Francji, ale jest już w magazynie w Warszawie – taką okrężną drogę wybrała sobie mała, złośliwa podróżniczka.

Poniedziałek, trzy dni do godziny zero. Rano T. wchodzi na stronę konsulatu Chin w Gdańsku i czyta: „Konsulat zawiesił usługę wydawania wiz w dniu złożenia wniosku”. Blady strach, pot na plecach, wreszcie telefon do pośrednika. Mamy nie sugerować się oficjalnymi informacjami, to znaczy, że mają swoje przejścia, dojścia, kontakty i układy – nasze szczęście płatne przelewem. Wypatrujemy kuriera jak grzeczne dzieci pierwszej gwiazdki w Wigilię. Zjawia się dopiero około czternastej (i kto teraz policzy wypalone w ramach łagodzenia stresu papierosy?). Szansa, że się uda, wzrasta.

Wtorek, dwa dni przed wylotem. Komplet dokumentów trafia do Gdańska, możemy z nerwów wydreptać dowolny wzór na dywanie, a i tak konsulat otworzą dopiero w środę.

Środa, wylot jutro. Zajmujemy głowy wspomnianymi wcześniej dylematami natury praktycznej („książka czy suszarka?”, czyli „czytamy czy dobrze wyglądamy?”) aż do drugiej po południu, kiedy otrzymujemy informację, że mamy wizy. Powinny wsiąść do pociągu, który odchodzi z Gdańska o piątej po południu. Wpół do szóstej T. odbiera telefon. Pytają go o numer dowodu i inne dane potrzebne do odbioru przesyłki. Wnioskujemy, że ona jeszcze nie wyjechała! Ratunku! Dwudziesta trzecia zero osiem – o tej godzinie pociąg Neptun miał dojechać na Dworzec Centralny w Warszawie. Spóźnia się piętnaście minut. Konduktor szuka paczki:

– Ta? Nie?! Ale ja nie mam więcej paczek… – wpół do dwunastej, serce staje. – A, tu jest! Proszę się nie denerwować, ja dwadzieścia lat jeżdżę i nigdy żadnej przesyłki nie zgubiłem – mówi spod wąsa konduktor, wyraźnie uradowany swoją niezawodnością.

I to już koniec niespodzianek, złośliwych zrządzeń losu, nieprzewidzianych sytuacji. Budzik zadzwonił, samochód nie utknął w korku, bagaż nie przestraszył obsługi lotniska, samolot się nie zepsuł, żadna cegła nie spadła nam po drodze na głowę. To się dzieje naprawdę. Z każdym napisanym słowem czuję, jak stres opuszcza moje ciało. Jak na kozetce u psychoterapeuty, opanowuje mnie coraz większy relaks. To wino serwowane przez stewardesę tak błogo działa czy może fakt, że za kilka godzin lądujemy w Szanghaju?

Szanghaj. Zawstydzić Zachód

Szanghaj jest większy niż moje wszelkie wyobrażenia o nim. Brzmi to jak banał, jednak o tym mieście nie można powiedzieć nic innego. To jedno z największych miast na świecie, najludniejsze miasto Chin, największe chińskie centrum gospodarcze i finansowe, najważniejszy węzeł komunikacyjny Republiki Ludowej z trzecim co do wielkości portem morskim na świecie. Szanghaj to modelowe miasto, wizytówka, którą Chiny chciałyby zawstydzić Zachód. Miasto, w którym na pierwszy rzut oka wszystko zdaje się największe, najdroższe, najszybsze i najpiękniejsze.

Wchodzę do podziemnych labiryntów metra i co chwilę wysiadam w innym świecie wśród nowoczesnych, jednych z najwyższych na świecie wieżowców ze stali i szkła, milionów neonów, tłumów przechodniów i przyprawiających o ból głowy dźwięków klaksonów; ociekających luksusem apartamentowców i gigantycznych domów handlowych; na wąskich uliczkach, wzdłuż których w dostojnym rzędzie stoją tradycyjne domy w stylu shikumen, w skalnych labiryntach ogrodów Yu Yuan, które udają, że pamiętają czasy dynastii Ming (to jednak tylko pozór, były bowiem od tamtej pory wielokrotnie przebudowywane i upiększane). Na olbrzymich blokowiskach, w ulicznym zgiełku, zaczepiana przez sprzedawców, łapiąca ciekawe spojrzenia i serdeczne uśmiechy, popychana na ruchomych schodach i walcząca o życie na przejściach dla pieszych.

