Tytuł oryginału:

MIDNIGHT IN EUROPE

Copyright © 2014 by Alan Furst

Copyright © 2016 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2016 for the Polish translation by Wydawnictwo Sonia Draga

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Mapa © 2014 by Anita Karl and Jim Kemp

Redakcja: Jacek Ring

Korekta: Aneta Iwan, Magdalena Świtała

ISBN: 978-83-7999-629-2

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

Pl. Grunwaldzki 8-10, 40-127 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E-wydanie 2016

Skład wersji elektronicznej:

konwersja.virtualo.pl

W całej Europie gasną światła,
jeszcze długo ich nie zobaczymy.

SIR EDWARD GREY,

BRYTYJSKI MINISTER SPRAW ZAGRANICZNYCH

3 SIERPNIA 1914 R., W PRZEDDZIEŃ WYBUCHU

PIERWSZEJ WOJNY ŚWIATOWEJ

FRONT PARYSKI

Tego spokojnego zimowego wieczoru 15 grudnia 1937 roku na Manhattanie zaczął padać śnieg. Ciężkie, duże płatki leniwie wirowały w powietrzu, skrząc się w światłach biurowców, by opaść w końcu na chodnik i natychmiast stopnieć. Urządzona z przepychem wystawa u Saksa przyciągała wzrok połyskującą lametą, elektrycznymi kolejkami i ozdobnym szronem na szybach, a przy głównym wejściu zebrał się tłum, który z zaciekawieniem słuchał kolędników jakby wprost przeniesionych tutaj z powieści Dickensa – w długich, ciepłych szalach, cylindrach i czepkach. W tej chwili był to znów romantyczny Nowy Jork, Nowy Jork z radiowej piosenki.

Cristián Ferrar, hiszpański emigrant mieszkający na stałe w Paryżu, zatrzymał się na moment, by podziwiać spektakl, po czym przeszedł spiesznie przez ulicę, gdy światło zmieniało się na czerwone, i zaczął przepychać się do drzwi. W zamkniętej teczce, którą trzymał pod pachą, niósł porannego „New York Timesa”. Na arenie międzynarodowej nic nowego – marsze, rozruchy, zamachy, burdy uliczne, podpalenia. Wojna polityczna rozrywała Europę na strzępy, stanowiąc niejako uwerturę do nadchodzącej za nią rzeczywistej wojny. W Hiszpanii wojna polityczna już przekształciła się w wojnę domową i, jak donosił „Times”, armia republikańska zaatakowała faszystowskie siły generała Franco w aragońskim mieście Teruel. Było tego więcej, wystarczy odwrócić stronę – hitlerowskie Niemcy wydały nowe restrykcyjne zarządzenia w sprawie Żydów, obok na zdjęciu Benito Mussolini na tle swojego osobistego wagonu kolejowego oddaje faszystowski salut, sztywno prostując rękę, a na kolejnym marszałek Józef Stalin przyjmuje defiladę czołgów.

Cristián Ferrar zmuszał się do czytania tych wieści, zapytując sam siebie: Czy coś da się zrobić? Czy to już stracona sprawa? W każdym razie na taką wyglądała. W dalszej części gazety demokratyczna opozycja próbowała nie okazywać strachu, ale czaił się on w każdym ich słowie, w widocznym nerwowym napięciu przegrywającego. Gdy Franco i jego generałowie zaatakowali rząd Republiki, dołączyli do nich inni, oddziały i samoloty dostarczone przez Niemcy i Włochy, a z każdym zwycięstwem faszyści stawali się coraz bardziej buńczuczni: Teraz nasza kolej, z drogi.

Bo jak nie…

Cristián miał za sobą długi dzień. Jako prawnik paryskiej kancelarii Coudert Frères wiele godzin spędził dziś w głównej siedzibie firmy Coudert Brothers przy Rector Street, pod numerem drugim. Zapoznawał się z dokumentami, uczestniczył w spotkaniach i w poufnych rozmowach ze wspólnikami, gdyż zajmowali się sprawami, które swoim zasięgiem obejmowały zarówno Paryż, jak i Nowy Jork, a ich zamożni klienci prowadzili rozległe międzynarodowe interesy, czasami również bardzo ekscentryczny tryb życia. Pan Coudert jeszcze na początku wieku zręcznie rozwiązał zawiłe sprawy syna Jacques’a Lebaudy’ego, co uczyniło go sławnym. Lebaudy ojciec zarobił miliony dolarów, zyskując sławę i przydomek „francuskiego króla cukru”, ale jego syn to zupełnie inna historia. Po odziedziczeniu fortuny ojca zwyczajnie oszalał i poprowadził prywatną armię do Afryki Północnej, ogłaszając się tam „Cesarzem Sahary”. Z czasem Legia Cudzoziemska wyekspediowała go stamtąd i wylądował ostatecznie na Long Island, gdzie zastrzeliła go własna żona.

Jednak trudności sprawy Lebaudy’ego były niczym w porównaniu z obecną sytuacją, a mianowicie prawnym chaosem spowodowanym hiszpańską wojną domową, trwającą już siedemnasty miesiąc. Osoby prywatne i korporacje odcięte od własnych pieniędzy, całe rodziny zmuszone do pozostania w ukryciu, bo znalazły się w pułapce po niewłaściwej stronie – niezależnie, która nią była – spalone domy, fabryki, dokumenty i żadnego dowodu dla towarzystw ubezpieczeniowych, banków czy administracji rządowych. Prawnicy Couderta w Paryżu i Nowym Jorku robili, co mogli, ale czasami niewiele pozostało do zrobienia.

– Bardzo nam przykro, monsieur, ale wygląda na to, że tankowiec po prostu znikł.

Ferrar wyszedł z biura o siedemnastej trzydzieści i skierował się wprost do swojego hotelu – Gotham. Następnie, w ramach przysługi oddanej znajomemu z ambasady hiszpańskiej w Paryżu, przeszedł pieszo do agencji Republiki Hiszpańskiej przy Madison Avenue, numer 515, zajmującej się kupnem broni. Zabrał stamtąd dwie brązowe koperty, które weźmie do Paryża – dni zaufania do poczty dawno minęły. Potem poszedł do Saksa z zamiarem kupienia prezentów – srebrnej bransoletki i kaszmirowego swetra – dla kobiety, z którą był umówiony na siódmą. Ten związek trwał ponad dwa lata, spotykali się mniej więcej raz na kwartał, gdyż z taką częstotliwością Ferrar wsiadał w Lizbonie na pokład samolotu linii Pan Am do Nowego Jorku.

Właściwie Ferrar nie był do końca Hiszpanem. Urodził się w Barcelonie, więc uważał się za Katalończyka, Katalończyka z Katalonii, księstwa, które w dawnych czasach obejmowało francuską prowincję Roussillon. Kastylijczyk z Madrytu z pewnością rozpoznałby pochodzenie Ferrara – skóra ledwie o ton ciemniejsza, delikatnie jastrzębia wypukłość nosa i głęboki zielony odcień oczu wspólny wszystkim Katalończykom, a także gęste czarne włosy niezakrywające wysokiego czoła i obcięte na sposób europejski, nieco dłużej, tak że opadały nisko na szyję. W czerwcu skończył czterdzieści lat, dwa razy w tygodniu jeździł konno w Lasku Bulońskim, zachowując dzięki temu szczupłą i wysportowaną sylwetkę. Kierując się do drzwi domu towarowego, miał na sobie coś w rodzaju zbroi prawnika – dobrze skrojony, stonowany garnitur pod beżowym, nieco przybrudzonym prochowcem, fedorę lekko przekrzywioną nad lewym okiem, kasztanowy szal i brązowe skórzane rękawiczki. Z teczką pod pachą Ferrar wyglądał dokładnie jak prawnik, którym przecież był – dzielny rycerz gotowy bronić swojego klienta.

Kiedy doszedł do drzwi, po raz kolejny spostrzegł małego, chudego człowieczka w złotych oprawkach na nosie, z rękami w kieszeniach granatowego płaszcza, lekko przygarbionego pod ciężarem zmęczenia lub smutku. Mężczyzna chodził za nim przez cały dzień i zawsze czekał na ulicy, aż on załatwi kolejną sprawę. I wcale się z tym nie krył, jakby ktoś chciał, by Ferrar wiedział, że jest śledzony.

Ciekawe, kto to mógł być.

