Erskine Childers

Zagadka piaszczystych ławic: Dziennik tajnej operacji na Morzu Północnym

Saga

Zagadka piaszczystych ławic: Dziennik tajnej operacji na Morzu Północnym
Przełożył
Piotr Carlson
Tytuł oryginału
The Riddle of the Sands
Zdjęcie na okładce: Shutterstock
Copyright © 1903, 2019 Erskine Childers i SAGA Egmont
Wszystkie prawa zastrzeżone
ISBN: 9788726288124

1. Wydanie w formie e-booka, 2019

Format: EPUB 2.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą SAGA Egmont oraz autora.

SAGA Egmont, spółka wydawnictwa Egmont

AUTOR I JEGO DZIEŁO

Życie Roberta Erskine Childersa jest równie pasjonujące jak jego powieść, która właśnie dociera do rąk czytelnika. Urodzony w angielskoirlandzkiej protestanckiej rodzinie, wcześnie utracił rodziców i był wychowywany przez bliskich krewnych. Studiował w ekskluzywnym Trinity College w Cambridge, po czym podjął pracę urzędnika w Izbie Gmin. Pasją życiową Childersa był jednak jachting, a obszarem szczególniejszych zainteresowań Morze Północne oraz zachodnia część Bałtyku.

Niespokojna natura, a może także trudne do rozwikłania meandry lojalności obywatelskiej zawiodły go w 1899 roku na pola bitewne drugiej wojny z Burami. Uczestniczył także w I wojnie światowej gdzie uzyskał awans na stopień majora. W końcowej fazie wojny coraz wyraźniej wpływają na niego separatystyczne, a później także niepodległościowe oczekiwania Irlandczyków. Ich sprawę reprezentuje podczas obrad konferencji pokojowej w Paryżu, a następnie w szeregach Irlandzkiej Armii Republikańskiej. Złożone kwestie formowania nowego rządu irlandzkiego doprowadziły go, we wciąż niejasnych okolicznościach, przed oblicze sądu wojennego, który skazał go na karę śmierci i wyrok ten niemal natychmiast wykonał. Autobiograficzny szkic Childersa z 17 listopada 1922 roku jest ostatnim świadectwem tego mężnego i jak się wydaje prawego człowieka, który znalazl się w „niewłaściwym miejscu o nieodpowiedniej porze”.

Gdy przed stu laty ukazało się pierwsze wydanie Zagadki piaszczystych ławic natychmiast wzbudziło niezwykłe zainteresowanie.

Zadecydowały o tym dwa względy – po pierwsze w klimacie narastających napięć z Niemcami skłoniło do zwrócenia uwagi na narastające przygotowania Niemiec do rozpętania wojny, w tym także do podjęcia działań desantowych na wyspy brytyjskie, po drugie – w kategoriach literackich – zostało przyjęte jako narodziny nowoczesnego thrillera szpiegowskiego i okrzyknięte mianem pierwszej powieści z tego zakresu.

Także dzisiaj czytelnik uzna zapewne tę stronę powieści za ważną i nadzwyczaj interesującą. Ludzie morza, zwłaszcza żeglarze, zwrócą jednak nade wszystko uwagę na znakomite opisy zmagań z żywiołem, który od wieków pociągał, zdumiewał i rzucał wyzwanie, któremu należało okazać szacunek, a przeciwstawić jedynie odpowiednie kwalifikacje. Nie jest to opowieść o morzach południowych, ani wyprawach między majestatyczne góry lodowe Arktyki. Okazuje się jednak, iż opis żeglugi po wodach przybrzeżnych Fryzji (północ Holandii i Niemiec) może być równie fascynująca. Odnajdziemy tu niejeden znakomity i przekonujący przykład dobrej żeglarskiej roboty, która wciąga najbliższego (jedynego zresztą) towarzysza żeglugi, ale budzić musi także podziw czytelnika. Wody pływowe, żegluga po morzu zewnętrznym, a zarazem przemykanie kanałami zalewowymi tworzonymi po wewnętrznej, osłoniętej od morza piaszczystymi wydmami stronie, może, jak się okazuje, być zadziwiająco atrakcyjne.

Michael JR Jose trafnie stwierdził – Childers zna rzemiosło żeglarskie, ma również dar łączenia go z szerszym kontekstem intrygi szpiegowskiej. Obydwa wątki są interesujące – Czytelnik dokona wyboru, który z nich bardziej odpowiada jego potrzebom.

PRZEDMOWA DO ORYGINALNEGO WYDANIA

Na początek – kilka słów o tym, jak powstała ta książka i kto jest jej autorem.

W październiku zeszłego roku (1902) odwiedził mnie mój przyjaciel Carruthers i – odebrawszy ode mnie obietnicę tymczasowego zachowania tajemnicy – szczerze opowiedział całą historię opisaną na tych kartach. Do owej chwili wiedziałem tylko tyle, ile pozostali jego znajomi, czyli że niedawno wziął udział w podróży jachtem z niejakim panem Daviesem i że ta podróż odcisnęła głębokie piętno na jego charakterze i zwyczajach. Na koniec opowieści – która zresztą wywarła na mnie wielkie wrażenie z uwagi na zbieżność tematyki z moimi zainteresowaniami i dociekaniami, a także ze względu na fascynujący przebieg wypadków i wspaniały sposób opowiadania – mój gość dodał, że wszystkie istotne fakty odkryte w trakcie tego rejsu zostały niezwłocznie przedstawione odpowiednim władzom, te zaś, jak sądził, po pewnym okresie urzędowego niedowierzania, częściowo wynikającego z żałosnej nieskuteczności własnych tajnych służb, faktycznie posłużyły się nimi w celu zażegnania poważnego zagrożenia bezpieczeństwa narodowego. Piszę „jak sądził”, gdyż choć nie ulega kwestii, że obecnie zagrożenie to można uznać za odsunięte, to należy wątpić, czy ktokolwiek w ogóle kiwnął w tej sprawie palcem, ponieważ odkryta tajemnica dotyczyła spraw tego rodzaju, w których już najmniejsze podejrzenie z naszej strony mogło skutecznie powstrzymać działanie przeciwników.

W tym momencie całą sprawę odłożono na bok, gdyż ze względów osobistych, których czytelnik się niewątpliwie domyśli, mój gość i pan Davies nie życzyli sobie żadnego rozgłosu. Jednak rozwój wypadków skłonił ich do ponownego rozważenia tej decyzji. Wyglądało na to, że informacje będące w gestii rządu Niemiec, z tak wielkim wysiłkiem i ryzykiem zdobyte i niezwłocznie przekazane władzom, wywarły zaledwie przelotny wpływ na naszą politykę. Dwaj przyjaciele zostali zatem zmuszeni do przyjęcia poglądu, że sprawy bezpieczeństwa narodowego w istocie się zaniedbuje i postanowili swą historię opublikować; w tej właśnie kwestii Carruthers zwrócił się do mnie z prośbą o radę. Poważną trudność stanowił fakt, że w opisywane wypadki był zamieszany niegodnie jakiś – jednak – Anglik, i o ile nie zachowałoby się w postępowaniu niezwykłej ostrożności i taktu, to można było narazić na ból i niesławę niewinne osoby, w tym pewną młodą damę. W rzeczy samej, zaczęły już krążyć rozmaite plotki, zawierające ziarenko prawdy, lecz pogrzebane w masie fałszu.

Zważywszy obie strony zagadnienia, gorąco optowałem za publikacją. Uznałem, że problem osobisty można taktownie zneutralizować, natomiast poddanie wydarzeń pod ocenę zdrowego rozsądku czytelników może – z punktu widzenia interesu publicznego – przynieść jedynie korzyści. Zgodziliśmy się zatem co do wydania tej książki, z tym, że pan Davies był za przedstawieniem jedynie nagich faktów, odartych z ciepłego, ludzkiego kontekstu. Byłem jak najbardziej przeciwny takiemu podejściu, gdyż, po pierwsze – pogłębiłoby to tylko niepewność wywoływaną plotkami, zamiast ją rozwiewać, a po drugie – taka formuła narracji nie zmuszałaby do ostatecznych osądów, co przecież przeczyłoby celom publikacji. Osoby wiążą się tu nierozerwalnie ze zdarzeniami; rozdzielenie tych nici oznaczałoby uniki, skróty i ukrywanie prawdy, robiłoby wrażenie celowo spreparowanego fałszu. W istocie poszedłem jeszcze dalej, nalegając, żeby uczynić tę opowieść tak szczegółową i obfitujacą w realia, jak to tylko możliwe, aby w ten sposób szczerze i uczciwie zainteresować jak najszerszy krąg czytelników, pamiętając przy tym o zachowaniu pewnej ostrożności.

Krótko mówiąc, obydwaj panowie poprosili mnie o pomoc i natychmiast ją otrzymali. Ustaliliśmy, że zredaguję tekst książki; Carruthers miał przekazać mi swój dziennik oraz opowiedzieć dokładniej i ze swego punktu widzenia przebieg tych, jak je nazywali, poszukiwań; Davies miał się spotkać ze mną, przynosząc swoje mapy i szkice, i zrobić to samo. Historia miała być opisana jakby ustami tego pierwszego, z żartami i omyłkami, z jasnymi i ciemnymi stronami tamtych dni, tak jak przebiegały naprawdę. Przyjęliśmy tylko kilka ograniczeń. Rok, w którym to wszystko się działo, nie jest zgodny z rzeczywistością; wszystkie imiona i nazwiska osób są całkowicie fikcyjne; pozwoliłem sobie także na pewne drobne zmiany w celu ukrycia tożsamości angielskich uczestników wydarzeń.

Proszę pamiętać, że ci ludzie żyją teraz wśród nas, i jeśli czytelnik trafi na jakiś fragment napisany niezbyt pewną ręką i słowami nie dość wyraźnymi, to proszę raczej nie winić wydawcy, gdyż ten – bez względu na to, czy temat jest znany, czy nie – woli raczej zmilczeć, niż wypowiedzieć słowo mogące trącić impertynencją.

