Projekt okładki: Ula Pągowska

Przekład z hiszpańskiego: Stanisław Bończyk

Redaktor prowadzący: Bożena Zasieczna

Redakcja techniczna: Sylwia Rogowska-Kusz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Bogusława Jędrasik

Ilustracja wykorzystana na okładce
© Africa Studio/AdobeStock

© Tomás Navarro Hernández, 2018

© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2020

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, przechowywana jako źródło danych i przekazywana w jakiejkolwiek formie zapisu bez pisemnej zgody posiadacza praw.

ISBN 978-83-287-1254-6

MUZA SA

Wydanie I

Warszawa 2020

FRAGMENT

Książkę tę dedykuję wszystkim niedoskonałym, „dziwnym” osobom, które cierpią przez swoje poczucie odmienności, nieświadome tego, że tak naprawdę są niezwykłe, niepowtarzalne i wspaniałe.

Gdy czujesz się dziwny, masz poczucie, że odstajesz lub gdy dokucza ci samotność… pomyśl, że i ja czasem się tak czuję. Nie zapominaj, mamy siebie nawzajem.

Twoje dziwactwa, wady i potknięcia nie są zapewne tak straszne, jak ci się wydaje.

Świat jest pełen osób równie osobliwych jak ty i tak samo pięknych – osób, które w ciszy i z poczuciem wstydu przeżywają swoje przepiękne dziwactwo.

To książka dla was od innego potworka i odszczepieńca…

Chciałbym wyrazić moją wdzięczność wobec wszystkich tych anonimowych osób, którym zdarzyło się odmienić życie dziecka, młodego człowieka, dorosłego lub staruszka. Zwykłe spojrzenie, życzliwy gest, uśmiech czy odrobina czułości potrafią rozświetlić czyjeś życie, natchnąć do działania lub dać ukojenie zranionemu sercu. Świat bez wątpienia jest dzięki wam lepszy.

Czuję również wdzięczność i podziw wobec wszystkich tych, którzy bezinteresownie, niczego nie żądając w zamian, potrafią zrobić coś dla innych w sposób spontaniczny i nieskrępowany – po prostu dlatego, że pchnął ich ku temu impuls. Światu z pewnością trzeba więcej ludzi, takich jak wy.

Wreszcie, jestem dozgonnie wdzięczny dwóm osobom, do których odnoszą się oba powyższe punkty, a które znam z imienia. Alicio i Nurio, to o Was.

SPIS TREŚCI

Trzy mrzonki: doskonałość, szczęście i sukces

Wprowadzenie: Hatsune, czyli niezbędna zmiana

CZĘŚĆ PIERWSZA – TO, CO NAJWAŻNIEJSZE W POSTAWIE WABI SABI

Rozdział I: O tym, jak w końcu pojąłem yūgen

Rozdział II: Shoganai – nie mylić z konformizmem!

CZĘŚĆ DRUGA – WABI SABI NA CO DZIEŃ

Rozdział III: Tsundoku – więź z tym, co niekompletne

Rozdział IV: Aware – piękno w twoich oczach

Rozdział V: Honno kimochi desu – dynamiczna asymetria w relacjach społecznych

Rozdział VI: Komorebi – na spotkanie ze spokojem

Rozdział VII: Kogarashi – powiew zmian

Rozdział VIII: Gaman – sztuka wytrwałości

CZĘŚĆ TRZECIA – POCZUCIE TRANSCENDENCJI

Rozdział IX: Yoroshiku onegaishimasu, miło mi poznać się na nowo

Rozdział X: Kokei Mikuni – poczucie transcendencji

Trzy mrzonki
doskonałość, szczęście i sukces

Hitoshi i Susumo ruszyli w górę zbocza ścieżką niemal całkowicie ukrytą pod śniegiem. Stary Hitoshi szedł krokiem powolnym, lecz pewnym. Jego uważne spojrzenie przeczesywało biały całun w poszukiwaniu wskazówek, gdzie najbezpieczniej będzie postawić stopę.

– Wiesz, po co wspinamy się tym ośnieżonym zboczem? – spytał nagle staruszek. Susumo, idąc pomału za swoim dziadkiem precyzyjnie po jego śladach, tak by nie naruszyć piękna śnieżnej powłoki, wiedział od razu, że to pytanie retoryczne, które ma jedynie pobudzić jego ciekawość.

– Co cię motywuje, by wspinać się tą stromą ścieżką? – ponowił pytanie Hitoshi.

Susumo lubił długie rozmowy, które prowadzili z dziadkiem, spacerując pośród przyrody. Zaczynały się one na ogół od skłaniającego do namysłu pytania. Przyspieszył, by zrównać krok z dziadkiem i lepiej go słyszeć. By otrzymać mądrą radę, warto było naruszyć śnieżny całun i zostawiać w nim odtąd drugi ciąg śladów. Zresztą, ślady dwóch par stóp były ładną ilustracją całej sceny. Czas zaciera wszystko, jednak na chwilę śnieg stał się świadkiem opartej na miłości i mądrości relacji pomiędzy Hitoshim i Susumo.