Istniało co najmniej kilka możliwości. Dla służb wywiadowczych Niemiec, Włoch i Związku Sowieckiego wojna w Hiszpanii była jak marzenie, organizowano ataki na cele w całej Europie, a więc na lewicowych polityków, dyplomatów, intelektualistów, dziennikarzy, idealistów – ulubione ofiary tajnych sił czy to faszystowskich, czy komunistycznych, bez różnicy. W ambasadach, na salonach, w luksusowych hotelach i nocnych klubach drapieżcy pracowali bez wytchnienia dwadzieścia cztery godziny na dobę. Co do śledzącego go człowieka, Ferrar podejrzewał, że to miejscowy komunista na usługach NKWD, ponieważ Związek Sowiecki – główny i w zasadzie jedyny sojusznik Republiki – znany był ze szpiegowania swoich wrogów, swoich przyjaciół i całej reszty. A może to pracownik tajnej policji generała Franco?

Ferrar postanowił się nad tym nie zastanawiać, i tak nie mógł nic na to poradzić, a nie należał do osób, które łatwo zastraszyć. Westchnął w duchu, pchnął masywne drzwi i wszedł do sklepu. Tutaj również usłyszał kolędników śpiewających A pokój na ziemi, których głosy ledwie się jednak przebijały przez przedświąteczny sklepowy gwar. Gdy wydostał się z pachnącego labiryntu stoisk perfumeryjno-kosmetycznych, odszukał dział jubilerski. Człowiek w granatowym płaszczu czekał na zewnątrz.

Napis na szybie głosił P.J. DELANEY. Tuż pod spodem informacja BAR & GRILL.

Ideał tego, co miejscowi dziennikarze nazwaliby „miejscowym wyszynkiem”. Był tu od zawsze, na Trzydziestej Siódmej Wschodniej w Murray Hill, dzielnicy pensjonatów i małych hotelików, stanowiącej miejsce, gdzie spotykało się przedstawicieli niższej klasy średniej, gdzie urzędnicy, sprzedawcy i ludzie zajmujący się Bóg jeden wie czym żyli w pełnym godności ubóstwie. Ale pozostali panami siebie. Ich dzielnicę, bez żadnego konkretnego powodu, cechowała atrakcyjna atmosfera prywatności. Można było robić, na co się ma ochotę. Nikogo to nie interesowało.

Sam lokal, nazywany po prostu Delaney’s, znajdował się cztery stopnie poniżej poziomu chodnika. Już po otworzeniu drzwi otaczała człowieka charakterystyczna woń dziesiątków lat rozlewania piwa i palenia papierosów. Ferrar usiadł w boksie przy ścianie. Po dwóch stronach solidnego drewnianego stołu, którego brzegi opalone były papierosami, stały ławy z wysokimi oparciami wykończonymi ozdobnymi spiralami. Cristián wyciągnął swoją gazetę i rozłożył ją przed sobą, z jednej strony mając popielniczkę, z drugiej whiskey z wodą.

Najpierw próbował czytać, potem złożył gazetę i wsunął na powrót do teczki – chciał na moment oszczędzić sobie dymów pożaru Europy. Był tu przecież, by spotkać się ze swoją kochanką, Eileen Moore, więc zwrócił myśli ku przyjemnościom, które ich czekały. Powędrował wzrokiem do okna i chodnika, na który wychodziło, gdzie, jako że bar znajdował się poniżej jego poziomu, widział przechodniów co najwyżej do pasa. Czy potrafiłby rozpoznać Eileen? Wyobraził sobie jej mocne nogi w czarnych bawełnianych pończochach, ale równie dobrze mogła nałożyć coś innego. Na zewnątrz wciąż sypało, jakaś dziewczynka zatrzymała się na moment i pochyliła, by zajrzeć do środka, ale matka szybko ją odciągnęła.

Ferrar upił łyk whiskey, a kiedy odstawił szklankę, ona już przy nim stała.

– Witaj, Cristiánie – powiedziała z rękami wetkniętymi w kieszenie wełnianego płaszcza. Ferrar wstał, uśmiechnął się promiennie, po czym ją objął – delikatny uścisk w miejscu publicznym, który trwał ułamek sekundy dłużej, ułamek sekundy, który pozwalał rozróżnić zwykłą znajomość od bliższej zażyłości. Potem pomógł jej zdjąć płaszcz, tak by przy okazji dotknąć jej tu i ówdzie, a następnie odwiesił go na mosiężny haczyk przy ławce. Eileen usiadła, wsunęła się pod samą ścianę, on zajął miejsce obok. Położyła mu dłoń na kolanie, w jej włosach lśniły kropelki stopionego śniegu.

– Stanowczo zbyt długo się nie widzieliśmy – powiedział.

– Stanowczo – odparła Eileen.

– Ale wszystko nadrobimy – obiecał.

Zacisnęła dłoń na jego udzie. Ich oczy się spotkały, wymienili uśmiechy. Szerokie, wymowne uśmiechy.

Miała kasztanowe włosy, z przedziałkiem pośrodku, opadające swobodnie na ramiona – fryzura łatwa do ułożenia i tania w utrzymaniu – oraz bladą cerę charakterystyczną dla rudych, z ledwie widocznymi piegami na nosie. Irlandka wychowana w Bronksie, obecnie po trzydziestce, prowadziła manhattański tryb życia. Nie można jej było nazwać pięknością, ale miała żywą, pełną blasku twarz, na którą chciało się patrzeć. Włożyła szary wełniany sweter zapinany na guziki i małe złote kolczyki, do tego czarną bluzkę i czarne bawełniane pończochy ze szwem, nie pomalowała się, ale wyczuł francuskie perfumy, które kupił jej w sierpniu.

– Na twój widok zupełnie zapomniałam – odezwała się. – Chciałam powiedzieć buenas noches. Dobrze?

– Dobrze – odparł, po czym dodał: – Choć brzmi nieco staromodnie, teraz tak się nie mówi.

– Nie? – zdziwiła się. – A dlaczego?

– Bo to oznaczałoby, że należysz do wyższych sfer i ktoś mógłby cię aresztować. Teraz mówi się Salut albo Salut camarada. No wiesz, „towarzyszu”.

– Żaden ze mnie towarzysz. W listopadzie wzięłam udział w marszu i mamy w pracy taką puszkę na pomoc dla Hiszpanii, ale to już cały mój związek z polityką. – Mówiąc „w pracy”, miała na myśli bibliotekę publiczną, gdzie w nocy układała książki na półkach. W dzień pisała powieści – wydawano je w miękkiej oprawie, z nęcącymi okładkami.

– Jadłaś coś? – zapytał.

– Nie, i nie jestem specjalnie głodna. Co tu dziś dają?

– Kurczak po królewsku – przeczytał. – Czyli…

– Kawałki kurczaka w sosie śmietanowym na grzance. Jeśli kucharz zna się na rzeczy, dodał również groszek.

– A który król to jadał?

Usłyszał jej głośny, szorstki śmiech.

– Ty – odpowiedziała.

– Czego się napijesz?

– A co ty masz?

– Whiskey z wodą.

– Tutaj zapewne żytnia. Może być.

Poszedł do baru i wrócił z pełną szklanką. Eileen wyciągnęła paczkę chesterfieldów, uderzyła górną częścią dwa razy w stół, by ubić nieco tytoń z jednej strony, po czym zdjęła folię. Ferrar wyciągnął z kieszeni gitanes’a i zapalił obydwa papierosy. Eileen podniosła szklankę.

– Salut, towarzyszu – powiedziała. –Twoje zdrowie i sto lat. – I upiła spory łyk.

– Aż sto, czy to nie za wiele? – Wygłupiał się, bo ona to lubiła. I te słowa dobrze brzmiały z jego akcentem – jakby obcym, brzmiącym z lekka brytyjsko, bo uczył się angielskiego w Paryżu, a tam nauczycielami byli brytyjscy emigranci.

– Nadal mieszkasz tam, gdzie mieszkałaś? – zapytał Ferrar.

Kiwnęła głową.

– Sprawdzony hotel Iroquois. Pokój z kuchenką, łazienka na korytarzu.

