Eduardo Galeano

DZIECI CZASU

Z kalendarza dziejów ludzkości

Przełożyła: Katarzyna Okrasko

Tytuł oryginału: Los hijos de los días

Copyright © Eduardo Galeano, 2012

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXIX

Copyright © for the Polish translation by Katarzyna Okrasko, MMXIX

Wydanie I

Warszawa MMXIX

Published by the Agreement with Susan Bergholz Literary Services, USA and Book/lab Literary Agency, Poland.

Niniejszy produkt objęty jest ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że wszelkie udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, upublicznianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych – jest nielegalne i podlega właściwym sankcjom.

Spis treści

Podziękowania

Motto

Styczeń

1. Dziś

2. Z ognia w ogień

3. Pamięć wędrowna

4. Ziemia, która woła

5. Ziemia, która mówi

6. Ziemia, która czeka

7. Wnuczka

8. Nie mówię: żegnajcie

9. Pochwała zwięzłości

10. Odległości

11. Przyjemność bycia w drodze

12. Pośpiech

13. Ziemia, która ryczy

14. Haitańskie przekleństwo

15. But

16. Prohibicja

17. Człowiek, który rozstrzelał Boga

18. Święta woda

19. Z nim narodziła się nowa era

20. Święty wąż

21. Ci, co spacerowali po wodzie

22. Królestwo się przeprowadza

23. Matka cywilizatorka

24. Ojciec cywilizator

25. Prawo do cwaniactwa

26. Drugie założenie Boliwii

27. Żebyś posłuchał świata

28. Żebyś przeczytał świat

29. Milcząc, mówię

30. Katapulta

31. Wiatrem jesteśmy

Luty

1. Admirał w kawałkach

2. Bogini świętuje

3. Karnawał rozwija skrzydła

4. Zagrożenie

5. Na dwa głosy

6. Krzyk

7. Ósmy piorun

8. Festiwal pocałunków

9. Marmur, który oddycha

10. Zwycięstwo cywilizacji

11. Nie

12. Dzień karmienia piersią

13. Niebezpieczne zabawy

14. Skradzione dzieci

15. Inne skradzione dzieci

16. Plan Cóndor

17. Nie było święta!

18. Tylko on

19. Byc może Horacio Quiroga opowiedziałby w ten sposób własną śmierc

20. Dzień Sprawiedliwości Społecznej

21. Świat się kurczy

22. Milczenie

23. Księga dziwów

24. Lekcja realizmu

25. Noc Indian Kuna

26. Moja Afryka

27. Banki też są śmiertelne

28. Kiedy

29. Nie przeminęło z wiatrem

Marzec

1. Był

2. Gwizdany język La Gomery

3. Brazylijskie wyzwolicielki

4. Saudyjski cud

5. Rozwód jako zabieg higieniczny

6. Florystka

7. Czarownice

8. Hołdy

9. Dzien, w którym Meksyk napadł na Stany Zjednoczone

10. Diabeł zagrał na skrzypcach

11. Lewica jest uniwersytetem prawicy

12. Sen jest mądrzejszy niz jawa

13. Czyste sumienia

14. Kapitał

15. Nocne głosy...

16. Bajarze

17. Oni umieli słuchać

18. Roztańczeni bogowie

19. Narodziny kina

20. Świat na wspak

21. Świat taki, jakim jest

22. Dzień Wody

23. Rzeź Indian

24. Dlaczego zaginieni zaginęli

25. Zwiastowanie

26. Majańskie wyzwolicielki

27. Dzień Teatru

28. Afrykański okrzyk Tarzana

29. Był las

30. Dzień Służby Domowej

31. Tamta pchła

1. Pierwszy biskup

2. Fabrykowanie opinii publicznej

3. Dobre chłopaki

4. Duch

5. Dzień światła

6. Przeprawa przez noc

7. Zapłata dla medyka

8. Człowiek, który rodził się wiele razy

9. Zdrowy rozsądek

10. Fabrykowanie chorób

11. Środki przekazu

12. Fabrykowanie winnego

13. Nie potrafiliśmy was zobaczyć

14. Wielcy czy za duzi

15. Czarne malowidła

16. Cante hondo

17. Caruso zaśpiewał i uciekł

18. Uważajcie na niego!

19. Dzieci chmur

20. Z historii blamażu

21. Oburzony

22. Dzień Ziemi

23. Sława to czysta bujda

24. Niebezpieczeństwo publikowania

25. Nie ratujcie mnie, proszę

26. Nic się nie stało

27. Paradoksy historii

28. Ten niebezpieczny świat

29. Ona nie zapomina

30. Matki

Maj

1. Święto Pracy

2. Operacja Geronimo

3. Hańba

4. Dopóki trwa noc

5. Śpiewając, przeklinam

6. Wizje

7. O tych, co psuli zabawę

8. Diabeł tasmański

9. Urodził się, żeby go odnaleźć

10. Niewybaczalne

11. Złota rączka

12. Żywe sejsmografy

13. Jeśli chcesz śpiewać, jeśli chcesz zobaczyć

14. Cudzy dług

15. Żeby jutro nie było tak jak dziś

16. Marsz do psychiatryka!

17. Mieszkanie

18. Podróż pamięci

19. Prorok Mark

20. Rzadki przykład zdrowego rozsądku

21. Dzień Różnorodności Kulturowej

22. Tintin wśród dzikusów

23. Fabrykowanie potęgi

24. Heretycy i święty

25. Herezje

26. Sherlock Holmes umarł dwa razy

27. Ukochany powsinoga

28. Oświęcim

29. Wampiry

30. Ze stosu na ołtarze

31. Niepalna

Czerwiec

1. Święci mężowie

2. Indianie są ludźmi

3. Zemsta Atahualpy

4. Pamięć przyszłości

5. Natura nie jest niema

6. Góry, których już nie ma

7. Poeta i król

8. Profanator

9. Profanatorki

10. Sto lat później

11. Człowiek, który sprzedał wieżę Eiffla

12. Wyjaśnienie tajemnicy

13. Przypadkowe ofiary

14. Sztandar jako przebranie

15. Pewna kobieta opowiada

16. Muszę ci coś powiedzieć

17. Tomasa nie zapłaciła

18. Susan też nie zapłaciła

19. Uwaga na rowery!

20. Mały defekt

21. Wszyscy jesteśmy tobą

22. Pas świata

23. Ogniska

24. Słońce

25. Księżyc

26. Imperium strachu

27. Wszyscy jesteśmy winni

28. Piekło

29. Zaświaty

30. Urodziła się, żeby drażnić

Lipiec

1. O jednego terrorystę mniej

2. Prehistoria olimpijska

3. Piłka do dołka

4. Krzyż Południa

5. Prawo do śmiechu

6. Oszukuj mnie, okłamuj!

7. Fridomania

8. Wiekuisty Przywódca

9. Słońca, które skrywa noc

10. Fabrykowanie powieści

11. Fabrykowanie łez

12. Nagroda dla króla strzelców

13. Bramka stulecia

14. Kufer przegranych

15. Egzorcyzmy

16. Mój ukochany rywal

17. Dzień Sprawiedliwości

18. Historia to gra w kości

19. Pierwszy turysta na plażach Rio de Janeiro

20. Intruzka

21. Inny astronauta

22. Inny Księżyc

23. Bliźniacy

24. Przeklęci niech będą grzesznicy

25. Przepis na epidemię dżumy

26. Deszcz kotów

27. Lokomotywa z Pragi

28. Testament

29. Chcemy innego czasu

30. Dzień przyjaźni

31. Kronika czasów zapowiedzianych

Sierpień

1. Matko nasza, któraś jest w ziemi

2. Mistrz

3. Kochankowie

4. Strój, który opowiada

5. Kłamca, który urodził się trzy razy

6. Boża bomba

7. Szpieguj mnie!

8. Przeklęta Ameryka

9. Dzień Ludności Tubylczej

10. Manuele

11. Rodzina

12. Zawodnicy i zawodniczki

13. Prawo do odwagi

14. Obsesyjny wróg komarów

15. Perła i korona

16. Samobójcze nasiona

17. Niebezpieczna kobieta

18. Sieć sieci

19. Wojna na szachownicy

20. Niebiańska siła robocza

21. Podział pracy

22. Najlepsza siła robocza

23. Niemożliwa ojczyzna

24. Święto rzymskiego boga ognia

25. Wyzwolenie uwięzionego miasta

26. Czystość wiary

27. Czystość rasy

28. Miałem sen

29. Człowiek kolorowy

30. Dzień Zaginionych

31. Bohaterowie

Wrzesień

1. Zdrajcy

2. Wynalazca wojen prewencyjnych

3. Wdzięczność

4. Daję słowo

5. Walcz z nędzą: zabij nędzarza

6. Społeczność międzynarodowa

7. Gość

8. Dzień alfabetyzacji

9. Pomniki

10. Pierwsza reforma rolna w Ameryce

11. Dzień sprzeciwu wobec terroryzmu

12. Żywe słowa

13. Podróżnik, który nie ruszał się z miejsca

14. Niepodległość jako środek zapobiegawczy

15. Adoptuj małego bankiera!

16. Bal przebierańców

17. Meksykańskie wyzwolicielki

18. Pierwsza lekarka

19. Pierwsza admirałka

20. Mistrzynie

21. Samospełniające się proroctwo

22. Dzień bez samochodu

23. Rejsy

24. Wynalazki iluzjonisty

25. Mędrzec, który nie bał się pytać

26. Jaki był świat, kiedy nie był jeszcze światem?

27. Uroczystości pogrzebowe

28. Przepis na uspokojenie czytelników

29. Niebezpieczny precedens

30. Dzień tłumaczy

Październik

1. Opróżniona wyspa

2. Ten świat zakochany w śmierci

3. Loczki

4. Dzień zwierząt

5. Ostatnia podróż Kolumba

6. Ostatnie podróże Cortésa

7. Ostatnie podróże Pizarra

8. Wszyscy trzej

9. Widziałam, że na mnie patrzy

10. Ojciec chrzestny

11. Dama, która żyła w trzech stuleciach

12. Odkrycie

13. Uskrzydlone roboty

14. Porażka cywilizacji

15. Kraj nasz widzą z kukurydzą

16. Uważał, że sprawiedliwość jest sprawiedliwa

17. Przemilczane wojny

18. Kobiety są ludźmi

19. Niewidzialni

20. Prorok Yale

21. Wysadzajcie się w powietrze

22. Dzień medycyny naturalnej

23. Śpiewać

24. Widzieć

25. Człowiek uparty

26. Wojna o narkotyki

27. Wojna przeciw narkotykom

28. Szaleństwa Simóna

29. Człowiek o dobrym sercu

30. Mars atakuje!

31. Dziadkowie politycznej karykatury

Listopad

1. Uwaga na zwierzęta!

2. Święto zmarłych

3. Gilotyna

4. Samobójstwo Tenochtitlánu

5. Choroba zwana pracą

6. Król, który nie był królem

7. Sny

8. Legalni imigranci

9. Wstęp wzbroniony

10. Dzień nauki

11. Fiodor Dostojewski urodził się dwa razy

12. Nie lubię, kiedy mnie okłamują

13. Tata Moby Dicka

14. Mama dziennikarek

15. Hugo Blanco urodził się dwa razy

16. Badacz życia

17. Ten drugi słuch

18. Zorro urodził się cztery razy

19. Mech i kamień

20. Dzieci, które mówią

21. Najsmutniejszy mecz w historii

22. Dzień muzyki

23. Dziadek

24. Babcia

25. Międzynarodowy Dzień Eliminacji Przemocy wobec Kobiet

26. Laura i Paul

27. Gdy zapłonęły wody Rio de Janeiro

28. Człowiek, który uczył się, nauczając

29. Rekordziści terroru

30. Spotkanie w raju

Grudzień

1. Pożegnanie z bronią

2. Dzień upamiętniający zniesienie niewolnictwa

3. Król, który powiedział dość

4. Zielona pamięć

5. Pragnienie piękna

6. Lekcja teatru

7. Sztuka się nie starzeje

8. Sztuka neuronów

9. Sztuka życia

10. Błogosławiona wojna

11. Poeta, który był tłumem

12. Tonantzin ma na imię Guadalupe

13. Dzień śpiewu chóralnego

14. Zakonnik, który uciekał siedem razy

15. Zielony człowiek

16. Walcz z nędzą: przypudruj cyferki

17. Płomyk

18. Pierwsi uchodźcy

19. Inna wygnana

20. Spotkanie

21. Radość mówienia

22. Radość latania

23. Zmartwychwstania

24. Cud!

25. Podróż słońca

26. Podróż do morza

27. Podróżnik

28. Tęsknota za przyszłością

29. Droga jest przeznaczeniem

30. Muzyką jesteśmy

31. Podróż słowa

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Podziękowania

Nie zdołam podziękować wszystkim przyjaciołom, dzięki którym mogłem napisać tę książkę, ani wszystkim autorom, z którymi się konsultowałem. Ci przyjaciele i autorzy nie zapełniliby pewnie trybun stadionu, ale prawie.

Chciałbym zadedykować rezultat swojej pracy tym, którzy mieli cierpliwość, żeby przeczytać i wyrazić swoje opinie na temat pierwszych wersji, co chciały być ostatnie, a zawsze były przedostatnimi, bo zawsze trzeba było coś zmienić, coś poprawić, coś dodać albo wyrzucić. Są to Ramón Akal, Mark Fried, Karl Hübener, Carlos Machado i Héctor Velarde.

Książkę dedykuję Helenie Villagrze. Bez słów.

Montevideo, pod koniec 2011 roku

Motto

I dni wyruszyły w drogę.

I to właśnie dni nas stworzyły.

I tak narodziliśmy się my,

dzieci dni,

poszukiwacze,

tropiciele życia.

(Księga Rodzaju według Majów)

Styczeń

1. Dziś

Dziś nie jest pierwszy dzień roku dla Majów, Żydów, Arabów, Chińczyków i wielu innych mieszkańców tego świata.

Datę wymyślił Rzym, Rzym stolica imperium, i pobłogosławił ją Rzym stolica apostolska, i oczywiście przesadą byłoby sądzić, że cała ludzkość świętuje to przejście przez granicę między kolejnymi latami.

Ale owszem, musimy jednak przyznać, że czas jest łaskawy dla nas, jego przelotnych pasażerów, i pozwala nam sądzić, że dziś wypada ten pierwszy dzień, i życzyć sobie, że następny będzie równie radosny jak kolory w sklepie warzywnym.

2. Z ognia w ogień

Tego dnia 1492 roku upadła Grenada, a wraz z nią upadła muzułmańska Hiszpania.

Zwycięstwo Świętej Inkwizycji: Grenada była ostatnim królestwem hiszpańskim, w którym meczety, kościoły i synagogi zgodnie ze sobą sąsiadowały.

Tego samego roku zaczął się podbój Ameryki, dotychczas Ameryka była jedynie tajemnicą bez imienia.

W następnych latach, na odległych stosach, ten sam ogień stawił księgi muzułmańskie, księgi żydowskie i księgi indiańskie.

Ogień był przeznaczeniem słów zrodzonych w piekle.

3. Pamięć wędrowna

Trzeciego dnia 47 roku przed Chrystusem spłonęła najsłynniejsza biblioteka starożytności.

Legiony rzymskie wkroczyły do Egiptu i podczas bitwy Juliusza Cezara z bratem Kleopatry ogień strawił większość spośród dziesiątek zwojów papirusu Biblioteki Aleksandryjskiej.

Dwa tysiąclecia później północnoamerykańskie legiony wkroczyły do Iraku i podczas krucjaty George’a Busha prowadzonej przeciw nieprzyjacielowi, którego sam wymyślił, większa część z setek tysięcy książek z biblioteki w Bagdadzie zamieniła się w popiół.

W całej historii ludzkości istniał tylko jeden księgozbiór odporny na próbę ognia i wojny – na pomysł wędrownej biblioteki wpadł pod koniec X wieku wielki wezyr Persji Abdul Kassem Ismael.

Ów przezorny człowiek i niezmordowany podróżnik zabierał swoją bibliotekę ze sobą – czterysta wielbłądów objuczonych stu siedemnastoma tysiącami ksiąg tworzyło długą na dwa kilometry karawanę. Wielbłądy służyły również za katalog: wędrowały podzielone na grupy, a każda z ich dźwigała tytuły rozpoczynające się na jedną z trzydziestu dwóch liter perskiego alfabetu.

4. Ziemia, która woła

Tego dnia w 1643 roku urodził się Isaac Newton.

Newton, o ile wiadomo, nie miał nigdy kochanek ani kochanków.

Umarł jako prawiczek, nietknięty przez nikogo, przerażony groźbą chorób i widm.

Ale ten bojaźliwy mężczyzna miał odwagę, żeby badać i odkryć:

ruch ciał niebieskich,

budowę światła,

prędkość dźwięku,

przewodnictwo ciepła

i prawa grawitacji, tej nieodpartej siły, z którą przyzywa nas ziemia i przyzywając, przypomina, skąd przychodzimy i dokąd zmierzamy.

5. Ziemia, która mówi

George’owi Carverowi przyśnił się Bóg.

– Poproś mnie, o co zechcesz – zachęcał Bóg.

Carver powiedział, że chciałby poznać sekret orzechów ziemnych.

– Zapytaj o to orzechów ziemnych – odrzekł Bóg.

George, syn niewolników, poświęcił swoje życie wskrzeszaniu ziemi zamordowanej przez niewolnicze plantacje.

W swoim laboratorium, przypominającym pracownię alchemika, stworzył setki produktów, których głównymi składnikami były orzeszki ziemne albo bataty: olej, ser, masło, sosy, majonez, mydło, barwniki, melasy, kleje, pudry…

– Rośliny same podpowiadają – wyjaśniał. – Same przemawiają do tych, którzy umieją ich słuchać.

Zmarł 5 stycznia 1943 roku, przeżywszy ponad osiemdziesiąt lat. Za życia chętnie dzielił się przepisami, doradzał i prowadził zajęcia na tym dziwnym uniwersytecie, który jako pierwszy w Alabamie przyjmował w swoje progi czarnych studentów.

6. Ziemia, która czeka

W 2009 roku Turcja zwróciła odebrane obywatelstwo Nazımowi Hikmetowi i przyznała wreszcie, że jej najukochańszy i najbardziej znienawidzony poeta naprawdę był Turkiem.

Sam zainteresowany nie mógł usłyszeć tej dobrej wiadomości: umarł prawie pół wieku wcześniej na wygnaniu, gdzie spędził większą część swojego życia.

Jego ziemia ojczysta czekała na niego, ale jego książki były zakazane, i on też. Wygnaniec chciał wrócić.

Wciąż mam jeszcze coś do zrobienia.

Spotkałem gwiazdy, ale nie mogłem ich policzyć.

Zaczerpnąłem ze studni wody, ale nie mogłem nią nikogo poczęstować.

Nigdy nie wrócił.

7. Wnuczka

Soledad, wnuczka Rafaela Barretta, często wspominała słowa dziadka:

– Jeśli dobro nie istnieje, trzeba je wymyślić.

Rafael, Paragwajczyk z wyboru, rewolucjonista z powołania, spędził więcej czasu w więzieniu niż w domu i umarł na wygnaniu.

Wnuczka została zastrzelona w Brazylii 7 stycznia 1973 roku.

Wydał ją kapral Anselmo, zbuntowany marynarz, przywódca rewolucyjny.

Znużyło go ciągłe przegrywanie, pożałował wszystkiego, w co wierzył, wszystkiego, czego pragnął, i zadenuncjował wszystkich po kolei towarzyszy walki przeciwko brazylijskiej dyktaturze wojskowej, wysyłając ich na mękę albo pewną śmierć.

Soledad, która była jego żoną, zostawił sobie na koniec.

Kapral Anselmo wskazał miejsce, w którym przebywała, i wyjechał.

Był już na lotnisku, kiedy rozległy się pierwsze strzały.

8. Nie mówię: żegnajcie

W 1872 roku na rozkaz prezydenta Ekwadoru rozstrzelano Manuelę León.

W swoim wyroku prezydent nazwał Manuelę Manuelem, żeby się nie wydało, że taki dżentelmen jak on wysyła pod mur kobietę, chociaż była ona tylko nieokrzesaną Indianką.

Manuela doprowadziła do wrzenia wsie i wioski, podżegając Indian do niepłacenia podatków i odmowy niewolniczej pracy. I na domiar złego miała czelność wyzwać na pojedynek urzędnika państwowego, pułkownika Vallejo. Na oczach zdumionych żołnierzy na ubitej ziemi jego szpada została upokorzona jej włócznią.

Kiedy nadszedł jej ostatni dzień, Manuela stanęła przed plutonem egzekucyjnym bez przepaski na oczach. Kiedy zapytano ją, czy ma coś do powiedzenia, odpowiedziała w swoim języku.

– Manapi.

„Nic”.

9. Pochwała zwięzłości

Tego dnia w 1776 roku ukazało się w Filadelfii pierwsze wydanie książeczki Zdrowy rozsądek.

Jej autor Thomas Paine utrzymywał, że niepodległość jest kwestią zdrowego rozsądku, w przeciwieństwie do poniżającego kolonializmu i żałosnej dziedzicznej monarchii, dzięki której królem równie dobrze mógł zostać lew, jak i osioł.