– By żyć, potrzebujemy motywacji. Motywacja to energia, która rodzi się w naszej piersi i wprawia nas w ruch. To siła woli, która pozwala nam wytrwać mimo zmęczenia i przewodnik wskazujący, w którą stronę mamy się kierować – zaczął staruszek. – Mój Susumo, będziesz mierzyć się w życiu z różnymi motywacjami. Niektóre z nich wybierzesz ty sam, inne nie. Niektóre wyzwolą w tobie to, co najlepsze, inne zaś to, co najgorsze. Jeszcze ważniejsze jest to, że jedne z nich będą się sprawdzać, a inne nie. Coś, co potrafi poruszyć cię dziś, może na następny dzień przestać na ciebie działać. Na szczęście każdego dnia mogą także pojawić się nowe motywacje, które pozwolą ci dotrzeć w nowe miejsca, również takie, których wcześniej nawet sobie nie wyobrażałaś.

Ludzie młodzi, jak ty, stawiają sobie zazwyczaj w życiu trzy cele, nieświadomi, że to tak naprawdę tylko mrzonki – złudzenia wyrosłe z naszej ambicji. Wszyscy chcemy być szczęśliwi, odnosić sukcesy i cieszyć się idealnym życiem!

Pierwsza z mrzonek to wiara, że nasze życie będzie idealne. Chcemy idealnej pracy, idealnego szefa, idealnego związku i idealnych relacji towarzyskich. Słowem, chcemy, żeby nasze życie było próbką absolutnej doskonałości. Sęk w tym, że dążąc do tej upragnionej doskonałości, zapominamy, że jeśli życie ogólnie jakieś jest, to właśnie niedoskonałe. Jego częścią są choroby, rozczarowania i oszustwa. Snujemy marzenia, które nigdy się nie spełniają i okazują się mrzonkami. Bywa, że tracimy pracę lub doświadczamy rozczarowań. Przeżywamy rozstania i zakończenia. Życie, Susumo, jest, jakie jest, a nie takie, jakim chcielibyśmy, żeby było.

Dążąc do sukcesu i doskonałości, kładziemy sobie na barkach dwa potężne ciężary – niepokój i smutek. Póki naszym celem będą doskonałość, sukces i szczęście, nie będzie nas cieszyć droga przez życie. Zamiast teraźniejszością będziemy żyć przyszłością, pragnąc czegoś, co nigdy się nie ziści. Zresztą, gdyby nawet się ziściło, okaże się ulotne i niezgodne z naszymi oczekiwaniami, a my zostaniemy z poczuciem, że nie warto było tak się starać.

Czym więc kończy się to wszystko? Tym, że utrwalamy w sobie stan niepokoju i w sposób ciągły rozpaczliwie poszukujemy szczęścia. Wypróbowujemy tysiące metod, by je w końcu osiągnąć. Raz po raz zmieniamy pracę, usiłując znaleźć zajęcie doskonałe; wchodzimy w kolejne związki, licząc na znalezienie swojej drugiej połówki i kupujemy coraz lepsze samochody. Te ciągłe poszukiwania przyprawiają nas o poziom niepokoju, który uniemożliwia nam cieszenie się wszystkimi tymi „niedoskonałymi” rzeczami, które już mamy. Zabiegając o doskonałość, pozbawiamy się prostych, niedoskonałych skarbów, którymi moglibyśmy cieszyć się od razu.

W końcu przychodzi dzień, w którym poszukiwania się kończą. Choćbyśmy nieraz próbowali oszukać siebie samych, usiłując żyć marzeniami i wznosząc wokół siebie łudzącą scenografię, w pewnym momencie życia uświadomimy sobie, że zmarnowaliśmy nasz czas na dążenie do rzeczy nieosiągalnej. Że poświęciliśmy młodość na pogoń za chimerą. Czy wiesz, Susumo, co się w dzieje w tym momencie? Pojawia się smutek.

Zrozumiawszy swój błąd, przeżywamy kryzys. Czarny woal smutku przesłania nam oczy i sprawia, że podejmujemy kolejne złe decyzje. Działamy impulsywnie, poszukując rozpaczliwie czegoś, co wypełni pustkę, którą odczuwamy. Jesteśmy owładnięci wściekłością, nienawiścią i gniewem. Nie umiemy sobie poradzić z uczuciami towarzyszącymi niedawnemu odkryciu. Popadamy coraz bardziej w poczucie urazy i żalu, aż zatracamy perspektywę.

Wrażenie pustki opanowuje nasze serce i uprowadza rozum. Całe nasze życie zabarwia przygnębienie, a to z kolei toruje drogę poczuciu winy, wstydowi i lękowi.

Zapamiętaj, Susumo, że smutek nie jest niczym złym. Podobnie jak niepokój. Problem pojawia się, gdy nie pochylamy się nad sygnałami, które otrzymujemy. Ciało mówi do nas, jak tylko może, wykorzystując wszelkie dostępne środki, a jednym z jego środków komunikacji z nami są emocje… Sęk w tym, że wiecznie je lekceważymy i usiłujemy ukryć. Nie wsłuchujemy się przez to w przekaz, jaki niosą.

Hitoshi zamilkł na kilka chwil. Wiedział, że Susumo potrzebuje czasu na przemyślenie jego słów. Rytm kroków po śniegu nadawał tempo biegowi myśli dziadka i wnuka.