Widok na Pudong – biznesowe centrum Szanghaju

Szanghaj jest kolorowy, nowoczesny i głośny. Mimo że zapach suszonej ryby podkreślany wysoką wilgotnością powietrza towarzyszy mi cały czas, to reprezentacyjne dzielnice zaskakują czystością. Azjatyckość miasta dopada mnie lepkim brudem dopiero w biedniejszych rejonach, węższych i ciemniejszych ulicach, które – mam wrażenie – władze miasta starają się ukryć przed przybyszami z odległych lądów. Slumsy wyburzono, uliczne kramy z jedzeniem (na szczęście nie wszystkie) pozamykano za szybami barów. W końcu Szanghaj to spełnienie marzeń Chin o potędze, bogactwie i nowoczesności. Kto szuka, ten znajdzie, dotarłam więc w miejsca, gdzie o domach ze szkła nikt nawet nie śni, gdzie sprzedawczyni erotycznych zabawek sadza dzieci między dmuchanymi lalkami, by podać im kolację, a fryzjer na środku salonu odpala butlę gazową i smaży na wooku mięso z warzywami. Jakże odległy wydaje się ten świat, gdy siadam do śniadania w restauracji eleganckiego hotelu, w którym mieszkam.

Jedenaście linii metra pozwala swobodnie poruszać się między tymi światami, wszystko doskonale oznaczone, również po angielsku. Każde wyjście z metra to wielki dom handlowy i jadłodajnia w jednym, bo mieszkańcy Szanghaju kochają jeść i kupować. Odnoszę wrażenie, że robią to bez przerwy. Jedno i drugie. Sklepy i bary są wszędzie. Ich kolejna miłość to parki. Jest ich tu mnóstwo i pełno w nich Chińczyków. I bynajmniej nie przychodzą do nich na piwo, jak to się w Polsce utarło. W parkach rozbrzmiewa muzyka z wielkich estradowych głośników, głośniczków imitujących kształtem kamienie, wkomponowanych na stałe w trawniki, lub małych przenośnych radyjek. Chińczycy pląsają w rytm samby, dumnego tanga i tradycyjnych tańców z wachlarzami. Rozciągają się, ćwiczą tai chi, grają w karty, w mah-jonga, w go, w badmintona, puszczają latawce, łowią ryby. Grają też na różnych instrumentach i śpiewają – solo, w duecie, a nawet chórem, posiłkując się tekstem zapisanym odręcznie na wymiętym skrawku papieru. I to wszystko w parku. Napatrzeć się nie mogę!

Moja przyjaciółka, będąca przewodnikiem wycieczek po Chinach, podczas swojego ostatniego turnusu ukryła w Szanghaju listy, których szukam według łamigłówkowych wskazówek. W ten sposób została ona również moim (zdalnym) przewodnikiem. Idąc ich tropem, odwiedzam Centrum Planowania Miasta na placu Ludowym, w którym obejrzeć można wystawy obrazujące historię Szanghaju, jego rozwój (bardzo ciekawe stare zdjęcia), plany na przyszłość, interaktywne mapy; znajduje się tu również trójwymiarowe kino i symulatory. Niemal całą powierzchnię czwartego piętra budynku zajmuje ogromna (podobno największa na świecie) makieta Szanghaju w roku 2020. Trzeba przyznać, że robi niesamowite wrażenie.

Chińscy seniorzy podczas lekcji tańca towarzyskiego w parku miejskim w Szanghaju

Dowiaduję się, że w soboty, na tyłach majestatycznego Teatru Wielkiego, w cieniu drzew parku Ludowego rodzice samotnych mężczyzn i kobiet będących już po trzydziestce rozwieszają ogłoszenia matrymonialne w nadziei na znalezienie partnera dla swoich dzieci. Z karteczek przylepionych do gałązek żywopłotu można wyczytać wiek, zawód, wagę, wzrost, a nawet zarobki i zasobność posagu. Każde ogłoszenie opatrzone jest zdjęciem kandydata, co ma zwiększyć skuteczność anonsu. Staropanieństwo i starokawalerstwo to w Chinach wciąż wielka hańba dla rodziny, dlatego rodzice często biorą sprawy w swoje ręce.

Podążając za wskazówkami, docieram do eleganckiej restauracji na dziewiątym piętrze słynnego hotelu Peace, z której rozciąga się cudowny widok na las wieżowców na Pudongu i słynną nabrzeżną promenadę – Bund. Muszę głupio wyglądać, grzebiąc w doniczce, gdzie miał być ukryty liścik (niestety, już go nie ma) i zawstydzona abstrakcyjnością sytuacji zamawiam kawę, najdroższą w moim dotychczasowym życiu, ale widok naprawdę jest tego wart.