E.C.
marzec, 1903

ROZDZIAŁ I

LIST

Czytałem kiedyś o ludziach, którzy zmuszeni obowiązkami do długich okresów zupełnej samotności – z wyjątkiem obecności kilku ciemnoskórych służących – ze szczególną starannością dbali o to, by zawsze się przebierać do wieczornego posiłku. Był to dla nich sposób na zachowanie szacunku do samych siebie i przeszkoda w stopniowym osuwaniu się w barbarzyństwo. Znalazłem się chyba w podobnej sytuacji, gdy o siódmej wieczorem, dwudziestego trzeciego września pewnego niezbyt odległego roku, szykowałem wieczorną toaletę w swym pokoju w Pall Mall. Pomyślałem nawet, że data i miejsce jak najbardziej uzasadniają to porównanie, czyniąc je zresztą dla mnie korzystnym; przecież typowy administrator gdzieś na placówce w Burmie, choć mógł być człowiekiem gruboskórnym, ulepionym z nie tak wyrobionej gliny, to jednak blisko obcował z naturą, a ja – cóż, młody człowiek o odpowiednim rodowodzie i stylu, znający właściwych ludzi, należący do właściwych klubów, mający zapewnioną- może i błyskotliwą – przyszłość w Foreign Office, mogłem liczyć na wyrozumiałość z powodu doświadczania uczucia wygodnego poświęcenia. Tak właśnie odczuwałem skazanie na całkowitą samotność w Londynie, we wrześniu, i to mimo starannego śledzenia kalendarza towarzyskiego. Piszę „poświęcenia”, ale ten przypadek był wyjątkowo drastyczny. Każdy wie, że miło jest się poświęcać w rozsądnych granicach, lecz prawdziwą tragedią był fakt, że przekroczyłem już ową granicę. Cieszyłem się słodyczą samotności w coraz większym stopniu już od połowy sierpnia, kiedy to znajomości były wciąż świeże i pełne sympatii. Wiedziałem dobrze, co ominęło mnie na przyjęciu w Morven Lodge. Lady Ashleigh sama dała temu wyraz w możliwie najuprzejmiejszy sposób, odpowiadając na mój list, w którym ze szczególną dbałością o zachowanie wyważonego stylu wyjaśniałem okoliczności zmuszające mnie do pozostania w biurze. „Wiemy, jak bardzo musi Pan być teraz zapracowany – pisała – i mamy nadzieję, że nie podejmie Pan zbyt obciążających wysiłków; wszystkim nam będzie Pana niezmiernie brakować”. Przyjaciele jeden po drugim „znikali” na świeże powietrze i sportowe rozrywki, obiecując pisać i składając wyrazy szczerego współczucia. Za każdym razem, gdy kolejny uciekinier opuszczał tonący okręt, nabierałem coraz głębszego uczucia ponurej satysfakcji na myśl o swoim położeniu, a pierwszy tydzień czy dwa po tym, jak cały mój świat ostatecznie się rozpierzchł na cztery wiatry, smakowałem je z wprost niekłamaną radością.

Zacząłem się przelotnie interesować pozostałymi pięcioma milionami londyńczyków i napisałem w duchu taniej satyry kilka przebiegłych listów, sugerujących pośrednio patos mojego obecnego położenia, ale i wskazujących, że mój umysł był nadal dostatecznie bystry, by dostrzegać rozrywkę intelektualną wśród scen, ludzi i zwyczajów Londynu pogrążonego w martwym sezonie. Pod wpływem rozmaitych osób robiłem nawet rzeczy całkiem sensowne, gdyż – mimo że najbardziej gustowałem w zupełnej samotności – odkryłem także podobnych mi nieszczęśników, którzy jednak w odróżnieniu ode mnie, spoglądali na sytuację całkiem prozaicznie. Mianowicie odbywali wycieczki rzeką i organizowali podobne zajęcia po godzinach pracy; tyle że ja nie lubiłem rzeki z powodu towarzyszącej jej hałaśliwej wulgarności, a owa niechęć nigdy nie była równie silna co tego roku. Wypadłem więc z brygady piknikowej i nie przyjąłem propozycji H., żeby wspólnie zamieszkać w chacie nad rzeką i dojeżdżać co rano do miasta. Jeden czy dwa weekendy spędziłem w hrabstwie Kent z rodziną Catesbych, ale nie zmartwiłem się zbytnio, gdy wynajęli swój dom i wyjechali za granicę. Nie opuścił mnie też zmysł czynienia smakowitych, satyrycznych spostrzeżeń. Przelotne pragnienie fascynujących przygód, opisywanych w New Arabian Nights, które chyba nie jest obce wielu innym, przez kilka wieczorów prowadziło mnie do Soho i dalej na wschód; stłumiłem je wreszcie pewnego sobotniego popołudnia po godzinnym pobycie w dusznej atmosferze kiepskiego music-hallu na Ratcliffe Highway, gdzie siedziałem obok niewiasty słusznej budowy, bardzo cierpiącej z powodu gorąca i często korzystającej z odświeżającego działania zawartości flaszki z letnim piwem.

Zanim skończył się pierwszy tydzień września, porzuciłem już wszelkie środki łagodzące i pogrążyłem się w ponurej, ale pełnej godności rutynie: biuro, klub, pokój. A potem nadeszła najokrutniejsza próba, gdyż stanęła mi przed oczami przerażająca prawda, że ów świat, który uważałem za tak niezbędny, mógł doskonale obyć się beze mnie. Oczywiście, to bardzo miło, że lady Ashleigh zechciała zapewnić mnie, jak ogromnie im mnie brakowało, jednak list od F., która tam była i – w spóźnionej odpowiedzi na jeden z mych najbłyskotliwszych bilecików – napisała: „Spieszę się, właśnie zaczynamy polowanie”, uświadomił mi, że impreza wcale nie ucierpiała wskutek mojej nieobecności i że poświęcono mi bardzo niewiele westchnień, nawet w tych okolicach, które lady Ashleigh tak niedyskretnie wskazała, pisząc „ wszyscy” w sformułowaniu „ wszystkim nam będzie pana niezmiernie brakować”. Bolesny, choć może mniej głęboki cios nadszedł ze strony mej kuzynki Nesty, która z kolei napisała tak: „To straszne, że musisz się smażyć teraz w Londynie, ale w końcu z pewnością to dla ciebie frajda (cholerna mała złośnica!), masz przecież taką ważną i ciekawą pracę”. To właśnie była nemezis niewinnej iluzji, którą przywykłem krzewić w umysłach krewnych i znajomych, a zwłaszcza w ufnych i podziwiających mnie młodych niewiastach, które zabierałem na kolacje przez ostatnie dwa sezony. Sam zaczynałem powoli wierzyć w tę fikcję. Naga prawda była taka, że moja praca nie była ani ważna, ani ciekawa; polegała głównie na paleniu papierosów i mówieniu innym, że pan taki-a-taki wyjechał i będzie około pierwszego października, na wychodzeniu na lunch między dwunastą a drugą, a w wolnych chwilach – na formułowaniu précis z – powiedzmy – mniej poufnych raportów konsularnych i na wtłaczaniu ich rezultatów w żelazne harmonogramy. Powodem mojego zatrzymania nie były jakieś chmury, gromadzące się na horyzoncie spraw międzynarodowych – choć mogę tu nadmienić, że w istocie taka chmura gdzieś widniała – ale kaprys pewnej potężnej i niedostępnej osobistości, który spłynął w dół, niwecząc starannie przygotowane plany wakacyjne młodszych pracowników. W moim przypadku zdruzgotał porozumienie, które zawarłem z K., zdecydowanie lubiącym warować w Whitehall.

Jednego tylko brakowało do przepełnienia czary mej goryczy, i to właśnie ciążyło mi najbardziej, gdy owego wieczora przebierałem się do kolacji. Jeszcze dwa dni niewoli w tym zgniłym i martwym mieście – i będę swobodny. Tak, ale – o, ironio! – nie miałem dokąd się udać! Impreza w Morven Lodge już się kończyła. Okropna plotka o pewnych zaręczynach, które jakoby były jej owocem, dręczyła mnie nową pewnością, że wcale mnie tam nie brakowało, i przepoiła tym strasznym gatunkiem cynizmu, wywoływanym klęską przez zaniedbanie. Powróciły kuszące wizje zaproszeń odrzuconych w lipcu, gdy rozkoszowałem się wyrazami wielkiego zapotrzebowania na moją osobę. Co najmniej jedno z nich mogłem ożywić, ale ani w tym, ani w innych przypadkach nie ponowiono nalegań, a są przecież momenty, w których różnica między proponowaniem swojej osoby a kapitulacją ogłaszaną przez zdobycz wydaje się zbyt miażdżąca, by to w ogóle rozważać. Moja rodzina, ze względu na upodobania ojca, była w Aix; mogłem do nich dołączyć, ale to oznaczałoby pis aller i wzdrygałem się na myśl o podobnej banalności. Poza tym, wkrótce mieli się przenieść do naszego domu w Yorkshire, a we własnym kraju nie byłem uważany za proroka. W sumie, można rzec, że byłem na samym dnie rozpaczy.

Zwykłe odgłosy szamotaniny na schodach przygotowały mnie na wejście Withersa (od pewnego czasu przestawał mnie już bawić jego brak manier typowy dla służących w kamienicy, gdzie wynajmowałem pokój). Withers z przesadną powagą wręczył mi list ofrankowany niemieckim znaczkiem pocztowym i noszący dopisek „Pilne”. Właśnie skończyłem się ubierać i wyjmowałem pieniądze i rękawi czki. Gdy usiadłem, żeby otworzyć list, poczułem, jak na sekundę ciekawość przebija skorupę mojego przygnębienia. Na rogu rewersu koperty ktoś nagryzmolił dodatkową uwagę: „Przepraszam, ale jeszcze coś – para gwintowanych ściągaczy od Careya i Neilsona, rozmiar 1 3/8, galwanizowane”. A oto list:

Jacht Dulcibella

Flensburg, Schleswig-Holstein, 21 września

Drogi Panie Carruthers,

Spodziewam się, że wiadomość ode mnie zaskoczy Pana, gdyż już od wieków się nie widzieliśmy. Jest więcej niż prawdopodobne, że moja propozycja nie będzie Panu odpowiadać, ponieważ składam ją, nie znając pańskich planów, a jeśli jest Pan w mieście, to zapewne właśnie wraca Pan do kieratu i nie może się wyrwać. Piszę więc tylko na wypadek, gdyby jednak miał Pan ochotę przybyć tu do mnie i przyłączyć się do uprawiania jachtingu, a mam nadzieję, że i do polowań na kaczki. Wiem, że lubi Pan polowania, a pamiętam też, że miał Pan do czynienia z jachtami, choć szczegóły wypadły mi z głowy. Ta część Bałtyku – fiordy Schleswigu – to wspaniały akwen żeglarski i cudowna sceneria. Wkrótce powinno tu być mnóstwo kaczek, jeśli się ochłodzi. Przypłynąłem tu via Holandia i Wyspy Fryzyjskie. Wyruszyłem w początkach sierpnia. Moi kompani musieli już wracać i pilnie potrzebuję tu kogoś, gdyż nie chcę jeszcze odstawiać jachtu na zimę. Nie muszę chyba pisać, że bardzo ucieszyłbym się z pańskiego towarzystwa. Jeśli Pan może, proszę o telegraficzną odpowiedź na tutejszą pocztę. Myślę, że najlepsze połączenie będzie Pan miał przez Vlissingen i Hamburg. Muszę tu wykonać kilka napraw, ale na Pana przyjazd wszystko będzie na pewno gotowe. Proszę zabrać strzelbę i sporo ładunków nr 4; jeśli można, prosiłbym zajrzeć do Lancastera i odebrać moje. Z góry dziękuję za przywiezienie wszystkiego tutaj. Proszę też przywieźć sztormanki. Najlepiej te po 11 szylingów, kurtka i spodnie – nie te „do jachtingu”. Jeśli Pan maluje, proszę też zabrać sztalugi i resztę. Wiem, że mówi Pan po niemiecku jak rodowity Niemiec, a to bardzo się tu przyda. Proszę wybaczyć ten grad wskazówek, ale czuję, że mi się poszczęści i Pan przyjedzie. W każdym razie mam nadzieję, że i Pan, i F.O. mają się kwitnąco. Do zobaczenia.