– Rozumiem, co masz na myśli, dziadku, ale są takie dni, kiedy czuję się niespokojny i rozdrażniony. Trudno mi wstać z łóżka, trudno mi wieczorem zasnąć, nie potrafię się skupić ani siąść do nauki, i choćbym bardzo się starał, nie potrafię zrozumieć, co mi mówi moje ciało. Mój umysł nie potrafi odczytać jego języka. Może kiedyś nauczę się go rozumieć? Dlaczego nie rozumiemy treści, które stara się nam przekazać nasze wnętrze?

– To dlatego, że jesteś jeszcze młody. Pewnego dnia zrozumiesz, że niepokój jest dla nas sygnałem. Mówi nam, że coś robimy nie tak, zwlekamy z podjęciem jakiejś decyzji lub postępujemy niezgodnie z naszymi zasadami i wartościami. Smutek też stara się nam coś przekazać, mój kochany Susumo. Mówi nam, byśmy poszukali wewnątrz siebie; żebyśmy przystanęli i przeorganizowali coś w swoim życiu, wyciągając naukę z tego, co przeżyliśmy. Nie zapominaj nigdy, że każda z emocji jest potrzebna i przydatna. Wszystkie one, bez wyjątku, pomagają nam żyć zdrowiej i zachowywać równowagę.

Susumo i Hitoshi dotarli do miejsca, gdzie spod śniegu wyłaniało się kilka parujących oczek wodnych. Spacer zboczem wzgórza doprowadził ich do ciepłych źródeł. Teraz postanowili wykąpać się w naturalnych basenach.

Rozebrali się, a ubrania starannie poskładali i umieścili na pniu, żeby się nie zamoczyły. Złożyli ukłon i zanurzyli się gorącej źródlanej wodzie. Jej ciepło mocno kontrastowało z lodowatymi podmuchami leśnego powietrza.

Susumo usiadł w kącie zagłębienia i skierował wzrok na góry. Był w nastroju refleksyjnym. Miał ochotę pomyśleć. Nie skończył jeszcze dwudziestu lat i rozpierała go źrebięca energia, ale jednocześnie był wrażliwy i rozsądny. Jego myśli pędziły tak, że usta nie zawsze dawały radę opisać ich bieg. Wiele jeszcze musiał zrozumieć. Wrażliwość Susumo była zarazem jego najbliższym sojusznikiem i największym wrogiem.

– Dziadku, namawiasz mnie, żebym był konformistą? – spytał Susumo ze wzrokiem utkwionym w krajobraz.

– W żadnym razie. Doradzam ci, żebyś nadawał kontekst otaczającym cię rzeczom, światu, wydarzeniom w nim, swoim pragnieniom, uczuciom i myślom. Ja sam musiałem się nauczyć, że życiowy spokój wymaga ogromnej zdolności dostrzegania kontekstu. Zajęło mi to całe życie, ale w końcu zrozumiałem, że czyjeś zdanie to jeszcze nie fakt, że to, co naprawdę ważne, jest proste, a życie nie jest doskonałe. Nauczyłem się, że sukces nie zawsze wart jest wysiłku, którego wymaga, a szczęście – o ile naprawdę istnieje – polega na tym, by w zwykły dzień, gdy wokół leży śnieg, móc wykąpać się w gorącym źródle. Znasz jakiś niezawodny sposób na osiągnięcie szczęścia? Dlaczego, jak myślisz, wszyscy mówią tylko o nim? Naprawdę wierzysz w szczęście? Przez tyle lat toczono debaty na jego temat, a nie udało się dojść do żadnego porozumienia ani stworzyć żadnego praktycznego planu… Może to po prostu dlatego że samo pojęcie szczęścia nie oddaje zjawiska, lecz tylko to, co istnieje w naszej wyobraźni.

Zwróć uwagę, Susumo, że uczeni, artyści, poeci, socjologowie, antropologowie i politycy całego świata podejmowali tysiące prób określenia, czym jest szczęście i jak należy do niego dążyć. Dlaczego nie udało im się jasno odpowiedzieć na te pytania? Niektórzy są zdania, że kluczem do szczęścia jest jakość naszych relacji towarzyskich. Inni wierzą, że jego źródłem są: sens życia, osiągnięcia, zobowiązania, cele, właściwe odżywianie, ćwiczenia lub projekty, których się podejmujemy. Prawdopodobnie jednak wszyscy mylą radość wywołaną własnymi odkryciami ze szczęściem jako takim.

Najlepsza rada, jaką dla ciebie mam, Susumo, jest taka, abyś zamiast do szczęścia dążył do wolności i spokoju. Chodzi o spokój, który pozwoli ci cieszyć się każdego dnia drobnymi radościami. Zapomnij o szczęściu, a skup się na małych radościach. Szczęście to wytwór poetów, który niewoli nas i od wieków odwraca naszą uwagę od tego, co naprawdę ważne. Dążymy do szczęścia, nie wiedząc, co to. Nikt nie wie, czym jest szczęście, ponieważ nikt go nie doświadczył. To nic więcej niż ideał wysnuty z pewnego założenia. Z naiwnej, ale i okrutnej dedukcji.