Plus łóżko, dodał w myślach. Miłe wspomnienie – to wąskie metalowe łóżko z nierównym materacem. Właściwie trudno je nazwać łóżkiem, ale wydarzyło się tam tyle cudownych rzeczy. Dzielili dwie wielkie pasje – uwielbiali się śmiać i uwielbiali seks, im bardziej się nawzajem podniecali, tym bardziej byli podnieceni. Wzajemne przyciąganie to sprawa dość tajemnicza, tak uważał. Nie umiałby powiedzieć, co ją w nim pociągało, ale wiedział za to bardzo dobrze, co jego pociągało w niej. O tak, miał ogromny apetyt na jej drobne, zaokrąglone kształty, jej rozkosznie się poruszający tyłeczek, ale poza tym niesamowicie kręciły go te rude włosy i wszystko, co się z nimi wiązało – mlecznobiałe ciało i blady róż jej dolnych partii. Gdzieś głęboko, gdzie kryła się jego żądza, wierzył, że rudowłose mają cieńszą skórę, dlatego każde dotknięcie wnikało o wiele głębiej. W swojej wyobraźni, w zatłoczonym barze, przypomniał sobie nagle, że kiedy pierwszy raz dotknął jej sutków, uniosła podbródek i cała jej twarz napięła się w skupieniu. Przestań, upomniał sam siebie, jeszcze za wcześnie, by wyjść. Dokończył drinka i poszedł zamówić kolejne dwa.

Czekając przy barze, wspominał dzień, gdy pierwszy raz ją zobaczył. Pracowała wtedy w magazynie w pobliżu rzeki Hudson. Pewnego dnia wybuchł pożar, dwóch pracowników odniosło obrażenia i wynoszono ich z wypalonego do cna budynku. Właściciel, niemiecki Żyd, który uciekł do Paryża, zgłosił szkodę w firmie ubezpieczeniowej, firma stwierdziła, że przyczyną pożaru było podpalenie, i odmówiła wypłaty odszkodowania, więc ten wynajął kancelarię Couderta i założył sprawę w sądzie. Po przesłuchaniu kilku pracowników naprzeciwko Ferrara usiadła Eileen Moore. Zeznania stenografowała sekretarka. Nie zapisała tego co prawda, ale mogła zauważyć, że między nimi zaiskrzyło, od razu i z całą mocą. Trzy miesiące później, gdy firma ubezpieczeniowa zgodziła się na ugodę, wrócił do Nowego Jorku i zadzwonił do niej. Spotkali się w Delaney’s i poszli do jej pokoju.

– Piszesz nową powieść? – zapytał, stawiając na stole pełne szklanki.

– Tak. Fatalny piątek nieźle się sprzedał, więc wydawca chce kolejną. Tytuł roboczy brzmi Śmierć arystokratki. Jak ci się podoba?

– Chybabym przeczytał.

– Och, daj spokój.

– Przeczytałbym, bo ty ją napisałaś.

Parsknęła.

– Na okładce nie znajdziesz ani śladu mnie, jak zwykle zresztą. W Phoenix Press tylko mężczyźni piszą pikantne powieści kryminalne, taka jest zasada.

– Masz coś przeciwko?

– Odrobinę, owszem. Moja koleżanka Dawn uważa, że powinnam. – Miała na myśli Dawn Powell, główną powieściopisarkę Murray Hilll.

– Napisałabyś coś pod własnym nazwiskiem?

Wzruszyła ramionami.

– Nie wiem. Może kiedyś.

– Myślę, że to zrobisz, Eileen – powiedział, dotykając pod stołem jej uda.

Nagle ona pochyliła się do niego i pocałowała w policzek.

– Kurczę, cieszę się, że tu jesteś.

Cofnął rękę z jej nogi i wsunął pod jedwabiste włosy, wędrując aż do szyi.

– Dokończ, jeśli masz ochotę – powiedział, wskazując szklankę. Nic więcej nie dodał, dobrze wiedziała, na co on ma ochotę.

Dopiła drinka, a potem z szelmowskim uśmieszkiem i krótkim skinieniem w stronę drzwi dała sygnał do wyjścia.

Tu i ówdzie widniały białe plamy śniegu, bo temperatura spadała, ale na chodniku leżała tylko cieniutka warstewka. Kiedy pokonali schody i stanęli przed wejściem, Eileen wzięła go pod rękę, a on, przekładając torbę od Saksa do drugiej, zauważył po przeciwnej stronie ulicy, nieco dalej, taksówkę z wyłączonymi światłami i silnikiem, a za przednią szybą dwie białe twarze.

– Co jest w tej torbie? – zapytała Eileen.

– Prezenty dla ciebie, ale będziesz musiała… na nie zapracować.

– Ojej, już się boję – odparła. Głupie żarty.

Madryt, 17 grudnia 1937 roku. Castillo nie był najodważniejszym człowiekiem na świecie, ale zaliczał się do odważnych. Żaden z niego bohater filmowy – dość korpulentny i po pięćdziesiątce mógł uchodzić raczej za księgowego w niewielkiej fabryczce. Tego wieczoru, siedemnastego grudnia, znalazł się w oblężonym Madrycie, a nie powinien. Madryt był wprawdzie bastionem Republiki, lecz w mieście rządzili komuniści, oschli, twardzi, podejrzliwi ludzie, niezainteresowani wyjaśnieniami i usprawiedliwieniami, do tego bardzo niebezpieczni. Castillo jednak próbował zrobić dobry uczynek i, o ile się orientował, udało mu się. Teraz pozostawało jedynie wydostać się z Hiszpanii i wrócić do domu, do Paryża.

Noc była mroźna, panowało przenikliwe zimno, a w miejscach, gdzie bomby porozrywały rury wodociągowe, na chodniku zastygły rzeki lodu. Castillo wracał do hotelu Florida, gdzie zwykle zatrzymywały się amerykańskie gwiazdy, pisarze i dziennikarze z całego świata oraz takie bezpańskie psy jak on. Aby uchronić budynek przed bombardowaniem, górne piętro zapełniono faszystowskimi zakładnikami, więc w tym momencie było tam w miarę bezpiecznie. Chcąc jak najszybciej znaleźć się w pokoju, Castillo wybrał skrót i wszedł w zaułek wychodzący na Calle Victoria. Po drodze mijał mały bar, w popękanej szybie wisiał plakat – niewiele pozostało w mieście całych szyb – który prezentował mężczyznę o zielonej twarzy, nasłuchującego intensywnie z ręką przy uchu. Szpieg! Stojąca obok kobieta przykładała do ust palec wskazujący, a ponad jej głową wypisano przesłanie: „Cii! Towarzysze, ani słowa waszym braciom, siostrom i ukochanym”. Obsesja na punkcie szpiegowania osiągała w mieście absolutne szczyty.

Castillo znajdował się w połowie drogi, gdy nad Calle Victoria błysnęło, a wstrząs zdmuchnął mu z głowy kapelusz. Posypały się kolejne bomby, eksplozje rozświetlały niebo, a wkoło zaczęły piać koguty, biorąc je za nadchodzący świt. Powietrze wypełnił pył, na ulicę z brzękiem spadały bliżej nieokreślone metalowe przedmioty. Jakaś kobieta krzyczała, rozległo się ujadanie psów. Castillo znieruchomiał. Co robić? Uciekać? Paść na chodnik? Uzmysłowił sobie, że ma gołą głowę i rozejrzał się za kapeluszem. W końcu go dostrzegł, odwrócony rondem do góry leżał kilka metrów od niego. Nagle zadrżał ze strachu, gorączkowo zlustrował koszulę i spodnie w poszukiwaniu plam krwi, ale ich nie znalazł.

Odetchnął głęboko, uspokoił się i podniósł kapelusz. Jak teraz dostać się do hotelu? Na Calle Victoria na pewno zbierze się tłum, ludzie szukać będą żywych, przekopując w pośpiechu gruzowisko, przybędzie wojsko, policja, karetki ze światłami zasłoniętymi niebieskim papierem, maskującym je przed samolotami zwiadowczymi Franco. No i urzędnicy z jakichś ważnych, lecz nikomu nieznanych instytucji, których jedynym celem było sprawdzanie czyichś dokumentów, co prowadziło do stwierdzenia w nich braku koniecznej pieczątki, o której nikt nie słyszał. Dla Castillo była to perspektywa przerażająca. Postanowił więc wrócić drogą, którą przyszedł. I to był błąd, decyzja z rodzaju tych, które w danej chwili wydają się właściwe, ale okazują się jednak błędne, gdy jest już za późno. Doszedł już niemal do końca uliczki, gdy w ciemności rozległ się głos.

– Ty, camarada.

Castillo znieruchomiał. Z cienia wyszło dziecko z karabinem. Dokładnie zlustrowało Castilla – ciężki płaszcz, szaroniebieski garnitur, biała koszula, krawat, może to jeden z bogatych sympatyków Franco uwięzionych w mieście przez wojnę.