Widok z Perły Orientu – jednej z najwyższych na świecie wież telewizyjnych

Następny przystanek tej zabawy w podchody to kolejna spektakularna panorama Szanghaju: wjeżdżam na taras widokowy Perły Orientu – piątej pod względem wysokości wieży telewizyjnej świata. Mrowisko wieżowców poprzecinane pajęczyną autostrad ciągnie się po horyzont. Niesamowity widok!

Powoli zaczynam jednak odnosić wrażenie, że napatrzyłam się na reprezentacyjne budynki i reprezentacyjne ulice na zapas i coraz bardziej się od nich oddalam, zapuszczając się w rzadziej oglądane jasnymi oczami zaułki; w miejsca, gdzie pomyje płyną wzdłuż krawężnika, wnętrzności świeżo wypatroszonych ryb walają się po chodniku, a mieszkańcy, mimo antypidżamowych kampanii władz miasta, spacerują w nich po ulicach – przecież są takie wygodne! Charczą przeciągle i plują pod nogi dzieciom załatwiającym swoje potrzeby fizjologiczne przez dziurę w majtkach wprost na chodnik. Spotykam ulicznych (w dosłownym tego znaczeniu) krawców i szewców, siedzących na drewnianej skrzynce lub niedbale zbitym ze starych desek taborecie w oczekiwaniu na klientów.

Odwiedzam targ pełny ptaków i kwiatów, gdzie urządza się walki świerszczy, których tradycja sięga czasów panowania dynastii Tang. Podglądam proces typowania (przez drażnienie źdźbłem trawy), który owad okaże się wystarczająco waleczny, by pokonać przeciwnika. Wysokość zakładów i cen za zawodników, którzy mają za sobą kilka wygranych walk, może przyprawić o zawrót głowy, podobnie jak kwoty oferowane za kolekcjonerskie, sprzedawane w parach orzechy włoskie. W dawnych czasach chińscy cesarze i urzędnicy mieli zwyczaj obracania ich w dłoni. Czynność ta według tradycyjnej medycyny uspokaja i poprawia krążenie. Dziś zwyczaj powraca w wielkim stylu. Im starsze orzechy, tym większa ich wartość (liczy się również kształt, regularność rowków i podobieństwo). Kilkunastoletnie osiągają ceny kilkudziesięciu tysięcy juanów – nie wierzyłam, dopóki nie znalazłam artykułu na ten temat w „Financial Post”.

Obserwuję hazardzistów, którzy grają w karty na kamiennych stolikach szachowych w parkach i na zbutwiałych skrzynkach po warzywach na zapleczach sklepów. Stos pieniędzy rośnie z każdym rozdaniem, zwiększa się też wyczuwalne w powietrzu napięcie. Ciszę czasem przerywa ognista sprzeczka, czasem śmiech. Z zakazu hazardu, tak jak i z mojej obecności, gracze zdają się nic sobie nie robić.

Chińczycy uwielbiają grać w karty, oczywiście na pieniądze

W moich poszukiwaniach tego, co na pierwszy rzut oka nieoczywiste, docieram do budynków (również współczesnych), którym ochronę przed demonami zapewnia prowadzący do wejścia zygzakowaty mostek lub stojąca tuż za drzwiami ściana, którą można obejść z lewej lub prawej strony, by dostać się do środka. Człowiek poradzi sobie z tymi przeszkodami, zły duch podobno taka gapa, że nie potrafi. Słucham z niedowierzaniem relacji o bijących rekordy popularności i cen numerach telefonów, mieszkań i rejestracji ze szczęśliwą ósemką. Już za chwilę biegnę na osiedle kilkudziesięciopiętrowych mrówkowców, by sprawdzić, czy rzeczywiście nie ma w nich pięter z numerami 4, 14, 24… Nie ma, cyfra cztery wróży bowiem śmierć, a złej fortuny przezorni Chińczycy wolą nie kusić.