Zakładamy, że wielka radość rozciągnięta w czasie to właśnie szczęście, którego tak poszukujemy. Prawda jest jednak taka, że radości są z definicji krótkotrwałe. Spróbuj wyobrazić sobie, że tu, w tym otoczonym ośnieżonymi górami źródle, udało ci się osiągnąć szczęście. Co by się wtedy stało? Otóż tu właśnie zastałaby cię śmierć. Osiągnąwszy szczęście, nie chciałbyś od życia niczego więcej. Wszedłszy w stan najwyższej szczęśliwości, twoje ciało i umysł odczuwałyby taki poziom zadowolenia, że przestałbyś cokolwiek robić. Porzuciłbyś: jedzenie, picie, sen, higienę, pracę, myślenie, odczuwanie… a w końcu byś umarł.

Kiedyś jednak, mój Susumo, ktoś zarazem prostoduszny, naiwny i ambitny uznał mylnie, że to, co ulotne, da się uczynić trwałym. Tymczasem szczęście i chwile radości, jakkolwiek intensywne lub piękne by były, zawsze są ulotne i takie właśnie powinny być. To, że takie są, chroni nas i dostarcza nam motywacji.

Uwierzyliśmy, że istnieje to domniemane coś zwane szczęściem. Goniąc za nim, zapominamy o tym, by cieszyć się drobnymi radościami życia. Usiłujemy błyskawicznie dostać się na sam szczyt, lecz jeśli w ogóle nam się to uda, nie nacieszymy się po drodze widokiem leśnych orchidei i przypatrujących się nam zwierząt ani nie poczujemy pieszczoty słońca na twarzy.

Susumo przymknął oczy. Czuł spokój i błogość. Cieszył się towarzystwem kochanego dziadka, czuł na ciele ciepło siarczkowej wody, a twarz owiewała mu chłodna bryza. Miał przed sobą piękny ośnieżony las, przez który niedawno przeszli. Wiedział jednocześnie, że już za kilka dni będzie musiał wrócić na uczelnię, do codziennych obowiązków i zgiełku Sapporo. Dotarło do niego, że musi zachować w sobie tę chwilę przeżywaną wspólnie z dziadkiem, bo wspomnienie o niej i chęć powrotu pozwolą mu znieść jakoś codzienną rutynę.

– Dziadku, wspomnienia o wesołych momentach to też małe radości. Może nie tak samo intensywne, ale jednak. Do tego, wyobrażając sobie pogodne chwile, możemy zacząć cieszyć się nimi, zanim nastąpią – powiedział Susumo.

– Masz rację. Sęk w tym, że niekiedy zbyt dużo wspominamy i marzymy. Przegapiamy wtedy drobiazgi, pozwalające cieszyć się dniem codziennym. Wiem, że nie jest ci dobrze w Sapporo, ale czasem w życiu musimy zdobyć się na pewien wysiłek, zainwestować w coś, co uczyni nasze życie lepszym. Zamiast ulegać rozdrażnieniu i smutkowi, możesz wzbogacić swoje codzienne życie tysiącami drobiazgów. Czy miska zwykłej zupy miso nie poprawia ci czasem nastroju? Pamiętaj, Susumo, że jesteś znacznie bogatszy, niż ci się zdaje, niezależnie od tego, czy jesteś akurat w Sapporo, czy tu, w Furano, i czy spędzasz czas sam, czy w towarzystwie. Zapominamy czasem o prawdziwym bogactwie, które tkwi w głębi nas, bo skupiamy się na pogoni za sukcesami materialnym, społecznym i osobistym. Wierzymy, że sukces wiąże się z władzą, zarządzaniem pieniędzmi i ludźmi. Mnie jednak życie nauczyło, że sukces to, ni mniej, nie więcej, wolność pozwalająca robić to, co chcemy i żyć w sposób zgodny z naszymi zasadami i wartościami. To właśnie, drogi Susumo, druga z naszych mrzonek – dążenie za wszelką cenę do sukcesu.

– Ale przecież to ważne, żeby mieć pieniądze – przerwał Hitoshiemu wnuk. Słowa te, nie prosząc o zgodę, same wyrwały mu się z ust. Susumo wiedział, że aby żyć, trzeba mieć pieniądze. Był to jedyny powód, dla którego kontynuował studia medyczne w Sapporo. Kierunek ten doradził mu ojciec, który sam był lekarzem. „Będziesz mógł zająć się moimi pacjentami, Susumo – tłumaczył synowi – podtrzymasz dobre imię rodziny, a jako dobry lekarz będziesz szanowany i zamożny”. Słowa ojca pobrzmiewały w głowie Susumo za każdym razem, gdy czuł, że jego motywacja słabnie. Sam z siebie nie chciał być lekarzem, rozsądek podpowiadał jednak, że jest to dla niego najlepsze wyjście. „Lekarz to zawód, który się dziedziczy”, powtarzał mu nieraz ojciec. Susumo nie był jednak zadowolony z drogi, którą obrał.

– Pieniądze są ważne – odparł Hitoshi, przerywając wnukowi snucie refleksji – ale pomyśl, ile czasu zabiera nam zarobienie na to, co mamy. Długo myślałem, że pieniądze dają wolność i szczęście, ale pewnego dnia uświadomiłem sobie, że tak nie jest. Kochany Susumo, wiem, że wyciągniesz z moich słów naukę. Być może dzięki temu oszczędzisz sobie tego, przez co musiałem przejść ja. Możesz nauczyć się tego, czego ja się nauczyłem, ale nie będziesz musiał mierzyć się w tym celu z kryzysem i problemami, z którymi ja się zmagałem. Będziesz mieć inne problemy, ale jeśli będziesz uważny, unikniesz przechodzenia przez to co ja.