– Dokumenty – powiedziało dziecko. Castillo po chwili zauważył, że to wcale nie dziecko. Niski i ciemny chłopak miał z piętnaście lat, ale twarz dziecka. Stopy owinął szmatami.

Wyciągając paszport i przepustki, Castillo zapytał:

– Kim pan jest?

– Strażnikiem tej ulicy.

Castillo podał dokumenty. Strażnik, trzymając je do góry nogami, udawał, że czyta.

– To pana dokumenty? – zapytał.

– Tak.

Co nie było prawdą.

– Jest pan szpiegiem?

– Nie, oczywiście, że nie.

Kolejne kłamstwo.

Strażnik próbował podjąć decyzję, Castillo wyraźnie to widział. Minęło kilka bardzo długich sekund, a potem strażnik zakomunikował:

– Zabiorę pana do oficera.

– Bardzo proszę – odparł Castillo. – Którędy?

Niemal mu się udało. Strażnik się zawahał, bo Castillo pięknie to rozegrał – jego pewny siebie głos delikatnie sugerował, że oficerowi może się nie spodobać takie postępowanie. Ostatecznie jednak strażnik oznajmił:

– Zabieram pana, to blisko.

Postanowił być uprzejmy, na wypadek gdyby człowiek okazał się kimś ważnym.

Szli piętnaście minut, po czym stanęli przed wejściem dla personelu hotelu Palace, największego hotelu w Europie, który zamieniono na szpital. Przed wojną większość pielęgniarek w mieście stanowiły zakonnice, które uciekły na terytorium okupowane przez Franco, i oddziały szpitalne obsługiwały obecnie prostytutki – z długimi czarnymi odrostami, bo woda utleniona potrzebna była do dezynfekowania ran.

Strażnik poprowadził Castilla schodami w dół, jeden poziom, potem drugi, do pokoju, który kiedyś stanowił części kuchni, w powietrzu wciąż unosił się zapach tłuszczu i skwaśniałego wina. Kiedy oczy przyzwyczaiły się do ciemności – po dwóch stronach stołu stały świece, w mieście prąd włączano tylko od czasu do czasu – Castillo zobaczył stojących ludzi. Zajął miejsce na końcu kolejki, a żołądek ścisnął mu strach, ponieważ człowiek siedzący przy stole miał na sobie cywilne ubranie i okulary. Oficer? Oficer czego?

Castillo przybył do Madrytu osiem dni wcześniej. Pojechał nocnym pociągiem z Paryża do Tuluzy, potem samolotem Air France przyleciał do Barcelony. Stamtąd zabrał się z brytyjskimi ochotnikami chcącymi walczyć po stronie Republiki. W ten sposób znalazł się na wiekowej ciężarówce bedford, drżąc o życie, bo auto było tak stare, że uruchamiano je korbą. Tym oto sposobem do Madrytu dowieźli go robotnicy stoczniowi z Liverpoolu. Do miasta prowadziła jedyna przejezdna wtedy droga, kontrolowana przez Brygady Międzynarodowe, którą poruszać się można było wyłącznie nocą ze względu na bombardowania. Jechali szybko, bez świateł. Po dwóch postojach na naprawy i jednej złapanej gumie dotarli w końcu do stolicy, a Castillo znalazł pokój w hotelu Florida.

W pokoju stało jedno łóżko i mieszkało czterech gości. Dwóch z nich, francuskich dziennikarzy, spało w łóżku, a pozostałych dwóch, polski Żyd, który nie wyjaśnił właściwie, po co siedzi w Madrycie, i Castillo – na podłodze. Pocisk artyleryjski, który uderzył w pokój nad nimi, wyrwał w suficie dziurę, zasłonięto ją kawałkiem kartonu ozdobionym napisem „Sztuka według Franco”.

Castillo przyjechał do Hiszpanii z własnej inicjatywy, z fałszywymi dokumentami, ponieważ był pracownikiem hiszpańskiej ambasady w Paryżu, więc nigdy nie pozwoliliby mu zrobić tego, co właśnie robił. Dlatego jego dokument, na nazwisko Cruz, został mu dostarczony przez profesjonalnego paryskiego fałszerza. Barman w kafejce, do której często zaglądał, wysłał go do pewnego pracownika hoteliku w Marais, który z kolei znał godnego zaufania fałszerza, czyli „szewca” w paryskim żargonie przestępczym. Przy takiej liczbie emigrantów napływających do Francji z wszystkich stron „szewski” interes kręcił się, aż miło.

Castillo powinien był w zasadzie szukać pomocy wśród paryskich dyplomatów – niektórzy z pewnością znali odpowiednich ludzi w Madrycie – ale sytuacja w ambasadzie była niezwykle skomplikowana. Po nieudanym zamachu stanu przeprowadzonym przez Franco i jego generałów w tysiąc dziewięćset trzydziestym szóstym pracownicy ambasady mieli zadeklarować swoją lojalność dla wybranego zgodnie z prawem rządu Republiki Hiszpańskiej lub zrezygnować. Niemal wszyscy zostali, ale tylko nieliczni faktycznie byli lojalni wobec Republiki. Pozostali sprzyjali Franco, mądrość jednak nakazywała siedzieć cicho i czekać, kto wygra. Tak więc trudno się dziwić, że z myślą o przyszłości od czasu do czasu spotykali się na pogawędkę z paryskimi agentami generała.

Dlatego, gdy okazało się, że jego własna agentka w Madrycie, o pseudonimie Dalia, wpadła w tarapaty, nie miał się do kogo zwrócić, bo wiedział, że jeśli w ambasadzie dowiedzą się o jej kłopotach, to wiadomość pójdzie w świat. Jeden wewnętrzny głos odradzał mu wyjazd do Madrytu, ale inny, głębszy, przekonał go do podróży, więc udał się na południe – nie mógł zostawić jej własnemu losowi, zwykła ludzka przyzwoitość nakazywała mu działać, a poza tym Castillo trochę się w niej podkochiwał. Jak wszyscy zresztą.

Dalia nie była klasyczną pięknością, mimo to jej uroda była uderzająca – ludzie nie mogli oderwać wzroku. Jej było to obojętne. Ta niezależna kobieta po czterdziestce, trudno jednak powiedzieć ile dokładnie, potrafiła być prawdziwie czarująca lub szorstka, ponadto niczego się nie bała. Ale żadna z tych cech nie uratowałaby jej w razie aresztowania. Albo, co gorsza, przesłuchania. Castillo zdecydował więc, że nie może do tego dopuścić. Nie miał natomiast pojęcia, kto może na nią polować i z jakiego powodu. Wiedział jedynie, że polityczne prądy hiszpańskiej wojny domowej bywały niezwykle gwałtowne, a Dalia została przez nie porwana. Jednak on ją uratuje.

Biedny Castillo – nigdy nie było mu pisane mieć tajnego agenta. Przed wojną pracował jako kustosz w Prado, hiszpańskim muzeum narodowym, w dziale malarstwa dziewiętnastowiecznego – jeśli chodzi o Prado, właściwie można powiedzieć, że to sztuka nowoczesna. W momencie, gdy wybuchła wojna, przebywał akurat w Paryżu, próbując ustalić pochodzenie portretu pewnego księcia, który ofiarował jego muzeum pewien zamożny arystokrata. Tego gorącego dnia, po pracowitym popołudniu w Bibliothèque Nationale, wrócił do swojego hotelu i odebrał telefon od przyjaciela z Madrytu: nie wracaj, chcą rozstrzeliwać intelektualistów. Castillo pozostał więc we Francji, ale miesiąc później, osamotniony w obcym mieście, z niknącymi w oczach oszczędnościami i chcąc okazać jakoś swoje poparcie dla Republiki, udał się do ambasady i zapytał drugiego sekretarza, czy może jakoś pomóc.

To, co nastąpiło później, zupełnie go zszokowało. Molina, drugi sekretarz, zaproponował mu pracę w pobliskim biurze działającym pod niewiele mówiącą nazwą Oficina Técnica – czyli Biuro Techniczne – którego zadaniem był zakup broni dla Republiki na rynku międzynarodowym. To ma być praca dla kustosza muzeum? Wkrótce jednak Castillo dowiedział się, że jego poprzednik był ginekologiem z Barcelony, natomiast nowy dyrektor propagandy to reżyser filmów surrealistycznych – Buñuel. W sytuacji wojennej Republika musiała improwizować – wykształceni i prawdopodobnie lojalni ochotnicy byli mile widziani, zatrudniani i zachęcani do nieszczędzenia wysiłków.

