Redakcja

Autorzy:

• Michał Kowalski (rozdział I, rozdział IV, rozdział VI, rozdział VII) – radca prawny, redaktor licznych publikacji w wydawnictwie Wiedza i Praktyka. Specjalista z zakresu prawa oświatowego, a także prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Autor licznych publikacji i szkoleniowiec w ramach swojej specjalizacji. Prowadzi kancelarię, w której udziela pomocy prawnej zarówno nauczycielom, jak i innym pracownikom szkół oraz dyrektorom i członkom kadry kierowniczej. Świadczy również usługi na rzecz związków zawodowych zrzeszających nauczycieli.

• Patryk Kuzior (rozdział I, rozdział V) – doktor nauk prawnych, autor publikacji naukowych i fachowych, w tym dotyczących wielu aspektów funkcjonowania systemu oświaty. Ekspert Portalu Oświatowego i współpracownik wydawnictwa Wiedza i Praktyka. Wieloletni pracownik administracji rządowej i samorządowej zatrudniony na stanowiskach związanych ze stosowaniem prawa, w tym na wyższych stanowiskach kierowniczych. Uczestniczył w pracach różnych gremiów doradczych funkcjonujących przy organach administracji publicznej, w tym także jako ekspert dla Ministerstwa Sprawiedliwości. Nauczyciel akademicki w Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej, a w przeszłości także nauczyciel szkół policealnych, trener. W 2012 roku uhonorowany Medalem Komisji Edukacji Narodowej za wkład w rozwój oraz prawidłowe stosowanie prawa oświatowego.

• Michał Mazur (rozdział III) − radca prawny, specjalista prawa pracy. W 2011 roku ukończył Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie na kierunku prawo. Ukończył aplikację radcowską i w 2015 roku złożył egzamin radcowski. Przy wykonywaniu zawodowych obowiązków przyświeca mu zasada wyrażona łacińską paremią: „Hominum causa omne ius constitutum sit” („Wszelkie prawo ustanawia się ze względu na ludzi”).

• Anna Trochimuk (rozdział II, rozdział IV, rozdział V, rozdział VI, rozdział VII) − absolwentka Wydziału Prawa w Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego w Warszawie; w latach 2010−2013 odbyła aplikację radcowską zakończoną pozytywnym wynikiem egzaminu zawodowego radcy prawnego. Redaktor i ekspert Portalu Oświatowego oraz autor wielu publikacji z zakresu prawa oświatowego i prawa pracy.

Redaktor: Michał Kowalski

Menedżer produktu: Paulina Stanek

Kierownik grupy tematycznej: Agata Jastrzębska

Projekt graficzny okładki: Piotr Fedorczyk

Korekta: Zespół

Koordynator produkcji: Magdalena Huta

Druk: KRM Druk

Skład i łamanie: Triograf Dariusz Kołacz

ISBN 978-83-269-9018-2

Copyright by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2020

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł

Nr rejestrowy BDO: 000008579

Publikacja „Odpowiedzialność pracownika oświaty” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy, konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Odpowiedzialność pracownika oświaty” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Od Redakcji

Szanowni Czytelnicy!

W szkołach i placówkach oświatowych pracownikom nietrudno o błąd w wykonywaniu obowiązków służbowych. Nie można wykluczyć też różnych przypadków złej woli podwładnego. W efekcie w szkole możemy mieć do czynienia nie tylko z uchybieniami porządkowymi, pogorszeniem jakości pracy, ale też z przewinieniami dyscyplinarnymi, a nawet z przestępstwami (wynikającymi np. z aktów przemocy). Z tego względu każdy dyrektor powinien mieć świadomość, w jaki sposób pociągnąć pracownika oświaty do odpowiedzialności, w szczególności jaki rodzaj konsekwencji wyciągać wobec niego, aby samemu nie narazić się na zarzuty niedopełnienia swych obowiązków. Dyrektor musi mieć na względzie, że jako pracownik szkoły (placówki) sam też ponosi odpowiedzialność za uchybienia.