Pewnego dnia zrozumiałem, że nie jest bogatszy ten, kto więcej ma. Dotarło do mnie, że takie patrzenie na rzeczywistość jest jej upraszczaniem. By móc ocenić bogactwo, które mamy i które wytwarzamy, musimy uwzględnić jeszcze dwa czynniki – czas i emocje, których doświadczamy. Zapytajmy samych siebie: ile czasu zajmuje nam zarobienie na to, co mamy i ile czasu zostaje nam na cieszenie się pieniędzmi? To naprawdę ważna rzecz do przemyślenia. Jesteś teraz studentem i masz dużo czasu, ale niewiele pieniędzy. Nie stać cię na wyjazd do Paryża, ale za to możesz do woli zachwycać się sakura fabuki. Każdego roku możesz oczarowany przyglądać się płatkom kwiatów wiśni unoszonym przez wiatr niczym płatki śniegu, a jedyne, czego potrzebujesz, by móc to robić, to czas. Czas, którego nie ma robiący międzynarodową karierę dyrektor i miliony innych ludzi na całym świecie, marzących o tym, by choć raz zobaczyć to, co ty oglądasz na co dzień.

Co byś wolał, zarabiać tysiąc jenów, pracując dwa dni w tygodniu, czy dwa tysiące, pracując pięć dni? Ile potrzeba ci na życie? Po co ci więcej? Jaką ofiarę jesteś gotów ponieść, by być zamożniejszym? Czy będziesz mieć dość czasu, by nacieszyć się tym, co zarobiłeś?

Proponuję, żebyś zastanowił się nad czymś jeszcze: co będziesz musiał zrobić, żeby zarobić swoje pieniądze? Co będziesz czuć, zarabiając je? Czujesz się w swojej pracy szczęśliwy czy raczej liczysz na to, że kwota, którą masz zarobić, zrekompensuje twój brak motywacji? Oczywiście, praca idealna nie istnieje, ale naprawdę nie musimy wyrzekać się życia w imię zajęcia, którego nie lubimy i które nie motywuje nas ani nie zapewnia nam dobrego samopoczucia. Mam dla ciebie propozycję, stwórzmy wzór na bogactwo. Jak, twoim zdaniem, powinien wyglądać?

– Najpierw trzeba by podzielić sumę zarobionych pieniędzy przez ilość przepracowanego czasu – odpowiedział Susumo.

– Słusznie. W ten sposób dowiemy się, ile warte są nasze godziny.

– Trzeba jeszcze uwzględnić czas wolny, który nam zostaje. Moglibyśmy pomnożyć wynik pierwszego dzielenia przez liczbę wolnych godzin – dodał Susumo.

– Znakomicie, ale jest jeszcze czynnik emocjonalny – podpowiedział mu dziadek.

– Emocje potęgują nasze wrażenia, więc powinny być tu wyrażone potęgą. Przypisałbym im wartości od zera do dziesięciu, gdzie zero to brak pozytywnych emocji, a dziesięć to same emocje pozytywne. Wartość wybrana z tego zakresu byłaby potęgą, do której podnosiłoby się wynik naszego mnożenia – zaproponował Susumo.

– Znalazłeś klucz! Masz już wzór na bogactwo. Możesz teraz powiedzieć, czym jest dla ciebie sukces?

– Dziadku, w twoim pytaniu jest już zawarta odpowiedź. Nie wiem chyba, czym jest dla mnie sukces. Ojciec powtarza, że sukces oznacza zostanie dobrym lekarzem, matka, że sukces to mieć udaną rodzinę, mój wykładowca twierdzi, że sukcesem jest pracować w Stanach, a w telewizji mówią, że sukces odniósł ten, kto jeździ luksusowym samochodem. A ja nadal nie wiem, co oznacza on dla mnie.

– To bardzo ciekawe. Istnieje wiele rodzajów sukcesu, ale dobre są tylko te, które będą nam służyć. Proponuję ci temat do przemyśleń na najbliższe miesiące w Sapporo. Zastanów się, czym jest dla ciebie sukces, zakładając jednak, że to tylko kolejna mrzonka. Spójrz na niego tak, jak wcześniej spojrzeliśmy na szczęście, czyli rozumiejąc, że lepiej skupiać się na małych osiągnięciach i mieć świadomość ich chwilowości. Małe osiągnięcia są dla sukcesu tym, czym drobne radości dla szczęścia.

Susumo przymknął oczy. Był zasmucony i rozgniewany. Czuł, że z jednej strony nie żyje własnym życiem, a z drugiej nie wie, jak żyć powinien.

– Twoja twarz zdradza zagniewanie – zagaił Hitoshi.

– Przepraszam, dziadku.