Szczerze oddany,
Artur H. Davies

Czy nie sprawiłoby Panu kłopotu zabranie ze sobą kompasu pryzmatycznego i jednego funta mieszanki „Raven”?

Ten list oznaczał dla mnie początek nowej epoki, ale wówczas nie podejrzewałem tego i wepchnąłem pomiętą kartkę do kieszeni, wyruszając na moją voie douloureuse prowadzącą, jak co wieczór, do klubu. Na Pall Mall nie musiałem wymieniać uprzejmych pozdrowień z żadnymi wyelegantowanymi znajomymi. Jedynymi ludźmi na ulicy byli spóźnieni włóczędzy, za którymi zgrzane i zakurzone dzieci popychały małe wózki na kółkach; jacyś turyści z prowincji, usiłujący skorzystać z ostatnich promyków dnia, by na podstawie kartek przewodnika rozróżnić, która z tych szacownych budowli jest która; był jeszcze policjant i wózek murarza. Musiałem iść do obcego klubu zarówno dlatego, że mój własny akurat zamknięto do sprzątania, a także w wyniku zbiegu okoliczności wyraźnie zaplanowanego przez opatrzność, by utrudnić mi życie. Klub, „z którego można korzystać”, zawsze irytuje mnie brakiem przyjazności i wygody. Tych kilku obecnych robi wrażenie dziwnych i niestosownie ubranych; człowiek po prostu zastanawia się, kto ich tam wpuścił. Nie prenumerują akurat tego tygodnika, który lubisz; kolacja to przekleństwo, a wentylacja to farsa. Wszystkie te demony opadły mnie tamtego wieczora. A jednak ze zdziwieniem spostrzegłem, że gdzieś we mnie nastąpiło rozbudzenie ducha, lecz na razie nie widziałem żadnej możliwej przyczyny. To nie mógł być list od Daviesa. Jachting na Bałtyku w końcu września! Już sam pomysł przyprawiał o dreszcze. Cowes, z mnóstwem hoteli i sympatycznych przyjęć, to zupełnie co innego.

Sierpniowy rejs parowym jachtem po wodach Francji albo Szkocji to też co innego; ale co to miał być za jacht? Jeśli dotarł tak daleko, to musiał być całkiem spory, lecz – jak pamiętałem – Davies nie dysponował takimi pieniędzmi, żeby wydawać je na luksusy. Ta myśl sprawiła, że zwróciłem teraz uwagę na samego Daviesa. Poznałem go w Oksfordzie – nie należał całkiem do tej samej sfery, ale w moim college’u panowała dość towarzyska atmosfera i często się widywaliśmy. Lubiłem go za jego fizyczną energię połączoną z pewną prostotą i skromnością, choć właściwie nic o nim nie można było powiedzieć; lubiłem go w istocie, ponieważ w tym chłonnym okresie życia sympatią darzy się wielu ludzi, z którymi później nie utrzymuje się kontaktów. Skończyliśmy studia w tym samym roku – to już trzy lata. Ja wybrałem się do Francji i Niemiec na dwa lata, by nauczyć się języków; jemu nie udało się dostać do Indyjskiej Służby Cywilnej i zaczął pracę w kancelarii prawnej. Od tamtej pory widywałem go rzadko, choć pamiętam, przyznałem kiedyś, iż lojalnie podtrzymywał więzy między nami, choć niezbyt bliskie. Ja bardzo błyskotliwie znalazłem miejsce w swoim zawodzie i przy tych kilku okazjach, gdy spotkaliśmy się od czasu mojego triumfalnego debiutu, stwierdziłem, że właściwie nie mamy ze sobą nic wspólnego. Nie znał nikogo z moich przyjaciół, ubierał się niewyszukanie, a w ogóle był dość nudny. Zawsze myślałem o nim w kontekście jakichś łodzi i morza, ale nigdy jachtów, przynajmniej nie w takim sensie, w jakim rozumiałem jachting. W czasach college’u niemal namówił mnie na wspólne spędzenie okropnego tygodnia w jakiejś otwartej łodzi, którą skądś wytrzasnął i na której zamierzał żeglować po smętnych, błotnistych płyciznach gdzieś na wschodnim wybrzeżu. I to już wszystko. Dalej celebrowałem pogrzebowy obrzęd kolacji. Jednak przy entrée przypomniałem sobie, że niedawno słyszałem coś o Daviesie z drugich czy trzecich ust, coś jeszcze innego – ale nie mogłem sobie przypomnieć, co. Gdy dotarłem do savoury uznałem, że o ile w ogóle poświęciłem temu uwagę, to cała sprawa stała się niejako kulminacją ironii, gdyż w pewnym sensie stanowiła rzeczywiście coś rozbudzającego apetyt. Oto po klapie miłych planów i po fiasku moich poświęceń oferowano mi w charakterze ukojenia miesiąc marznięcia na Bałtyku w towarzystwie ekscentrycznego nudziarza, o którym nic nie potrafiłem powiedzieć! A jednak, gryząc cygaro w przerażającej pustce palarni, stwierdziłem, że myśl o tym uporczywie powraca. Czy w tym było coś ciekawego? Z pewnością nie miałem innych możliwości pod ręką. Ale zakopać się na Bałtyku w taką porę? W tej idei musiało być coś dogłębnie tragicznego.

Znowu wyciągnąłem list i przebiegłem oczami jego impulsywne staccato, celowo ignorując powiew świeżego wiatru, nastroju radości i koleżeństwa, który spłynął z tej wymiętej kartki do mrocznej sali klubowej. Ponowna lektura przyniosła mi mnóstwo przestróg; „cudowna sceneria”, ale co ze sztormami w okresie przesilenia i z październikowymi mgłami? Każdy przytomny jachtsmen wypłacał teraz załogom odprawy. „Powinny być kaczki” – bardzo, bardzo niejasne. „Jeśli się dostatecznie ochłodzi”... Chłód i jachting wydawały się wyjątkowo monstrualnym połączeniem. Kompani opuścili go – ciekawe, dlaczego? Ubranie ma być „nie do jachtingu”; właśnie, dlaczego nie? Nic nie pisze o wielkości, komforcie jachtu, o liczbie załogi; mnóstwo niewiadomych. A czemu miałby służyć ów „pryzmatyczny kompas”? Przekartkowałem kilka ilustrowanych pism, rozegrałem partyjkę „pięćdziesiątki” z jakimś starym wojakiem, miłym, ale zbyt natrętnym, żeby warto było podejmować próbę odmowy. W końcu wróciłem do domu i położyłem się do łóżka, nieświadom, że dobra opatrzność już wyciągnęła do mnie pomocną dłoń; obawiam się też, że nie darzyłem wówczas sympatią tych topornych prób okazania dobroci.

ROZDZIAŁ II

JACHT DULCIBELLA

Już dwa dni później, z biletem do Hamburga w kieszeni, przechadzałem się miarowymi krokami po pokładzie parowca zmierzającego do Vlissingen. Można by pomyśleć, że to dość nieoczekiwane posunięcie, ale zważywszy mój stan ducha, właściwie mogliście się tego spodziewać. W każdym razie zapewne się domyślacie, że uzbroiłem się w przekonanie, że podejmuję akt jakiejś mrocznej pokuty. Echa tych poczynań może w istocie zwróciłyby uwagę na mój los, a nawet wzbudziłyby żal w odpowiednich kręgach, natomiast ja sam mógłbym czerpać stąd odrobinę radości, oczywiście w niezbyt prawdopodobnym przypadku, że jakakolwiek radość w ogóle wchodziła w grę.

Jednak wcześniej zaszły pewne fakty. Nazajutrz po otrzymaniu listu, przy śniadaniu, nadal odczuwałem tę niewytłumaczalną lekkość, dostatecznie wyraźną, by ponownie rozważyć wszystkie za i przeciw. Ważnym argumentem, za który nie przyszedł mi na myśl poprzednio, było potraktowanie przyłączenia się do Daviesa jako aktu solidarności, wyświadczenia komuś przysługi. Davies pisał, że przydałby mu się towarzysz, i wyglądało na to, że naprawdę mnie potrzebował. Niemal uczepiłem się tej myśli. Była to cudowna wymówka, by zaraz po przyjściu do biura podjąć na nowo studiowanie przewodnika Continental Bradshaw i by polecić Carterowi rozpostarcie wielkiej, szeleszczącej mapy ściennej Niemiec, na której miał odszukać Flensburg. Mogłem mu tego oszczędzić, ale konkretne zajęcie dobrze mu robiło. Bawiła mnie jego cierpliwa ignorancja. Nie najgorzej orientowałem się w treści większej części tej mapy, gdyż wcale nie zmarnowałem roku spędzonego w Niemczech, a rozmaite, takie czy inne, późniejsze zajęcia niczego nie zatarły w mej pamięci. Bardzo interesowałem się ludźmi, historią, rozwojem i przyszłością tego kraju. Nadal miałem przyjaciół w Dreźnie i w Berlinie. Flensburg przypomniał mi wojnę z Danią z 1864 roku i zanim poszukiwania Cartera dobiegły pomyślnego końca, zdążyłem już zapomnieć o postawionym mu zadaniu. Zastanawiałem się, czy perspektywa zobaczenia pięknej prowincji Schleswig-Holstein , o której uroku tyle przecież słyszałem, równoważyła przewidywane trudy sposobu podróżowania, spóźnionej pory roku, nieszczególnie pociągającej kompanii i wszelkich innych przeciwności, które skrzętnie notowałem i gromadziłem w pamięci jako argumenty wskazujące na moje żałosne położenie, na wypadek, gdybym jednak miał tam pojechać. Nie trzeba było wiele, by mnie przekonać, a szalę przeważył chyba powrót ze Szwajcarii nieprzyzwoicie opalonego K.

– Halo, Carruthers, jest pan tu? – zawołał na powitanie. – Myślałem, że już pan dawno wyjechał. Szczęściarz z pana. Teraz jest najlepszy czas na przejażdżki, no i na pierwsze bażanty. Miałem tam niesamowity upał. Carter, zechce pan przynieść mi Bradshawa? – (Tę niezwykłą książkę ludzie biorą do ręki z nawyku, nawet w najmniej odpowiednich chwilach, podobnie jak mężczyźni bawią się fuzjami i wędziskami w martwym sezonie).