Ta licząca czterdzieści osiem stron broszurka zyskała więcej amatorów niż powietrze i woda, a jej autora należy uznać za jednego z ojców niepodległości Stanów Zjednoczonych.

W 1848 Karol Marks i Fryderyk Engels opublikowali dwudziestotrzystronicowy manifest komunistyczny, zaczynający się od przestrogi: „Widmo krąży po Europie”. Okazało się, że to najbardziej znaczące strony dla dwudziestowiecznych rewolucji.

Dwadzieścia sześć stron miała opublikowana przez Stéphane’a Hessela w 2011 roku książeczka wzywająca do buntu i oburzenia. Tak niewiele słów wystarczyło, żeby potoczyły się lawiny protestów w wielu miastach świata. Tysiące oburzonych opanowało na wiele dni i nocy place i ulice, protestując przeciw uniwersalnej dyktaturze bankierów i wojskowych.

10. Odległości

Samochód jechał, pokasłując od czasu do czasu.

A w środku, ściśnięci, podskakiwali podróżujący nim muzycy. Ich występ miał uatrakcyjnić zebranie rolników, ale od dłuższego czasu błąkali się po piekielnie nagrzanych słońcem drogach Santiago del Estero.

Nie mieli kogo zapytać o drogę. Nikogo, żywej duszy nie było na tych pustkowiach, kiedyś porośniętych lasem.

Nagle w chmurze pyłu ukazała się im dziewczynka na rowerze.

– Jak daleko jeszcze? – zapytali.

Ona odpowiedziała:

– Coraz bliżej.

I zniknęła pośród kurzu.

11. Przyjemność bycia w drodze

W 1887 roku urodził się w Salcie człowiek, który był Saltą. Juan Carlos Dávalos, założyciel dynastii muzyków i poetów.

Powiada się o nim, że był pierwszym kierowcą forda T w północnych prowincjach Argentyny.

Jego ford T z wysiłkiem przemierzał drogi, sapiąc i prychając dymem.

Wlókł się niemiłosiernie. Żółwie przysiadały na poboczu, żeby na niego zaczekać.

Kiedyś podszedł do niego sąsiad. Przywitał się i, zatroskany, powiedział:

– Drogi panie Dávalos, w tym tempie nigdzie pan nie dojedzie.

Dávalos odparł:

– Nie podróżuję, żeby gdzieś dojechać. Podróżuję, żeby być w drodze.

12. Pośpiech

12 stycznia 2007 roku pewien skrzypek zagrał koncert na stacji metra w Waszyngtonie.

Oparty o ścianę obok kubła na śmieci muzyk, wyglądający raczej na grajka z sąsiedztwa, przez trzy kwadranse grał utwory Schuberta i innych klasyków.

Ponad sto osób przeszło obok niego, nie zwalniając kroku. Siedem zatrzymało się na trochę dłużej niż na chwilę. Nikt nie bił brawa. Kilkoro dzieci chciało posłuchać, ale ich matki pociągnęły je dalej.

Nikt się nie zorientował, że tym skrzypkiem jest Joshua Bell, jeden z najbardziej cenionych i podziwianych wirtuozów na świecie.

Koncert został zorganizowany przez dziennik „The Washington Post”. Był to sposób, żeby zapytać:

– Mają państwo czas na chwilę piękna?

13. Ziemia, która ryczy

W 2010 roku trzęsienie ziemi spustoszyło dużą część Haiti i pochłonęło ponad dwieście tysięcy ofiar.

Następnego dnia Pat Robertson, telekaznodzieja ewangelikalny ze Stanów Zjednoczonych, wyjaśnił zdarzenie. Ów pasterz dusz uważał, że czarni Haitańczycy zgrzeszyli swoją wolnością. Diabeł, który pomógł im się wyswobodzić spod francuskiej dominacji, teraz wystawiał rachunek.

Redaktorzy inicjujący: Dorota Nowak, Elżbieta Kalinowska

Redaktorzy prowadzący: Dominika Cieśla-Szymańska, Anna Dworak

Przekład: Katarzyna Okrasko

Redakcja: Wojciech Górnaś

Korekta: Hanna Trubicka, Małgorzata Denys

Projekt okładki: Zuzanna Kuc

Skład i łamanie: Zuzanna Kuc

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

02-672 Warszawa, ul. Domaniewska 48

tel. +48 22 826 08 82

faks +48 22 380 18 01

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-7374-6

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.
i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.