Ta publikacja ma na celu dostarczenie praktycznej i kompleksowej wiedzy na temat różnych rodzajów odpowiedzialności pracownika oświaty. Specjaliści z zakresu prawa oświatowego i prawa pracy w przystępny sposób wyjaśniają, w jaki sposób reagować w przypadku różnego rodzaju trudnych zdarzeń i jakiego rodzaju konsekwencje wyciągnąć wobec pracowników. Poza tym wskazują, jaki rodzaj odpowiedzialności spoczywa na dyrektorze. Wiedza ta ma pozwolić uniknąć negatywnych konsekwencji prawnych osobie kierującej placówką oświatową.

Celem publikacji jest przede wszystkim przedstawienie praktycznych wskazówek dla kadry kierowniczej oświaty, dlatego znajdziemy w niej aż 96 przykładów z życia placówki, 18 wzorów dokumentów (w tym także z instrukcją wypełnienia), stanowiska orzecznicze, a także liczne procedury. Wzory dokumentów w wersji do edycji znajdziemy również na płycie CD dołączonej do publikacji.

Michał Kowalski

radca prawny, redaktor publikacji

Rozdział I. Odpowiedzialność dyscyplinarna

1.1. Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela

1.1.1. Kto podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej

Zawód nauczyciela wykazuje się pewną specyfiką. Przejawia się to przede wszystkim w tym, że nauczyciele podlegają odrębnej ustawie (pragmatyce zawodowej), tj. Karcie Nauczyciela. Poza tym nauczyciele jako grupa zawodowa podlegają bowiem odpowiedzialności dyscyplinarnej, uregulowanej w Rozdziale 10. Karty Nauczyciela oraz w rozporządzeniu MEN z 25 maja 2016 r.

NIEPUBLICZNE

Odpowiedzialność dyscyplinarna obejmuje nie tylko nauczycieli szkół i placówek publicznych, ale także przedszkoli i placówek niepublicznych oraz szkół niepublicznych – i to bez względu na formę zatrudnienia, wymiar zajęć czy stopień awansu zawodowego (art. 91b ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela).

1.1.2. Przesłanki poniesienia odpowiedzialności dyscyplinarnej

Przesłanką poniesienia przez nauczyciela odpowiedzialności dyscyplinarnej jest naruszenie przez nauczyciela jednego z obowiązków wymienionych w art. 6 Karty Nauczyciela, a mianowicie:

rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę;

wspierania każdego ucznia w jego rozwoju;

dążenia do pełni własnego rozwoju osobowego;

doskonalenia zawodowego zgodnie z potrzebami szkoły;

kształcenia i wychowywania młodzieży w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka;

dbania o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów

albo uchybienia godności zawodu nauczyciela.

Odpowiedzialność dyscyplinarna grozi zatem tylko za naruszenie takich obowiązków pracowniczych, które wynikają ze specyfiki zawodu nauczyciela. Wśród przypadków sankcjonowanych dyscyplinarnie można tu wymienić dość często zdarzające się w praktyce uchybienie polegające na opuszczeniu sali lekcyjnej w trakcie lekcji i pozostawieniu uczniów bez opieki. Jednocześnie odpowiedzialności dyscyplinarnej podlegają nauczyciele dopuszczający się uchybienia godności zawodu, a więc takich zachowań, które niekoniecznie bywają związane z wykonywaniem obowiązków nauczyciela (nie zawsze można je zakwalifikować jako naruszenie obowiązków służbowych), lecz nie licują z dobrym imieniem zawodu. Co oczywiste, nie sposób sformułować katalogu zachowań świadczących o uchybieniu godności zawodu, niemniej jednak warto zauważyć, że dość częstym przypadkiem jest publikowanie przez nauczycieli treści noszących znamiona mowy nienawiści na portalach społecznościowych. Działania takie niewątpliwie pozostają poza sferą wykonywania obowiązków pracowniczych, lecz mimo tego uchybiają godności zawodu nauczyciela. Na tej podstawie należy sformułować konkluzję, że nauczyciel podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej także za zachowania ze sfery życia prywatnego.

1.1.3. Jak dyrektor powinien zareagować na przewinienie dyscyplinarne

Postępowanie dyscyplinarne musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym prowadzonym przez rzecznika dyscyplinarnego. Postępowanie to wszczynane jest na podstawie polecenia organu, który powołał rzecznika. O wszczęciu postępowania wyjaśniającego decyduje w istocie organ powołujący rzecznika dyscyplinarnego, czyli wojewody. Postępowanie dyscyplinarne nie jest więc wszczynane na wniosek dyrektora.