Do pory lunchu ciężar niezdecydowania ustąpił i powierzyłem Carterowi misję nadania telegramu do Daviesa, na adres urzędu pocztowego we Flensburgu: Dzięki. Proszę czekać 9.34 wieczorem dwudziestego szóstego. Trzy godziny później otrzymałem odpowiedź: Wspaniale. Proszę przywieźć piecyk Rippingille nr 3. To niepokojąco i złowieszczo brzmiące polecenie zmroziło mnie, mimo niewinnego w istocie przedmiotu sprawy.

W rzeczy samej, moje zdecydowanie zaczynało się nieco chwiać. Zachwiało się, gdy wyjąłem tego wieczora strzelbę i pomyślałem o cietrzewiach i głuszcach, na które była przeznaczona. Zachwiało się znowu, gdy przyjrzałem się wykazowi rozmaitych sprawunków, które Davies wymieniał w liście. Spełnienie jego życzeń przeistoczyłoby mnie w świadome narzędzie, podczas gdy w duchu obrałem już sobie rolę zgorzkniałego wygnańca, a co najwyżej – łaskawego sprzymierzeńca. Do sprawunków podszedłem jednak, zaraz po wyjściu z biura, po męsku.

U Lancastera dowiedziałem się o strzelbę. Przyjęli mnie dość chłodno i zanim mi ją wydali, musiałem zapłacić solidny rachunek. Poleciłem posłać broń i ładunki ze śrutem numer 4 pod mój adres domowy, po czym udałem się po mieszankę „Raven” z tym szczególnym poczuciem krzywdy, które zawsze towarzyszy zamiarom przemycenia czegoś w czyimś imieniu. Nie miałem pojęcia, gdzie znaleźć firmę Careya i Neilsona, choć Davies wyrażał się o nich tak, jak gdyby byli równie znani, jak Bank Anglii czy Domy Towarowe, a nie handlowali „gwintowanymi ściągaczami”, cokolwiek by to było. Jednak „gwintowane ściągacze” brzmiało jak coś ważnego i odnalezienie ich stanowiło niezbędną grzeczność. Sądziłem, że ma to coś wspólnego z „kilkoma reperacjami”, co znowu obudziło we mnie nowe wątpliwości. W Domach Towarowych zapytałem o piecyk Rippingille’a numer 3 i pokazano mi niesamowity i przerażający wytwór sztuki metalurgicznej, w którym paliło się naftą wlewaną do dwóch bardzo pojemnych zbiorników, niosących okrutną zapowiedź stałej woni gorącego oleju. Z ciężkim sercem uregulowałem należność, gdyż – z jednej strony – byłem przekonany o posępnej sprawności tego urządzenia, ale z kolei domyślałem się warunków bytowania u Daviesa, który przecież zamówił grzejnik telegramem wysłanym po pewnym namyśle. W dziale żeglarskim zapytałem o gwintowane ściągacze i dowiedziałem się, że nie trzymają ich na składzie, ale z pewnością będą je mieli u Careya i Neilsona. Ich sklep miał się mieścić w Minories, daleko we wschodniej części miasta, co oznaczało podróż niemal równie daleką jak do Flensburga, a dwakroć bardziej męczącą. Nie zdążyłbym już do nich przed zamknięciem, więc na tym skończyłem dzień roboczy i wziąłem taksówkę do domu. Tym razem zaniedbałem przebrania się do kolacji (co zaznaczyło początek pewnej nowej epoki), zamówiłem kotlety w kuchni na dole i spędziłem resztę wieczoru na pakowaniu i pisaniu. Towarzyszył mi nastrój metodycznej melancholii, typowy dla ludzi, którzy po raz ostatni porządkują swoje sprawy.

Ostatnia z wielu dusznych nocy wreszcie minęła i zdumiony Withers zastał mnie spożywającego śniadanie o ósmej rano. O 9.30 byłem już zajęty oglądaniem ściągaczy, na ile pozwalało mi funkcjonowanie resztek umysłu, jakie pozostały nienaruszone po iście czyśćcowej przejażdżce metrem do Aldgate. Przywiązałem wielką wagę do rozmiaru 3/8 i do galwanizacji, biorąc je na słowo, gdyż nie miałem pojęcia, do czego miały służyć. W sprawie sztormanek za jedenaście szylingów odesłano mnie, podobno jak zwykle, do podejrzanej nory na tyłach pobliskiej ulicy, gdzie brudny Hebrajczyk obwieszony biżuterią targował się (zaczynając od osiemnastu szylingów) o dwa pomarańczowe łachmany, z grubsza przypominające kształtem połówki ludzkiej postaci. Bijący z nich zapach sprawił, że przedwcześnie skończyłem negocjacje, przystając na czternaście szylingów, i popędziłem do biura (gdzie miałem być o jedenastej), niosąc dwie niebudzące zaufania torby z brązowego papieru. Jedna z nich tak bardzo dała się zauważyć w nieruchomej atmosferze biura, że Carter zapytał uprzejmie, czy nie życzę sobie odesłać jej do domu, a K. bez ogródek dociekał jej zawartości i związku z moimi planami. Nie uznałem jednak za stosowne oświecić K. w tej materii, gdyż wiedziałem, że jego prowokacyjnie zazdrosne komentarze mogą w taki czy inny sposób zranić mą dumę.

Przypomniałem sobie później o pryzmatycznym kompasie i zatelegrafowałem do Minories, by zaraz przysłali mi jeden. Z ulgą pomyślałem, że nie będę musiał znowu stawać w krzyżowym ogniu pytań dotyczących wielkości i marki urządzenia. Otrzymana odpowiedź brzmiała: „Nie ma na składzie. Proszę szukać u producentów przyrządów geodezyjnych”. Dodawało to wiary w poczynania Daviesa, ale jednocześnie było zastanawiające, gdyż jego prośba o ów kompas niepokoiła mnie najbardziej ze wszystkich. Odkrycie, że potrzebował instrumentu pomiarowego, zwiększyło jeszcze napięcie. Tego samego dnia sporządziłem ostatni précis i przekazałem terminarz – to prokrustowe łoże, na którym naciąga się i torturuje oporne fakty. Pożegnałem się z chwilowym szefem, miłym i łagodnym M., przyjmując od niego całkowicie szczere życzenia udanych wakacji.

O godzinie siódmej wieczorem przyglądałem się taksówce wyładowanej osobistym bagażem i całą kolekcją rozmaitych i przedziwnych pakunków, stanowiących rezultat dokonanych zakupów. Prawie spóźniłem się na pociąg, gdyż dwa razy zboczyliśmy z drogi w poszukiwaniu tego nieszczęsnego pryzmatycznego kompasu – znalazłem wreszcie używany egzemplarz, faut   de mieux, w pobliżu dworca Victoria, w jednym z tych rzucających się w oczy sklepów, które wyglądają na magazyny jubilerskie, a w istocie są po prostu lombardami. O 20.30 strzepnąłem z trzewików londyński kurz i o 22.30, jak wspomniałem wcześniej, spacerowałem miarowo po pokładzie parowca zmierzającego do Vlissingen, niesiony w stronę dalekiego Bałtyku przeznaczeniem tych bezsensownych wakacji.

Napływające z zachodu powietrze, ochłodzone burzą, która przeszła w południe, otaczało parowiec sunący w dół spokojnymi kanałami rozlewiska Tamizy. Minęliśmy kordon błyskających światłami latarniowców, które strzegły prowadzących do stolicy imperium dróg morskich jak pikiety otaczające śpiącą armię, i wśliznęliśmy się w ciemności zalegające nad Morzem Północnym. Gwiazdy świeciły jasno. Napływająca znad klifów Kentu woń lata mieszała się z wulgarnymi zapachami parowca. Letnia pogoda trwała niewzruszenie. Najwyraźniej natura nie zamierzała w żaden sposób zaangażować się w moją pokutę, lecz uparła się subtelnie parodiować me pomyłki. Nieodparte uczucie spokoju i uwolnienia od zwykłych spraw połączyło się we mnie z ową delikatną podnietą fizyczną, która pulsuje w znerwicowanym mieszczuchu, pozostawiającym za sobą zgiełk i codzienną rutynę. Wszystko to dało mi solidną bazę do przyjęcia postawy pewnej rezygnacji. Odsunąwszy ją na bok, rachowałem swe zamiary z zimnym egoizmem. Gdyby pogoda się utrzymała, mógłbym spędzić nie najgorsze dwa tygodnie z Daviesem. Gdyby się załamała, co było bardziej niż pewne, z łatwością mogłem znaleźć jakiś pretekst, żeby zmienić problematyczne plany polowań na kaczki; nieuchronna logika faktów atmosferycznych w każdym razie narzuci Daviesowi konieczność odstawienia jachtu na zimę, gdyż nie będzie mógł podjąć próby pożeglowania do domu o tej porze roku. Wtedy skorzystałbym z okazji i spędził parę tygodni w Dreźnie, czy gdzie indziej. Zostawiłem mój program w tej wygodnej postaci i położyłem się spać.

Z Vlissingen udałem się na wschód, do Hamburga, a potem na północ, do Flensburga. Nie ma powodu, żeby rozwodzić się nad wydarzeniami tego upalnego dnia. Jechałem wzdłuż rozmaitych grobli, mijając wiatraki i spokojne kanały, ścierniska i gwarne miasta, aż wreszcie, już po zmierzchu, pociąg zaczął się powoli toczyć po cichej równinie, od jednej sennej stacyjki do drugiej. O dziesiątej wieczorem, zesztywniały i zmordowany, znalazłem się na peronie we Flensburgu, gdzie powitał mnie Davies:

– To bardzo miło, że pan przyjechał.

– Nie ma o czym mówić, to bardzo miło, że pan mnie zaprosił.

Obaj czuliśmy się dość skrępowani. Nawet w mdłym świetle latarni gazowej mój wygląd musiał silnie kontrastować z typowymi cechami jachtsmena. Nie miałem na sobie eleganckich białych spodni ani granatowej marynarki; a gdzież czapka żeglarska ze śnieżnobiałym pokrowcem, ta szczególna ozdoba, tak łatwo przeistaczająca człowieka z lądu w śmiałego marynarza? Świadomy, że ten wspaniały uniform był starannie złożony w mym portmanteau, czułem się nieco winny. Davies nosił starą kurtkę z Norfolk, zabłocone, brązowe buty, szare flanelowe spodnie (a może były białe?) i zwykłą tweedową czapkę. Dłoń, którą podał mi na powitanie, była szorstka i chyba poplamiona farbą; druga dłoń, w której trzymał jakąś paczkę, była spowita niezbyt świeżym bandażem. Przez chwilę chyba badaliśmy się wzajemnie. Myślę, że Davies ukradkiem poddał moją osobę szybkiej ocenie, jakby sprawdzając dawniejsze przypuszczenia, z pewną obawą i (proszę to zapamiętać!) odrobiną podziwu. Jego twarz była zarazem znajoma i nieznajoma; te same sympatyczne, niebieskie oczy, regularne rysy, niekoniecznie intelektualne czoło; te same szybkie i impulsywne ruchy. Zaszła w nim jakaś zmiana, ale krótki moment dziwnego zawahania już minął, a zresztą światło było kiepskie. Szliśmy wzdłuż peronu, by odebrać moje bagaże, dość sztywno rozmawiając o trywialnych sprawach.