W końcu odkrywam i tę szarą twarz metropolii, zmęczoną wielogodzinnymi zmianami w fabryce i życiem na gigantycznych blokowiskach oblepionych klimatyzatorami jak lep muchami, w których swoje kilkunastometrowe mieszkanie ma większość legalnych mieszkańców miasta marzeń. Tych bez pozwolenia na pobyt stały w Szanghaju (miejskiego hukou[1]) nie sposób zliczyć. Mieszkańcy wsi, którym praca na roli nie pozwala wykarmić rodzin, ściągają z całego kraju, by pracować fizycznie, często po dwanaście godzin dziennie, nawet przez trzydzieści dni w miesiącu. Przy odrobinie szczęścia mieszkają w dzielonych z innymi robotnikami kilkunastometrowych mieszkaniach podzielonych ściankami z kartonu na cele szerokości łóżka. Gdy szczęścia mają mniej, mieszkają na placach budowy – w barakach lub w stawianych budynkach. To oni budują wieżowce, mosty i drogi, to oni tworzą potęgę Szanghaju, przypłacając ją rozłąką z rodziną, podupadającym zdrowiem i fatalnymi warunkami życia na kilkumetrowej przestrzeni w pyle i hałasie. Brak miejskiego hukou pozbawia ich formalnie podstawowych praw, takich jak dostęp do edukacji czy opieki medycznej, w praktyce pozbawia ich jakichkolwiek praw należnych człowiekowi. Ich skromne wynagrodzenia często wypłacane są z opóźnieniem, a tym samym na czas nie przychodzą do ich rodzinnych domów paczki ze słodyczami i ubraniami, kupowane co miesiąc z lwiej części robotniczej pensji dla migracyjnych sierot pozostawionych tysiące kilometrów stąd. Przepaść między smutną egzystencją milionów napływowych szanghajczyków (tak, bo to o milionach mówimy) a ociekającą konsumpcjonizmem codziennością kiełkującej klasy średniej i opływającym luksusem życiem garstki najbogatszych coraz bardziej się powiększa. Zadziwiające, że te ostatnie grupy, chociaż nieporównywalnie mniej liczne, o wiele łatwiej dostrzec.

I tak, śladem pytań i odpowiedzi, zagłębiam się w tajemnice Szanghaju, obserwując jednocześnie, jak na ulicach robi się coraz tłoczniej i ciaśniej, jak fala ludzi uderza w miasto. Zaczyna się Złoty Tydzień, największy w roku przypływ na szanghajskim morzu głów. Gdyby za chińskimi przysłowiami stał Grzegorz Turnau, jedno z nich brzmiałoby na pewno: „Zjeść cię może ciągnący ulicami tłum”. Żarty żartami, ale trzeba uważać.

1 Hukou to zezwolenie na pobyt stały wydawane w ramach restrykcyjnego systemu rejestrowania ludności obowiązującego w Chinach.

Zhujiajiao i Hangzhou, czyli rozpaczliwe próby ucieczki przed Złotym Tygodniem

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Komunikacyjne kalambury i pierwsze próby oswojenia nowej rzeczywistości

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Wizowy zawrót głowy

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Hongkong – marzenie chińskiej głowy

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Chińska republika podróbek

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Szybko, łatwo, głośno i… pięknie, czyli turystyka po chińsku. Red Stone Park

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Pies w koronkach, szczur w zupie, żółw w wannie

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Święta po kantońsku i lista życzeń emigranta

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Wąż to szósty znak chińskiego zodiaku. Wąż niweluje bariery, ułatwia zrozumienie, przynosi więcej stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu. Zwierzę to jest symbolem pokonywania przeszkód i siły przetrwania. Wydarzenia w roku Wodnego Węża zależą od energii naszego otoczenia, czyli od feng shui naszych domów i firm.

Przeprowadzkowe feng shui

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Home, Chinese home

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Temperatura powietrza i temperatura ciała

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Chińskie rytuały godowe – jeśli nie chcesz mojej zguby, apartament kup mi luby

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Obyś cudze dzieci uczył

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Jak NIE zostałam gwiazdą chińskiego serialu

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Guilin, Yangshuo i tarasy ryżowe Smoczego Grzbietu, czyli majówka po chińsku

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Wsiąść do pociągu byle jakiego

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Zhangjiajie – kraina smoków bez smoków

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Makau w dwóch podejściach

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Koń to siódmy znak chińskiego zodiaku. Koński galop zmusza do życia w intensywnym tempie, przynosi nowe pespektywy. Rok Konia to czas dobry dla ludzi odważnych i aktywnych, gotowych na podjęcie ryzyka.

Całkiem nowy rozdział

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Jak stałam się prawdziwym mężczyzną – z wizytą w Pekinie

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Chińska życzliwość – wycieczka do Datongu

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Kaiping Diaolou

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Zamknij oczy, wciśnij klakson i jedź!

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Sklep, który czyni szalonym

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Mały człowiek made in China, czyli na etacie w przedszkolu

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Nieświeża atmosfera

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Jak ci się tam żyje?

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Nie jedź do Chin!

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.