– Nie masz za co przepraszać, Susumo. Trzecią mrzonką, od której powinniśmy starać się trzymać możliwie daleko, jest dążenie za wszelką cenę do doskonałości. Tymczasem jesteśmy niedoskonali i czasem się gniewamy. Nie jest to ani złe, ani dobre, a w żadnym razie nie świadczy o niedoskonałości. Złość jest nam po prostu potrzebna. Gniew to dla nas wiadomość, na którą trzeba jak najszybciej zareagować. Czas nigdy nie będzie po naszej stronie, gdy będziemy usiłowali lekceważyć sprawy, którymi powinniśmy się zająć. Mamy wpływ na to, jak długo będzie trwać nasz gniew i możemy zdecydować, czy potraktujemy go jako źródło wiedzy, czy zlekceważymy, ale nie możemy obwiniać się o bycie niedoskonałymi i samo to, że się gniewamy. Pogódźmy się z niedoskonałością jako wstępem do rozwoju. Pogódźmy się z niedoskonałością, by wyrwać się z kajdan nierealnej doskonałości.

Proponuję, żebyś nie zaprzątał sobie głowy tym, na ile jesteś doskonały, a skupił się na stawaniu się lepszym. Tak jak w przypadku szczęścia, kluczem nie jest pogoń za stanem absolutnej ekstazy, ale droga, którą pokonasz. Dojrzewaj i z pokorą przyjmuj własną niedoskonałość. Nic, co nas otacza, nie jest doskonałe – choćby woda, w której się kąpiemy. To przecież zakłócenie naturalnego porządku. Ot nieszczelność systemu wulkanicznego sprawiająca, że żyła wodna nagrzewa się i wybija na powierzchnię. Zobacz jednak, ile przyjemności czerpiemy z tej niedoskonałości natury.

Prawdziwym problemem jest moralne wywyższanie się tych, którzy utyskują na otaczającą ich niedoskonałość. By móc się rozwijać, trzeba mieć wiele pokory. To pokora jest kluczem do codziennego stawania się lepszym. Uczyń niedoskonałość czymś naturalnym, porzuć stereotypy, łatki i uprzedzenia, a wtedy będziesz mógł nie tylko zmierzyć się z nią, ale nawet się nią cieszyć. Niedoskonałość to fakt, rzeczywistość. Od tego, jak do niej podejdziemy, zależeć będzie, czy uda się nam przekuć ją w szansę.

By móc żyć, Susumo, potrzebujemy motywacji, a zazwyczaj dobieramy ją niewłaściwie. Wiele osób dopiero po jakimś traumatycznym przeżyciu uświadamia sobie, że trzy motywacje pojawiające się najczęściej są niczym więcej niż mrzonkami. Gonimy za sukcesem, szczęściem i doskonałością. Stresujemy się, usiłując je osiągnąć i czujemy przygnębienie, gdy nam się to nie udaje. Po drodze tymczasem ucieka nam cała reszta.

Moje własne życie nie było doskonałe. Dlatego chcę dać ci kilka rad, dzięki którym ty będziesz mógł do swojego niedoskonałego życia podejść ze spokojem. Nie stawiaj sobie za cel doskonałości, szczęścia ani sukcesu. Jeśli przez lata czegoś się nauczyłem, to tego, że takie aspiracje to nic więcej niż chimery – mrzonki, które odwracają naszą uwagę od tego, co naprawdę ważne. Ważne są zaś życiowy spokój, pogodzenie z samym sobą, intensywne doświadczania życia i cieszenie się niedoskonałością, z jaką przemierzamy drogę, której nikt przed nami nie pokonał – drogę naszego życia.

Drogi Susumo, wysłuchaj staruszka, który potrzebował całego życia, by zrozumieć, że musi być ono niedoskonałe, a my musimy je takim zrozumieć i takim je przeżywać.

Wprowadzenie
Hatsune, czyli niezbędna zmiana

Utrwalamy w sobie stan niepokoju
i w sposób ciągły rozpaczliwie
poszukujemy szczęścia.

W kolejnych rozdziałach będziemy ze słów Hitoshiego wydobywać najcenniejsze rady, które pomogą nam żyć naszym niedoskonałym życiem. Życie jest, jakie jest, a nie takie, jakim chcielibyśmy, żeby było. Nasza zdolność wpływania na nie jest ograniczona, a zatem niezbędna jest umiejętność mierzenia się z nim i przeżywania go z odpowiednim podejściem.

W odniesieniu do radzenia sobie z tym, co przynosi życie, my, psychologowie, posługujemy się zazwyczaj pojęciem „postawy”. Termin ten obejmuje całość nastawienia do życia, w którym zawierają się nasze myśli, słowa i czyny. Nadaje ono sens temu, czego doświadczamy na co dzień, temu, co przeżyliśmy w przeszłości oraz naszym planom na przyszłość.

Tak, postawa warunkuje nasze życie. Jest jak okulary, przez które przyglądamy się rzeczywistości i dokonujemy jej interpretacji. Ona także przesądza o tym, jak reagujemy na to, co się nam przydarza. Twoja postawa, niezależnie od tego, co spotka cię danego dnia, zaważy na tym, czy będzie on dobry, czy zły. Ona wreszcie przesądzi o tym, czy będziesz żyć bardziej na miarę swoich celów, przestaniesz szlochać w kącie, zrobisz ważny krok naprzód i wzniesiesz się na poziom, którego się wcześniej obawiałeś.