– Zaraz, zaraz – powiedział nagle ze śmiechem – obawiam się, że nie powinienem się pokazywać w tym stanie; ale o tej porze chyba już nie ma to znaczenia. Cały dzień malowałem na łodzi i dopiero teraz skończyłem. Mam nadzieję, że jutro będziemy mieli trochę wiatru – ostatnio panowała tu okropna cisza. Widzę, że przywiózł pan mnóstwo rzeczy – zakończył, gdyż na peronie zaczęły się piętrzyć moje pakunki.

Nadeszła pora odebrania nagrody za posłuszeństwo okazane daleko na wschodzie:

– Przecież zlecił mi pan mnóstwo sprawunków!

– Och, nie miałem na myśli tych drobiazgów – powiedział nieobecnym tonem. – Oczywiście, bardzo dziękuję za przywiezienie tego wszystkiego. To chyba będzie piecyk; a to naboje, sadząc po wadze paczki. Mam nadzieję, że udało się panu ze ściągaczami? Rzecz jasna, nie są absolutnie niezbędne. – (Kiwnąłem głową, jakby od niechcenia, ale poczułem się lekko dotknięty). – Ale to prostsze niż linki, a tu nie można ich dostać. A to jest portmanteau – powiedział powoli, mierząc je pełnym wątpliwości spojrzeniem. – Nic nie szkodzi! Spróbujemy. Spodziewam się, że nie wystarczyłaby panu tylko lekka torba? Cóż, widzi pan, mój bączek – hm... no i zejściówka... Zagłębił się w myślach. – No nic, spróbujemy. Obawiam się, że tu nie ma taksówek, ale to niedaleko, a tragarz nam pomoże.

Opadły mnie straszne przeczucia. Davies wziął moją torbę na ramię i schwycił paczki.

– Czy nie ma tu pańskich ludzi? – Zapytałem słabym głosem.

– Ludzi? – Wyglądał na zagubionego. – Och, powinienem był panu powiedzieć. Nigdy nie mam płatnej załogi. Wie pan, to całkiem nieduża łódź – mam nadzieję, że pan nie oczekuje luksusów. Przez pewien czas dawałem sobie na niej radę sam. Jeszcze jeden człowiek w załodze byłby tylko zawadą. – Te przerażające prawdy objawiał mi z wesołą stanowczością, wcale nie kryjąc, że zauważył, jakie wrażenie na mnie wywarły.

Nasza mobilizacja nagle ustała.

– Czy nie jest już zbyt późno, by iść teraz na łódź? – zapytałem drewnianym głosem.

Ktoś zaczął gasić latarnie gazowe, a tragarz ostentacyjnie ziewał.

– Myślę, że wolałbym spać dziś w hotelu. – ciągnąłem.

Nastąpiła pełna napięcia pauza.

– Oczywiście, jeśli ma pan ochotę, może pan tak zrobić – powiedział Davies, najwyraźniej bardzo poruszony. – Ale nie ma sensu wozić tego wszystkiego całą drogę do hotelu, (chyba wszystkie są z tamtej strony portu), a jutro rano z powrotem. Łódź jest całkiem wygodna. Zmęczony podróżą na pewno się pan dobrze wyśpi.

– Możemy zostawić rzeczy tutaj – argumentowałem słabo – i pójść tylko z moją torbą.

– Och, ja i tak muszę iść na łódź – upierał się – nigdy nie sypiam na lądzie.

Wydawało się, że zależy mu na jakimś dyplomatycznym wyjściu z sytuacji. Ogarnęła mnie kamienna desperacja, niwecząc wszelki opór. Pomyślałem, że lepiej już stawić czoła najgorszemu i mieć to za sobą.

– Chodźmy – zaproponowałem ponuro.

Ciężko obładowani, potykaliśmy się o tory kolejowe i sterty śmieci, aż wreszcie dotarliśmy do portu. Davies poprowadził do schodów. Obrośnięte stopnie znikały w ciemności na dole.

– Proszę wejść do bączka – powiedział już ze zwykłą energią – a ja będę podawał rzeczy.

Z wielką ostrożnością zszedłem na dół, podążając za jakąś mokrą linką, która skończyła się w małej łódeczce. Czułem, że na mankietach i nogawkach przylepia się błoto.

– Niech pan wstanie! – wesoło zawołał Davies, widząc, że nagle usiadłem na dole.

Jedną stopę miałem w wodzie. Wgramoliłem się do bączka i czekałem na rozwój wypadków.

– Teraz proszę podprowadzić bączek wzdłuż ściany nabrzeża i zamocować do tamtego pierścienia – usłyszałem z góry. Zaraz potem linka zrobiła się luźna, a spadający z góry koniec strącił mi czapkę z głowy. – Gotowe? Każdy węzeł będzie dobry.

Wciąż byłem zajęty tą obrzydliwą robotą, gdy w górze zamajaczył jakiś wielki, ciemny przedmiot i zaczął się opuszczać w dół. Było to moje portmanteau. Umieszczone w poprzek bączka całkowicie wypełniło jego środek. Z góry nadleciało pełne niepokoju pytanie:

– No i jak? Mieści się?

– Wspaniale.

– To kapitalnie!

Drapiąc paznokciami śliską ścianę, starałem się utrzymać bączek przy nabrzeżu. Kolejno przyjmowałem następne pakunki i umieszczałem ładunek, gdzie się dało i najlepiej jak potrafiłem. Bączek zanurzał się coraz bardziej, a konstrukcja na pokładzie niebezpiecznie piętrzyła się ku górze.

– Łap pan! – było ostatnim poleceniem z góry. Miękka mokra paczka uderzyła mnie w piersi. – Ostrożnie, to mięso. Teraz z powrotem do schodów!

Zbolały, zastosowałem się do poleceń. Pojawił się Davies.

– Jest trochę przeładowany i siedzi głęboko, ale myślę, że damy radę – powiedział refleksyjnie. Proszę usiąść na samej rufie, a ja będę wiosłował.

Ogarnęła mnie przemożna ciekawość, jak będzie można napędzać wiosłami tę potworną piramidę oraz czy uda się nam uniknąć po drodze zatopienia. Wczołgałem się na przydzielone miejsce, a Davies kilkoma szarpnięciami uwolnił wiosła spod góry pakunków. Cała konstrukcja zachwiała się, a bączek alarmująco się zakołysał. Nie mam pojęcia, jak mu się udało zająć miejsce do wiosłowania, ale w końcu zaczęliśmy wysuwać się na otwartą wodę, choć szło to dość opornie. Na dziobie z trudem można było dostrzec głowę Daviesa. Wypłynęliśmy z samego końca jakiejś wąskiej odnogi i zostawialiśmy za sobą światła dużego miasta. Z lewej strony mieliśmy długi szereg przystani oświetlonych lampami. Tu i ówdzie majaczył kadłub zacumowanego parowca. Minęliśmy ostatnie ze świateł i wychynęliśmy na szersze rozlewisko. Wiała lekka bryza. Po obu stronach można było dostrzec ciemne wzgórza.

– Jacht stoi nieco dalej w tym fiordzie – powiedział Davies. – Nie cierpię być zbyt blisko miasta, a tu znalazłem dobry warsztat stolarski – oto i jacht! Jestem ciekaw, czy się panu spodoba!

Podniosłem się trochę. Wpływaliśmy do małej zatoczki otoczonej drzewami i zbliżaliśmy się do światełka migoczącego w olinowaniu niewielkiej jednostki. Powoli można było dostrzec jej zarysy.

– Chroń burtę! – zawołał Davies, gdy podeszliśmy bliżej. W jednej chwili wskoczył na pokład, przywiązał faleń i zjawił się koło mnie. – Proszę podawać rzeczy – zakomenderował – a ja będę je odbierał.

Było z tym sporo roboty, ale na szczęście odległość była niewielka. Co prawda stanowiło to wątpliwą pociechę, gdyż powoli wyłaniały się zapowiedzi nowych trudności. Gdy cała sterta znalazła się na pokładzie, podążyłem za nią, potykając się o tłumoczek z mięsem, który – mokry od rosy – ujawniał już pierwsze oznaki rozkładu. Widziałem mgliście przesuwające się w pamięci obrazy ostatniego zaokrętowania się na jacht; moje nienaganne ubranie, porządny kuter wiosłowy, usłużni marynarze, trap, lśniący w sierpniowym słońcu lakierem i mosiądzem; czysty, biały pokład i plecione fotele pod tentem na rufie. Cóż za kontrast z tą żałosną wspinaczką o północy, po wilgotnym mięsie i rozrzuconych pakunkach. Najbardziej dotkliwe było jednak narastające poczucie niższości i ignorancji, czego nigdy dotąd nie pozwolono mi zaznać w moich przeżyciach związanych z jachtami.

Tymczasem Davies ocknął się z innej zgoła zadumy, dotyczącej mojego portmanteau, i wesoło powiedział:

– Najpierw pokażę panu wszystko na dole, a potem zasztaujemy rzeczy i pójdziemy spać.

Zanurkował po schodkach zejściówki, a ja ostrożnie podążyłem w jego ślady. Powitał mnie skomplikowany odór nafty, wczorajszego pichcenia, tytoniu i smoły.

– Uwaga na głowę – powiedział Davies, zapalając zapałką świeczkę, podczas gdy ja usiłowałem po omacku zmieścić się w kabinie. – Lepiej niech pan usiądzie, będzie łatwiej się rozejrzeć.

Ta rada mogła zawierać nieco sarkazmu, gdyż musiałem rzeczywiście wyglądać bardzo zabawnie, gdy ze zdziwieniem i podejrzliwością patrzyłem wokół, chyląc głowę i ramiona, by uniknąć uderzenia w sufit, który w panującym półmroku wydawał się znacznie bliżej podłogi niż w rzeczywistości.

– Widzi pan – jego słowa miały mi dodać otuchy – jest dosyć miejsca, by się wyprostować, siedząc (było to dokładne określenie; tyle, że ja akurat nie jestem zbyt wysoki, a on jest niski). – Niektórzy przywiązują wielką wagę do wysokości kabiny, ale ja się tym nie przejmuję. To jest skrzynia mieczowa – wyjaśnił, gdy rozprostowując nogi, uderzyłem kolanem w jakiś ostry kant.

Nie zauważyłem tej diabelskiej przeszkody, gdyż kryła się pod stołem, który opierał się na niej z jednej strony. Wyglądało na to, że miała długi, trójkątny kształt i biegła wzdłuż łodzi, dzieląc to z natury niewielkie pomieszczenie na dwie części.