Trzy miesiące później pewna nieznajoma, wkrótce znana już jako Dalia, pojawiła się w bistro, gdzie Castillo jadał lunch, i bez słowa wyjaśnienia przysiadła się do niego. Nie przedstawiła się, powiedziała po prostu, że jest hiszpańską patriotką i ma tajne informacje, które mogą pomóc wygrać wojnę.

– A nazywa się pani…? – zapytał Castillo.

Ale ona wzruszyła tylko ramionami i podała mu imię. Wzruszenie ramion oznaczało, że imię nie jest prawdziwe. Bardzo dobrze, powiedział Castillo, takie informacje powinien przekazywać pułkownikowi Zaguanowi, który, no, zajmuje się tego typu sprawami.

– Nie, jemu nie – odparła nieznajoma. – Nie ufam mu.

Rzeczywiście, pojawiały się pewne wątpliwości co do Zaguana, dyrektora biura ambasady do spraw tajnych służb, znanych jako SIM, ale nigdy nie wypowiadano ich głośno. Castillo obiecał więc porozmawiać z którymś z dyplomatów, ale i na to się nie zgodziła. Oznajmiła, że informacje przekaże wyłącznie Castillowi, a on musi zdecydować, komu może zaufać.

– Dlaczego wybrała pani mnie? Skąd w ogóle wie pani, kim jestem?

– Ja sporo wiem – odparła z zawadiackim uśmiechem.

I Castillo się poddał.

Ona zaś, zadowolona ze zwycięstwa, otworzyła torebkę i wyciągnęła niezaklejoną kopertę, którą następnie mu wręczyła. W lewym górnym rogu Castillo dostrzegł adres: Hotel Lutetia w Szóstej Dzielnicy. Włożył kopertę do wewnętrznej kieszeni marynarki i zaproponował kobiecie kieliszek wina.

– Następnym razem – odparła, po czym, z tym samym zawadiackim uśmiechem, pożegnała się, wstała i opuściła bistro.

Po powrocie do biura Castillo zajrzał do koperty – nie zdziwiłoby go wcale, gdyby kobieta okazała się zwykłą wariatką, która przyniosła mu garść bezwartościowych wycinków z gazet. Ale nie. Znalazł zapisane na maszynie trzy kartki hotelowego papieru. Była to lista niemieckich nazwisk wraz ze stopniami wojskowymi, podzielona na cztery grupy: Piloci, Załoga samolotu, Obsługa naziemna, Kierownictwo. Miał w swoich rękach dane przynajmniej części Legionu Condor, w którego skład wchodziły niemieckie myśliwce i bombowce wysyłane do Hiszpanii przez Hitlera. Stanowiły w pełni zorganizowane siły lotnicze dla faszystów Franca.

Dziesięć minut później siedział już w ambasadzie u Moliny. Dyplomata zajmował narożny gabinet z dwoma oknami, jako drugi sekretarz ambasady był zahartowanym zawodowcem, a binokle oraz bródka w stylu francuskim zdecydowanie to potwierdzały. Formalnie rzecz biorąc, był drugą najważniejszą osobą w ambasadzie, ale faktycznie to on zarządzał – ambasador był raczej niedostępny i trudny w kontakcie, klasyczny biurokrata, który dba o to, by nikt nie wiedział, co myśli. Jego polecenia personelowi przekazywał Molina, który ewentualnie też sam je wydawał, pozwalając innym myśleć, że pochodzą od ambasadora.

Castillo opowiedział Molinie o kobiecie w bistro, potem wręczył mu kopertę. Molina, jak zawsze, bez pośpiechu założył binokle i zagłębił się w lekturze. Na koniec orzekł:

– Wygląda autentycznie.

Castillo poczuł ulgę. Ufał Molinie, był niemal jego kolegą i nie chciał w jego oczach wyjść na naiwniaka.

– I co teraz?

– Powinienem się skontaktować z dowództwem w Walencji – odparł Molina. Ponieważ oblężenie Madrytu wciąż postępowało, rząd Republiki przeniósł się na wybrzeże. – Tam są ludzie, którzy będą wiedzieli, co z tym zrobić. I może lepiej, żeby te informacje otrzymali ode mnie, bo jeśli dowiedzą się o pana istnieniu, będą naciskać na więcej, a ten nacisk raczej się panu nie spodoba. Gdyby natomiast informacje się nie potwierdziły… gdyby to była tylko jakaś gra, rozumie pan, wtedy znajdzie się pan w kręgu podejrzeń, co może się okazać o wiele bardziej uciążliwe. – Na chwilę przerwał i zamyślił się. – Ale z drugiej strony, to pana zasługa, więc jeśli pan woli…

– Nie, ależ nie – odparł z emfazą Castillo.

– I bardzo dobrze, przynajmniej tak uważam. W każdym razie, Castillo, proszę absolutnie nikomu o tym nie wspominać, ponieważ nie wiemy, kim jest ta kobieta i… – Molina przerwał, po czym dodał: – Bo to może również być coś w rodzaju przynęty, próba zdobycia naszych tajemnic. Rozumie pan?

Castillo pokiwał głową. Owszem, rozumiał, ale z całego serca wolałby nie rozumieć. Ta straszna wojna go zniszczy. Był przecież zwykłym kustoszem, a nie handlarzem bronią, a już na pewno nie szpiegiem. W piersi poczuł strach, który ściskał go swoimi wrednymi, silnymi paluszkami, zrobił więc pierwszy z wielu, jak się spodziewał, głębokich oddechów. Pogawędził z Moliną jeszcze przez chwilę i wrócił do swojego gabinetu w Oficina Técnica.

W końcu jednak ją odnalazł. Zaczynał już myśleć, że sprawa jest beznadziejna, gdy nagle, po sześciu dniach w Madrycie, znalazł ją. Jej prośba o ratunek przysłana została na barowej serwetce zapisanej grubym ołówkiem, dostarczona przez amerykańskiego korespondenta zagranicznego, który przyjechał do Paryża z Madrytu.

– Jest w tarapatach – poinformował Amerykanin. – Mam nadzieję, że potrafi jej pan pomóc.

– Gdzie ona jest?

Korespondent zacisnął usta, powoli kręcąc głową, jakby mówił: A kto to wie?

– Wciąż w drodze, z tego co wiem, ale jeśli dotąd nie znalazła bezpiecznej mety, to obawiam się…

– W takim razie może być wszędzie – powiedział Castillo z nutą rozpaczy w głosie.

– Dała mi pewne nazwisko, to Francuz, nazywa się Tarbot, z nim może się pan skontaktować. Jest przywódcą związków zawodowych w Lyonie, współpracuje ze związkami w Madrycie – kupują w Europie ambulanse, przewożą je do Francji i potem do Hiszpanii. Tam, w Lyonie, są bardzo zaangażowani w sprawę – La Causa, rozumie pan, w walkę z faszystami.

– No tak, czytam przecież gazety.

– Lyońscy włóczędzy próbowali stworzyć jednostkę Brygad Międzynarodowych. Ale Brygady ich nie chcą.

– A jak można znaleźć tego… Tarbota?

– Jest zwykle tam, gdzie obcokrajowcy, turyści, dziennikarze i tak dalej. W „Chicote” i „Molinero”, to bary na Gran Via. Tam go pan spotka, proszę pytać barmanów.

I tak też Castillo postąpił, kiedy już znalazł się w Madrycie. Od razu wiedzieli, o kogo mu chodzi.

– A, tak, Tarbot, wielki facet z bliznami na twarzy, brak mu kilku palców. Powinien się tu zjawić za jakiś czas.

– Był tu wczoraj, ale tylko na chwilę.

– Ktoś mówił, że widział go w Barcelonie.

– A nie ma go tu? Przysiągłbym, że go widziałem. Albo nie, chyba jednak nie.

– Słyszałem plotkę, że załatwił go snajper.

Ukrywający się zwolennicy Franco lubili od czasu do czasu strzelić z okna, gdy myśleli, że nic im nie zagrozi. Zabijali kilka osób dziennie.

Aż wreszcie pewnego popołudnia, gdy Castillo czytał przy barze gazetę, podszedł do niego ktoś i zagaił dość słabym hiszpańskim.

– Słyszałem, że mnie szukasz.