Ponieważ nasza postawa warunkuje kwestie tak ważne jak nasz stan emocjonalny, głęboka motywacja, postrzeganie rzeczywistości, a nawet relacje społeczne, bardzo ważne jest, by pracować nad nią, rozumieć, jak działa oraz uczyć się ją interpretować i kształtować.

Wiele mówi się o tym, że powinniśmy cieszyć się życiem. Jednakże większość książek opisuje wyłącznie „co”, nie objaśniając wcale „jak”, a przy tym ogranicza się do podrzucania nam pomysłów i luźnych sugestii, nie oferując wytycznych i ram, które nadałyby całości rygor i skuteczność. Z wabi sabi tak nie jest. Tu otrzymacie przystępny opis metody, która pozwala pracować nad zmianą postawy, a nie ogranicza się do poziomu teorii. Będziecie mogli w sposób praktyczny wdrażać ją na co dzień, by móc żyć takim życiem, jakiego chcecie.

Lata pracy w gabinecie pozwoliły mi zaobserwować, że owszem, to los rozdaje karty, ale my sami decydujemy, jak nimi zagramy. To zaś, czy rozegramy mistrzowskie rozdanie, zależeć będzie bez wątpienia od naszej postawy.

Przychodzimy na świat, wcale tego nie chcąc. Rodzimy się w losowej rodzinie o pewnych zaletach i pewnych wadach. Pierwszy etap naszego wychowania to karta wybrana przez los na chybił trafił. Podobnie jest z krajem, w którym przeżywamy swoje pierwsze doświadczenia. Nasza kreatywność, zdolności analityczne i sprawność poznawcza są uwarunkowane genetyką i wychowaniem, które otrzymujemy. Postawa, jaką obierzemy w życiu, jest już jednak wyłącznie kwestią naszego wyboru. To my sami możemy uczynić z niej swój atut. Pozwoli nam ona decydować o kolejności rozgrywania kart, a nawet – dzięki uczeniu się i samorozwojowi – dobierać kolejne. Proponuję wam zatem, byśmy skupili się na pracy nad nastawieniem do życia. Naszym celem będzie osiągnięcie tego, co nazywam postawą wabi sabi.

„Ale czym jest to wabi sabi?”, spytacie. Otóż jest to nurt w ramach estetyki japońskiej, który po kilkuset latach ewolucji przerodził się w filozofię życia. Filozofia ta, jeśli uczyni się z niej podstawę nastawienia do życia, pomaga odnajdywać na co dzień spokój, natchnienie i wolność.

Wabi sabi głosi, że nic w życiu nie jest wieczne ani całkowite, a pogodzenie się z niedoskonałością, niekompletnością i przemijalnością stanowi klucz do rozwoju i umiejętności przyjmowania życia takim, jakie jest.

Postawa wabi sabi pozwala lepiej i szybciej dostosowywać się do nieuniknionych zmian przynoszonych przez życie, nadawać biegowi rzeczy kontekst, przyjmować nową perspektywę, akceptować to, co niepełne, i smakować życie w całym jego blasku, wraz z bogactwem drobnych codziennych radości.

Wszystko, o czym opowiem wam w książce Potęga niedoskonałości, jest prawdą. Wiedzę tę będziecie mogli w prosty sposób wykorzystać w życiu, tak samo jak zrobiłem to ja sam i wiele osób, z którymi pracowałem w ciągu przeszło dwudziestu lat praktyki zawodowej.

Na kolejnych stronach będziemy wyłuskiwać stopniowo, na czym polega postawa wabi sabi. Przyjrzymy się w tym celu aspektom tak ważnym jak choćby mechanizmy motywacji. Nauczymy się przekuwać cele w rzeczywistość, ustalać priorytety, radzić sobie z wewnętrzną i zewnętrzną presją, a naszą energię skupiać na tym, co jesteśmy w stanie zmienić. Jak to wszystko osiągniemy? Zaczynając od przyjęcia postawy realistycznej, a więc luzu, dostrzegania kontekstu, akceptacji niedoskonałości, nietrwałości i niekompletności. Będziemy cieszyć się pięknem rzeczy niepozornych, skromnych i nietypowych. Słowem – będziemy dążyć do uczynienia życia bogatszym poprzez poszerzanie horyzontów.

Ewolucja ku postawie wabi sabi jest prostsza, niż mogłoby się wydawać. Nie przejmujcie się – będę stopniowo dostarczać wam narzędzi pozwalających pogodzić się z własną niedoskonałością i pracować nad nią, aby dojrzewać, rozwijać się i uczyć akceptować niedoskonałość u innych, a dzięki temu poprawiać jakość swoich relacji towarzyskich. Nauczycie się także analizować i rozumieć, co mówią własne i cudze kryzysy. Spojrzycie na stratę z nowej perspektywy. Pomogę wam także lepiej zarządzać wrażliwością własną i otaczających was osób.

Koniec końców, postawa wabi sabi pozwoli wam żyć intensywnie, w najlepszy możliwy sposób, grając rozdanymi przez los kartami tak, byście rozegrali mistrzowską partię, która pozwoli wam cieszyć się w życiu wolnością i spokojem.

Motywacja, czyli zacznijmy od początku

By móc żyć, Susumo, potrzebujemy motywacji,
a zazwyczaj dobieramy ją niewłaściwie.