Z drugiej strony wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przez wskazany wyżej organ jest konsekwencją powzięcia przez niego wiadomości o popełnieniu przez nauczyciela przewinienia dyscyplinarnego. Źródłem tej wiadomości może być zawiadomienie dokonane przez dyrektora szkoły. Czy zatem dyrektor ma obowiązek zawiadamiania rzecznika dyscyplinarnego o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego? To zależy od charakteru czynu, którego dopuścił się nauczyciel.

WAŻNE!

Dyrektor musi zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego w każdym przypadku podejrzenia popełnienia czynu naruszającego prawa i dobro dziecka – zarówno takiego, który nosi znamiona uchybienia godności zawodu, jak i naruszenia obowiązków nauczyciela, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela − nawet wówczas, jeżeli są to zarazem uchybienia porządkowe.

Otóż począwszy od 1 września 2019 r., każdy dyrektor ma prawny obowiązek informowania właściwego rzecznika dyscyplinarnego „o popełnieniu przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka”. Redakcja tego przepisu budzi wątpliwości. Wszak dyrektor nie ma w obowiązku samodzielnie ustalić, czy taki czyn zaistniał. Powinien on zatem informować nie tyle o popełnieniu czynu, ile o podejrzeniu jego popełnienia. To, czy czyn został popełniony, zostanie natomiast ustalone w toku postępowania dyscyplinarnego. Dlatego ważne jest, by w informacji przekazywanej rzecznikowi dyscyplinarnemu wskazywać na podejrzenie popełnienia takiego czynu, a nie jego popełnienie. Wszak za obwinionego uważa się dopiero takiego nauczyciela, któremu doręczono postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Natomiast obwinionego nie uważa się za winnego zarzucanego mu czynu dopóty, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina stwierdzona prawomocnym orzeczeniem komisji dyscyplinarnej (art. 85c ust. 2 Karty Nauczyciela). Innymi słowy, obwiniony nauczyciel może podawać się za niewinnego do czasu wydania ostatecznego orzeczenia komisji dyscyplinarnej stwierdzającego winę nauczyciela (takiego, od którego nie wniesiono odwołania w przepisanym terminie lub od którego nie przysługuje odwołanie).

Obowiązek zawiadomienia musi być zrealizowany w terminie 3 dni roboczych od dnia powzięcia przez dyrektora wiadomości o popełnieniu czynu. Nie ma znaczenia, kiedy ten czyn zaistniał, pod warunkiem że nie upłynęły jeszcze 3 lata od dnia popełnienia czynu (po tym terminie następuje bowiem przedawnienie odpowiedzialności dyscyplinarnej − art. 85o Karty Nauczyciela).

WAŻNE!

Niewykonanie obowiązku zawiadomienia przez dyrektora może w skrajnych przypadkach doprowadzić do sytuacji, w której to dyrektor sam poniesie odpowiedzialność dyscyplinarną. Nie jest też wykluczone, że takie zaniechanie może mieć wpływ na ocenę pracy dyrektora.

Natomiast w przypadku czynów, które nie wiążą się z naruszeniem praw i dobra dziecka, dyrektor szkoły nie ma prawnego obowiązku informowania kogokolwiek o tym, że nauczyciel dopuścił się zachowania, za które może grozić mu odpowiedzialność dyscyplinarna. W niektórych przypadkach dyrektor może jednak uznać za konieczne doprowadzenie do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, gdyż np. wymaga tego dobro szkoły. Oczywiście nie ma wówczas przeszkód, by wystosował pismo z dokładnym opisem zdarzenia, skierowane do wojewody.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział I. Odpowiedzialność dyscyplinarna

Rozdział II. Odpowiedzialność porządkowa

Rozdział III. Odpowiedzialność materialna

Rozdział IV. Odpowiedzialność karna

Rozdział V. Odpowiedzialność za jakość pracy

Rozdział VI. Jaką odpowiedzialność ponosi dyrektor

Rozdział VII. Wzory dokumentów

Rozdział VIII. Akty prawne powołane w publikacji

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71