Castillo opowiedział Tarbotowi o amerykańskim korespondencie, wymienił imię Dalia i opisał ją. Tarbot zadał mu kilka pytań, Castillo próbował powiedzieć jak najmniej, wyjaśnił, że Dalia to dawna znajoma z Paryża. Naprawdę nie wiedział, dlaczego wyjechała do Madrytu.

– A, tak, przyjeżdżają, przyjeżdżają – skomentował Tarbot, wzruszając ramionami. Trudno zgadnąć, po co, dodał w myślach. – W każdym razie dam ci adres. Była tam, ale wiesz, jak jest, wszyscy są w ciągłym ruchu.

Jednak zastał Dalię pod wskazanym adresem. Mieszkała na strychu budynku, który nieźle ucierpiał od bombardowań. Niegdyś była to okazała posiadłość, dziś brakowało połowy fasady – miejsce nie do mieszkania. Kiedy ją zobaczył, wzdrygnął się. Dalia, którą znał, była modną kobietą, świetnie ubraną i zadbaną, opanowaną i pewną siebie. Dalia ukrywająca się na strychu zbombardowanego domu była brudna, z pewnością nie myła się przez długi czas. Skaleczyła się w dłoń, którą owinęła przepiękną chusteczką.

Castillo poczekał, aż się ściemni, wrócił do hotelu i z pomocą brzytwy wyciął podszewkę swojego płaszcza, a następnie wyciągnął komplet dokumentów przygotowanych przez paryskiego szewca. Potem kupił obiad – soczewicę z czosnkiem, niewielką ilością oleju i małym kawałkiem chleba, bo to w tym czasie jadało się w Madrycie – owinął go w gazetę i wrócił do zrujnowanego domu. Dalia zmiotła jedzenie w mgnieniu oka.

– Tu masz dokumenty – powiedział Castillo, gdy skończyła posiłek. – Będziesz musiała przenieść swoje zdjęcie paszportowe, poradzisz sobie?

– Masz klej?

– Tak. Dokładnie taki, jaki polecił mi człowiek od dokumentów.

– Więc sobie poradzę.

– A tu jest bilet kolejowy, z Barcelony do Perpignan. Do Barcelony musisz się dostać sama.

– Są taksówkarze, którzy świadczą takie usługi za odpowiednią cenę.

Castillo sięgnął do kieszeni i wręczył Dalii gruby plik banknotów, peset i franków.

– Mam nadzieję, że starczy dla taksówkarza i na bilet do Paryża.

– Jeszcze zostanie – stwierdziła Dalia. – Znam bezpieczne mieszkanie, w którym mogę się doprowadzić do porządku, kiedy mnie już na to stać.

– To dobrze.

Kiwnęła głową.

– Pojedziesz ze mną? – zapytała po chwili.

– Nie, w środę mam samolot z Barcelony do Tuluzy, jutro muszę znaleźć transport do Barcelony.

Spojrzała mu w oczy.

– Nigdy nie zdołam ci podziękować… nie musiałeś…

– Ktoś musiał, Dalio, więc zrobiłem to ja.

– Narażasz się na niebezpieczeństwo.

– No cóż, udało się. Muszę jeszcze tylko wrócić dziś do hotelu i po wszystkim.

Opuścił strych kilka minut później i poszedł drogą na skróty.

W piwnicy hotelu Palace Castillo czekał na końcu długiej kolejki mężczyzn i kobiet, niewyraźnych figur rysujących się w świetle dwóch świec. Przy stole siedział mężczyzna ubrany po cywilnemu, w okularach, którego strażnik nazwał oficerem. Kolejka posuwała się powoli, ale teraz przyspieszyła – oficer odesłał kilku kolejnych mężczyzn, zaledwie zerkając w ich dokumenty. Najwyraźniej wykonywał tę pracę od dłuższego czasu i był w niej dobry, a na pewno skuteczny. Następny był Castillo. Przy stole stał teraz przystojny młody człowiek, wyjaśniając coś rozwlekle, nachylał się i mówił półgłosem, więc Castillo nie słyszał słów. Ale słyszał ton – wysoki, błagalny. Oficer uniósł dłoń, dając sygnał, że wystarczy, i młodzieniec urwał w pół słowa. Wyprostował się, jakby czekając na wyrok.

Na stole stał srebrny dzwonek przypominający odwróconą filiżankę, widuje się takie w hotelowych recepcjach, służą do wezwania boya, który wniesie bagaż na piętro. Oficer wyciągnął rękę, zawahał się, po czym nacisnął dzwonek. Rozległ się pojedynczy, głuchy dźwięk. Dzyń. Dzwonek był zdecydowanie stary. A może nie tyle stary, ile zużyty. Po chwili ukazał się olbrzym z bujną brodą i przebiegłym wzrokiem, otarł się o Castilla w drodze do stołu. Gdy przechodził, Castillo wyczuł zapach gnijącej cebuli. Olbrzym wziął chłopaka za łokieć, szepnął mu coś do ucha i go odprowadził. Miał wielki rewolwer zatknięty za pasek spodni.

Gdy Castillo czekał na pozwolenie oficera, by podejść – dłoń odwrócona do góry i przywołujący ruch palca wskazującego– pojawił się strażnik i położył na stole paszport Cruza i przepustki. Oficer się nie spieszył, przytrzymał paszport przy jednej ze świec, tak by móc odczytać dane. Gdzieś z góry, może przy wejściu dla personelu, dobiegł odgłos pojedynczego strzału. Oficer jakby tego nie zauważył. Kiedy skończył czytać, odłożył dokument i spojrzał na Castilla.

– Towarzysz Cruz?

– Tak. – Na czas się powstrzymał, bo w pierwszym odruchu chciał powiedzieć: „Tak jest”. Oficer był młodszy, niż mu się wydawało, gdzieś przed trzydziestką, miał na sobie tani garnitur i okulary w drucianych oprawkach.

– Jesteście dobrze ubrani, prawda? – zauważył. – Gdzie się zatrzymaliście, towarzyszu?

– W hotelu Florida.

– A po co przyjechaliście do Madrytu?

– Moja matka jest chora i nie może tu kupić lekarstwa, więc przywiozłem je z Walencji.

– Czy matce nie byłoby lepiej razem z wami w Walencji?

– Nie chce wyjechać. Przeżyła tu całe życie i całym sercem jest za Sprawą. Nie może walczyć na froncie, ale walczy, pozostając w Madrycie.

– A wy, towarzyszu? Też jesteście oddani Sprawie?

– Jestem, ale żeby zarobić na życie, muszę być w Walencji.

Oficer przysunął do siebie drewnianą skrzynkę. Być może należała kiedyś do biblioteki, były na niej litery RIV-STO, ale teraz znajdowały się w niej kartki papieru. Oficer przeglądał je, aż doszedł do C.

– Nie jesteście Alberto Cruz, prawda? – zapytał.

– Nie, Carlos.

– Bardzo dobrze, towarzyszu Carlosie, proszę o płaszcz, wyciągnijcie wszystko z kieszeni i połóżcie na stole.

Castillo wykonał polecenie. Kiedy jego rzeczy leżały już na blacie, zauważył, że oficer wywrócił płaszcz na lewą stronę.

– O, jaka szkoda – skomentował. – Chyba rozerwaliście podszewkę. Nie, nie, zaraz, widzę, że została wycięta. – Spojrzał na Castilla i dodał: – Czy jest coś, co chcielibyście mi powiedzieć? Żeby się wytłumaczyć?

– Taka już była, gdy kupiłem ten płaszcz.

– Ach tak, oczywiście.

Kiedy oficer nacisnął dzwonek, Castillowi zadrżały nogi. Bał się, że może upaść. Nie, Boże, pomóż mi, pomyślał. Za nim stała starsza kobieta o siwych włosach, usłyszał, jak na dźwięk dzwonka głośno wciągnęła powietrze. W końcu ukazał się olbrzym, a kiedy wziął Castilla za łokieć, obezwładnił go zapach gnijącej cebuli.

– Bądź mężczyzną – szepnął mu do ucha.

Poprowadził go dwa piętra wyżej, potem wyszli przez drzwi dla personelu. Castillo zobaczył na ziemi zwłoki przystojnego chłopaka. Upadł do przodu, ale Castillo i tak widział jego twarz.

Olbrzym wydał polecenie.

– Na kolana, towarzyszu.

W ostatniej chwili Castillo pomyślał o dawnej kochance.

Paryż, 22 grudnia 1937 roku. Cristián Ferrar po drodze do domu z firmy Coudert Frères zatrzymał się w piekarni na maleńkiej uliczce Grégoire de Tours i kupił bagietkę do kolacji. Potem w sklepie naprzeciwko wziął gruby plaster pomarańczowego sera Mimolette, kiełbaskę czosnkową, puszkę karczochów i butelkę taniego bordeaux. Kiedy właścicielka pakowała produkty w gazetę – zauważył, że była to prawicowa „Le Journal” – skrzywiła się, wyrażając złość i niesmak.

– Słyszał pan, monsieur? Pracownicy metra chcą strajkować w święta Bożego Narodzenia, przez cały tydzień.

– Podejrzewam, że dostaną nowy kontrakt. Na ostatni moment jak zwykle.

– Może pan sobie coś takiego wyobrazić!

– Będzie pani musiała zamknąć sklep?

– Nie, nie, mieszkam niedaleko. Ale mimo wszystko…

– No, to nie będzie tak źle.

– Oj, źle, źle. Bonsoir, monsieur. Proszę nie zmarznąć.

– Bonsoir, madame.

Ruszył w kierunku domu, odrywając kawałek bagietki i unosząc go do ust. Było zimno. Zimno i wilgotno, na dodatek wiał lekki, ale przenikliwy wiatr, paryska specjalność. Przenikał przez ubranie i dobierał się do duszy. Wzdrygnął się i przyspieszył, wszedł na plac Saint-Sulpice i minął kościół Świętego Sulpicjusza. Kierował się do domu, do swojego azylu. Cieszył się na spokojny wieczór. W pokoju, który służył mu za gabinet, miał wygodny fotel, napali w kominku węglem, usiądzie przy ogniu, narzuci na ramiona ciepły koc i poczyta Roberta Byrona, The Road to Oxiana, sącząc wino i paląc gitanes’y.

Dorastał w pokojach, w których słychać było zegary.

Miarowe tykanie tworzyło specyficzną ciszę, która stanowiła idealne tło dla życia rodziny Ferrarów. Jego ojciec był zagubioną duszą, nadmiernie delikatnym i małomównym mężczyzną oddanym filatelistyce. Z czasów barcelońskich, czyli pierwszych dwunastu lat swego życia, Ferrar pamiętał ojca siedzącego przy biurku w swoim gabinecie i pochylającego się nad oprawionym w skórę klaserem. Drżącą w ręku pęsetą próbował wsunąć za przezroczystą folię jakiś znaczek z Beczuany czy z Fidżi warty trzy pesety z hakiem.

Matka Ferrara w pewnym sensie niewiele się od niego różniła. Codzienna egzystencja zawsze była dla niej trudna; gdy zwracała uwagę służącej, ta nigdy jej nie słuchała. Kochała swoje dzieci – Cristiána, jego bogobojną starszą siostrę i dwóch młodszych braci, dwa diabły wcielone – ale nie potrafiła sobie z nimi poradzić. W obliczu problemu stawała się słaba i bezbronna. Ale miała, podobnie jak ojciec, swoją obsesję – wierzyła, że jej rodzina, rodzina Obrero, mogła się poszczycić szlacheckim pochodzeniem – maleńki listek przyczepiony do wygasłej gałęzi królewskiej linii rodu Bourbonów-Braganzów. Może i wygasłej, jak twierdzono w Almanachu Gotajskim, ale istniała garstka hiszpańskich książąt, którzy nadal używali tytułu. I do nich właśnie matka pisywała listy.

Nikt na nie nigdy nie odpowiadał, ale były przepięknie skomponowane – pomagała bogobojna siostra Cristiána – więc może, pewnego dnia… Nadzieje señory Ferrar opierały się na żółtej paczce listów, obwiązanej wyblakłą wstążką, pozostawionej jej przez prababkę. Dotyczyły pewnej hiszpańskiej księżnej, potomkini Mariany Victorii, infantki Portugalii, która w osiemnastym wieku została poślubiona – małżeństwo zaaranżowano – włoskiemu hrabiemu. On miał trzy lata, ona czterdzieści sześć, więc z małżeństwa nie narodziły się dzieci. Ale w listach prababki znalazła się informacja, że księżna w swojej burzliwej młodości potajemnie wyszła za mąż i urodziła córkę, od której wywodzi się ród señory Ferrar.

Tymczasem ktoś musiał przecież prowadzić dom tej przemiłej i nieco zwariowanej rodziny, i tym kimś była matka señory Ferrar, a babcia Cristiána, jego ukochana Abuela. To ona pilnowała, by codzienne sprawy zostały należycie załatwione i chroniła rodzinę przed katastrofą. Mieszkała z nimi od zawsze, a i teraz, w wieku siedemdziesięciu siedmiu lat, rządziła niepodzielnie w ich domu w Louveciennes, nad Sekwaną, niedaleko Paryża, gdzie rezydowali rodzice Cristiána, jego siostra i kuzynka. To właśnie Abuela podejmowała najważniejsze decyzje mające wpływ na życie Ferrara.

– Musimy wyjechać – oznajmiła pewnego dnia rodzinie przy kolacji. – Jeśli zostaniemy w Hiszpanii, czeka nas katastrofa.

I tak wyjechali nocnym pociągiem do Paryża, rozpoczynając życie emigrantów.

W Barcelonie w ostatni tydzień lipca obchodzi się Semana Tragica, Tragiczny Tydzień, dla upamiętnienia rozruchów, zapoczątkowanych klęską armii w Maroku w 1909 roku, po której powołano do wojska robotników katalońskich. Miastem zawładnął tłum, spalono pięćdziesiąt kościołów, a w czasie represji, które potem nastąpiły, rozstrzelano dwieście osób. Ojciec Cristiána, wtedy młody człowiek, właśnie ukończył uniwersytet w Salamance i koledzy namówili go, by przyjął stanowisko stażysty w Ministerstwie Sprawiedliwości. Kiedy wybuchły zamieszki, minister zbiegł, ratując życie – anarchistom nie podobała się jego polityka, więc postanowili go zabić, a pozbawieni tej przyjemności rzucili się na jego podwładnych. W nocy dziesiątego lipca, na tle odgłosów strzelaniny, drzwi rodziny Ferrarów wysmarowano krwią. Dlatego, gdy Abuela ogłosiła przy kolacji swoją decyzję, nikt nie zaprotestował. Życie w tym mieście oraz, jak twierdziła Abuela, w Hiszpanii w ogóle stało się niebezpieczne – mogą wyjechać lub zginąć.

Dwa dni później wsiedli do pociągu. Cristián miał dwanaście lat i nigdy nie zapomni tej podróży. Tak nagły zwrot w ich życiu wstrząsnął nimi do głębi – nikt się nie odzywał, wszyscy zadawali sobie typowe pytania emigrantów: Gdzie zamieszkamy? Jak przeżyjemy? Co z nami będzie? Z czasem poznali oczywiście odpowiedzi, bo rodzina całkiem dobrze się zaadaptowała do nowych warunków. Po trzech tygodniach intensywnego kursu francuskiego Cristiána zapisano do Lyceé Charlemagne w pobliżu stacji metra Saint-Paul.

Trzy tygodnie? Ta gwałtowna zmiana w jego życiu, spowodowana nieszczęściem, była pierwszym krokiem na drodze do przyszłego sukcesu Ferrara. Najstarszego syna zawsze uważano za zdolnego chłopca, był dobrym uczniem, jezuici go chwalili, przy kolacji potrafił odpowiedzieć na wszelkie pytania, dużo czytał. Jednym słowem, inteligentny młody człowiek. Abuela mówiła o nim „błyskotliwy”, ale ona była babcią, a która babcia nie jest dumna z wnuka? W rzeczywistości jednak Ferrar był utalentowany i niezwykle inteligentny, nauczyciele w liceum poświęcali mu więc wiele uwagi.

Dziesięć lat później, gdy kończył Faculté de Droit, wydział prawa na Sorbonie, potrafił czytać i mówić po francusku, włosku, portugalsku – nie lada sztuka! – angielsku i niemiecku, radził sobie także z rumuńskim i serbsko-chorwackim. Znalazł się w pierwszej piątce studentów na roku i został zatrudniony przez firmę Coudert Frères. Była to pierwsza rozmowa kwalifikacyjna, jaką odbył. W wieku lat dwudziestu dziewięciu został młodszym wspólnikiem, a sześć lat później starszym wspólnikiem.

6 stycznia 1938 roku. Biura Coudert Frères mieściły się w pięknym, starym budynku przy Polach Elizejskich numer 52. Ekskluzywny adres dla ekskluzywnej klienteli. Na liście można było znaleźć takie nazwiska jak Whitney, Drexel, Guggenheim, Vanderbilt, Gulbenkian, Wanamaker i wiele innych. Wnętrza przypominały jednak styl biura nowojorskiego – piękne, solidne stare meble, a więc proste biurka i szafy na dokumenty, wysłużone fotele na kółkach i wyłącznie ciemna, skrzypiąca pod butami podłoga. Brak nawet cienia pretensjonalności dobrze świadczył o kancelarii – firma z tradycjami, o ustalonej pozycji. Mówiono, że już w drzwiach dawało się wyczuć w powietrzu prawniczą wersję aury „uczciwości.”

Gabinet wspólnika zarządzającego, George’a Barabeego, nie był wyjątkiem, jedyną jego dekorację stanowił grupowy portret ośmiu wspólników Couderta z 1889 roku, kiedy to obchodzono dziesięciolecie założenia kancelarii w Nowym Jorku. Przedstawiał czterech siedzących prawników i czterech stojących za nimi, w większości z zarostem zgodnym z obowiązującym wówczas trendem – bujne bokobrody i starannie przystrzyżone brody – wszyscy niesamowicie sztywni i pełni godności. Portret reprezentował gatunek nazywany żartobliwie „sowy na drzewie”.

Włosy Barabeego były jasne, zwykle potargane, nosił szyldkretowe okulary i mógł się poszczycić postawną sylwetką byłego sportowca – w Princeton grał w futbol amerykański. Po ukończeniu prawa na Uniwersytecie Columbia w 1916 roku został przyjęty w szeregi nowojorskiej palestry, potem, gdy Amerykański Korpus Ekspedycyjny włączył się do wojny, latał myśliwcami nad Francją. Na wewnętrznej stronie prawego przedramienia miał bliznę po oparzeniu – jego samolot oberwał, ale na szczęście udało mu się na czas posadzić płonącego SPAD-a na pastwisku. Po wojnie został w Paryżu i zatrudnił się u Couderta, z czasem został wspólnikiem zarządzającym, które to stanowisko wymagało stałych kontaktów z paryskimi prominentami. Pracę te opisywał jako obowiązek i zarazem przyjemność. Odwiedzał kluby, uczestniczył w oficjalnych kolacjach, raz w tygodniu grywał w squasha z J.J. Wilkinsonem, drugim sekretarzem ambasady amerykańskiej.

Tego wieczoru, 6 stycznia, Barabee siedział wygodnie odchylony w swoim fotelu, z rękami założonymi na karku. W gabinecie było cicho, jeśli nie liczyć dobiegających zza okna klaksonów taksówkarzy, dzień miał się ku końcowi. Był zmęczony, chciał iść do domu i wypić drinka. Ale została jeszcze jedna sprawa, którą należało załatwić dziś. Siedzący naprzeciwko niego Cristián Ferrar zapalił papierosa i otworzył przyniesioną ze sobą teczkę.

– Co to za klienci? – zapytał Barabee.

– W tysiąc dziewięćset trzydziestym drugim doradzaliśmy Związkowi Węgierskich Towarzystw Kredytowych w sprawie emisji obligacji. W trzydziestym trzecim, pod dojściu Hitlera do władzy, jeden z członków, mały prywatny bank z Budapesztu, First Danubian Trust, zatrudnił nas, bo przewidywał kłopoty w środkowej Europie. Chcieli wiedzieć, czy mogą przenieść firmę do Francji, jeśli siedziba banku pozostanie w Budapeszcie. Nie wierzyliśmy, że Francuzi się zgodzą, ale przyszło nam do głowy nieco inne rozwiązanie i ostatecznie wprowadziliśmy je w życie, a mianowicie został utworzony francuski holding. Dlatego budapeszteński bank kontrolowany jest z Paryża, holding jest pełnym właścicielem i chroni go przed ewentualnym przejęciem przez rząd węgierski, gdyby sytuacja przyjęła taki właśnie niekorzystny obrót.

– Zasadniczo sytuacja przybiera niekorzystny obrót w całej Europie. A więc to mały, prywatny bank – rodzinny interes, jak sądzę?

– Zgadza się. Właścicielami są dwaj bracia Polanyi – szlachta węgierska, jeden jest hrabią, dyplomatą w poselstwie węgierskim w Paryżu – oraz ich siostra, która wyszła za niejakiego Belesza.

– I?

– Jednym z klientów banku był duży hotel w pobliżu budapeszteńskiego dworca kolejowego. Kiedy stało się jasne, że hotel bankrutuje, postanowili go kupić. To było w październiku trzydziestego siódmego. Potem jednak Belesz nagle zmarł – wypadek na polowaniu, postrzelił się, przechodząc przez ogrodzenie. Jego dzieci, dla braci Polanyi siostrzenica i siostrzeniec, odziedziczyły w równych częściach jego udział w holdingu, który kontroluje bank.

– Kim oni są?

– Obydwoje po czterdziestce, siostrzeniec lubi nocne życie Budapesztu, siostrzenica wyszła za majora armii węgierskiej. Kiedy powstał holding, właściciele uzgodnili, że udziałowcy muszą podejmować decyzje jednogłośnie.

– Dobry Boże. – Barabee westchnął, jakby mówił, że zaczyna rozumieć, w czym problem. – A gdzie w tym wszystkim jest matka?

– Belesz rozwiódł się dziesięć lat wcześniej, w chwili śmierci mieszkał z tancerką z nocnego klubu. Tak więc matka nie jest zaangażowana, ale siostrzeniec i siostrzenica nie mogą dojść do porozumienia.

– No tak… dostali spadek i zaczęli się kłócić. A o co?

– O psy.

– A więc poszło o zwierzęta. Mieliśmy już takie przypadki, w Nowym Jorku reprezentowaliśmy W.C. Fieldsa, kiedy Liga Ochrony Przyrody oskarżyła go o spowodowanie śmierci kanarka „przez tortury”. Kanarek wleciał do mieszkania w trakcie remontu. Fieldsa uniewinniono. No dobrze, o jakie psy chodzi?

– Wyżeł węgierski krótkowłosy, sierść podobna jak u chartów, są brązowe lub rude, z różowo-brązowymi nosami. Świetne psy myśliwskie, ale i bardzo rodzinne. W naszej sprawie mamy trzy, odziedziczone przez rodzeństwo. On chce sprzedać, ona mówi, że je kocha i chce zatrzymać. Facet odmówił głosowania w sprawie sprzedaży hotelu do czasu sprzedaży psów. Reasumując, spółka nie może nic zrobić, a hotel tymczasem ma kłopoty i wierzyciele czekają.

– Czy hrabia Polanyi i jego brat zaproponowali kupno psów?

– Owszem, ale siostrzeniec nie chce pieniędzy. Uważa, że jeśli nie zgodzi się głosować, to uda mu się pozbawić siostrę prawa głosu. Dziś rano skontaktował się ze mną hrabia, opowiedział całą historię i zapytał, jakie możliwości daje tu francuskie prawo.

– Gdzie są te psy?

– Początkowo przebywały w domu Belesza pod opieką służby, ale hrabia ma na Węgrzech zamek, do którego miały zostać zabrane, przypuszczam więc, że są właśnie tam.

Barabee zastanawiał się przez moment, potem przetarł oczy i spojrzał na zegarek.

– Hm… Będziemy musieli zrobić listę możliwych kroków, ale odłóżmy to do jutra. Tutaj? O dziesiątej?

Ferrar skinął głową. Pożegnali się i Cristián wrócił do swojego gabinetu. Jego sekretarka, Jeannette, czekała ubrana w płaszcz.

– Monsieur Ferrar? Kilka minut temu dzwonił niejaki pan Molina z ambasady hiszpańskiej. Zanotowałam numer, jest na pana biurku.

– Dziękuję, Jeannette. Bonsoir.

Usiadł przy biurku, przez chwilę przyglądał się numerowi. Miał co do niego złe przeczucia, ale zaraz się za nie zbeształ. Niech to będzie coś zwyczajnego, pomyślał, jakiś pogrzeb, przyjęcie czy spotkanie w gronie emigrantów. Wykręcił numer, podał swoje nazwisko i recepcjonistka natychmiast go przełączyła.

– Señor Ferrar, dziękuję za tak szybką reakcję. Czy moglibyśmy się spotkać? Na przykład jutro rano?