– Widzi pan, kadłub jest płytki i bez miecza ma bardzo małe zanurzenie. Dlatego jest tak mało miejsca pod sufitem. Na głębokiej wodzie opuszcza się miecz; tak czy inaczej właściwie wszędzie można dopłynąć.

Nie orientowałem się dostatecznie w kwestiach nautycznych, by wyciągnąć z tego rozstrzygające wnioski, ale te, które wyciągnąłem, wcale nie były obiecujące. Ostatnie słowa Davies wypowiedział w forpiku, dokąd wpełzł przez niskie, przesuwane drzwi, przypominające kojec dla królików. Teraz zajmował się czajnikiem i piecykiem, który rozpoznałem jako niegodny i zmęczony bliźniaczy egzemplarz Rippingille numer 3.

– Zaraz się zagotuje – zauważył – i napijemy się grogu.

Mój wzrok już się przyzwyczaił do półmroku i dokonałem oceny reszty otoczenia. Można je bardzo prosto opisać. Po obu stronach kabiny biegły dwie kanapki, przykryte poduszkami. Od strony rufy kończyły się szafkami. Jedna z nich była niższa i tworzyła coś w rodzaju malutkiego bocznego stolika, nad którym znajdował się stojak na szklanki i zwisające kieliszki. Pokład był tuż nad tym, ale bliżej środka łodzi podnosił się na wysokość ramion, a pokładówka ze świetlikiem zwiększała jeszcze trochę przestrzeń w kabinie. Tuż przy drzwiach była składana umywalka. Na obu ściankach porobiono jaskółki – długie półeczki, w których znajdował się cały asortyment flag, map, czapek, pudełek od cygar, jakiegoś jedzenia i tak dalej. W poprzek przedniej grodzi biegła półka na książki, ciasno wypełniona tomami rozmaitej wielkości. Wiele książek włożono odwrotnie, a niektórym brakowało okładek. Niżej znajdował się wieszak na fajki, aneroid i głośno tykający zegar. Drewno w kabinie było pomalowane na biało i ktoś obarczony mniejszymi niż ja uprzedzeniami mógłby określić to wnętrze jako przytulne. Na tylnej grodzi nieporządnie przytwierdzono gwoździkami kilka odbitek Kodaka, a nad schodkami widniała fotografia młodej dziewczyny.

– To moja siostra – powiedział Davies, który zauważył, że się jej przyglądam. – Dobra, teraz weźmy to wszystko na dół.

Wbiegł po schodkach i po krótkiej chwili zejściówkę wypełniło moje portmanteau, popychane i naciągane zdecydowanymi szarpnięciami.

– Obawiałem się, że się nie zmieści – nadleciało z góry – niestety, będzie pan musiał rozpakować się na pokładzie – może uda się to wcisnąć po opróżnieniu.

W ciasnocie pod moimi stopami zaczął się tworzyć nowy stosik rzeczy, a od ciągłego schylania się i sięgania do dziwnych, nieznanych miejsc rozbolały mnie plecy. Davies zszedł na dół i z nieukrywaną dumą wprowadził mnie do kabiny sypialnej (tamtą nazywał „salonem”). W świetle świeczki zobaczyłem dwie krótkie i wąskie koje przykryte kocami, bez śladu pościeli. Pod kojami znajdowały się schowki. Davies mianował mnie panem jednego rzędu drzwiczek. Z pewnością wziął pod uwagę objętość mojej garderoby i uważał ten gest za bardzo hojny.

– Może pan rozpakowywać i wrzucać rzeczy przez świetlik na koję – powiedział. – Ale myślę, że nie starczy miejsca na wszystko, co pan zabrał. Czy nie mógłby pan obejść się...

– W żadnym wypadku – odparłem krótko.

Uderzyła mnie absurdalność tej sytuacji; dwaj ludzie, ściśnięci obok siebie jak małpy, nie mogą się różnić opiniami.

– Jeśli pan wyjdzie, też będę mógł stąd wyjść – dodałem. Ten powiew sporu wyraźnie sprawił mu przykrość, ale przecisnąłem się obok niego, wdrapałem po schodkach i w zanikającym świetle księżyca porozpinałem to przeklęte portmanteau. Dyszałem z irytacji, gmerając wśród zawartości i wrzucając wybrane rzeczy przez świetlik. Nie czas było zważać na subtelności i wolałem mieć już to za sobą. Resztę zapakowałem z powrotem, z duszą na ramieniu, że Davies odkryje rodzaj zabranych ubiorów, i zapiąłem jak poprzednio. Usiadłem obok swej zawalidrogi i drżałem, gdyż wokół panował już przenikliwy jesienny chłód. Nagle zdałem sobie sprawę, że wszystko mogło pójść znacznie gorzej, gdyby na przykład, akurat padał deszcz. Pod wpływem tej refleksji rozejrzałem się wokół. Woda w małej zatoczce była gładka jak lustro; w górze i w dole świeciły gwiazdy; na brzegu, na jednym z cypli, widniało kilka białych zabudowań; od zachodu błyszczały światła Flensburga; ku wschodowi fiord rozszerzał się, niknąc w całkowitej ciemności. Z dołu dobiegały przytłumione hałasy jakiejś roboty. Davies walił młotkiem, coś wykręcał, przepychał, a co chwila słychać było głośny plusk, jak gdyby jakiś przedmiot wylatywał przez luk i wpadał do wody.

Nie wiem, jak mogło do tego dojść. Czy to z powodu jakiegoś patosu, który dostrzegłem ostatnio na jego obliczu – a czego w żaden sposób nie wiązałem z obandażowaną dłonią, czy to pod wpływem tego przypadku rozdwojenia świadomości, gdy potrafimy z wyjątkową jasnością spojrzeć na obie połówki własnej tożsamości, tę niższą i tę szlachetniejszą, dostrzegłem nagle kontrast między moim tępym egotyzmem i jego prostą, dobroduszną naturą. Czy może zaważyła niewyczuwalna atmosfera tajemniczości, w którą spowite było całe przedsięwzięcie, a która opierała się nawet najbardziej przyziemnym i umartwiającym doświadczeniom; tajemniczości mgliście związanej z niewątpliwym i świadomym zwabieniem mnie tu przez Daviesa. A może to tylko gwiazdy i chłód nocnego powietrza pobudziły instynkt młodości? Zapewne wszystkie te siły połączyły się w trzeźwiącą energię, a nienaruszone poczucie humoru podszepnęło mi, że mimo wszelkich moich wyrafinowanych kalkulacji, jestem na prostej drodze, by zrobić z siebie zwykłego głupca. W mgnieniu oka moje nastawienie zmieniło się diametralnie. Zniknęła korona męczeńska, zabliźniły się rany dotkniętej próżności, zapas fikcyjnej rezygnacji ulotnił się, bynajmniej nie pozostawiając pustki. Oto młody człowiek w modnym choć potarganym odzieniu siedział w mrocznej mgle na śmiesznym portmanteau, które górowało nad mającym go zabrać jachtem; ów młody człowiek z całą wrażliwością odczuwał swą ignorancję w tej dziwnej, pełnej napięcia atmosferze; nadal czuł się niesłusznie dotknięty, lecz patrzył trzeźwo na swój wstyd i trzeźwo postanowił nie stracić okazji do rozrywki. Wybiegam tu nieco w przyszłość, gdyż przemiana była w istocie radykalna i dopełniała się powoli. W każdym razie miała swój początek w tym właśnie momencie.

– Grog już gotowy! – doleciało z dołu. Zszedłem tam i ku swojemu zdziwieniu stwierdziłem, że jakimś cudem bałagan zniknął bez śladu, a wnętrze było schludne i przytulne. Na stole stały szklanki i cytryna, a okropne wonie ustąpiły miejsca delikatnemu zapachowi ponczu. Starałem się okazać jak najmniej emocji wywołanych tymi przyjemnymi zmianami, ale musiało to wystarczyć, by Davies odczuł wyraźną ulgę. Z widocznym zadowoleniem pokazywał mi teraz rozmieszczenie schowków, wychwalając pojemność swej pływającej sadyby.

– O, proszę, oto pański piecyk – zakończył. – Stary właśnie wyrzuciłem za burtę. Muszę tu dodać, że wyrzucanie za burtę rozmaitych przedmiotów pod lada pretekstem było słabością Daviesa. Podejrzewałem później, że nowy piecyk wcale nie był „absolutnie niezbędny”, podobnie jak ściągacze, ale miał posłużyć zaspokojeniu jego dziwacznych upodobań.

Jeszcze trochę gwarzyliśmy, paląc, po czym pojawił się problem spania. Obijając gęsto głowę i łokcie, po wykonaniu wielu szaleńczych skrętów ciała udało mi się znaleźć w koi, między szorstkimi kocami. Davies szybko i sprawnie zrobił to samo.

– Wygodne, nieprawdaż? – powiedział, zdmuchując płomień. Odległość, z jakiej tego dokonał, wskazywała na długą praktykę.

Swędziało mnie całe ciało, a na poduszce poczułem mokre miejsce. Przyczyna wkrótce stała się jasna, gdyż duże krople wody trafiały teraz w moje czoło.

– Pokład chyba nie przecieka? – zapytałem najłagodniej, jak potrafiłem.

– Bardzo mi przykro – powiedział Davies z troską w głosie, gramoląc się ze swej koi. – To chyba ta obfita rosa. Wczoraj uszczelniłem sporo miejsc, ale to akurat musiałem pominąć. Zaraz wyjdę i położę tam sztormankę.

– Co z pana ręką? – zapytałem sennie, gdy wracał. Uczucie wdzięczności kazało mi pomyśleć o jego bandażu.

– Nic wielkiego. Nadwerężyłem ją któregoś dnia – brzmiała odpowiedź, po której dotarła jeszcze do mnie uwaga jakby z innej beczki – cieszę się, że przywiózł pan ten kompas pryzmatyczny. Oczywiście nie jest absolutnie niezbędny, ale (tu koc przytłumił słowa) może się przydać.

ROZDZIAŁ III

DAVIES

Drzemałem, budząc się co chwila, z dręczącym uczuciem obolałych łokci i karku. Nieszczelne koce zapewniały dodatkowo niepożądaną wentylację. Było już całkiem jasno, gdy osiągnąłem stan dostatecznego otępienia, by zapaść w sen. Z tego letargu ostatecznie wyrwał mnie strumień wody chlustający z góry przez świetlik. Zerwałem się, uderzając mocno głową w pokład i mrugałem ciężkimi jak ołów powiekami, żeby zobaczyć, co się tam działo. Usłyszałem głos:

– Przepraszam! Szoruję pokład. Proszę wyjść i wykąpać się. Dobrze się pan wyspał?

– Nieźle – mruknąłem, wkładając stopę w kałużę wody, zebranej na rozłożonej sztormance.

Potem wygramoliłem się po schodkach i dałem nura za burtę, spłukując w najcudowniejszym z fiordów pięknego Bałtyku wszystkie złe sny, kurz, sztywność ciała i naprężenie nerwów. Pływałem krótko i energicznie. Po chwili byłem już z powrotem, szukając sposobu na wydostanie się na górę po czarnej, gładkiej burcie, która nie była wysoka, ale śliska i niesympatyczna. Davies, w luźnej, płóciennej koszuli z zakasanymi rękawami i w podwiniętych do kolan flanelowych spodniach, podał mi koniec liny, mówiąc coś ogólnikowo o tym, jak łatwo można poradzić sobie ze wszystkim, jeśli się tylko wie, jak to robić. Powiedział też, by uważać na lakier i że kiedyś miał tu drabinkę, ale wyrzucił ją za burtę, bo okropnie mu przeszkadzała.

W końcu zjawiłem się na pokładzie, wprawiając go w przerażenie czarną farbą na łokciach i kolanach. Mimo to, odkładając ręcznik, zdawałem sobie sprawę, że w tej krystalicznej głębi zostawiłem jeszcze jedną skorupę malkontenctwa i próżności.

Przebrawszy się we flanelowe spodnie i blezer rozejrzałem się po pokładzie, przesuwając niekompetentne i pełne wątpliwości spojrzenie po wszystkim, co dotąd skrywały przede mną ciemności nocy. Jacht wydawał się bardzo mały (ściśle mówiąc, miał siedem ton), był długi na nieco ponad trzydzieści stóp, a szeroki na dziewięć. Ta wielkość nadawała się w sam raz na weekendy na Solent, jeśli by ktoś w tym gustował, ale przybycie tą łodzią z Dover na Bałtyk sugerowało ogrom fizycznych zmagań, którego nawet nie mogłem sobie wyobrazić. Skierowałem uwagę w stronę estetyki. Moim zdaniem, piękno i elegancja powinny być nieodłączną cechą jachtów, lecz nawet z silnym postanowieniem przyjęcia pozytywnego spojrzenia trudno mi było dostrzec potwierdzenie tej tezy. Kadłub był chyba zbyt niski, a główny maszt zbyt wysoki; dach kabiny wyglądał nieporządnie; świetliki zasmucały wzrok zwykłym żelazem i plebejskimi szybkami. Odrobina mosiądzu, widoczna na trzonie rumpla i może gdzieś jeszcze, ginęła pod warstwą zielonej śniedzi. Pokład nie miał nic z owej szlachetnej, kremowej czystości, której oczekuje się w Cowes, ale był szary i szorstki, ze smolistymi zaciekami koło połączeń desek i rdzawymi plamami na dziobie. Liny i takielunek sprawiały przykre wrażenie, tak odmienne od radującej artystyczne oko delikatnego brązu manili, oglądanego na tle błękitu czerwcowego nieba nad Southsea. Ogólnego wrażenia wcale nie poprawiały widoczne oznaki niedawnych przeróbek. W powietrzu unosił się zapach farby, lakieru i stolarki; w górze powiewał nowy, jaskrawy proporczyk; jedna czy dwie liny były nowe, zwłaszcza przy malutkim bezanmaszcie, który także wyglądał na nowy. Ale to wszystko zaledwie podkreślało ogólną prostotę, przypominając porządną kobietę prostego stanu, która usiłuje przywdziać strój kogoś z wyższej sfery tylko po to, żeby zapewne wkrótce go poniechać.

Jednak, nawet nie będąc fachowcem, jasno rozumiałem, że całość była bardzo solidna i sprawna. Wiele okuć pokładowych było nieproporcjonalnie mocnych. Łańcuch kotwiczny mógł nie obawiać się wszelkich możliwych obciążeń; rzucające się zewsząd w oczy stanowisko kompasu wprost śmieszyło swymi rozmiarami; nawiasem mówiąc, był tam jedyny na całym jachcie kawałek wypolerowanego mosiądzu, a całe urządzenie nosiło ślady prawdziwej troski. Tuż za grotmasztem leżały dwa wielkie zwoje grubych, nienowych już cum, co ostatecznie nadawało małemu stateczkowi wygląd prawdziwie morski. Powinienem dodać, że w zamierzchłej przeszłości Dulcibella była szalupą ratunkową, a na jacht przebudowano ją jedynie minimalnym nakładem, poszerzając rufę, dodając pokład i niezbędne drzewca. Jak wszystkie szalupy, miała konstrukcję diagonalną z dwóch warstw teku, co dawało jej ogromną wytrzymałość, choć – jak bywa z wszystkimi hybrydami – połączenie niekorzystnych cech ujawniało się w wyglądzie.

Uczucie głodu i dolatujący z dołu okrzyk: „Herbata gotowa!”, sprowadziły mnie do kabiny, gdzie zastałem stół, wieńczący skrzynię mieczową, nakryty do śniadania. Davies zajmował główne miejsce; był nieco zarumieniony na twarzy, miał czymś usmarowane palce. Brakowało trochę zastawy stołowej, ale pochwaliłem bekon, i to z całą szczerością, gdyż mój londyński kucharz z pewnością zawstydziłby się, widząc te chrupiące, parujące plasterki. W rzeczy samej, zadowolenie z posiłku mąciło mi jedynie niskie położenie kanapki i stołu, powodujące pewne wygięcie korpusu, co wpływało na przedłużenie procesu przełykania i zmuszało do okresowego prostowania się – z tragicznymi skutkami dla czaszki. Zauważyłem też, co wydało mi się dziwne, że Davies mówił z niezwykłym nabożeństwem o takich delikatesach, jak biały chleb i świeże mleko, które najwyraźniej uważał za wyjątkowy luksus, być może odpowiedni z okazji inauguracyjnego bankietu na cześć niecodziennego gościa.

– Nie można stale schodzić na ląd – powiedział, gdy okazałem dyskretne zainteresowanie tymi rzeczami. – Na Wyspach Fryzyjskich przez dziesięć dni miałem tylko jeden bochen żytniego chleba.

– Pewnie był bardzo czerstwy?

– Bardzo, ale całkiem niezły. Potem nauczyłem się piec bułki; najpierw nie miałem proszku do pieczenia, więc używałem soli „eno”, ale ciasto nie chciało rosnąć. A mleko, cóż, to jest skondensowane – mam nadzieję, że panu smakuje?

Zmieniłem temat i spytałem o jego plany.

– Najlepiej wyruszyć od razu i popłynąć wzdłuż fiordu – powiedział.

Usiłowałem wyciągnąć z niego coś bardziej konkretnego, ale już go nie było, a z forpiku dobiegał jedynie brzęk naczyń i odgłosy zmywania. Potem sprawy nabrały zdumiewającego pędu. Powodowany pokorną intencją, by stać się użytecznym, dołączyłem do niego na pokładzie, ale właściwie mnie nie zauważał, może tylko jako nową, nieoczekiwaną przeszkodę w wirze zajęć. Wszędzie było go pełno – wybierał łańcuch kotwiczny, wczepiał fały, ciągnął liny; moja rola przypominała klowna, który zabiera się do wykonywania czynności, które on właśnie skończył. Jachty znałem tylko bardzo powierzchownie i dlatego nie umiałem mu pomóc. Wkrótce kotwica znalazła się na pokładzie (cóż to był za wielki, zardzewiały potwór!), żagle były postawione, a Davies śmigał między rumplem a szotami sztaksli. Dulcibella w ostatnim pożegnaniu skłoniła się w stronę brzegu i skierowała się ku otwartym wodom fiordu. Początkowo sunęliśmy ostrożnie, popychani nierównymi podmuchami wiatru spadającymi z leżących za nami wzgórz, ale wkrótce dotarliśmy do farwateru i schwyciła nas mocna bryza wiejąca z zachodu i od Flensburga. Parliśmy naprzód tą spokojną, błękitną drogą, której delikatne piękno miało wyprowadzić mnie na szlak znaczący istotną zmianę w mym życiu, krótki, lecz brzemienny w trudy i napięcia, kształtujące nie tylko mnie.

Davies stopniowo odzyskiwał naturalność w zachowaniu, a co pewien czas sprężał się do nagłych działań i mocował rumpel, by poprawić jakąś linę w odległej części łodzi. Robił to tak szybko, że jego ruchy wydawały się jednoczesne. Raz zniknął, by pojawić się znowu z mapą w ręku. Sterując, przyglądał się jej przez chwilę, ale uparty rulon skutecznie uniemożliwiał mu te zamiary. Czekając z uszanowaniem, aż jego umysł powróci do rzeczywistości, miałem dość czasu, żeby rozejrzeć się wokół. Fiord był szeroki mniej więcej na milę. Za linią dopiero co opuszczonego brzegu wznosiły się wzgórza – strome, ale nie dramatycznie surowe; poniżej ciągnęły się stoki pokryte zielenią łąk i lasów; w jednym miejscu prześwitywało bielą jakieś miasteczko. Cały krajobraz był upstrzony rozrzuconymi wszędzie zagrodami. Przeciwny brzeg, ledwo widoczny między burtą a grotżaglem, był niższy i bardziej opustoszały, choć wyglądał przyjemnie i bogato. Rozległe pastwiska wznosiły się łagodnymi tarasami ku harmonijnie rozłożonym połaciom drzewostanu, co sugerowało, że wśród drzew kryje się jakiś wielki dwór lub zamek. Warstwa mgiełki za nami zaczynała zasłaniać Flensburg. Z przodu scenerię zamykał kontur wzgórz. Niektóre grzbiety były wyraźnie widoczne, inne rozmywały się w dali. Na koniec, między odległymi krawędziami stoków, dostrzegłem pojedynczy błysk światła odbitego od powierzchni wody, co wskazywało, że i tam sięgało morze, choć zapewne tylko przez jakiś niewidoczny przesmyk. Zewsząd promieniował ten szczególny czar, powstały z połączenia cichej pasterskiej krainy i kojącego klimatu ludzkich siedzib z odnogą wielkiego oceanu uderzającego w brzegi całego globu.

Do tej atmosfery przyczynił się jeszcze inny urok, płynący ze sposobu, w jaki dane mi było oglądać te widoki – nie byłem bowiem opływającym w luksusy pasażerem „eleganckiego jachtu parowego” czy nawet „szybkiego, nowoczesnego szkunera”, jak można przeczytać w reklamach firm brokerskich, ale siedziałem, oparty plecami o zejściówkę, na pokładzie prostej, małej jednostki o niejasnej konstrukcji, pozbawionej wygód, która jednak wytrwale znalazła drogę do tego odległego fiordu, pokonując, kto wie jakie, przeciwności i niebezpieczeństwa. Dotąd nie znałem motywów, które powodowały jej samotnym sternikiem, wyrażającym się o swej odważnej podróży tak ogólnikowo i zwyczajnie, jak gdyby było to tylko przedłużenie popołudniowej wycieczki na redę Southampton.

Popatrzyłem na Daviesa. Odłożył mapę i siedział, a raczej wpół leżał na pokładzie. Opaloną ręką dzierżył rumpel, utkwiwszy wzrok gdzieś daleko przed dziobem, tylko chwilami zerkał w górę i wokół. Sprawiał wrażenie pochłoniętego swoimi sprawami. Przez chwilę czy dwie przyglądałem się jego twarzy z uwagą, jakiej nigdy dotąd – w czasie całej naszej znajomości – mu nie poświęciłem. Dawniej wydawała mi się zwyczajna, zresztą w ogóle uważałem Daviesa za kogoś dość zwyczajnego, choć nie zastanawiałem się zbytnio nad żadnym z tych aspektów. Zawsze raczej mnie drażnił przesadzoną szczerością i dziecinnością. Nadal miał te cechy, ale z mych oczu opadły już łuski i dostrzegałem teraz coś więcej. W jego wyrazistych rysach widziałem siłę, sięgającą aż do zdecydowanego uporu, i odwagę, graniczącą z beztroską. Jego oczy stały się jakby starsze i było w nich więcej głębi. Ta zastanawiająca przemiana, od pełnej energii mobilności do niby nieobecnej, poważnej postawy, która trochę mnie bawiła, ale głównie przeszkadzała, teraz zniknęła w pełnym wrażliwości wyciszeniu. Nie odbierałem jednak niekorzystnego wrażenia zimna ani egotyzmu, lecz przeciwnie, jakiejś paradoksalnej szczerości. Z każdej cząstki twarzy Daviesa emanowała szczerość. Nurtował mnie niepokój, że mimo swojej inteligencji i talentu do obcowania z porządnymi i równie inteligentnymi ludźmi, musiałem przy tym popełnić poważne błędy. Ciekawiło mnie, jak wiele? Winy jeszcze nie wyznałem, więc nieznaczną tylko ulgę przyniosło mi przypuszczenie, że choć nie zasłużyłem na to, cierpliwy los zsyłał mi ostatnią szansę poprawy. A jednak – dumałem – cierpliwy los użył dość pokrętnych narzędzi, nie stroniąc od pewnej dozy złośliwego humoru, gdyż to właśnie Davies mnie tu wyciągnął – niemal uciekając się przy tym do oszustwa, a przecież powinien spodziewać się, że nie będę przyzwyczajony do takiego trybu życia. Mimo wszystko, w zestawieniu oszustwa z Daviesem coś mi nie pasowało.

Zapewne to niewygoda obecnego położenia sprawiła zwichnięcie mojego kręgosłupa. Odrobina nocnego wypoczynku i poranna kąpiel wcale nie przygotowały mnie do kontaktów z twardymi powierzchniami i ostrymi krawędziami. Davies nagle się ocknął, rzucił pytanie:

– Ale, ale, czy panu jest wygodnie? Ma pan na czym usiąść? – wyłożył odrobinę ster na nawietrzną, odczekał moment, wyczuwając zachowanie łodzi i, rzuciwszy szybkie spojrzenie na nawietrzną, zanurkował pod pokład.

Wrócił z kilkoma poduszkami i podał mi je.

Poczułem się przewrotnie urażony podobnym zbytkiem i zapytałem:

– Czy na pewno nie przydam się na nic?

– Och, proszę się nie fatygować – odparł. – Na pewno jest pan zmęczony. Czy to nie piękna żegluga? Tam, w prawo od dziobu, musi być Ekken – wyjrzał pod żaglem – tam, gdzie widać tę linię drzew. Czy nie zechciałby pan zerknąć na mapę? – podał mi arkusz.

Rozpostarłem go z niejakim trudem, gdyż przy najlżejszym rozluźnieniu chwytu zwijał się, jak sprężyna od zegarka. Nie miałem nigdy do czynienia z mapami morskimi i to nagłe zaufanie, którym obdarzono mnie po tak długim okresie ignorowania, zwiększyło tylko moją nerwowość.

– Widzi pan Flensburg, prawda? – zapytał. – Tu właśnie jesteśmy – stuknął wyciągniętym palcem w nieokreślone miejsce na gęsto zadrukowanym arkuszu. – Dobrze, a po której stronie mamy minąć tę boję?

Ledwo zdążyłem się zorientować, gdzie był ląd, a gdzie woda, i oczywiście nie miałem pojęcia, co oznacza „boja”, gdy odezwał się znowu:

– Dobrze, wszystko jedno; jestem pewien, że wszędzie tu jest głęboko. To pewnie jest boja farwaterowa dla parowców.

Minutę lub dwie później mijaliśmy już boję i jestem pewien, że po niewłaściwej stronie, gdyż pod nami nagle i niepokojąco wyraźnie pojawił się piasek i wodorosty. Ale Davies powiedział tylko:

– I tak nigdy nie ma tu falowania, a miecz jest podniesiony.

Z powątpiewaniem zważyłem sens tej niejasnej wypowiedzi.

– To najlepsza strona pływania po tych wodach – ciągnął dalej. – Chodzi o to, że łódź tej wielkości może prawie wszędzie wpłynąć. Nie trzeba wcale prowadzić nawigacji. Ooo...

W tym momencie poczuliśmy pod nami lekkie skrobanie, choć prawie nic nie było słychać.

– Czy nie jesteśmy na mieliźnie? – zapytałem bardzo spokojnie.

– Przeskoczymy to z wiatrem – odpowiedział, kuląc się nieznacznie.

Rzeczywiście, „przeskoczyliśmy to”, ale ta przygoda wywołała w Daviesie jakieś naiwne zdenerwowanie. Ujawniła się jedna z jego szczególnych cech charakteru. Mianowicie był on całkiem pozbawiony tej fatalnej, dydaktycznej pedanterii, którą często przejawiają ludzie oddający się jachtingowi. Przed chwilą podał mi mapę, nie dopuszczając myśli, że jestem kompletnym ignorantem i że równie dobrze mógł mi dać jakiś grecki tekst. A przecież moja obecność stanowiła doskonałą okazję do całej sesji strofowania i pouczania. Pomijanie mnie przez cały ranek też wynikało tylko z nieświadomego przyzwyczajenia do niezależności. A jednak, mimo że był mistrzem w swym fachu, o czym się później przekonałem, energicznym, czujnym, o wielkich umiejętnościach, zdarzało mu się wpadać w pewien stan amatorskiego rozluźnienia, na poły zabawny, a na poły drażniący. Myślę, że obie te cechy wypływały z tej samej przyczyny – z niechęci do przyjmowania jakiejkolwiek pozy. Moim zdaniem, również dlatego ani sam się nie stosował, ani nie dostosowywał swego jachtu do powierzchownej etykiety dotyczącej jachtów i jachtmanów. Na przykład, Dulcibella nigdy nie nosiła bandery, a Davies – “jachtowego ubioru”.

Okrążyliśmy niski, pokryty zielenią przylądek, którego wcześniej nie zauważyłem.

– Musimy zrobić rufę – powiedział Davies – weźmie pan ster?

Nie czekając na moją reakcję, zaczął z wielką energią wybierać szoty grotżagla. Z grubsza orientowałem się, o co chodziło w sterowaniu, ale zwrot przez rufę jest manewrem delikatnym. Każdy żeglarz domyśli się teraz, że bom natychmiast skorzystał z okazji i przeleciał na drugą stronę z wielkim hałasem, omotując szotem rumpel i sternika.

– Zwrot zrobił się sam – brzmiał smutny komentarz. – Jeszcze jej pan nie wyczuwa. Bardzo szybko reaguje na ster.

– Dokąd mam sterować? – zapytałem gwałtownie.

– Proszę się nie trudzić, zaraz wezmę od pana rumpel – odpowiedział.

Uznałem, że nadszedł czas, by wyjaśnić moje położenie.

– W sprawach żeglarskich jestem ostatnim patałachem – zacząłem. – Będzie mnie pan musiał sporo nauczyć, bo w przeciwnym razie mogę spowodować katastrofę. Widzi pan, zawsze dotąd była załoga...

– Załoga! – zawołał z pogardą władcy. – Przecież o to chodzi, żeby wszystko robić samemu.

– Owszem, odczuwałem to przez cały ranek.

– Och, jak mi przykro! – zasmucił się, jak komik w poczuciu winy. – Przecież to nie tak, może pan być tu wprost niezastąpiony. – Znowu stał się na chwilę nieobecny.

Płynęliśmy wzdłuż niewielkiej zatoki prowadzącej w głąb lądu, w kierunku przerwy widocznej w niskiej linii brzegu.

– To Ekken Sound – powiedział Davies – zajrzyjmy tam.

Minutę czy dwie później dryfowaliśmy już przez malowniczą małą cieśninę, za którą otwierała się szersza woda. Na brzegu po obu stronach widniały wiejskie chaty, niektóre tuż nad samą wodą, z chybotliwymi pomostami albo schodkami, tworzącymi miniaturowe przystanie. Ściany domów i malutkie ganki ginęły w pnączach i w krzakach wybujałych róż. W jednym miejscu prymitywne nabrzeże z kilkoma małymi barkasami zdradzało ślady uprawiania drobnego handlu. Malutki ogródek z zaniedbaną altaną i stołami pokrytymi opadłymi liśćmi stanowiły z kolei pozostałość po działalności rozrywkowej. W tle dominowały odcienie brązu wymieszanego z różem. Składało się na nie pociemniałe drewno chat i podestów oraz pnącza i drzewa, których zaczynały już dotykać pracowite palce jesieni. Płynęliśmy wzdłuż tej wspaniałej morskiej alei, aż do wyjścia na szersze rozlewisko, gdzie nasze żagle, dotąd delikatnie trzepocące, znowu wypełniły się, cichnąc z zadowoleniem.

– Do zwrotu przez sztag! – zawołał Davies. – Musimy stąd zawrócić.

Jacht obrócił się na przeciwny kurs.

– Dlaczego nie zakotwiczymy tu na postój? – zaprotestowałem, gdyż przed nami otwierał się kuszący widok.

– Och, widzieliśmy już wszystko, co warto tu zobaczyć, a musimy skorzystać z tej bryzy, na ile tylko się da. – Davies nie mógł ścierpieć marnowania korzystnego wiatru przez bezczynne stanie na kotwicy albo przy brzegu. Brzeg był dla niego czymś gorszym, stanowiącym dla morza jedynie użyteczny dodatek w postaci źródła niezbędnego zaopatrzenia.

– Zjedzmy teraz lunch – zaproponował, gdy kontynuowaliśmy już drogę wzdłuż fiordu. Znowu powróciły wspomnienia zamrożonych trunków, apetycznych sałatek, białych obrusów i gotowych na każde skinienie stewardów.

– Ozór jest w prawoburtowej szafce pod kanapką, a piwo znajdzie pan pod podłogą w zęzie – głos Daviesa obwieścił sentencję wyroku. – Proszę zaczynać, ja tylko zaczekam, aż okrążymy tamtą boję.