Najpowszechniejszym trendem w psychologii jest obecnie koncentrowanie się na zgłębianiu emocji. Liczne teorie skupiają się właśnie na nich i mają na celu odczytanie ukrytego w nich przekazu. Dąży się do tego poprzez analizowanie, jak działają i czemu służą poszczególne emocje.

W moim odczuciu to nasilone zainteresowanie badaniem emocji sprawiło, że zapomnieliśmy o niezbędnych narzędziach, które posiada każde z nas, a które pozwalają nam dobrze funkcjonować i się rozwijać. Przykładem może być tu motywacja, niezwykle użyteczny środek pozwalający nam osiągać cele i ułatwiający radzenie sobie na co dzień.

Dlatego też moim zamysłem przy pisaniu tej książki było stworzenie punktu zwrotnego oraz unaocznienie, jak ważną rolę odgrywa w naszym życiu motywacja. Uczynienie siebie ekspertem w dziedzinie motywacji leży w interesie każdego z nas, bo to najskuteczniejszy sposób realizacji celów nastręczających nam trudności.

Na realizacji celów jednak nie koniec. Nauczycie się także podejmować lepsze decyzje, ponieważ jaśniej opisane będą wasze priorytety. Będziecie dzięki temu wytrwali w dążeniu do spełniania swoich marzeń.

Odzyskacie utracony zapał, którego tak wam brakuje i nauczycie się odsiewać rzeczy niekonieczne od tego, co naprawdę ważne. Najważniejsze jednak, drogi czytelniku, jest to, że zyskasz kontrolę nad życiem i swoimi potrzebami, zwiększając na wszystkich poziomach swój poziom niezależności i wolności.

Tylko co właściwie wiemy o motywacji? Jak działa ten niesłychanie istotny mechanizm adaptacyjny?

Motywacja to podstawowy proces psychologiczny o funkcji psychologicznego mechanizmu adaptacyjnego. Oznacza to, że pozwala nam ona lepiej żyć, poszerzać spektrum środków, które możemy stosować na co dzień i lepiej reagować na życiowe wyzwania. W skrócie więc motywacja pozwala nam zrobić krok naprzód i wytrwale iść przed siebie pomimo trudności.

My, psychologowie, opisujemy motywację jako impuls, który inicjuje, podtrzymuje i ukierunkowuje nasze zachowania. Przekładając to na język codzienności, motywacja to energia, która pozwala nam być wytrwałymi i walczyć o swoje cele. Jej brak zaś uniemożliwia nam dotarcie na siłownię w zimny dzień lub sprawia, że marząc nieustannie o lepszym życiu, nie robimy nic, co by nas do niego przybliżyło. Nie zmieniamy pracy; nie przeprowadzamy się, choć całymi dniami wyklinamy na swoje mieszkanie, i trwamy w związkach, nawet gdy wiemy, że jest to relacja szkodliwa i toksyczna.

Motywacja odgrywa w naszym życiu codziennym ważną rolę i choć badano ją już w ujęciach poznawczym, behawioralnym i neurofizjologicznym, w tym ważnym obszarze badań nadal pozostaje wiele do zrobienia.

Jak słusznie zaznacza mądry Hitoshi, by móc żyć, potrzebujemy jakiejś motywacji. Motywacja to energia, która mobilizuje nas do osiągania celów i pozwala nam przekuwać w rzeczywistość nasze plany, zarówno te ambitne, jak i te najprostsze.

Niektóre motywacje mają ograniczony horyzont czasowy. Przykładem może być tu trening przed maratonem. Istnieją też jednak motywacje elementarne, nierozerwalnie związane z tym, kim jesteśmy i obecne w nas od samego początku, takie jak okazywanie życzliwości i rozumienie potrzeb innych. W przypadku motywacji tymczasowej mówimy o stanie motywacji, natomiast w przypadku motywacji elementarnej o motywacji pochodzącej z cechy. Motywacje będące pochodną cech mogą zmieniać się na przestrzeni naszego życia, jednak wymaga to znacznego wysiłku lub przejścia przez wyjątkowo traumatyczne doświadczenie, ponieważ tego rodzaju motywacja zakorzeniona jest w naszej osobowości.

Tak więc dla osoby, która ma wynikającą z cechy elementarną motywację do bycia życzliwą, bardzo trudne jest zarzucenie życzliwości. Niewykluczone, iż silny gniew lub rozczarowanie sprawią kiedyś, że osoba taka postanowi być w swojej życzliwości bardziej wybiórcza, a nawet – że na pewien czas swoją życzliwość wygasi. Gdy jednak uraz minie, powróci dawna życzliwość.

Istnieją motywacje różnego typu i o rozmaitym nasileniu, które może przy tym zmieniać się w czasie. Przykładowo, ktoś, komu sprawia przyjemność gnębienie innych, może być zmotywowany w odrębnym stopniu zależnie od kontekstu, w którym się znajduje, chwilowego samopoczucia oraz spodziewanych konsekwencji swoich toksycznych zachowań.

By lepiej zrozumieć, jak przebiegają procesy motywacyjne, musimy nieco bardziej szczegółowo omówić trzy kluczowe aspekty: potrzeby, pragnienia i wybory.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

MUZA SA

ul. Sienna 73

00-833 Warszawa

tel. +4822 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: +4822 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz