Tacie – mojemu najlepszemu przyjacielowi,
nauczycielowi, kompanowi i ojcu.
Osiągnąłem wszystko dzięki temu,
czego nauczył mnie o życiu.

PODZIĘKOWANIA

Aby zostać mistrzem świata w dowolnej dyscyplinie, trzeba mieć wokół siebie odpowiednich ludzi. Każdy indywidualny sukces jest dziełem ZESPOŁU.

Jest mnóstwo ludzi, którzy odegrali ważną rolę w mojej historii. Nie chciałbym wymieniać ich z osobna, aby nikogo nie pominąć. Każda z tych osób wie, że o niej pamiętam oraz że zawsze będę jej dozgonnie wdzięczny. Dziękuję tym, którzy wspierają moją karierę. Dziękuję sponsorom, którzy współpracują ze mną od wielu lat (niektórzy z nich pojawili się przy mnie, kiedy byłem jeszcze nikomu nieznanym nastolatkiem z Australii). Dziękuję chłopakom z mojego teamu, którzy niezmordowanie dbają o to, bym w każdym biegu był jak najszybszy, przemierzają tysiące kilometrów w trosce, aby mój sprzęt – i ja sam – był zawsze w odpowiednim miejscu o odpowiedniej porze.

Dziękuję każdej i każdemu z Was, kto kiedykolwiek miał swój bezcenny wkład w budowanie TEAMU WOFFINDEN.

Tai Woffinden

Dziękuję wszystkim, którzy swoimi opowieściami pomogli nam uzupełnić wspomnienia Taia, zwłaszcza z czasów wczesnego dzieciństwa. Na szczególne podziękowania zasługują jego krewni i przyjaciele: żona Faye, mama Sue, babcia Cynthia, teściowie Sean i Tracy, Neil Machin, Len Silver, Jacek Trojanowski, niezastąpiony Andi Gordon i Josh Gudgeon.

Chęć wymienienia wszystkich osób zaangażowanych w powstanie tej książki naraziłaby mnie na ryzyko pominięcia kogoś ważnego; niemniej każdy, kto dołożył swoją cegiełkę do naszej pracy, wie, że ma swoje miejsce w niniejszej dedykacji. Bez waszej pomocy i wsparcia byłoby nam o wiele trudniej.

Peter Oakes

PRZEDMOWA

Gdybym miał opisać siebie w czterech słowach, powiedziałbym: skoncentrowany, kochający, szalony i lojalny.

Skoncentrowany – ponieważ odkąd postanowiłem skończyć z imprezami, by powalczyć o tytuł najlepszego żużlowca na świecie, jestem nieustannie skupiony na swoim celu.

Kochający – gdyż jestem całkowicie oddany mojej żonie Faye i córeczce Rylee-Cru. Tej jesieni na świecie pojawi się jej siostrzyczka, a ja już nie mogę się doczekać tego dnia.

Szalony – bo nie jestem w stanie oprzeć się wyzwaniu, niezależnie od tego, jak dziwne lub niebezpieczne by było. Gdybym w ramach zakładu miał skoczyć z drapacza chmur, pewnie bym to zrobił – i to bez patrzenia w dół!

Lojalny jestem wobec moich ludzi. Od dekady w moim boksie pracuje dokładnie ta sama ekipa. Wyznaję zasadę, że jeżeli coś działa dobrze, to po co to zmieniać? Przekłada się to również na współpracę z moimi klubami w trzech różnych krajach.

Te cztery cechy składają się na moją osobowość. Potrzeba napisania tej autobiografii wzięła się stąd, że chciałbym być postrzegany szerzej niż tylko jako wytatuowany koleś na motocyklu bez hamulców.

Chcę, aby świat wiedział, skąd pochodzę. Co przeżyłem, przez co przeszedłem, jak ciężko pracowałem, odkąd skończyłem z imprezami, i ile mnie kosztowało, by znaleźć się tu, gdzie dziś jestem. Jazda na żużlu to mój sposób na życie i utrzymanie. Nie zamieniłbym tego na nic innego.

Gdy wróciłem do Europy, miałem 15 lat. Byłem krótko przed dwudziestką, gdy umarł mój Tata. Choć mocno się wtedy pogubiłem, w końcu odnalazłem właściwą drogę i zostałem trzykrotnym mistrzem świata.

Ani razu w mojej karierze nie pytałem nikogo w rodzaju Tony’ego Rickardssona, sześciokrotnego mistrza świata, ani Jasona Crumpa, jedynego Australijczyka w historii, który zdobył ten tytuł trzykrotnie, jak żyć i co robić, aby osiągnąć w żużlu tyle co oni.

Chcę przekazać młodzieży wszystko, co wiem. Z przyjemnością podzielę się każdym okruchem wiedzy, który zgromadziłem. Nie boję się ujawniać swoich sekretów, bo co mi szkodzi? Do czasu, gdy ktoś z moich słuchaczy dostanie się do Grand Prix, zapewne będę już na sportowej emeryturze, więc nie mam się czym przejmować. Mam nadzieję, że dzięki tej książce młodzi ludzie unikną niektórych sytuacji i wyciągną wnioski z moich błędów.

W zasadzie mam szczęście, że mogę dziś opowiadać o swoim życiu… Za czasów szkolnych znalazłem się w sytuacji, w której zaledwie ułamek sekundy dzielił mnie od śmierci. Innym razem omal nie straciłem kilku palców, kiedy niezbyt mądrze próbowałem sprawdzić, czy łańcuch w rowerze jest dobrze napięty.

Naprzeciwko naszego domu w Australii znajdował się skatepark. Podczas robienia akrobacji na rowerze często pękał mi łańcuch, więc w końcu kupiłem sobie gruby łańcuch przemysłowy i założyłem go do BMX-a. Niedługo później przejeżdżałem tamtędy w drodze do szkoły. W pewnym momencie sięgnąłem dłonią do łańcucha, aby sprawdzić jego napięcie. Pamiętałem, że na środku skateparku stał metalowy słup, na który trzeba było uważać. Z ręką na łańcuchu podniosłem więc głowę, aby skontrolować swoje położenie.

Ten ruch sprawił, że automatycznie docisnąłem pedały, przez co obracający się łańcuch uciął mi koniuszek środkowego palca prawej dłoni. Krew lała się ciurkiem.

Dotarłem do szkoły i poszedłem z tym prosto do dyrektora. Wezwano mamę, a ona zabrała mnie do najbliższego szpitala, gdzie czekaliśmy sześć godzin na izbie przyjęć. Palec cały czas krwawił.

Kiedy w końcu ktoś przyszedł, żeby mnie obejrzeć, usłyszeliśmy, że tutaj nic z tym nie zrobią i musimy jechać do innego szpitala, gdzie mają chirurga plastycznego. Minęła mniej więcej doba, nim trafiłem na stół operacyjny, a lekarze zszyli mój środkowy palec z fałdą skóry poniżej kciuka. Musiałem tak chodzić sześć tygodni. Potem szwy zdjęto, aby przywrócić normalne funkcjonowanie dłoni. Na szczęście od tamtej pory wszystko jest w porządku, ale mogło skończyć się różnie. Równie dobrze mógłbym na zawsze stracić możliwość trzymania kierownicy.

Wypadek z palcem przydarzył mi się, kiedy miałem 13–14 lat. Jednak najbardziej przerażające chwile przeżyłem jakiś rok później. Razem z Tatą załadowaliśmy na pick-upa motocykle crossowe i wybraliśmy się za miasto, żeby sobie pojeździć.

W niektórych australijskich stanach w wieku 15 lat można otrzymać tymczasowe prawo jazdy, które pozwala na prowadzenie samochodu, o ile masz ze sobą kogoś, kto ma pełne prawo jazdy.

Spędziliśmy cały dzień w miasteczku Lancelin na końcu stanowej sześćdziesiątki, gdzie śmigaliśmy sobie po wydmach.

W drodze powrotnej wsiadłem za kółko. Kiedy tak jechaliśmy, Tata ze zmęczenia usnął, czego nie powinien robić, jadąc z młodocianym kierowcą. Ja też kilka razy przymknąłem oczy. Pewnie każdemu się zdarza, kiedy się prowadzi, będąc zmęczonym.

Tata nadal spał, ja również zaczynałem przysypiać. Żeby nie odpłynąć, otworzyłem okno. Jechaliśmy zwyczajną drogą, po jednym pasie w każdym kierunku. Ta trasa była jednak niebezpieczna, cieszyła się złą sławą wśród kierowców. Każdego roku ginęło tam około 30 osób.

W którymś momencie nie wytrzymałem i usnąłem, przez co zjechałem na przeciwny pas. Kiedy otworzyłem oczy, zobaczyłem samochód jadący prosto na nas. Skręciłem gwałtownie w lewo, a potem w prawo. Odbiłem się od krawężnika, co jakimś cudem pozwoliło mi wrócić na właściwy pas (w Australii, podobnie jak w Anglii, obowiązuje ruch lewostronny).

Do dziś nie wiem, jakim cudem minęliśmy ten samochód, ale na pewno byliśmy o włos od śmierci. Gdybym otworzył oczy ułamek sekundy później, doszłoby do czołowego zderzenia, z którego nikt z nas nie wyszedłby żywy. Po tym wydarzeniu byłem tak przerażony, że przez dobry miesiąc nawet nie myślałem o wsiadaniu za kółko.

To wydarzenie nauczyło mnie, że lepiej nie prowadzić auta, gdy jest się przemęczonym. Zawsze zwracam na to uwagę młodym chłopakom, którzy po meczu ruszają w drogę powrotną do domu. Lubię sobie myśleć, że moje doświadczenie może pomóc im skupić się na ważnych rzeczach, czy to na torze, czy poza nim.

Jeśli chodzi o jazdę na żużlu, zawsze byłem lojalny wobec klubów, dla których jeździłem. Jeśli już skądś odchodziłem, to miałem konkretne i ważne powody.

W Anglii jeździłem w barwach Scunthorpe, Rye House i Wolverhampton. Zmiany barw na Wyspach wynikały z tego, że chciałem iść wyżej i rozwijać swoją karierę.

Z kolei w lidze polskiej występowałem w Częstochowie, Gnieźnie i we Wrocławiu. Z Włókniarza odszedłem tylko dlatego, że woleli postawić na polskiego juniora, który raz po raz zaliczał upadki. Nawet gdy nie jeździł, ja nie mogłem za niego wskoczyć. Wypożyczyli mnie więc na jeden sezon do Gniezna, które startowało wtedy w pierwszej lidze, ale skończyło się to nie najlepiej. Na koniec sezonu 2011 oba zespoły spotkały się w barażach o Ekstraligę, a ja kompletnie zawaliłem pierwsze spotkanie, zdobywając tylko cztery punkty.

Jakby tego było mało, pewna osoba z Gniezna, która obecnie nie pracuje już w klubie, oskarżyła mnie o umyślne odpuszczenie meczu, gdyż formalnie byłem przecież zawodnikiem Włókniarza na wypożyczeniu. W rewanżu nie pojechałem, bo dopadła mnie grypa. Odpuściłem też przez nią finał Indywidualnych Mistrzostw Elite League, które były zaplanowane na ten sam weekend.

Jako że Włókniarz nie widział mnie w składzie na kolejny sezon, przeniosłem się do Wrocławia, w którym jestem już dziewięć lat.

W lidze szwedzkiej miałem więcej klubów, bo aż pięć, ale – jak wspomniałem – zawsze pojawiały się poważne powody do zmiany pracodawcy.

W Vargarnie wisieli mi kasę. Na przedłużenie kontraktu w Dackarnie miałem zbyt wysoką średnią. W Vetlandzie z kolei jeździło mi się świetnie, ale mają tam dość specyficzny tor, który trochę mi się znudził. Poza tym pracę w klubie zakończył mój serdeczny przyjaciel, Bosse Wirebrand. Chętnie osiadłbym na dłużej w Masarnie Avesta, jednak popadli tam w kłopoty finansowe, w związku z czym przeniosłem się do Indianerny, gdzie jeżdżę od dwóch lat. Traktują mnie dobrze, płacą co tydzień, więc nie widzę powodu, żeby uciekać.

Skoro masz klub, z którego jesteś zadowolony, to po co zmieniać na siłę?

Jeżeli chodzi o moją „prawdziwą osobowość”, to jestem dość wygadany, co niektórych może irytować. Nie owijam w bawełnę i zawsze jestem szczery do bólu, co często ściąga na mnie kłopoty. Wiem, że są tacy, którzy uważają mnie za aroganta, egocentryka i samoluba. Odbijając piłeczkę, przyznam, że czasami czuję się na Wyspach niedoceniany, zwłaszcza odkąd zrezygnowałem z ligi angielskiej, co wyjaśnię później. Mam wrażenie, że to przejaw typowej brytyjskiej mentalności: najpierw zrobią z ciebie bohatera, a za chwilę zgnoją.

Zjadłem na tym zęby. Zawsze znajdzie się ktoś chętny do tego, żeby się przyczepić. Akurat w tej kwestii niczym nie różnię się od innych brytyjskich sportowców. Kibice pragną, żebyś odnosił dla nich kolejne sukcesy, ale kiedy tylko zrobisz coś nie po ich myśli, zmieszają cię z błotem.

Jasne, można sobie tłumaczyć, że ci wszyscy hejterzy to idioci. Problem polega na tym, że jest ich od groma, przez co czasami potrafią zepsuć humor. Nie mówimy tu o dwóch, ale 200 albo nawet 300 osobach w skali roku. Jednak mam na nich swój sposób: blokuję ich na Twitterze i już.

Przeszukując Twittera pod hasłem „Woffinden”, widzę wszystkie posty na swój temat, nawet jeżeli nie zostałem w nich oznaczony. Kiedy ktoś po mnie jedzie, sprawdzam sobie jego profil. Jeżeli mnie obserwuje, daję mu bloka. I tak z każdym, kto ma ze mną jakiś problem. Frustruje mnie ten hejt. Patrząc, jak jakaś kompletnie nieznana mi osoba krytykuje mnie w necie, zastanawiam się, czy ja naprawdę zasługuję na to, żeby dostawać takie komentarze od kogoś, kto tylko pierdzi w stołek. Wycierają sobie gębę moim nazwiskiem, i to na oczach innych ludzi.

Moi hejterzy zapewne nie zdają sobie sprawy, że tylko nakręcają mnie do wygrywania. Czerpię z tych negatywnych wypowiedzi motywację, więc to w sumie jakaś korzyść. Wszystkie te bzdury napędzają mnie do tego, aby osiągnąć jeszcze więcej, trenować jeszcze mocniej, jeździć jeszcze szybciej – by udowodnić im, że się mylą.

Jak dowiecie się z tej książki, przeżyłem w życiu mnóstwo wzlotów i upadków. Byłem na dnie i na szczycie. Jednak koniec końców w wieku 29 lat jestem trzykrotnym mistrzem świata.

Mam piękną żonę, którą kocham całym sobą, do szpiku kości (nawet tych połamanych). Mamy cudowną córeczkę, drugie dziecko w drodze, fajny dach nad głową i ładnych parę groszy na koncie.

Bywało i ciężko, nie powiem. Straciłem Tatę, w wypadku samochodowym zginął jeden z moich najlepszych kumpli. Ale ilu ludzi w moim wieku osiągnęło w życiu tyle co ja?

Tai Woffinden

ROZDZIAŁ 1
ŚMIERĆ
I PUNKT ZWROTNY

Co, do jasnej cholery, kupić pod choinkę komuś, komu zostało zaledwie kilka tygodni życia?

Co podarować najlepszemu przyjacielowi, osobie, którą kochasz najbardziej na świecie?

Co można kupić komuś, kto poświęcił dla ciebie wszystko?

Co można dać umierającemu Tacie na jego ostatnie Święta?

Nigdy nie byłem za dobry w wymyślaniu prezentów, ale tym razem sytuacja była wyjątkowa. Dowiedzieliśmy się, że Tata jest śmiertelnie chory na raka. Miał wtedy zaledwie 47 lat. To nie jest wiek na umieranie.

Żeby było zabawniej, lekarze powiedzieli, że prawdopodobnie umrze przed świętami Bożego Narodzenia (2009). No i co tu kupić ojcu pod choinkę?

Nie chciałem go dołować, więc nie mogłem kupić mu czegoś, co miałoby mu się przydać na przyszłość.

I bez tego jestem kiepski w dobieraniu prezentów. Przeważnie kupuję ludziom coś zabawnego.

Całe tygodnie głowiłem się nad wymyśleniem czegoś, co by mu się spodobało. Nie było sensu kupować mu rzeczy na lata, raczej nie zamierzał już zbierać pamiątek.

Wreszcie wpadłem na coś, co na pewno sprawi mu przyjemność.

Tata palił trawkę, nie za dużo, ale palił. Nie pił natomiast alkoholu, więc kiedy wychodził z kolegami do pubu, to oni brali coś do picia, a on wychodził sobie na zewnątrz, palił blancika i wracał.

Tak więc kupiłem mu trochę trawki, bletki, maszynkę do kruszenia suszu, zapalniczkę oraz jego ulubione mleczne cukierki, żeby miał pod ręką coś na ząb, kiedy będzie zjarany.

Zapakowałem poszczególne części prezentu w oddzielne pudełka, które następnie złożyłem w matrioszkę. Kiedy otworzył pudełko po butach, zobaczył bletki leżące na wierzchu kolejnego pudełka, w którym schowałem następny fant i następne pudełko.

Otwierał i otwierał te pudełka po kolei, mówiąc:

– Coś ty wymyślił?

Raka trzustki zdiagnozowano u niego jakoś na przełomie lutego i marca 2009 roku, a ja nigdy nie zapomnę chwili, w której przekazał nam tę straszną wiadomość.

Wziął mnie do pokoju, poprosił, żebym usiadł, i rzekł:

– Muszę ci coś powiedzieć. Mam raka i niedługo umrę.

I to wszystko. Poczułem się, jakbym dostał w łeb. Byliśmy wtedy w jego sypialni. Zszedłem na dół i wyszedłem przed dom, gdzie stał mój bus. Huknąłem trzy razy pięścią w karoserię, a potem przeszedłem się wzdłuż ulicy, zebrałem się w sobie i wróciłem do domu, starając się nie okazywać żadnych emocji.

Uderzając w samochód, uszkodziłem sobie dłoń, a tydzień później zaczynał się sezon.

W zasadzie jestem szczęściarzem, że mogłem spędzić z Tatą jeszcze cały rok. Równie dobrze mógłby zginąć w wypadku samochodowym i zniknąć z mojego życia z dnia na dzień, tymczasem mieliśmy dla siebie jeszcze trochę czasu i to było piękne. Jeśli tylko mógł, jeździł ze mną wszędzie, na każde zawody.

W przeszłości raczej nie mówiliśmy sobie z Tatą rzeczy typu „kocham cię”, ale odkąd powiedział mi o nowotworze, powtarzaliśmy to sobie codziennie. Niby nic takiego, ale wiele zmienia.

Mówili nam, że kiedy przyjdzie ten czas, Tata po prostu zamknie oczy, jakby zapadł w sen. Rzeczywistość okazała się zupełnie inna. Siedzieliśmy sobie we dwóch, piliśmy kawę i rozmawialiśmy. Sielanka. Tata siedział na łóżku i spokojnie oddychał przez maskę tlenową, nic nie zapowiadało dramatu.

I nagle mówi do mnie:

– Podaj mi spodnie, coś mi źle.

Rzeczywiście było z nim źle. Oddał pod siebie mocz i kał, a potem zaczął krzyczeć. Jego ciało zmartwiało, jakby było kompletnie puste w środku. Organizm zwyczajnie wszystko z siebie wyrzucił. Potem Tata zaczął wołać:

– Pomóż mi, pomóż, pomóż!

Mieliśmy dwie pielęgniarki, które pomagały nam w opiece, więc zadzwoniliśmy do nich, ale żadna nie odbierała. Nie wiedzieliśmy, co robić. Wezwaliśmy karetkę. Przyszła siostra mojej matki, pielęgniarka. Potem przyjechała karetka.

Ratownicy nie chcieli dać tacie środków przeciwbólowych, a cierpiał tak już od 30, 40 minut i krzyczał, wzywając mnie i mamę na pomoc. Nie mogliśmy nic zrobić, więc po prostu trzymaliśmy go za rękę, przytulaliśmy i próbowaliśmy go pocieszyć, a on krzyczał:

– Pomóżcie mi, pomóżcie! Sue, Tai, pomóżcie mi!

Karetka dotarła do szpitala, pośpiesznie wprowadzono go do środka. Nie można było znaleźć żyły, wydawało nam się, że minęły wieki, zanim założono mu wenflon, a on nadal krzyczał. Wreszcie dano mu jakieś środki, dzięki którym się uspokoił. Kiedy zawieziono go na oddział, znowu zaczął krzyczeć, więc poszedłem po pielęgniarkę.

Nie mieli tam żadnych środków przeciwbólowych, które mogliby mu podać, dlatego musiałem pójść po nie na inny oddział, a przez cały ten czas Tata zwijał się z bólu. Po drugiej dawce historia się powtórzyła, więc pobiegłem jeszcze raz w to samo miejsce i poprosiłem:

– Dajcie jeszcze trochę, on znowu krzyczy.

Tak się złożyło, że akurat więcej nie mieli, musieli skądś przynieść.

– Weźcie od razu kilka na zapas – powiedziałem.

Po trzeciej dawce coś się wydarzyło. Więcej już nie krzyczał, za to oczy uciekły mu w tył głowy i bez przerwy coś odliczał. Powtarzał w kółko: „Dwa, cztery, sześć, osiem, dziesięć. Dwa, cztery, sześć, osiem, dziesięć. Dwa, cztery, sześć, osiem, dziesięć”. Mniej więcej po godzinie pomyślałem: „Pierdolę, jadę do domu. Nie dam rady siedzieć i słuchać tego całą noc”. Pojechałem do domu, żeby się przespać. Ustawiłem budzik na ósmą, obudziłem się o szóstej. Nigdy nie budzę się przed budzikiem. Wyskoczyłem z łóżka i wróciłem do szpitala. Mama siedziała przy tacie i trzymała go za rękę. Był tam również jego brat Keith oraz jego mama, a moja babcia. Wszedłem do sali, usiadłem przy nim, wziąłem go za rękę i powiedziałem mu, że go kocham. Wtedy tata przestał oddychać.

Mama, naturalnie, zaczęła płakać. Wujek i babcia pożegnali się z nim i wyszli, natomiast ona siedziała przy nim chyba jeszcze z pół godziny. Wreszcie powiedziałem:

– Chodźmy już. Pożegnaj się z nim ostatni raz.

Niemal siłą wypchnąłem ją z sali, inaczej zostałaby tam pięć dni. No i tak to było. Tata odszedł.

Zawsze starał się zachowywać pozory, rzadko pokazywał przed ludźmi, jak bardzo cierpi. Bywały jednak takie dni, których nigdy nie zapomnę, kiedy widać było, jak wielkie żniwo zbierała ta straszna choroba.

Zwłaszcza kiedy wracał z chemioterapii. Czuł się wtedy bardzo źle. Nie wiem, czy było to spowodowane chemią, czy czymś innym – Tata zazwyczaj tłumaczył, że pewnie przyplątała się jakaś niestrawność. Sytuacja powtarzała się co jakiś czas, zawsze po chemioterapii. Przez tę chemię zachorował na cukrzycę, o której zresztą wiedział, a która pewnego razu prawie go dobiła.

Kiedy Tata źle się czuł, na poprawę samopoczucia fundował sobie mocno słodzoną kawę, kilka butelek gazowanych napojów i całą górę lodów. Potrafił mnie zawołać i poprosić:

– Tai, przejdź się do sklepu i kup mi lody.

Więc szedłem i kupowałem mu te lody, a do tego kilka butelek coli albo czegoś podobnego. Kiedy wracałem ze sklepu, Tata siadał i zjadał to wszystko na raz. W ten sposób tylko pogarszał sytuację, bo wsuwając w siebie takie desery, nabawił się cukrzycy.

Któregoś dnia wybrałem się na spotkanie z Ashleyem Birksem do Sheffield, gdzie wówczas spędzałem z nim dużo czasu. Wtedy zadzwoniła do mnie mama, mówiąc:

– Tai, musisz przyjechać do szpitala. Tata jest w kiepskim stanie.

Pomyślałem sobie: bez przesady, pewnie ma gorszy dzień i tyle. Nie chce mi się jechać taki kawał drogi.

Pamiętam, że pokłóciłem się o to z mamą. Wtedy zadzwonił do mnie Tata.

– Tai, to naprawdę poważna sprawa. Chciałbym, abyś do mnie przyjechał.

Kiedy dotarłem do szpitala, zastałem tatę leżącego w łóżku, w stanie bliskim śmierci. Mama zaś wypłakiwała sobie oczy i w duchu uważała mnie za ostatniego dupka. Pomieszczenie, w którym znajdował się Tata, było tak ze cztery razy większe od zwykłej sali szpitalnej. Całą przestrzeń zajmowały łóżka, w których leżeli inni pacjenci – wszyscy kompletnie wycieńczeni, same kości, pożółkła skóra. Tata usiadł na łóżku, a ja pomyślałem sobie: dobra, dobra, będziesz żył.

I powiedziałem do niego:

– Popatrz na ludzi wokół siebie. Wyglądasz przy nich jak pączek w maśle. Nie masz się czym martwić.

Po badaniach okazało się, że musi się przerzucić na słodziki, ale dalej używał cukru.

– A w dupie to mam. Zostało mi tylko kilka miesięcy, z cukrem czy bez – powtarzał.

Mamy wśród pamiątek jedno takie zdjęcie, zrobione w Swindon, którego mama zresztą nie znosi. Na zdjęciu Tata jest okrutnie wychudzony, w dodatku płacze.

Oglądałem kiedyś wideo z Travisem Pastraną. Powiedział, że w ramach przygotowań do wykonania podwójnego przewrotu w tył na motocyklu mentalnie pogodził się z faktem, że może skończyć sparaliżowany, a nawet umrzeć. Przeżył te wszystkie scenariusze w swojej głowie, zanim przystąpił do próby. Po obejrzeniu tego materiału zrobiłem podobnie.

Odegrałem w swojej głowie wszystkie etapy choroby taty. Setki razy wyobrażałem sobie jego śmierć – jego ostatnie chwile w szpitalu, pogrzeb, tego typu rzeczy. Kiedy Tata odszedł naprawdę, czułem się, jakbym odgrywał przygotowaną rolę, bo już to przerobiłem.

Leżąc w łóżku, wyobrażałem sobie, że Tata nie żyje, że idę do krematorium, niosę jego trumnę, przemawiam na pogrzebie. Powtórzyłem sobie ten scenariusz tysiące razy, więc byłem na to przygotowany. I to pomogło.

Parę miesięcy po tym, gdy dowiedziałem się, że Tata ma raka, leżałem w swoim łóżku. On siedział z mamą w salonie, a ja obracałem to wszystko w swojej głowie. Myślałem: Taty tu nie ma. Jak to będzie, kiedy całkiem go zabraknie? Jakie sprawy trzeba będzie pozałatwiać po jego śmierci? Ludzie będą przychodzić i pytać: „Trzymasz się jakoś?”. Wyobrażałem sobie to wszystko. Wyobrażałem sobie, że wchodzę do parku maszyn w Wolverhampton pierwszy raz po śmierci taty i wszystkie napotkane osoby składają mi kondolencje. Raz po raz przeżywałem tę scenę w swoim umyśle. Wiem, że to dziwne, mało kto to rozumie. Jednak dzięki temu było mi dużo łatwiej odnaleźć się w tej sytuacji, kiedy stała się rzeczywistością, bo już to przeszedłem. Przeszedłem to wszystko setki razy.

Dzięki temu dużo łatwiej było mi pożegnać się z ojcem i to ja odciągałem mamę od jego łóżka, a nie ona mnie. Ta sytuacja była dla niej bardzo ciężka. Jestem pewien, że nie przygotowywała się do tego tak jak ja. Wydaje mi się, że nawet nie była w stanie wyobrazić sobie śmierci taty. Ludzie pytali: „Jak sobie z tym radzisz?”. Cóż, każdy ma swoje metody.

Te wyobrażenia weszły mi w nawyk. To dzięki temu były tak skuteczne. Najtrudniejszą częścią, o czym opowiem później, było dla mnie odczytanie napisanego przez Tatę listu pożegnalnego. Wszystko inne zniosłem w miarę dobrze, ale ten moment kosztował mnie wiele. Nieważne, jak bardzo chciałbyś się przygotować, nigdy nie będziesz do końca gotowy na przemowę nad trumną bliskiej osoby.

Lekarze nie owijali w bawełnę. Powiedzieli Tacie wprost, że jego stan jest terminalny i że zostało mu prawdopodobnie sześć−dziewięć miesięcy życia. Przez prawie pół roku trzymaliśmy ten fakt w tajemnicy. O nowotworze nie wiedział nikt poza najbliższą rodziną i przyjaciółmi – mimo że ludzie czasami pytali ojca, czy dobrze się czuje, kiedy wyglądał na zmęczonego.

W niewielkiej wiosce zwanej Gunness, około pięciu kilometrów od Scunthorpe, kupiliśmy nowy dom, który wymagał lekkiego remontu.

Tak więc pierwszą rzeczą, jaką zrobiliśmy, było urządzenie w ogrodzie porządnego warsztatu. Tata krzątał się tam nieustannie, pochłonięty pracą. Chciał mieć pewność, że dom będzie skończony przed jego śmiercią. Bardzo mu zależało, żebyśmy mogli spędzić tam rodzinne Święta.

W sierpniu choroba rozwinęła się na tyle, że nie dało się jej dłużej ukrywać przed światem, więc zaczęliśmy się dzielić tą wiadomością z innymi. W środowisku żużlowym wieści rozchodzą się szybko.

W pewnym sensie poczułem wtedy ulgę. Ojciec cały czas dostawał chemię; cykl chemioterapii trwał trzy tygodnie, po których następował tydzień przerwy. Potem znowu trzy tygodnie chemioterapii i tak dalej, i tak dalej.

Chudł i mizerniał w oczach, mało jadł i czuł się bardzo kiepsko, a mimo to starał się być na wszystkich moich meczach w Anglii, choć musiało to być dla niego strasznie wyczerpujące.

W sezonie 2008 jeździł też ze mną do Szwecji i Polski. W Elitserien podpisałem kontrakt ze słynnym klubem Vargarna Norrköping, natomiast w Polsce jeździłem dla Włókniarza Częstochowa, występującego wówczas w Ekstralidze.

O ile dobrze pamiętam, w tamtym sezonie Tata nie opuścił ani jednego mojego występu. Natomiast w roku 2009 jego stan się pogorszył i do Szwecji już więcej nie pojechał, a w Polsce zaliczył chyba tylko dwa spotkania na wiosnę.

Towarzyszył mi na zawodach tak często, jak tylko był w stanie, zarówno w lidze angielskiej, jak i w trakcie indywidualnych mistrzostw świata juniorów. Pamiętam, że na finale IMŚJ w Chorwacji czuł się tak źle, że nie miał siły dosłownie na nic. Całe zawody przesiedział na trybunach w towarzystwie swoich przyjaciół, Neila Machina oraz Trevora Hardinga, który przyjechał wtedy z Australii.

Ojciec nie pojawił się w parku maszyn, ale był szczęśliwy, gdyż bardzo chciał zobaczyć mnie w finale mistrzostw świata juniorów.

Marzył też o tym, żeby móc jeszcze obejrzeć inaugurację sezonu 2010, ale nie zdążył.

To wydarzenie było punktem zwrotnym w moim życiu oraz karierze. Szkoda tylko, że musiałem stracić ojca, żeby dorosnąć do pewnych rzeczy.

Ciekawe, czy gdyby nadal żył, to byłbym teraz trzykrotnym mistrzem świata, czy pozostałoby to w sferze marzeń?

Kto wie?

ROZDZIAŁ 2
ZE SCUNTHORPE
DO PERTH

Wiecie, co jest najlepsze w Scunthorpe?

Zaledwie pięć minut drogi od centrum miasta jest autostrada, którą można wyjechać z tego zadupia w jakieś lepsze miejsce!

Nie są to moje słowa, lecz komentarz jednego z internautów biorących udział w ankiecie związanej z wyborem „20 najgorszych miejsc do życia w Anglii”. W 2018 roku Scunthorpe znalazło się na czwartym miejscu – za Luton, Hull i Dover. Inny mieszkaniec miasta napisał coś takiego: „Skoro McDonald’s uchodzi za stołówkę dla dresiarzy, to co powiedzieć o mieście, które szczyci się aż trzema takimi lokalami?”.

Czytając te komentarze, zaczynam rozumieć, czemu ojcu tak bardzo zależało, żeby wyjechać ze Scunthorpe i wychowywać mnie gdzie indziej. Mając do wyboru upadły ośrodek przemysłowy oraz ciepły kraj pełen wszelkich możliwości, chyba każdy wybrałby to drugie.

Mój tata uwielbiał Australię. Każdego roku jechał tam na zawody (był żużlowcem, tak jak ja). Pragnął dla mnie lepszego dzieciństwa, co doprowadziło do tego, że jeszcze zanim zacząłem chodzić do szkoły, nasza rodzina wyemigrowała na antypody.

Przeprowadziliśmy się do Perth. Z okna widać było Ocean Indyjski, dwa kroki od domu mieliśmy plażę pokrytą mięciutkim piaskiem, no i ten australijski styl życia, o którym w hrabstwie Lincolnshire można sobie tylko pomarzyć.

Nie da się porównać ponurej rzeczywistości Scunthorpe z Perth, będącym stolicą i największym miastem Australii Zachodniej. Geograficznie oba miejsca oddalone są od siebie o 14,5 tysiąca kilometrów, ale w wielu innych aspektach dzielą je lata świetlne. To się nazywa popaść ze skrajności w skrajność, prawda? Z czołowego zadupia Wielkiej Brytanii trafiasz do miejsca, gdzie pięć minut od domu masz plażę.

Z dzieciństwa w Scunthorpe nie kojarzę nic, wiem tylko tyle, co mi opowiedziano. Niespecjalnie pamiętam nawet nasze domy, chociaż czasami koło nich przejeżdżaliśmy: w Gunness, tuż pod miastem, i w Enderby Road. Mieszkaliśmy tam w bliźniaku wyremontowanym przez Tatę. Wstawił nam nowe okna i dobudował podwójny garaż.

Moja rodzina ma dość barwną przeszłość. Mama, nazwisko panieńskie Susan Blanch, była jednym z dziewięciorga dzieci. Po przodkach odziedziczyli mroczną historię człowieka, który próbował zastrzelić własną prababkę. Kobieta cudem uniknęła śmierci. Został aresztowany i oskarżony o próbę zabójstwa, ale sąd uznał go za niepoczytalnego. Udało mu się więc uniknąć odsiadki, choć resztę życia spędził w szpitalu dla psychicznie chorych!

W roku 1958 moja babka, Cynthia Gunson, poślubiła Briana Woffindena. Rok później urodził się ich pierwszy syn, Keith, a Rob – czyli Tata – pojawił się na świecie 27 marca 1962 roku.

Dziadek Brian pochodził ze Scunthorpe i mieszkał tam, dopóki nie wyemigrował do Australii. W pewnym momencie rozstał się z babcią i w 1975 roku ożenił się po raz drugi. Wkrótce potem on i jego druga żona Molly wyjechali z Anglii.

Niewiele wiem o dziadku Brianie, mimo że w Australii mieszkaliśmy 20 minut drogi od siebie. Owszem, jeździło się do nich na święta i urodziny, ale z kolei on i Molly nigdy nas nie odwiedzali.

Obecnie utrzymujemy ze sobą kontakt, dziadek był nawet na moim weselu. Przedtem jednak miałem wrażenie, że w ogóle mu na mnie nie zależy, więc miałem go w dupie. Z tego też powodu nigdy nie zabiegałem o jego względy. Gdyby wtedy Tata przyszedł i powiedział mi, że dziadek ma wpaść z wizytą, pewnie rzuciłbym coś w stylu: „Dobra, to ja wychodzę. Dajcie mi znać, jak sobie pójdzie”.

Moja babcia również ponownie wyszła za mąż. Kiedy w mieście założono klub żużlowy, jej drugi mąż, Jeffrey Shores, wkręcił się w kibicowanie. Chodził razem z babcią na mecze Scunthorpe Saints, a kiedy mój tata miał jakieś 11 lat, zaczęli zabierać i jego. To było na początku lat 70., w pierwszym okresie historii speedwaya w naszym mieście.

Powstanie brytyjskiej drugiej ligi żużlowej w roku 1968 wywołało gwałtowny boom na zakładanie nowych klubów. Z tego trendu skorzystało dwóch byłych zawodników. Byli to Vic White (który później został prezesem WSRA, Światowego Stowarzyszenia Żużlowców) oraz Ivor Brown, na co dzień pracujący na dwa etaty jako naczelnik poczty i właściciel sklepu. W 1969 roku reaktywowali oni tor żużlowy w Long Eaton, ale zaledwie po roku działalności Vic wycofał się z prowadzenia klubu. Odtąd opiekował się nim Ivor wraz z żoną Kath.

Jednak po jakimś czasie wspólnicy odnowili współpracę i w poszukiwaniu nowej lokalizacji dla toru żużlowego trafili do Scunthorpe, gdzie ich uwagę zwrócił ładny stadion lekkoatletyczny przy Brumby Wood Lane, położony kilka kilometrów od centrum miasta. Nazwano go imieniem miejscowej osobistości, Davida Quibella, który przez wiele lat był posłem w brytyjskim parlamencie. Gdy przeszedł na emeryturę, został uhonorowany tytułem szlacheckim i włączony do Izby Lordów. Wchodząc do Izby Gmin, Quibell, niegdyś przedsiębiorca budowlany, przyjął tytuł barona Scunthorpe w hrabstwie Lincolnshire. Gdy w 1960 roku rada hrabstwa kupiła tereny parkowe od lokalnych działkowców, powstały plany wybudowania nowego stadionu przeznaczonego do uprawiania lekkiej atletyki oraz kolarstwa. Zbiórkę funduszy na ten projekt prowadził sam lord Quibell, który jednak zmarł przed jego ukończeniem.

Tor żużlowy został umieszczony wewnątrz pochyłego betonowego toru kolarskiego. Pierwsze zawody w 1971 roku przyciągały aż cztery tysiące widzów. Na tamte czasy były to tłumy. Inauguracyjny mecz między Scunthorpe Saints a Hull Vikings o Puchar Humberside odbył się w poniedziałek, 3 maja 1971 roku. Kolejki do kas były tak wielkie, że organizatorzy zmuszeni byli opóźnić start pierwszego biegu.

Ostatecznie poniedziałkowy termin okazał się mało popularny, w związku z czym frekwencja zaczęła topnieć. Działacze klubu poprosili władze ligi o zgodę na organizowanie spotkań w niedzielę. Nie otrzymali jej, gdyż sprzeciw wyraził klub Boston Barracudas, lokalny rywal, tłumacząc, że rozgrywanie spotkań przez dwa kluby z regionu w tym samym terminie zaszkodzi frekwencji na nich. Choć oba miasta są od siebie oddalone o dobre 100 kilometrów, klamka zapadła i tor w Scunthorpe został zamknięty, przez co pierwszy Australijczyk w historii klubu, młody Garth Coleman, został bez klubu.

Nie zniechęciło to promotorów i w 1973 roku ponownie zgłosili klub do drugiej ligi, jednak zebrana przez nich drużyna okazała się słaba. Wygrała tylko pięć z trzydziestu dwóch spotkań i zajęła ostatnie miejsce w lidze ze stratą jedenastu punktów do przedostatniej ekipy.

Brown i White nie byli w stanie przyciągnąć do Scunthorpe klasowych zawodników – głównie dlatego, że ich rywale mieli bardzo dobre kontakty z klubami pierwszoligowymi – przez co, oczywiście, mieli pierwszeństwo w rozmowach z obiecującymi młodzieżowcami.

W tamtym okresie przez klub przewinęło się 20 zawodników, z których większość nie zagrzała miejsca u „Świętych” zbyt długo. Jednym z wyjątków był Brian Osborn, który postanowił przejąć klub, aby utrzymać go przy życiu.

W tamtym okresie speedway w Scunthorpe musiał mierzyć się z kolejnym problemem, jakim była rosnąca niechęć ze strony lekkoatletów. Uskarżali się oni na fakt, że motocykle niszczą ich bieżnię. Konflikt udało się rozwiązać w roku 1978, kiedy władze miasta zaproponowały Osbornowi przeprowadzkę na niezagospodarowane tereny w Ashby Ville.

Jeszcze przed tą przeprowadzką Tata kompletnie wsiąknął w żużel. W wieku 13 lat kupił swój pierwszy motocykl, zresztą za zachętą swojej matki, która też lubiła się pościgać. Młody Rob ewidentnie odziedziczył to zamiłowanie po niej, choć babcię bardziej ciągnęło do czterech kółek.

Babcia była pierwszą osobą z rodu Woffindenów, która zainteresowała się sportami motorowymi: wraz z mężem Brianem należeli do Scunthorpe Motor Sports Club i brali udział w wyścigach samochodowych na torach trawiastych. Swoje największe sukcesy odnosiła po kupieniu starego morrisa oxforda. Często opowiadała mi: „To auto jeździło w innej lidze. Było tak szybkie, że musiałam startować za innymi, a i tak wygrywałam! Byłam najlepsza ze wszystkich naszych zawodniczek. Twój tata i wujek Keith skakali z radości na trybunach i krzyczeli: dajesz, mamo!”.

Mimo sukcesów sportowych w ich domu się nie przelewało. Bywało tak ciężko, że ojciec nie mógł sobie pozwolić nawet na kupowanie tygodnika Speedway Star, który kosztował 15 pensów. Chodził więc do lokalnego sklepu, czytał gazetę od deski do deski i odkładał ją na półkę.

Swój pierwszy motocykl, starego japa, kupił za sto funtów. Żeby na niego uzbierać, mył sąsiadom okna za pieniądze i w ten sposób oszczędzał. Swoje pierwsze „skóry” zrobione miał z zielonej plandeki na ciężarówkę!

Pierwszy wyjazd na tor zaliczył podczas Scunthorpe’s Press Day w 1976 roku, mając zaledwie 14 lat. Przez następne kilka lat z różną częstotliwością ćwiczył jazdę na Ashby Ville, a zimą trenował też w King’s Lynn. Pierwszą okazję do występu w zawodach dostał w sezonie 1978, dokładnie w dniu 16. urodzin. Był to sparing przeciwko lokalnemu rywalowi z Bostonu. Później, na początku września, zaliczył także swój oficjalny debiut w spotkaniu ligowym przeciwko Canterbury.

Moja mama, która przychodziła na każdy mecz ze swoim ojczymem, oglądała to spotkanie z trybun. Kiedy ojciec wraz z kolegą z drużyny, Trevorem Whitingiem, ustawiał się pod taśmą do swojego pierwszego biegu, w którym jechali przeciwko parze Barney Kennett i Brendan Shilleto, mama oklaskiwała go, nie mając pojęcia, że właśnie patrzy na swojego przyszłego męża.

I to by było na tyle z bajkowych historii, jeśli chodzi o tamten mecz. Tata nie przywiózł choćby punktu, a jednego z trzech swoich biegów nawet nie ukończył. „Święci” przegrali 31:47 i była to jedna z dziewięciu porażek na własnym torze w kolejnym już słabym sezonie. Ostatniego miejsca uniknęli tylko dlatego, że ekipa Barrow Bombers była jeszcze gorsza i zdobyła w całym sezonie dwa punkty mniej.

Niedługo przed tym wydarzeniem mama, urodzona w Grimsby jako jedno z dziewięciorga dzieci, przeprowadziła się wraz z rodziną z maleńkiej (600 mieszkańców) wioski East Halton do Scunthorpe, chociaż nigdy nie dowiedziała się, skąd właściwie wzięła się ta decyzja.

Miała wtedy zaledwie 14 lat i była w ostatniej klasie gimnazjum. Na żużel pierwszy raz zabrał ją ojczym.

Jak to zwykle bywa z dziewczynami w tym wieku, zaczęła podkochiwać się w zawodniku, a konkretnie w moim tacie – ale dodajmy, że jego kolega z zespołu, Trevor Whiting, też jej się podobał. No, ale tata chyba jednak bardziej, bo wymusiła na ojczymie, żeby kupił jego zdjęcie w klubowym sklepiku, a potem zdobył na nim podpis!

Niemniej na spotkanie ze swoim idolem musiała poczekać jeszcze kilka miesięcy. Na początku następnego roku oboje wpadli na siebie przypadkiem w Coffee Bin, dyskotece dla nastolatków, do której chodziło się, żeby kogoś poznać.

Mama przyznała mi: „Nie poszliśmy wtedy tańczyć ani nic takiego. Szczerze mówiąc, nie pamiętam, o czym w ogóle rozmawialiśmy, ani czy to on podszedł do mnie, czy to ja do niego. Pamiętam tylko, że zapytał mnie, czy może odprowadzić mnie do domu! Trochę osłupiałam ze szczęścia – to było dla mnie, no wiesz, jak spełnienie marzeń”.

Końcówka tamtego sezonu w wykonaniu taty była na tyle dobra, że zagwarantował sobie miejsce w składzie na następny rok. Z tym że o ile ojciec wykazywał jakieś postępy na torze, o tyle reszta zespołu już niekoniecznie.

Począwszy od domowego meczu z ekipą Glasgow Monarchs
11 czerwca 1979 roku żużlowcy ze Scunthorpe przegrali 14 spotkań z rzędu – 11 meczów ligowych, dwumecz z Berwick Bandits w ramach Knock Out Cup oraz pojedynek z Middlesbrough Bears na własnym torze.

Nie pomogła nawet zmiana przydomka ze Świętych na Jelenie (Stags). Wciąż desperacko szukano sposobu na przełamanie złej passy, a najlepszej okazji ku temu upatrywano w domowym meczu z Mildenhall Fen Tigers.

Nadzieje kibiców były ogromne, a wynikały one z faktu, że do tamtej chwili Tygrysy przegrały wszystkie pięć spotkań na wyjeździe. Niestety, oczekiwany cud nie nastąpił i Jelenie doznały kolejnej bolesnej porażki, 27:51!

Jak się jednak okazało, ten wynik był najmniejszym zmartwieniem w porównaniu z innymi problemami, które uderzyły w klub tego dnia.

Pierwszym z nich było to, że ojciec złamał lewą nogę, próbując założyć zawodnika Tygrysów, Jima Beatona, ułańską szarżą po zewnętrznej. Co gorsza, organ zarządzający rozgrywkami, czyli Speedway Control Board, zawiesił licencję stadionu ze względów bezpieczeństwa.

Licencję toru odebrano też klubowi z Castleford, który nie brał udziału w rozgrywkach ligowych. Przewodniczący SCB Dick Bracher powiedział wtedy, że „oba obiekty wymagają sporo pracy, żeby osiągnąć minimalne ligowe standardy. Dopóki wskazane przez nas uchybienia nie zostaną naprawione, nie wydamy zgody na organizowanie tam dalszych spotkań”.

W rezultacie zespół ze Scunthorpe nie mógł występować przed własną publicznością, przy czym kontynuował jazdę w lidze, zaliczając sześć spotkań wyjazdowych z rzędu. Na własny tor powrócił podczas meczu z Rye House Rockets 20 sierpnia, dziesięć tygodni po wypadku Taty.

Mama widziała to zdarzenie na własne oczy. Do dziś pamięta, jak krzyknęła, kiedy Tata uderzył w bandę, i jak ojczym próbował ją uspokoić: „Byłam na tym meczu, zresztą w tamtym momencie chyba już ze sobą chodziliśmy, więc musiało to być niedługo po naszym spotkaniu w Coffee Bin. Kiedy przez te dziesięć tygodni leżał w szpitalu z nogą na wyciągu, odwiedzałam go każdego wieczoru”.

Ale, jak się okazało, ta historia nie miała happy endu: „Gdy tylko wyszedł ze szpitala, zerwał ze mną. Byłam zrozpaczona”, wspomina.

Trzy lata później, w wieku 18 lat, mama zgłosiła się wraz z koleżanką do londyńskiej agencji zatrudniającej opiekunki do dzieci w Ameryce Północnej. Zobaczyły ogłoszenie, pojechały do Londynu na rozmowę kwalifikacyjną i po miesiącu mama dostała ofertę pracy u pewnej rodziny z Kanady. Wszystko wskazywało na to, że znajomość z ojcem była definitywnie zakończona. Tata żył swoim życiem, mama swoim. Przynajmniej w teorii.

Od zerwania ich pierwszego, nie do końca udanego „związku” upłynęło siedem lat, kiedy oboje – zupełnie niezależnie od siebie – postanowili wyskoczyć na wieczór do pubu The Cocked Hat w Scunthorpe.

„Miałam wtedy przerwę między jednym wyjazdem a drugim. Planowałam zacząć nową pracę jako niania w Miami, ale przedtem wpadłam na tydzień do domu. Odkąd Rob dał mi kosza, nie chodziłam już więcej na żużel. Spotkaliśmy się tam zupełnie przez przypadek”, wspomina mama.

„Jakoś tak wyszło, że tego wieczoru oboje zeszliśmy się w The Cocked Hat. Żeby było ciekawiej, początkowo w ogóle nie zamierzałam wychodzić z domu tamtego dnia. On również nieczęsto tam bywał, gdyż w owym czasie jeździł dla drużyny z Berwick i rzadko miał czas, żeby wyjść wieczorem na miasto. W międzyczasie widzieliśmy się może z raz, na wyścigach samochodowych. Wybrałam się tam z moją rodziną – i on też tam był. Powiedzieliśmy sobie »cześć« i tyle.

W tamtych czasach nie było mediów społecznościowych ani komórek. Kiedy chciało się z kimś skontaktować, dzwoniło się do siebie na numer domowy. Naturalnie, ja nie miałam najmniejszej ochoty do niego dzwonić. Tak czy siak, dopiero wtedy, w tym pubie, znowu zaczęliśmy ze sobą rozmawiać. Rob przyznał, że wybiera się do Australii, a potem zapytał prosto z mostu:

– Chcesz jechać ze mną?

Myślałam, że sobie żartuje. Powiedziałam mu, że mam umówioną pracę w Miami, a on na to, że opłaci mi ten wyjazd do Australii i nie będę musiała się o nic martwić. Zgodziłam się – a w trakcie naszego kilkutygodniowego pobytu tam Rob poprosił mnie o rękę. 21 sierpnia 1988 roku wzięliśmy ślub w ślicznym kościele św. Pawła w Bottesford”.

Ślub kosztował w sumie 1000 funtów, wliczając w to przyjęcie weselne na 60 osób. Mama miała na sobie używaną suknię ślubną, którą znalazła poprzez ogłoszenie w gazecie, kiedy pojechali na zimę do Australii. Po przymierzeniu suknia okazała się trochę za wąska, ale mama oddała ją krawcowi do poprawki i wróciła z nią do Anglii. Po weselu sprzedała ją swojej koleżance za 60 funtów i kupiła za te pieniądze pralkosuszarkę.

Neil Machin, mój ojciec chrzestny, znał Tatę jak nikt inny. Jeśli chcę dopytać kogoś o historie z czasów, gdy nie było mnie jeszcze na świecie lub byłem za młody, by je pamiętać, jest pierwszą osobą, do której się zwracam.

Powiedział mi: „Poznaliśmy się w Scunthorpe, jeszcze na starym torze Ashby Ville, bodajże w roku 1981. Rob miał wtedy 19 lat. Polubiliśmy się od razu, bo mieliśmy ze sobą wiele wspólnego. Obaj byliśmy niepijący i grywaliśmy sobie amatorsko w snookera. To były prawdziwe, ciężkie bitwy. Twój ojciec był trudny do pokonania, zawsze walczył o wszystko. Równie dobrze mogły to być kręgle, krykiet czy bierki – nieważne, w co grał, zawsze chciał wygrać.

Kiedy już udawało mi się go pokonać przy stole, było to dla mnie święto. Każdego razu graliśmy ze sobą po pięć–siedem partii z rzędu i zawsze ciężko było go przebić. Kiedy pewnego dnia udało mi się pokonać go 4:1, czułem się, jakbym wygrał puchar świata.

Rob nie był typem człowieka, który szlaja się wieczorami po lokalach, ale kiedy byłem w jego okolicach, zawsze chętnie dawał się wyciągnąć na tego snookera.

Natomiast na żużlu nigdy nie zapowiadał się na mistrza świata, co więcej – tego jednego, jedynego roku, gdy udało mu się zorganizować dobry sprzęt, o mało nie pozbawił się palców u stóp przy użyciu piły łańcuchowej. W przerwie zimowej zebrał fundusze, żeby zakupić nowiutkiego weslake’a, ale w wyniku kontuzji opuścił sezon przygotowawczy. Gdy w końcu trafiła się okazja, by mógł po raz pierwszy w życiu wyjechać na tym swoim cacku – Rob miał wystąpić w drugiej gonitwie meczu – okazało się, że w trakcie upływu dwóch minut do biegu pierwszego maszyna jego kolegi z zespołu, Marka Burrowsa, zdefektowała. Niewiele myśląc, Rob wziął swój motocykl (na którym jeszcze nigdy nie jeździł!) i podstawił go koledze. Nie znam drugiej osoby, która byłaby na to gotowa. Pomyśl sobie – jeden jedyny raz w życiu masz nowy, nieśmigany sprzęt i oddajesz pierwszą jazdę komuś innemu. Taki właśnie był Rob.

Kiedy go poznałem, mieszkał jeszcze w Scunthorpe i łapał się przeróżnych prac, żeby zarobić parę groszy, na przykład przestawiając ciężarówki z ładunkiem stali z punktu do punktu. Nauczył się prowadzić ciężkie maszyny na długo przed tym, zanim dostał prawo jazdy. Nie było roboty, której by się nie podjął. Miał niespożytą energię.

W naszych stronach panowała wówczas taka mentalność, że ludzie żyli oszczędnie i kilka razy oglądali każdy grosz, zanim go wydali. Mimo to Rob zawsze znajdował sobie jakieś źródło zarobku. Zaczął jeszcze jako dzieciak, podejmował się wszelkich prac z ogłoszeń zamieszczanych w gazetach. Jako człowiek dorosły handlował, czym się tylko dało. Taki typ wiecznego kombinatora. Kiedy kontuzje wyłączały go z żużla, jeździł ciężarówkami dla różnych ludzi. Tak było i na Wyspach, i w Australii.

Nieustannie szukał sobie jakiejś roboty. Nie potrafił siedzieć w kapciach przed telewizorem. Ponadto miał wyjątkową osobowość – błyskawicznie nawiązywał znajomości i posiadał dar mówienia w taki sposób, że dobrze się go słuchało. Przyciągał do siebie ludzi jak magnes. Zgromadził setki znajomych, jeszcze zanim stało się to modne”.

Tata uwielbiał Australię. Po raz pierwszy pojechał tam w wieku 18 lat, aby zobaczyć się ze swoim ojcem, który wkrótce po swoim drugim ślubie osiedlił się w okolicach Perth. Neil wspomina to tak: „Do Australii wybrał się, mając 18 lat, to chyba był rok 1981. Pojechał tam do ojca, który pracował jako mechanik w komisie używanych aut. Właścicielem komisu był Paddy Roberts, który od pierwszej chwili złapał rewelacyjny kontakt z Robem i zaopiekował się nim jak własnym synem. Pozostali przyjaciółmi na całe życie. W Australii Rob poznał także Cona Migro, który był menedżerem motodromu w Perth.

Od tamtej pory jeździł do Australii co roku. Kiedy przychodził listopad, pakował swój silnik, albo i cały motocykl, i co tydzień jeździł w zawodach organizowanych przez Cona w Claremont Showgrounds, obiekcie, na którym żużel po raz pierwszy pojawił się w 1927 roku i gościł tam nieprzerwanie przez 72 lata, aż do zamknięcia kompleksu z końcem marca 2000.

W okolicy było zbyt mało zdolnych zawodników, żeby zebrać sensowny skład na zawody, więc Con poprosił Roba, żeby namawiał Brytoli do jazdy w Perth, za co oddawał mu połowę swojego honorarium. Z tego, co pamiętam, to chyba nigdy nie zapłacił mu całości, ale Rob podchodził do tego w ten sposób, że lepsze to niż nic.

Ściągnął do Australii wielu brytyjskich zawodników, takich jak Ian „Egon” Stead, Wayne Elliott, Kevin Price, Wayne Ross, Ian Hewllet. Któregoś roku pojawił się nawet sam Neil Collins. Przyjeżdżali tam, żeby nie stracić kontaktu z motocyklem, kiedy na Wyspach trwała przerwa zimowa. Brali za to jakieś grosze, osiem–dziesięć dolarów za punkt.

W trakcie swojego pierwszego pobytu w Australii ojciec nie wyjechał na tor, ale w kolejnych latach, spędzając na antypodach zimowe urlopy, trenował regularnie na olbrzymim, 586-metrowym owalu”.

Pod koniec roku 1988 zabrał ze sobą także mamę, z czym również wiąże się pewna historia z żużlem w tle:

„Sue i Rob wynajęli wspólnie mieszkanie, w którym często gościli brytyjscy zawodnicy. Jednak gościna w domu Roba wymagała dostosowania się do pewnych zasad, które egzekwował dość stanowczo. Któregoś razu stwierdził, że pozajmowano mu wszystkie wolne garnki, ogłosił więc, że jeżeli zobaczy jakieś żarcie zostawione w garnku na później, to wywali wszystko do ogrodu. Oczywiście, któryś z zawodników w końcu się zapomniał, na co Rob, zgodnie z obietnicą, wywalił wszystkie garnki oraz patelnie do ogrodu, porozbijał je w drzazgi, a potem oświadczył swoim lokatorom, że mają je odkupić! Tamten sezon był dla niego najlepszy pod względem sportowym, ponieważ udało mu się wywalczyć indywidualne mistrzostwo Australii Zachodniej. Pokonał wtedy nie byle kogo, bo Kevina Prince’a, który w sezonie 1987 występował w Long Eaton i Exeter. Trzecie miejsce zajął miejscowy talent, Glyn Taylor.

To były drugie mistrzostwa z rzędu wygrane przez Brytyjczyka. Rok wcześniej triumfował Simon Cross, były uczestnik Drużynowego Pucharu Świata. Doprowadziło to do tego, że w następnym roku organizatorzy dopuścili do udziału w zawodach tylko australijskich zawodników!

Kiedy w roku 1994 Rob zakończył żużlową karierę, wraz z rodziną przeprowadził się do Australii na stałe. Tam został właścicielem komisu samochodowego do spółki z Paddym Robertsem, co zapewniło mu łatwiejszy start w nowym kraju.

Uprawiali takie typowe geszefciarstwo – skupowali jakieś graty za półdarmo, remontowali i sprzedawali z zyskiem. Potrafili zrobić coś z niczego i byli w tym naprawdę dobrzy. Pomagał im fakt, że Rob miał bardzo dobre relacje z okolicznymi handlarzami. Każdego ranka jeździł od jednego do drugiego, skupował od nich auta, którym zakładał nowe opony albo wydech, czyścił na błysk i sprzedawał”.

Rodzice pobrali się w Anglii w roku 1988. Rok później mama zaszła w ciążę, lecz poroniła. Nigdy nienarodzony synek miał nazywać się Luke. To musiało być dla nich straszne. Nawet teraz, 30 lat później, mama nadal wraca pamięcią do tamtego wydarzenia i mawia, że gdyby tamten chłopiec przeżył, zapewne na świecie nie byłoby mnie, bo planowała mieć tylko jedno dziecko.

Ja przyszedłem na świat w piątek, 10 sierpnia 1990 roku. Od samego początku byłem szybki na starcie. O 5 rano w kuchni mamie zaczęły odchodzić wody płodowe. O 5:50, już w szpitalu, na świecie pojawił się mały Tai, waga cztery tysiące sto gramów.

ROZDZIAŁ 3
ŻYCIOWE LEKCJE

Dzieciństwo jest po to, żeby się bawić. Jako dzieciak potrafiłem się bawić naprawdę dobrze.

Całe dnie spędzałem na plażach, grillowaniu, jaraniu trawy i ganianiu się z drogówką.

Wyjechaliśmy do Perth w poszukiwaniu nowego życia. Nie pamiętam zbyt wiele z tego okresu, poza tym, że co rusz się przeprowadzaliśmy. Każdy kolejny dom znajdował się coraz bliżej plaży. Ojciec harował jak wół, żeby podnieść standard naszego życia – przy czym wyglądało to tak, że kiedy tylko zapuściliśmy korzenie w jakimś miejscu, Tata wpadał i mówił: „Dobra, ten dom już odpicowaliśmy. Czas go sprzedać i kupić większy”.

I tak bez przerwy. Przeprowadzka, zmiana szkoły, znowu przeprowadzka, znowu zmiana szkoły. W ten sposób rodzice starali się zapewnić nam lepszą przyszłość.

Zaczynaliśmy w tanim domku na przedmieściach Perth. Heathridge, bo tak nazywała się ta okolica, było całkiem przyzwoite, choć niezbyt prestiżowe. Więcej warte są nieruchomości bliżej wybrzeża. Chodziłem w sumie do czterech różnych szkół: Edgewater Primary School, Heathridge Primary School, Beaumaris Primary School i Ocean Reef Senior High School.

W dzieciństwie często przydarzają nam się rzeczy, które potem prześladują nas przez resztę życia. Może to być na przykład zły sen, który przyśnił się dawno temu, ale cokolwiek by się działo, nie da się o nim zapomnieć. W moim przypadku jest to historia, która, niestety, wydarzyła się naprawdę i do dziś chwyta mnie za gardło.

Mój ojciec pracował wówczas w firmie Formula Cars and Commercials, jednym z największych komisów samochodowych w regionie. Do dziś znajduje się na rogu Prindiville Drive i Lindsay Road w Wangarze, dzielnicy na przedmieściach Perth. Na każdym kroku przeróżne firmy, rodzinne biznesy, wszędzie tłok i hałas. Typowa okolica handlowo-przemysłowa.

Naprzeciw komisu znajdował się klub karate, do którego przez jakiś czas chodziłem. Miałem może z osiem–dziewięć lat. Tamtego feralnego dnia nie mogłem doczekać się zajęć, więc z nudów pobiegłem sobie do tego klubu na drugą stronę ulicy.

Spotkałem tam chłopca. Nie pamiętam, jak miał na imię. Wiem tylko, że powiedziałem do niego:

– Chodź na drugą stronę ulicy, pobawimy się u mojego taty na placu.

Zapytałem jego mamy, czy mogę go tam zabrać, pozwoliła. Przebiegłem przez jezdnię i obejrzałem się za siebie – a ten chłopiec ruszył za mną, nie patrząc na drogę. Wpadł prosto pod nadjeżdżający samochód.

Kierowca nie miał żadnych szans. Ten mały też nie. Zginął na miejscu…

Siła uderzenia była tak duża, że dzieciak wylądował dobre pięć, sześć metrów dalej.

Ta chwila nadal śni mi się po nocach. Bo to była, jakkolwiek by patrzeć, moja wina.

To ja mu powiedziałem, żeby przyszedł pobawić się na plac. Gdyby nie ja, to nigdzie by się nie ruszył. Nie wbiegłby na jezdnię, nie wpadłby pod samochód, nie straciłby życia.

Dręczy mnie to do dziś. Każdy mi mówi, że przecież też byłem tylko dzieckiem, ale…

Chłopaczek był trochę młodszy ode mnie, miał tak z pięć–
sześć lat. Był tam z mamą, która akurat odprowadzała na zajęcia taekwondo swoje starsze dziecko. Młodszy miał po prostu chwilę poczekać.

Ludzie powtarzają mi, że nie muszę się czuć winny. Że to był tragiczny wypadek. Że widać los tak chciał, jakkolwiek brutalnie to brzmi.

W każdym razie nie miał żadnych szans. Zderzenie zmasakrowało mu głowę. Tata również mocno to przeżył, bo jako pierwszy przybiegł na miejsce i ujrzał małego w stanie… takim, jakim był. To była straszna chwila. Dla nas, dla tego kierowcy, a najbardziej, oczywiście, dla matki tego dziecka.

I to wszystko przeze mnie. Trzeba było go nie zagadywać, nie zapraszać na ten plac.

W życiu każdego człowieka zdarzają się bolesne doświadczenia, które zostają z nami na resztę życia. Dla mnie to wydarzenie jest takim właśnie doświadczeniem. Nigdy tego nie zapomnę.

Pamiętam to wszystko, jakby działo się wczoraj.

W taekwondo byłem całkiem niezły. Sześć dni przed moimi 11. urodzinami zdałem egzamin na czarny pas.

Certyfikat z egzaminu zachowałem do dziś i od czasu do czasu rzucam sobie na niego okiem. Umieszczono na nim taką formułę:

Czarny pas symbolizuje wejście na określony poziom. Osoba, która go osiągnęła, jest świadoma znaczenia dyscypliny. Rozumie, że pokój, harmonia oraz prawda są kluczem do absolutnego szczęścia, i jest gotowa przekazywać tę wiedzę innym. Zgodnie z konstytucją i statutem Action International Martial Arts Association zaświadcza się, że posiadacz tego certyfikatu osiągnął niniejszy cel.

Pewne życiowe lekcje zostają z nami na zawsze. Nawet najdrobniejsze rzeczy mają wpływ na to, kim się stajemy. Zostają w pamięci, kształtują nasze ścieżki. Myślę, że nauka taekwondo przydała mi się w życiu. Byłem wychowywany w dyscyplinie. Za każdym razem, gdy coś przeskrobałem, ojciec ustawiał mnie do pionu. Takich sytuacji było mnóstwo.

Do szkoły w Ocean Reef poszedłem, mając 13 lat. Opuściłem ją przed 15. urodzinami, czyli spędziłem tam w sumie półtora roku. Każdego dnia wychodziłem do szkoły bez marudzenia. Ze wstawaniem też nie miałem problemu. Ale to nie na lekcje mnie tak ciągnęło. Szedłem sobie na plażę, żeby palić zioło! Zmontowałem sobie nawet takie cudaczne bongo z kubka i długopisu.

W szkole byłem łobuzem. Niemal codziennie wicedyrektorka wzywała moich rodziców na rozmowę i mówiła: „Tai przeszkadza na lekcjach, Tai przeszkadza na lekcjach”. Aż wreszcie nie wytrzymała: „Nie chcemy Taia w naszej szkole, ale żebyśmy mogli go puścić, musi mieć pracę”.

Z mojej perspektywy brzmiało to jak „wywalamy cię stąd”, ale faktycznie nie zostałem wyrzucony. Po prostu zamiast do szkoły poszedłem do pracy w firmie Warrior Motorcycles. Był to jedyny sposób, aby skończyć edukację w wieku 15 lat. Masz robotę – jesteś wolny. Nie masz dokąd iść – siedzisz w szkole.

Mając 13 albo 14 lat, wygrałem żużlowe indywidualne mistrzostwa Australii Zachodniej do lat 16. Powiedziałem wtedy Tacie, że chciałbym wziąć udział w zawodach międzystanowych, bo czułem, że mam szansę na sukces. Byłem szybki, motocykl chodził jak w zegarku, czułem się gotowy na więcej.

Ale Tata odrzekł: „Nie stać nas na wszystko. Musisz wybrać: albo jedziesz do Anglii i spędzisz tam sezon, albo jedziesz na wschód kraju i bierzesz udział w mistrzostwach”.

Młodzieżowe mistrzostwa Australii do lat 16 nie brzmią jak wielki biznes. Problem w tym, że rundy finałowe odbywały się najczęściej w stanie Nowa Południowa Walia, oddalonym od Perth o 4 tysiące kilometrów. Przejechanie kraju z zachodu na wschód przez nizinę Nullarbor to około dwie doby ciągłej jazdy. Z postojami, oczywiście, jeszcze dłużej. Koszty takiej wyprawy byłyby dla nas dużym obciążeniem. Dlatego też zrozumiałem, kiedy Tata kazał mi wybrać między Anglią a mistrzostwem Australii. Potrzebowałem do namysłu kilku tygodni, aż wreszcie uznałem, że odpuszczam krajowe mistrzostwa.

Nauczyłem się prowadzić samochód, kiedy miałem 12 lat. Jako że Tata miał ten swój komis, zawsze ściągał do domu różne auta, którymi jeździliśmy sobie po torze w Bibra Lake. Robiąc kolejne okrążenia na torze, uczyłem się zmieniać biegi. Na zakrętach jedynka, dwójka, jedynka, dwójka, potem trójka na prostych, z powrotem na dwójkę, i tak w kółko. Po iluś rundkach zmienialiśmy kierunek jazdy, tak abym uczył się skręcać w przeciwną stronę. W wieku 14 lat zacząłem podkradać Tacie samochody z placu, kiedy nikt nie patrzył.

***

W Australii mieliśmy grupę przyjaciół, z których większość, choć nie wszyscy, była jakoś związana z żużlem. Mimo że dzieliła nas spora różnica wieku, dogadywałem się z nimi znakomicie. Można powiedzieć, że dorastałem w ich otoczeniu. Do tego grona należeli między innymi Marshall i Melissa McDiarmid wraz z rodziną. Marshall też kiedyś ścigał się na motocyklach, choć obecnie woli wyścigi samochodowe. Mimo 49 lat na karku, nadal bije wszystkich na łeb.

Matka Marshalla, Diana, od czasu do czasu zabierała mnie do kina. Lubiłem te nasze wypady, choć w jednym aspekcie niesamowicie działała mi na nerwy – nie wyszła z sali, dopóki nie przeczytała całych napisów końcowych, aż do ostatniego nosiwody i sprzątaczki. Umówmy się, sześcioletni dzieciak nie ma ochoty tego zgłębiać.

A jednak to wymuszone siedzenie nieoczekiwanie zaprocentowało, bo nauczyło mnie nieco dyscypliny, choć pewnie Diana nie robiła tego celowo.

Jej mąż, John, przez wiele lat prowadził firmę taksówkarską. Kiedy tylko przylatywaliśmy do Australii, przyjeżdżał po nas na lotnisko o dowolnej porze dnia i nocy i zawoził, gdzie tylko chcieliśmy.

Któregoś razu rodzice zostali zaproszeni na grilla przez Franka Killeena, ich przyjaciela. Frank pochodził z Manchesteru. Był jednym z nielicznych Brytyjczyków, którzy na stałe mieszkali w Perth (większość z nich miała zresztą jakieś związki z żużlem). Frank ścigał się w połowie lat 80. Z tego, co słyszałem, zdecydowanie częściej zaliczał gleby niż trójki. Mimo to kibice Wolverhampton go uwielbiali i zawsze żywiołowo dopingowali w zawodach juniorskich.

Postanowiłem skorzystać z nieobecności rodziców i „pożyczyć” sobie samochód z firmy ojca. Jechałem spokojnie drogą wzdłuż wybrzeża – problem polegał na tym, że zapomniałem wyłączyć światła postojowe, przez co wypatrzyli mnie gliniarze. Pomyślałem sobie, że będę miał przesrane, więc wcisnąłem gaz do dechy, żeby im uciec. Radiowóz ruszył w pościg. Wjechałem cichaczem na czyjś podjazd, wyłączyłem światła i schowałem się pod siedzeniem. Niestety policjanci mnie znaleźli, wsadzili do swojego wozu i zawieźli do domu na sygnale. Wpadłem jak cholera.

Funkcjonariusze zabrali mnie do rodziców, ale na tym z ich strony się skończyło. Drzwi otworzył Tata, który zaczął się zarzekać, że niezmiernie mu przykro z powodu tej sytuacji i że on już się mną zajmie.

Gliniarze uznali, że to im wystarczy, i odpuścili temat. Zostawili mnie Tacie, który dał mi nauczkę na swój własny sposób. Nie nawrzeszczał na mnie. W ogóle nic nie mówił, tylko na mnie popatrzył – a potem powiedział:

– Wracam na grilla!

– Nie porozmawiasz ze mną, Tato? – powiedziałem, a on odparł tylko:

– Nie.

Zostawił mnie, żebym gotował się ze wstydu sam ze sobą. To była najgorsza kara, jaką mogłem dostać.

W podobne kłopoty z policją wpadłem już parę lat wcześniej, kiedy to zachciało mi się pojeździć moim kawasaki KX60. Wsiadłem na motocykl boso, bez butów i bez kasku. Jeździłem sobie po ulicy w tę i z powrotem, uchachany. Na zegarze stówa – więcej się nie dało.

Tata akurat kopał basen razem z Frankiem. W pewnym momencie stwierdził:

– Albo się przesłyszałem, albo to skuter Taia.

Kiedy mnie zobaczył, kazał mi „natychmiast, kurwa, wracać do domu”.

Wsiadłem na ten motocykl tylko dlatego, że podpuścił mnie Ben King, starszy kumpel. Chciałem być fajny, no to go posłuchałem.

Ojciec zabrał mnie do pokoju, postawił do pionu, po czym zdzielił mnie w pysk, wymyślając od najgorszych.

Nigdy przedtem ani potem nie widziałem go w takim stanie. Nie był typem agresora, nawet moje wybryki za bardzo go nie ruszały. Kiedy przeginałem, udzielał mi jedynie reprymendy i to wystarczało. Jednak tamtego razu coś w nim pękło. Później zadzwonił do Neila Machina i zwierzył się, że miał ochotę stłuc mnie na kwaśne jabłko, że złapał za gardło. Przyznał, że boi się, iż następnym razem mógłby posunąć się jeszcze dalej.

Pomiędzy sprawą z motocyklem i nielegalnym prowadzeniem auta zdarzył się jeszcze jeden incydent, który utkwił mi w głowie.

Ojciec wracał do domu na skuterku, takim pyrkaczu dla dzieciaków. Jeździłem nim wszędzie, naprawdę wszędzie. Któregoś razu wymyśliłem sobie, że przejadę się do Kinross, oddalonego o około pięć kilometrów, żeby zobaczyć się z moim kumplem Robem. Przejeżdżałem właśnie przez miejscowość Iluka, kiedy wpadłem na patrol policji.

„Ożeż kurwa”, pomyślałem. Uznałem, że trzeba wiać. Momentalnie zawróciłem, ale zapomniałem, że mój silnik miał całe 40 centymetrów sześciennych pojemności. A może nawet nie 40, tylko 18? W każdym razie mogłem pościgać się co najwyżej z kosiarką.

Zostałem zatrzymany. Funkcjonariusze zadzwonili po rodziców, żeby mnie odebrali. Pamiętam, jak zapytali mamę, czy chce zeskrobywać syna z drogi. Potem naskoczyli na mnie, strasząc mnie tekstami w stylu:

– A wiesz, gdzie jest najbliższa kostnica? Bo następnym razem tam cię odwiozą.

Opieprzali mnie w ten sposób, a ja słuchałem i myślałem sobie, że już po mnie.

Glina zdawał sobie sprawę, że nie mam prawa jazdy. Zapytał mnie o to wprost. Powiedziałem prawdę, bo nie było sensu kłamać. Wtedy spojrzał mi głęboko w oczy i odczytał listę wykroczeń. Brak prawa jazdy. Kierowanie pojazdem przez nieletniego. Brak dowodu rejestracyjnego. Brak tablic. Brak ubezpieczenia.

Miałem wtedy 13 lat. Ten policjant bez problemu mógłby mnie pogrążyć, gdyby tylko chciał – i myślałem, że tak właśnie będzie. Ale z jakiegoś powodu nie wszczęto przeciwko mnie żadnego postępowania. I takie to miałem wesołe życie z drogówką. Nie raz i nie dwa odstawiałem różne akcje, po których spokojnie mogliby wsadzić mnie za kraty, wyrzucić klucz i zostawić na pastwę losu.

Ojciec przywiózł z Anglii elektryczną hulajnogę. Odkąd tylko pamiętam, jeździłem na niej, gdzie tylko się dało. Kiedy na przykład chciałem odwiedzić kumpla, zakładałem kask, brałem hulajnogę i ruszałem w drogę. Jakimś cudem udało mi się przekonać rodziców, że mając tymczasowe prawo jazdy, można prowadzić skuter o pojemności 50cc, więc pozwolili mi taki kupić.

Była tylko jedna zasada: nie ściągać policji do domu. Nie to, że bałem się rodziców. Po prostu Tata hodował w szopie coś, czego gliny nie powinny widzieć.

Już podczas pierwszej przejażdżki spróbowałem jazdy na jednym kole. Wtedy natknąłem się na nieoznakowany radiowóz, zostałem zatrzymany i – po raz kolejny – zabrany do domu na pogadankę. Miałem ten skuter od, bo ja wiem, dziesięciu minut?

Byłem naprawdę przerażony. Przecież naściemniałem rodzicom, że mogę prowadzić ten pojazd bez prawka, co – oczywiście – było nieprawdą. Policjanci odwieźli mnie do domu, pogadali z mamą i tatą i poszli. Nawet nie zapytali o to prawo jazdy, nic. Znowu udało mi się wykręcić.

Jak już wspomniałem, pewne lekcje – nawet niepozorne drobiazgi – zostają na całe życie i mają wpływ na to, kim jesteś i jak się rozwijasz. Zostają w pamięci. Jest jeszcze jedna taka rzecz, którą wciąż doskonale pamiętam.

Kiedy miałem z dziewięć lat, Tata pozwolił mi kupić loda, gdy byliśmy w sklepie. Zwykłego, najtańszego loda w rożku za 50 centów. Sęk w tym, że poza zwykłymi lodami w rożku mieli tam jeszcze wypasione lody czekoladowe z batonikiem w środku, bitą śmietaną, posypką i polewą. Umowa była taka, że mogłem sobie wybrać to, co chcę, byleby nie przekraczać 50 centów.

A wyszło tak: byliśmy w busie, kumpel ojca dał mi pięć dolarów. Pobiegłem do lodziarni, wróciłem i oddałem mu resztę: dwa pięćdziesiąt.

Tata powiedział: „Daj spróbować”. Polizał, po czym otworzył okno i wyrzucił tego loda na drogę.

Nie mówił, dlaczego to zrobił, ale ja dobrze wiedziałem, o co chodzi. Nigdy więcej nie wracaliśmy do tego tematu. To była nauczka na całe życie.

Tata zawsze powtarzał, że na pieniądze trzeba zapracować, że nie ma nic za darmo. Pamiętam o tym zawsze, kiedy ścigam się o medale na torze.

W młodości dostawałem niewielkie kieszonkowe, które odkładałem na pierwszy samochód. Nie pamiętam już, co to było za auto, ale kosztowało 400 dolarów. Trochę przy nim popracowałem, podrasowałem tu i ówdzie, a na koniec sprzedałem za 600 dolarów. W ten sposób zarobiłem dwie stówy. Identycznie opchnąłem trzy następne samochody. Mam to po ojcu. On też zwykł kupować różne rzeczy, naprawiać je i sprzedawać z zyskiem.

Któregoś razu powiedziałem mu, że chciałbym kupić sobie yamahę z wydechem Arrow. Ojciec spojrzał na mnie tylko i powiedział:

– To zacznij oszczędzać.

Tak też zrobiłem.

Jednym z naszych najbliższych przyjaciół był Steve Johnston, stary kumpel Taty. Poznali się poprzez rodzinę Dave’a Cheshire’a, innego australijskiego żużlowca. Steve pochodził z Perth i uprawiał jazdę na motocrossie. Był w tym całkiem niezły. W momencie, gdy poznał Tatę, miał za sobą już sześć–siedem lat jazdy. Zawsze marzył, by osiągnąć na crossie taki poziom, który pozwoliłby mu na życie w USA. Lecz kiedy miał 18 lat, Tata namówił go na zakup motocykla żużlowego, żeby miał co robić poza sezonem motocrossowym.

Johnno nigdy wcześniej nie jeździł po świecie, nie miał nawet paszportu. O sporcie żużlowym wiedział więc tyle co nic – ale za radą Taty kupił sobie tę żużlówkę i zaczął występować w zawodach na Claremont. Ot tak, dla zabawy. Nie zdawał sobie sprawy, że w Anglii da się z tego żyć.

Na początku zaliczał mnóstwo upadków, ale z czasem się wyrobił i zaczął wygrywać biegi. Tata powiedział mu, że jeśli chciałby spróbować się w lidze angielskiej, to może zamieszkać z nimi w Scunthorpe, gdzie rodzice jeszcze wówczas mieszkali.

Z polecenia Taty Johnno trafił do Sheffield. Zadebiutował w sezonie 1992. Kiedy się do nas wprowadził, miałem tylko 18 miesięcy. Opowiedział mi masę historii o tym, jak to dreptałem sobie po warsztacie, który ojciec zbudował przy Enderby Road, i ciągle przeszkadzałem. Wszędzie było mnie pełno. „Johnno” – nazywałem go tak, odkąd tylko nauczyłem się mówić – często wspominał, jak to odpalał motocykl i coś stukało, bo wrzuciłem mu do maszyny parę sprężynek sprzęgłowych albo nawet resoraków.

Johnno był dla mnie jak taki młody wujek. Zawsze powtarzał mi, że jestem bardzo dojrzały jak na swój wiek. Kiedy wróciliśmy do Australii, brał mnie do samochodu, sadzał w foteliku na przednim siedzeniu i zabierał na plażę. Przeważnie mieliśmy ze sobą jakąś piłkę i sobie kopaliśmy. Ale jeśli obok opalały się dziewczyny, Johnno – który był wtedy wolnym strzelcem – zawsze wykopywał tę piłkę gdzieś daleko i kazał mi po nią lecieć, a sam szedł zagadać. Byłem jego przynętą na podryw.

Jednak swój najbardziej żenujący popis dał, kiedy wybraliśmy się na mecz piłki nożnej. Drużyna Perth Glory rozgrała wtedy spotkanie z kimś ze wschodniego wybrzeża. Możliwe, że to było Sydney.

Ojciec chodził na wszystkie mecze. Tamtego dnia wybraliśmy się większą grupą, w sumie pojechaliśmy chyba w 12 osób. Koło stadionu był lokal o nazwie The Shed, gdzie dorośli schodzili się, żeby obejrzeć mecz przy piwku. Przed knajpą był plac zabaw, żeby można było zostawić dzieci, ale mieć je na widoku.

Do przerwy Perth przegrywało 1:2. Johnno i Carl Stonehewer, który przyjechał z Anglii na przerwę zimową, mieli już w czubie po paru browarach i wymyślili, że przebiegną się przez boisko. Pamiętam, że staliśmy wtedy zaraz przy linii. Johnno zostawił mi swoje ciuchy i kazał ich pilnować, chociaż miałem z pięć lat, a potem razem ze Stoneyem ruszyli do boju – Johnno pierwszy, Stoney za nim. Udało im się nawet przebiec na drugą stronę. Piłkarze wrócili już na boisko, czekali na rozpoczęcie drugiej połowy, ale Johnno zabrał im piłkę i razem ze Stoneyem pobiegł z nią do bramki, gdzie zgarnęli ich porządkowi.

Ja w tym czasie stałem i martwiłem się, że Johnno nie wraca po swoje ubrania. Chłopaki spędziły kilka godzin w areszcie. Wypuszczono ich po opłaceniu grzywny – 600 dolarów australijskich.

Ale to jeszcze nie wszystko. W tamtym czasie Johnno był stałym zawodnikiem cyklu turniejów żużlowych organizowanego przez niejakiego Davida Tappa. Tak się złożyło, że mniej więcej tydzień po piłkarskiej aferze miała odbyć się runda w Perth. Ktoś skojarzył fakty i wszystkie media obleciała wieść, że pan żużlowiec biegał goły po boisku. David Tapp był zachwycony tą darmową reklamą. Powiedział, że za taką promocję sam chętnie się rozbierze!

Nie zawsze jednak jest tak wesoło, a Johnno miał dużo szczęścia, że skończyło się tylko na 600 dolcach. Gdy parę lat później pewien śmiałek w podobnym stylu przerwał mecz krykieta, dostał za to pięć tysięcy dolarów grzywny, a groził mu jeszcze dożywotni zakaz stadionowy!

Steve był naszym bliskim przyjacielem. Często pomieszkiwał u nas w trakcie sezonu żużlowego na Wyspach, a przed przeprowadzką do Australii Tata nieraz zatrzymywał się u niego.

Chęć jazdy na motocyklu zawsze była silniejsza niż rozsądek, dlatego wiele razy pakowałem się w gówno po same uszy. Parę lat temu mogłem jeść kolację wigilijną w areszcie. Zacznijmy od tego, że koniec końców nigdy nie zrobiłem prawa jazdy na skuter i nie mam go do dziś. A historia była taka, że trzy lata temu moja żona Faye przyjechała do Perth ze swoimi rodzicami, dziadkami oraz młodszym bratem Layne’em.

Layne też jeździł trochę na żużlu, przerzucił się z motocrossu. Występował w lidze angielskiej w barwach klubów z King’s Lynn, Cradley, Isle of Wight i Birmingham, ale nie zdołał przebić się ponad poziom National League. Wreszcie uznał, że to nie dla niego, i skupił się na karierze muzycznej.

Tak czy siak, kupiłem wtedy skuter, którym dzieliliśmy się z resztą paczki. Korzystałem z niego dość sporadycznie, ale w wigilijny poranek przypomniałem sobie, że muszę jeszcze kupić prezenty pod choinkę. Wziąłem więc ten skuter i ruszyłem do galerii handlowej Westfield Whitford City na przedmieściach Perth.

To jedna z największych galerii handlowych w całej Australii, ponad 250 sklepów plus kino i restauracje. Należy do Westfield Group, która ma kilka podobnych galerii w Londynie – jedną na Stratford, inną zaś niedaleko stadionu
Queens Park Rangers.

Jechałem sobie spokojnie i kulturalnie, kiedy nagle na rondzie wyprzedza mnie jakiś koleś, prawie nie zostawiając mi miejsca z przodu. Odjechałem od niego, a ten znowu do mnie podjeżdża. Wkurwiłem się, zmieniłem pas i okrążyłem rondo, a potem przyczaiłem się koło gościa i w odpowiednim miejscu zjechałem po krawężniku w takie piaszczysto-błotniste bajorko, częstując go szprycą.

I wtedy po drugiej stronie ronda zobaczyłem radiowóz.

Niestety, policjanci mnie też.

Włączyli syrenę i ruszyli za mną, jednak ja do tej pory zdążyłem odbić w lewo i czmychnąć do parku. A tam droga wyłożona była drewnianymi balami, przez co skuter podskakiwał na nich łup! łup! łup! Dostałem się na drugą stronę portu i schowałem w krzakach, żeby zorientować się, czy dalej mnie śledzą. Postanowiłem przeczekać aferę na pobliskim parkingu, ale kiedy tam dotarłem, ujrzałem kolejny radiowóz.

Znowu odbiłem w lewo i przeciąłem parking. Żeby trudniej było mnie rozpoznać, zdjąłem z siebie czarną koszulę. I tak jechałem przez ten parking z odsłoniętym torsem, cicho i spokojnie, a tu nagle – ja pierdolę! – wyskoczył skądś kolejny radiowóz. Skręciłem w prawo i uciekłem w kierunku przystani, oddalonej o około trzy kilometry. Był tam klub jachtowy, sklep z pamiątkami, akwarium, prom na Rottnest Island i wycieczki w poszukiwaniu wielorybów. Słowem − atrakcje dla turystów.

Stała tam moja łódź, z której korzystam do połowu raków. Widząc w lusterku, że dalej się nie odczepili, zatrzymałem się przy rampie do wodowania. Zsiadłem ze skutera i dałem nogę do jednego ze sklepów rybackich. Żeby wyglądać na normalnego klienta, kupiłem trochę przynęty. Wychodząc ze sklepu, zobaczyłem, jak odjeżdżają. Kolejna wariacka akcja uszła mi na sucho.

Do dziś nie wiem, jakim cudem mi się upiekło. Może uznali, że w Wigilię mi odpuszczą.

Jednak nie zawsze miałem tyle szczęścia w konfrontacji ze stróżami prawa. Kilka lat temu za nadmierną prędkość straciłem w Anglii prawo jazdy.

Może i jeżdżę szybko, ale bezpiecznie. Faye w ogóle nie boi się ze mną jeździć. Załóżmy, że jestem w… Niemczech. Tam nie ma limitu prędkości na autostradach, więc nic mi nie grozi za to, co powiem. Będąc w trasie, wymyślam sobie różne wyzwania, na przykład: „wyprzedzę ten samochód przed następnym węzłem”.

Jadę busem, jestem na wysokości zjazdu. Patrzę, przede mną i na pasie obok w sumie siedem samochodów. Postanawiam sobie, że wyprzedzę je wszystkie przed następnym węzłem. Kiedy tam dojeżdżam, wyznaczam sobie kolejny cel i tak w kółko.

A jak straciłem prawo jazdy? Jechałem busem 93 przy ograniczeniu do 50, o pierwszej w nocy. Sprawa trafiła do sądu. Złapali mnie na rondzie. Inna rzecz, że na drodze nie było wtedy nikogo poza mną i tym radiowozem.

Jechał z naprzeciwka. W pewnym momencie depnął po hamulcach i obrócił samochód. Pomyślałem: „Oho, na pewno policja”, więc zwolniłem i zjechałem na pobocze. Niestety zdążył mnie już „wysuszyć”. Zrobił mi pogadankę, spisał dane i puścił wolno. Za jakiś czas dostałem list z sądu.

Miałem już na koncie 12 punktów karnych i ostrzeżenie, że następne wykroczenie skończy się zabraniem prawa jazdy. Za tę sytuację zarobiłem kolejne sześć punktów, w związku z czym straciłem prawko na pół roku i do tego dostałem sporą grzywnę. Mogłem zdecydować się na 12 miesięcy zawieszenia i mniejszy mandat, ale wolałem zapłacić więcej i czekać krócej. Nie pamiętam, ile wynosiła ta grzywna, ale na pewno kilka tysięcy funtów. Mimo to spadłem na cztery łapy. Co prawda bez brytyjskiego prawa jazdy nie mogłem prowadzić samochodu w Europie, ale w Australii jak najbardziej mogłem korzystać z tamtejszego. Tak więc po odbyciu czterech miesięcy kary przeniosłem się do Australii i tam jeździłem normalnie, a po powrocie do Anglii na nowy sezon mogłem już spokojnie siąść za kierownicą.

W Australii rzadko korzystam z busa, bo chcę odpocząć od ścigania. Jeżeli już biorę udział w zawodach, to tylko lokalnych. Mimo to i tak dałem radę wpakować się w kłopoty, a wszystko przez ten ośmiocylindrowy silnik. Ćwierć mili w dziesięć sekund, prawdziwa bestia. Zrobiłem w tym wozie wszystko poza dołożeniem turbosprężarki. Była taka sytuacja, że gdzieś jechaliśmy i nagle wyskoczyło nam czerwone światło. To była dwupasmówka, więc odbiłem na lewy pas i wcisnąłem gaz do dechy, aż do ronda, które pokonałem na ręcznym. Wtedy oczywiście dostrzegłem nieoznakowany radiowóz stojący na skrzyżowaniu, ale przeleciałem obok niego i dałem gazu, po czym skręciłem w lewo, olewając sygnalizację świetlną.

Byłem trochę podjarany tym, co właśnie zrobiłem. Złamałem wszystkie możliwe przepisy i jeszcze miałem policję na karku. Spojrzałem w lusterko i pomyślałem, że znowu mam przejebane. Wtedy jeden radiowóz odciął mi drogę ucieczki na wprost, kilka innych mnie otoczyło. Co to ma być, film jakiś? Ludzie dookoła na bank się zastanawiali, kto to jest i co zrobił, że doczekał się takiej akcji.

Kazano mi się zatrzymać. Pierwszy policjant podchodzi do mnie i zaczyna:

– No, to ile punktów już mamy?

– Nie mam żadnych, przeważnie jeżdżę spokojnie – odpowiedziałem.

W okolicy jest tor samochodowy, gdzie co tydzień odbywają się wyścigi – nazywa się to „środowa ścina”. Zamysł imprezy jest taki, żeby młodzi kierowcy mogli wyszaleć się w kontrolowanych warunkach, zamiast robić to na ulicach.

Powiedziałem więc do policjanta:

 – Jadę na „środową ścinę”, no i trochę mnie poniosło. Wie pan, mam parę koni pod maską, więc podkusiło mnie, żeby sobie wdepnąć. Wiem, że to głupie. Nie mam nic na swoje usprawiedliwienie.

Gliniarz wdał się ze mną w rozmowę na temat „środowej ściny” i jeszcze raz zapytał, ile punktów karnych mam na koncie. Odparłem, że prawo jazdy zdałem w wieku 16 lat, a więc samochodem jeżdżę już od prawie siedmiu. Dodałem, że nie mam żadnych punktów karnych i co tydzień jestem na „środowej ścinie”. Posłuchał, pomyślał i odparł, że mogę jechać wolno, ale nigdy więcej takich akcji. Zajebiście, nie?

Ale zdarzyło się i tak, że wyprowadzali mnie w kajdankach z samolotu. To było dokładnie w moje 21. urodziny, wracaliśmy wtedy z zawodów w Szwecji. Leciałem Ryanairem w towarzystwie Daveya Watta i Scotta Nicollsa. Siedziałem spokojnie na swoim miejscu, gdy nagle przychodzi stewardesa i mówi, żebym wyłączył telefon. Kiedy podchodziliśmy do lądowania, znowu zaczęła suszyć mi głowę o to samo. Tylko że ten telefon w ogóle nie był włączony, więc rzuciłem do niej:

– No przecież jest wyłączony, ja pierdolę.

Tej stewardesie najwyraźniej coś się przesłyszało, bo oskarżyła mnie, że zwróciłem się do niej „spierdalaj”. A ja na to:

– Że co? Nie powiedziałem do pani „spierdalaj”. – Ale ona uparła się:

– Kiedy wylądujemy, dzwonię na policję.

I rzeczywiście zrobiła to, kiedy dotarliśmy do Stansted. Ledwo otworzyły się drzwi, do środka wpadli policjanci. Złapali mnie, przyparli do ściany, zakuli w kajdanki, wyprowadzili z samolotu i zaciągnęli do radiowozu. Na szczęście Scott i Davey, którzy byli dużo starsi i bardziej dojrzali ode mnie, wstawili się za mną i przekonali stróżów prawa, że nie zrobiłem nic złego.

Myślałem, że skończyło się na upomnieniu, ale kilka miesięcy później dowiedziałem się przypadkiem, że po tym wydarzeniu został ślad w papierach. W drodze na lotnisko zostałem zatrzymany za nieprzepisową jazdę. Funkcjonariusz, który mnie spisywał, powiedział:

– Proszę, proszę. Widzę, że mamy kartotekę.

– Nieprawda!

– Niech pan nie kłamie.

Wdałem się w dyskusję i upierałem się przy swojej niewinności. Nagle doznałem oświecenia: kilka miesięcy wcześniej zostałem „aresztowany” w samolocie. Byłem przekonany, że to tylko ostrzeżenie, a tymczasem oni wpisali mi to do kartoteki. Świetnie. Babcia robi sobie ze mnie jaja, że w wieku 21 lat miałem więcej konfliktów z prawem, niż ona ma do dziś…

ROZDZIAŁ 4
SKORPIONY, WILKI
I TYGRYSY

Rob Godfrey wiedział, że sporo ryzykuje, proponując miejsce w składzie zawodnikowi, którego nawet nie widział na torze.

Kiedy powiedział mojemu ojcu, że mógłbym powtórzyć jego historię z roku 1978 i dołączyć do ekipy Scunthorpe, nie miałem na koncie choćby jednych zawodów w klasie 500cc.

Rob wraz ze swoim ówczesnym wspólnikiem, Normanem Beeneyem, przekonali władze miasta do budowy toru żużlowego na terenie dawnej huty stali.

Skorpiony zaczynały działalność od zera. W 2004 roku na nowo wybudowanym torze odbyły się pierwsze treningi, a w sezonie 2005 drużyna ze Scunthorpe oficjalnie została dwunastą ekipą National League, trzeciej klasy rozgrywkowej na Wyspach.

W swoim pierwszym sezonie Scunthorpe uplasowało się w dolnej połowie tabeli, ale warto zwrócić uwagę na fakt, że udało im się wygrać 13 z 30 rozegranych spotkań. Był to duży postęp w porównaniu z poprzednim klubem, który ze względu na nikłą frekwencję zmuszony był wycofać się z ligi po zaledwie dziewięciu kolejkach. Być może pomogła też zmiana przydomka – co nie udało się Świętym i Jeleniom, udało się Skorpionom.

Rob i Norman, ówcześni właściciele, zdecydowali się postawić na młodych, mniej doświadczonych zawodników. W ramach tej polityki umożliwili nawet ligowy debiut żeńskiej zawodniczce, Jessice Lamb, podczas zawodów na Wimbledonie.

Z tej perspektywy wciągnięcie do składu nieznanego, niesprawdzonego 15-latka z Australii nie było jeszcze ich najbardziej ekstrawagancką decyzją – zwłaszcza że byłem synem szanowanego przed laty zawodnika.

Godfrey i Beeney nie zdawali sobie jednak sprawy, że do sezonu przystępowałem kompletnie nieprzygotowany, gdyż tuż przed wyjazdem z Australii doznałem złamania kości piszczelowej i strzałkowej w prawej nodze.

Mieliśmy już zarezerwowane bilety na lot do Anglii całą rodziną. Dzień przed wylotem wybraliśmy się z wizytą do Paula Smitha, młodszego brata Andy’ego Smitha, byłego zawodnika GP, pierwszego zawodnika w historii, który trzy razy z rzędu został indywidualnym mistrzem Wielkiej Brytanii, czego dokonał w latach 1993−1995. Chcieliśmy się jeszcze z nimi pożegnać.

Andy wraz z żoną Michelle kupili dom w Perth. Mimo że Andy miał w Europie swoją firmę, Foxy Race Products, każdej zimy zostawiał wszystko i wyjeżdżał do Australii, by grzać się w słońcu.

Paul Smith również jeździł na żużlu, jednak nie osiągnął takich sukcesów jak Andy. Tuż przed naszym wyjazdem do Anglii także przebywał Australii, gdzie spędzał wakacje ze swoją dziewczyną Trish. Tamtego feralnego dnia mieliśmy spotkać się z nimi na przystani. W pobliżu znajdował się park trampolinowy.

Wtedy akurat było zamknięte, ale oczywiście nie byłbym sobą, gdybym czegoś nie wymyślił. Kiedy już znudziłem się gadaniem dorosłych, przeskoczyłem przez płot, by dostać się do tych trampolin. Bawiłem się przednio. Mógłbym tak cały dzień, ale wreszcie Mama zawołała, że musimy już iść i że czeka z Tatą przy samochodzie.

Trampolina otoczona była siatką bezpieczeństwa, żeby nie wylądować na betonie w razie złego odbicia. Półtora metra od trampoliny znajdowało się kolejne ogrodzenie, tyle że pod napięciem. Rzecz jasna w zamyśle nie miało ono chronić ludzi przed urazem, tylko odstraszać wandali.

Brama na teren parku rozrywki była zamknięta. Mogłem się stamtąd wydostać tylko tak, jak tam wszedłem – pokonując ogrodzenie. Najpierw zwykłe, potem elektryczne. Mój błąd polegał na tym, że szukając podparcia, postawiłem stopę właśnie na tym elektrycznym płocie. Kiedy to zrobiłem, siatka zapadła się pod moim ciężarem i wylądowałem całym ciałem na drutach.

To było jak włożenie palca w odbezpieczone gniazdko. Gwałtowne wyładowanie odrzuciło mnie w tył. Upadłem na glebę w bardzo dziwny sposób.

Kiedy spróbowałem wstać, zorientowałem się, że kostka w nodze ucieka mi na boki. Wiedziałem, że dzieje się coś złego, ale że nadal byłem pod wpływem adrenaliny, to nawet zapomniałem się popłakać. Poszedłem do Mamy i powiedziałem, że chyba złamałem nogę. Jednak ona wzięła to za żart i wrzasnęła tylko: „Do samochodu!”.

Kulejąc, dotarłem do pojazdu. Przy każdym kroku czułem, że moja stopa jest zupełnie bezwładna. Mimo to jakimś cudem udało mi się wsiąść do naszego, dość wysokiego, auta. Tata siedział jeszcze z Paulem i Trish. Próbowałem do niego zadzwonić, ale nie odbierał. Przyszła ciotka Caroline, która jest pielęgniarką. Stwierdziła, że sprawa jest poważna i trzeba jak najszybciej jechać do szpitala. Mama odchodziła od zmysłów. Pięć minut później Tata wrócił do domu i zawiózł mnie na izbę przyjęć. Dostałem narkozę, ale lekarze uznali, że nie mogą przeprowadzić operacji. Na nodze miałem jeszcze sporego strupa, który był pamiątką po jakichś poprzednich wybrykach. W tej sytuacji operacja groziła zakażeniem rany.

Przeleżałem w szpitalu około tygodnia. Najpierw przeszedłem pełny cykl terapii antybiotykowej, a potem wreszcie trafiłem pod skalpel. Leżąc w szpitalnym łóżku, mogłem wyraźnie dostrzec ślady wypalone na mojej piersi przez elektryczne druty.

Mogło być znacznie gorzej. Mogłem przecież zginąć od porażenia. Przejmowałem się jednak wówczas tylko tym, co powie Tata, jeśli trzeba będzie odwołać naszą podróż do Anglii.

W końcu wypisali mnie ze szpitala. Dzień przed wylotem przyszła do nas ciotka Caroline i dała mi zastrzyk w brzuch na rozrzedzenie krwi.

Chodziłem o kulach, ale przynajmniej byłem w stanie wsiąść do samolotu i nie trzeba było anulować biletów. Przed odjazdem na lotnisko Tata wziął mnie na męską rozmowę i oświadczył, że najwyższy czas, bym przestał rozrabiać i nabrał trochę rozumu. Potem ruszyliśmy w drogę.

Po przybyciu do Anglii jeszcze nie pozbyłem się kul, a już rozmyślałem, jak by tu wsiąść na motocykl i przejechać się po torze w Scunthorpe. Chciałem sprawdzić, czy moja noga wytrzyma już takie obciążenie.

Odczekałem jednak jeszcze trzy tygodnie i skupiłem się na rehabilitacji. Potem wróciłem do tego pomysłu. Zacząłem kombinować z użyciem buta do motocrossu. Był on większy i sztywniejszy, przez co zapewniał lepszą stabilizację stopy niż zwykła żużlowa „łyżwa”, jednak zakładanie i zdejmowanie go z nogi powodowało ból.

Przed włożeniem buta należało pozbyć się gipsu. Przechodziłem to w swoim życiu wiele razy i cieszę się, że w końcu wprowadzono te nowoczesne ortezy zamiast gipsowania. Szkoda, że tak późno.

Wszystko było dogadane, motocykl złożony i wkrótce wyjechałem do mojego pierwszego treningu, który trwał bardzo krótko. Ledwie dojechałem do końca prostej, kiedy pękł mi łańcuch. Przeleciałem przez bandę i pogruchotałem sobie palce.

Cudownie, nie? Pierwszy trening, pierwsze kółko. Oczywiście na żużlu nie ma hamulców, więc kiedy łańcuch pęka, motocykl leci, jak chce. Nie ma żadnego bezpiecznika. Rozwaliłem trzy segmenty na bandzie. I z powrotem do szpitala ze złamaniem. Tym razem dwa palce w prawej ręce.

W moim debiutanckim sezonie zaliczałem tyle upadków, że kevlar, który dostałem od Johnno, zaczął się dziurawić. Ciocia Pat, kuzynka mojej babci, przyniosła nam maszynę do szycia, żeby Mama mogła mi go łatać. Po każdych zawodach szedł najpierw do pralki, a potem do cerowania. Pod koniec roku był tak połatany, że dosłownie rozpadał się w rękach.

W tamtym okresie mieszkaliśmy w przyczepie kempingowej razem z babcią. Teren, na którym stała, przeznaczony był dla seniorów, więc w sumie nie powinno nas tam być. A już na pewno nie powinien się tam pałętać 15-letni smarkacz.

Wkrótce poznałem moich nowych sąsiadów. Po drugiej stronie placu mieszkał starszy facet o nazwisku Geoff Cundy. Równy był z niego gość, lubiłem go. Tylko strasznie mizernie wyglądał. Znacie taki brytyjski serial Jedną stopą w grobie? Spokojnie dostałby tam główną rolę. Umarł trzy lata temu.

Musiał mnie polubić, bo często dawał mi kasę – czasem 20 funtów, czasem 30. W pewnym sensie Geoff został moim pierwszym sponsorem. Przychodził do mnie, wciskał mi w rękę dwudziestkę i mówił:

– Idź, synu, kup sobie nową oponę.

U nas się wtedy nie przelewało, więc te pieniądze znaczyły dla mnie naprawdę wiele. Chciałem się jakoś odwdzięczyć za wsparcie na początku kariery, więc umieściłem jego imię na zębatce. Później wytatuowałem sobie nawet jego podobiznę na przedramieniu.

Pewnego razu podczas meczu w Scunthorpe rozleciał mi się silnik; Geoff był na meczu, oglądał mnie z trybun, ale nie miałem okazji, żeby się z nim zobaczyć – spryciarz czmychnął ze stadionu tuż po ostatnim biegu. Po powrocie do domu znaleźliśmy banknot stufuntowy wciśnięty pod drzwiami. Nie było żadnego listu, ale ja dobrze wiedziałem od kogo to. Poszedłem więc do jego kampera, żeby podziękować za te pieniądze. Geoff odparł tylko:

– O czym ty mówisz, jakie sto funtów?

To był naprawdę równy gość. Mimo sporej różnicy wieku lubiliśmy sobie dogryzać. Czasami mówiłem do niego nawet: „Cześć, stary chuju!”.

Jeszcze w Australii odkupiliśmy od Johnno kilka motocykli. Jeden z nich przywiozłem ze sobą do Anglii. Zanim trafił w moje ręce, zaliczył ze sześć sezonów w Europie. Wyciskałem z tej maszyny, ile mogłem, przez jeszcze kilka lat, ale nie oszukujmy się – to był grat. Na dokładkę przeżył ze mną kilka dzwonów.

Zezwolenie na jazdę w Conference League dostawało się od 15. roku życia. Mimo że zawodnicy otrzymywali wynagrodzenie za występy, była to liga bardziej szkoleniowa niż zawodowa. Zarobki za jazdę nijak nie pokrywały kosztów uprawiania tego sportu. W moim przypadku było to 10 funtów za punkt.

Oprócz normalnej wypłaty dawali nam też parę groszy w ramach zwrotu kosztów podróży. Zazwyczaj było to 5–10 funtów – może 15, jeśli miałeś farta. Na występach w Conference League nie dało się więc dorobić. Jednak decydując się na kontrakt w Scunthorpe, ani ja, ani mój tata nie myśleliśmy o pieniądzach. Za wyborem Scunthorpe przemawiało wiele czynników, z czego najważniejszym była możliwość szlifowania warsztatu w rodzinnych stronach.

Z tych okolic pochodziła przecież zarówno mama, jak i tata. Dzięki temu po powrocie z Australii mogliśmy zamieszkać z babcią w jej przyczepie, co pozwoliło nam zaoszczędzić mnóstwo pieniędzy, które w innym wypadku musielibyśmy wydać na zakup domu. Ponadto w okolicy mieszkali wszyscy kumple Taty, a także wujek Dave – brat dziadka Briana. Wujek Dave załatwił mi jednego z moich pierwszych i najwierniejszych sponsorów, firmę Flexseal z Barnsley, specjalizującą się w hydraulice i systemach wodociągowych. Dyrektor firmy, Tony Leyland, chodził na piwo do tej samej knajpy, co wujek. W moim debiutanckim sezonie 2006 przeznaczyli na mnie 10 000 funtów. Byli ze mną przez wiele lat – także w roku 2013, kiedy wygrałem pierwsze mistrzostwo świata.

Wraz z rodzicami uznałem, że na samym początku kariery nie ma sensu szukać innych klubów. W lidze ścigałem się więc w barwach Scunthorpe, ale w czasie wolnym od zawodów szukałem okazji do treningu na różnych torach w całym kraju, aby nabrać jak najwięcej doświadczenia i objeżdżenia na motocyklu.

Już po pierwszym sezonie w Conference League wiedziałem, że w okresie transferowym będę obiektem zainteresowania ze strony innych klubów. Podczas gali Żużlowych Oscarów, kończącej sezon żużlowy na Wyspach, otrzymałem nagrodę kibiców dla najlepszego zawodnika sezonu.

Dostałem zaproszenie, a że okazja była uroczysta, niechętnie musiałem wbić się w garnitur i krawat. Gala, zorganizowana w ekskluzywnym Hilton Hotel w Coventry, prowadzona była przez Sophie Blake – obecnie żonę Scotta Nichollsa.

Choć nigdy wcześniej nie obracałem się w takim towarzystwie, czułem się świetnie, bo wybrałem się tam razem z moim kolegą z drużyny, Joshem Autym, który został wybrany na najlepszego zawodnika Conference League. Poza Joshem na gali było jeszcze kilka innych osób, które wcześniej miałem okazję poznać. Byli to: Jason Crump, który otrzymał nagrodę dla najlepszego zawodnika Elite League, a także nagrodę dla zawodnika roku; oraz jego dziadek, menedżer reprezentacji Australii Neil Street, któremu przyznano specjalną nagrodę za szczególne zasługi dla sportu żużlowego.

Poproszona o podsumowanie naszego pierwszego sezonu w Anglii, mama narobiła mi trochę obciachu, mówiąc: „Ten rok był dla nas niesamowitą przygodą. Na pomysł powrotu do Anglii, aby umożliwić Taiowi rozpoczęcie kariery żużlowej, wpadliśmy w grudniu. Przedyskutowaliśmy to całą rodziną, siedząc przy jednym stole, i Tai orzekł, że chce spróbować. W szkole tak czy siak mu nie szło, naukowiec z niego żaden, a skoro tak mu zależało na tym żużlu, to pomyśleliśmy sobie: »A co tam, niech mu będzie«. Jesteśmy pod wielkim wrażeniem jego postępów. Szczerze mówiąc, na początku marzyłam tylko o tym, żebym nie musiała zbierać go spod płotu w każdym biegu. Spodziewaliśmy się, że na razie będzie robił po dwa punkty na mecz, a on wystrzelił nam jak kometa”.

Ja sam nie do końca orientowałem się, na ile dobre były moje wyniki. Nie miałem wcześniej żadnego porównania, żadnego punktu odniesienia. Co ciekawe, przed sezonem wszyscy spodziewali się, że podpiszę kontrakt z Sheffield, ponieważ właściciel Tygrysów Neil Machin był bliskim przyjacielem mojego ojca i dziadka, o czym już zresztą wspomniałem.

Odkąd tylko pamiętam, Neil każde Boże Narodzenie z nami w Australii Przylatywał do Perth na miesiąc albo dwa, żeby podładować baterie przed nowym sezonem. Zawsze przywoził mi z Anglii coś żużlowego pod choinkę – a to plastron Sheffield Tigers, a to klubową bluzę albo coś podobnego. Któregoś roku podarował mi Srebrny Kask…

Srebrny Kask to jeden z najstarszych turniejów żużlowych, rozgrywany w różnej formule na przestrzeni lat. Z renomą Kasku w czasach powojennych też bywało różnie, jednak w roku 1970 przyszedł jego renesans. Na początku sezonu posiadaczem Kasku mianowany został Ross Gilbertson z drużyny Romford. Trofeum było przechodnie – aktualny posiadacz musiał obronić w pojedynku jeden na jednego z najskuteczniejszym zawodnikiem rywali.

W pierwszym starciu Gilbertson obronił Kask przed Ronem Bagleyem z Ipswitch, ale już następnego dnia musiał uznać jego wyższość.

Następnie Bagley musiał bronić Kasku w swoim następnym meczu ligowym. I tak to szło przez kolejne 21 lat. Po kilkakrotnych zmianach formatu z końcem sezonu 1990 rywalizacja o Srebrny Kask została porzucona, jednak siedem lat później przywrócono ją na pierwotnych zasadach.

W roku 1999 zasady ponownie uległy zmianie i bieg o prawo do Srebrnego Kasku odbywał się raz na miesiąc. Pierwszym obrońcą tytułu był Leigh Lanham, ostatni posiadacz Kasku w roku ubiegłym.

W swojej czwartej obronie Lanham przegrał Kask na rzecz Seana Wilsona, jednego z liderów drużyny Sheffield. Sean utrzymał Kask przez pięć pojedynków, nim odebrał mu go Carl Stonehewer z drużyny Workington, któremu udało się obronić to trofeum aż 12 razy z rzędu. Ostatni raz dokonał tego we wrześniu podczas spotkania przeciwko Reading, kiedy to zgasił zapędy Petriego Kokko.

W trakcie przerwy zimowej w sezonie 1998/1999 promotorzy uznali, że pora zrezygnować z rywalizacji o Srebrny Kask, i jakoś tak wyszło, że to właśnie Neil wszedł w jego posiadanie. On sam nawet już nie wie, jak do tego doszło. W każdym razie miał ten kask – i podarował mi go jako świąteczny prezent. Można powiedzieć, że byłem ostatnim posiadaczem Srebrnego Kasku, choć nigdy się o niego nie ścigałem.

Dlaczego nie zdecydowałem się dołączyć do Neila w Sheffield? Powodów było kilka: tor, kariera i wieloletnia przyjaźń. Tata chciał, żebym zbierał szlify na obiekcie, który wymaga od zawodnika dobrej techniki. Ostatecznie wybór padł na Scunthorpe. Mieliśmy tam wiele kontaktów, dzięki czemu w tym miejscu najłatwiej było zacząć karierę.

Moje przyjście do klubu nie odbiło się zbyt szerokim echem. Nie wiem, czy jakakolwiek lokalna gazeta pofatygowała się, żeby napisać o tym choćby ze dwa zdania. Pod koniec pierwszego sezonu Tata powiedział do mnie:

– Dobra, ogarniasz już tor w Scunthorpe, który jest długi i szybki. Czas, żebyś nauczył się jeździć na mniejszych, technicznych torach.

Było bowiem tak, że na krótkich, bardziej wymagających owalach strasznie się męczyłem. Z tego właśnie względu nie braliśmy pod uwagę jazdy w Sheffield: zależało nam na szlifowaniu umiejętności na obiektach, gdzie wyłamanie motocykla na łuku stanowi wyzwanie.

Tata powtarzał, że jeśli nauczę się jeździć na krótkich torach, „lotniska” nie będą stanowić dla mnie najmniejszego problemu. Dlatego też zdecydowaliśmy się podpisać umowę z Wolverhampton, skąd następnie udałem się na wypożyczenie do Rye House.

Dla Neila cała ta sytuacja była bardzo trudna i delikatna. Uważał nas za swoją rodzinę, nie chciał wywoływać między nami żadnych spięć. Był przecież najbliższym przyjacielem ojca, pracował w jego boksie jako mechanik. W związku z tym w pełni świadomie zrezygnował z namawiania mnie na jazdę w Sheffield, a że doskonale znał i rozumiał powody naszej decyzji, gorąco wspierał wszystkie nasze działania. Wiedział, że staramy się myśleć przyszłościowo. Zdawał sobie również sprawę, że dla mojej kariery rodzice porzucili swój biznes w Australii i przebyli pół świata.

Gdybym dołączył do jego drużyny w 2007 roku, byłbym dla Sheffield dużym wzmocnieniem, ale obydwaj uznaliśmy zgodnie, że nie jest to optymalne rozwiązanie. Zresztą kto wie, co by się stało z naszą przyjaźnią, gdybym tam poszedł?

Może pojawiłyby się między nami jakieś nieporozumienia? Takie rzeczy potrafią skutecznie zepsuć relacje między ludźmi, a tak – nic podobnego nie miało miejsca. Nadal jesteśmy przyjaciółmi, często się widujemy i niezmiennie spędzamy Boże Narodzenie na plaży w Australii, tak jak zawsze. Może i nic by się nie zmieniło, gdyby Neil został wtedy moim szefem, a ja jego zawodnikiem, ale już się tego nie dowiemy.

Aby startować w dawnych Premier League i Elite League, dwóch najwyższych klasach rozgrywkowych, trzeba było mieć ukończone 16 lat. Pamiętam, że powiedziałem Neilowi, że na 16. urodziny chciałbym wystartować w barwach Tygrysów. Tak się złożyło, że akurat w tym dniu było spotkanie przeciwko Redcar Bears.

Neil teoretycznie nie mógł wrzucić mnie do składu bez zgłoszenia przynależności klubowej w British Speedway Promoters’ Association, aczkolwiek w tamtym sezonie obowiązywał przepis, który pozwalał powołać na rezerwę dwóch juniorów na zasadzie „gościa”. Regulamin wymagał jedynie, żeby zawodników było konkretnie dwóch – bez znaczenia, który z nich pojedzie w meczu.

Tak więc zostałem powołany na to spotkanie wraz z niejakim Benjim Comptonem. Traf chciał, że w poprzedniej kolejce Benji wykręcił osiem „oczek” i raczej nie oczekiwał, że w kolejnym meczu będzie musiał oddać miejsce w składzie jakiemuś przybłędzie.

Neil opowiadał mi, że kiedy matka Benjiego się o tym dowiedziała, wpadła w szał. On odparł tylko:

– Chcę zrobić chrześniakowi prezent na urodziny. Ile razy w życiu człowiek kończy 16 lat?

W ten oto sposób zadebiutowałem w barwach Sheffield w dniu moich 16. urodzin. Przyznam jednak, że gdyby Benji i jego matka wpadli do gabinetu Neila, rzucili mu plastronem w twarz i wyszli, tobym się im nie dziwił.

Pojechałem tragiczne zawody. Jedynym plusem było to, że wygraliśmy, choć nie dołożyłem do tego zwycięstwa ani punktu. Trzy biegi, trzy zera. Niejeden kibic musiał zachodzić w głowę, o co chodzi z tym chłopakiem.

Na szczęście dla mnie, a tym bardziej dla Neila, reszta zespołu nadrobiła mój marny wynik, a Benji w następnej kolejce powrócił na tor. Jeździł regularnie przez kolejne dwa miesiące, aż do września, kiedy to Neil ponownie zaryzykował z wpuszczeniem mnie do składu na Knock Out Cup w Somerset.

Znowu poszło mi kiepsko i tamtego wieczoru wracaliśmy do Scunthorpe w niewesołych nastrojach.

W dwóch meczach dla Neila dostałem sześć biegów i zrobiłem sześć zer. Najprawdopodobniej byłem też odpowiedzialny za porażkę naszego zespołu w Knock Out Cup, ponieważ 15-punktowa strata okazała się zbyt duża do odrobienia w rewanżu.

Atmosfery nie poprawiał fakt, że drużyna, wzmocniona Markiem Thompsonem występującym jako „gość”, zdołała odrobić 14 punktów. Do szczęścia zabrakło jednego „oczka”.

Gdybym w Somerset choć raz wydarł trzecie miejsce, pewnie awansowalibyśmy do półfinału i może powalczylibyśmy jeszcze o medale. Mimo to Neil nadal nie tracił wiary, że jeszcze się wyrobię, i w fazie play-off dał mi dwie kolejne okazje do pokazania się kibicom.

Pojechałem w rewanżu meczu półfinałowego przeciwko Isle of Wight. Zdobyłem 9 punktów w czterech startach, co bardzo pomogło drużynie odrobić 7 punktów straty z pierwszego spotkania. Z kolei dwa dni później w pierwszym spotkaniu finału ligi wykręciłem aż 14 punktów, a Shieffield pokonało ekipę z King’s Lynn 52–37. Niestety spotkanie rewanżowe opuściłem ze względu na kolizję terminów. W tym samym dniu odbywał się także finał Conference League, w którym występowała ekipa Scunthorpe.

Oznaczało to, że zamiast szybkiej, 150-kilometrowej podróży autostradą czekała nas pobudka bladym świtem i osiem godzin jazdy do Plymouth. Później w ramach rekompensaty mogłem jednak strzelić sobie dwa piwka podczas fety, gdyż oprócz mistrzostwa ligi wygraliśmy także KO Cup, w którego finale zmierzyliśmy się z tą samą drużyną.

Natomiast osłabiona moją nieobecnością ekipa Sheffield nie zdołała utrzymać 15-punktowej zaliczki, którą dzień wcześniej wypracowaliśmy z takim trudem. Szkoda mi było Neila. W tamtym sezonie jego podopieczni dostali się do dwóch ligowych finałów, lecz w obydwu polegli – i to przeciwko temu samemu rywalowi.

Dla mnie końcówka sezonu ułożyła się znacznie lepiej. Drużyna Scunthorpe okazała się rewelacją ligi i po raz pierwszy w historii mogła pochwalić się czymś więcej niż uniknięciem ostatniego miejsca w tabeli. Dla moich rodziców oraz pozostałej rodziny też była to bardzo przyjemna okoliczność, biorąc pod uwagę, że od urodzenia byli związani z tym miastem.

Równie dobrze było pod względem postępów indywidualnych. Pierwszy osobisty sukces przyszedł pod koniec maja, gdy zdobyłem pierwszy płatny komplet w meczu przeciwko Newport. Sezon kończyłem już z trzema złotymi medalami na szyi.

Tata spodziewał się, że co mecz trzeba będzie zbierać mnie spod płotu, że zacznę od zbierania dwóch−trzech punktów na mecz w Conference League. Pokazałem mu, że stać mnie na więcej. Był szczęśliwy, że jestem gotowy do poważnej rywalizacji. Zresztą pomogło mi w tym jego doświadczenie z czasów, gdy sam jeździł na żużlu. Skrupulatnie wcielałem w życie wszystkie rady, których mi udzielał.

Zanim powróciliśmy do Australii na zimę, uporządkowałem swoją przyszłość klubową.

Niektórzy sądzili, że z Conference League przeskoczę prosto do Elite League, bez zawracania sobie głowy jazdą w Premier League. Rok wcześniej podobnie postąpił Lewis Bridger, opuszczając Weymouth na rzecz Eastbourne, i wyszedł na tym całkiem nieźle. W sezonie 2006 zdobył dla Orłów z Eastbourne 278 punktów w 50 meczach.

Jednakże mój debiutancki sezon na żużlu był bardzo nierówny. Przez tę złamaną nogę na początku sezonu nawet nie łapałem się do składu Scunthorpe. Na pierwszy oficjalny występ w zawodach musiałem zaczekać do 23 kwietnia, kiedy nasza drużyna jechała test-mecz przeciwko Drużynie Gwiazd USA.

Pojechałem kapitalne zawody, czym przyprawiłem promotora Roba Godfreya o ogromny ból głowy w kwestiach kadrowych. Na kogo powinien postawić w lidze? Na mnie czy Scotta Richardsona, który dobrze prezentował się w sparingach?

Rob miał spory dylemat. W wywiadzie dla lokalnej gazety powiedział: „Nie wiem, co zrobimy. Z całą pewnością nie chcemy podcinać skrzydeł Scottowi, gdyż zapowiada się na bardzo dobrego zawodnika, co zdążył już pokazać w tym roku. Myślę, że Tai zrozumie naszą decyzję, jeśli nie dostanie powołania, ale z drugiej strony – jak można odsuwać zawodnika od składu po takim debiucie? Radził sobie fantastycznie, miał trzeci najlepszy czas dnia. W biegu drugim, który wraz ze Scottem wygrali 5-1, pokazał kawał dobrej jazdy. Mamy twardy orzech do zgryzienia”.

Ostatecznie w meczu otwarcia, który zresztą nasza drużyna przegrała, na ławce wylądowałem ja. Był to pierwszy i ostatni raz w mojej karierze, kiedy zostałem odstawiony od składu.

Na kolejną okazję do wyjazdu na tor musiałem poczekać nieco dłużej, niż myślałem, ponieważ pięć kolejnych spotkań (dwa z Rye House, z Bostonem, Buxton i Newport) zostało odwołanych z powodu opadów deszczu. Było to dla mnie coś nowego, gdyż w Australii jest to nie do pomyślenia!

Przerwa pogodowa trwała tak długo, że kierownictwo klubu zorganizowało dla nas specjalny trening, żebyśmy nie zardzewieli przez ten czas. Poza tym udało mi się też odbyć kilka treningów w innych miastach. Tata był zdania, że powinienem próbować jak najwięcej różnych torów. W związku z tym bez przerwy gdzieś jeździliśmy, nawet jeżeli nie miałem zaplanowanych żadnych spotkań.

Wreszcie deszcze ustały i doczekałem się mojego pierwszego występu w Conference League w spotkaniu przeciwko Newport. Było to 29 maja – 30 dni po moich debiutanckich zawodach i niemal 11 tygodni po starcie sezonu!

Podczas gdy ja szykowałem się do debiutu przeciwko Newport, Jason Crump zdążył w międzyczasie wygrać dwie z trzech rozegranych rund Grand Prix i otwierał klasyfikację generalną cyklu z 70 punktami na koncie. Mówiąc szczerze, wtedy akurat nie byłem tego świadomy, bo jeszcze niespecjalnie interesowały mnie wydarzenia światowego żużla – jednak przytaczam te fakty, aby zobrazować, jak bardzo byliśmy do tyłu z terminarzem.

Moja kariera zaczynała się rozpędzać. Promotor był ze mnie bardzo zadowolony i powtarzał każdemu, kto chciał go słuchać:

– Uważam, że Tai zajdzie daleko. Widziałem jego jazdę w Sheffield, słyszałem też wieści z torów, na których trenował, i myślę, że w sierpniu, kiedy skończy 16 lat, spokojnie dostałby miejsce w drużynie z Premier League.

Znacie to powiedzenie, że duma kroczy przed upadkiem? W kolejnym meczu na Mildenhall ustanowiłem najlepszy czas dnia. Następnego dnia jechaliśmy ćwierćfinał pucharu KO Cup przeciwko Somerset. Tylko w dwóch biegach komuś udało się przebić mój czas z poprzedniego dnia.

Ale tym razem nie odegrałem większej roli w zawodach. W drugim biegu podniosło mi przednie koło i upadłem na tor z takim impetem, że lekarze nie dopuścili mnie do dalszej rywalizacji.

Zdarzały mi się różne dzwony, ale nigdy nie przeżyłem czegoś tak poważnego, jak na przykład kapitan drużyny Stoke Spitfires, Luke Priest, w trakcie meczu przeciwko nam.

To był naprawdę poważny karambol. W miejscu jego upadku na torze była krew, sporo krwi. Służby medyczne czuwały nad nim blisko półtorej godziny, zanim wreszcie zabrano go do szpitala, gdzie trafił na ostry dyżur ze stwierdzeniem złamania miednicy, kostki i łokcia. Doszło także do poważnych uszkodzeń organów wewnętrznych.

Zwołano naradę, w której udział wzięli wszyscy zawodnicy, menedżerowie obu drużyn: John Adams i Kenny Smith, promotorzy: Dave Tattum i Rob Godfrey, oraz sędzia Dave Watters. Musieliśmy zdecydować, czy przerwać spotkanie w tej sytuacji.

Zdania były podzielone. Wreszcie ze szpitala nadeszły wieści, że stan Luke’a jest poważny, ale jego życiu nie zagraża niebezpieczeństwo. Wobec tego zdecydowaliśmy, że jedziemy dalej. Spotkanie wznowiono o 21:30.

Na początku sierpnia zostałem zawodnikiem podstawowego składu. Wynikło to stąd, że pięciu najlepszych zawodników oraz dwóch zawodników rezerwowych danej drużyny wybieranych było na podstawie aktualnej średniej meczowej. Wyjściowe zestawienie danej drużyny mogło więc ulegać rotacji z miesiąca na miesiąc. Nie czułem, by wrzucenie mnie do podstawowej siódemki wpłynęło na moje wyniki. Nawet nie zastanawiałem się nad tym, że odtąd będę musiał się ścigać z zawodnikami lepszymi od siebie.

Moim partnerem na rezerwie był Josh Auty, zresztą mój rówieśnik. Wspólnie zdobyliśmy dla drużyny 28 punktów i przez resztę sezonu plasowaliśmy się w pierwszej piątce zespołu. Byliśmy w gazie, tak jak cała drużyna. Z impetem wkroczyliśmy w decydującą część rozgrywek. Którejś niedzieli Josh i ja zostaliśmy poproszeni o bycie sędziami podczas konkursu piękności na jakiejś miejscowej imprezie. Wzięliśmy ze sobą motocykle i rozdaliśmy dzieciom setki darmowych biletów na kolejny mecz.

Chyba byliśmy nieźli w te medialne klocki, bo na następnym meczu klub odnotował rekord frekwencji.

Ja i Josh napędzaliśmy się wzajemnie. Mieliśmy po 15 lat i obaj chcieliśmy udowodnić sobie, że jesteśmy najlepsi, ale na zdrowych zasadach. Nasza rywalizacja w pewnym momencie została wyhamowana przez mój kolejny upadek. Podczas meczu w Rye House straciłem panowanie nad motocyklem i wjechałem w tylne koło Danny’ego Betsona. Danny został odwieziony do szpitala, a ja zostałem wykluczony z reszty meczu z powodu wstrząśnienia mózgu. Najbardziej nieprzyjemnym akcentem był jednak fakt, że przegraliśmy ten mecz jednym punktem, co mogło zaważyć na walce o tytuł.

Na szczęście skończyło się na bólach głowy, więc już w kolejnym spotkaniu mogłem wrócić na tor, a drużyna szybko powróciła na zwycięski szlak.

Mój plan na pierwszy rok kariery był taki, żeby jeździć tak dużo, ile się tylko da. Łapałem wszystkie treningi i sparingi, byle tylko mieć kontakt z motocyklem. Moim celem było zaliczenie wszystkich torów w kraju, nawet jeśli czasami były to tylko dwa–cztery kółka.

Chodziło o to, żeby uczyć się dobierania ustawień sprzętu do różnych owali – tak abym w sezonie 2007 spojrzał sobie w notatki i stwierdził: „W zeszłym roku jechałem tu tak i tak”, a potem wyszedł na obchód toru i mógł szybko wprowadzić korekty.

W ciągu tego pierwszego sezonu zaliczyłem tyle treningów, że sam straciłem rachubę, tak dużo torów zwiedziliśmy. Na pewno jednak mniej niż chcieliśmy, bo niekiedy na przeszkodzie stawała nam pogoda.

W miarę jak zbliżały się moje 16. urodziny, byliśmy coraz pewniejsi, że niedługo pojawią się telefony i oferty z innych klubów. Stałem się tematem plotek transferowych. A plotki, wiadomo – trochę w nich prawdy, trochę nie.

Zaczęły się spekulacje, że za plecami działaczy Scunthorpe
podpisałem nowy kontrakt z Sheffield. Kiedy informacja o moim rzekomym transferze pojawiła się nawet na oficjalnej stronie BSPA, Tata doszedł do wniosku, że czas coś z tym zrobić. Jednocześnie nie chciał publicznie odkrywać wszystkich kart i ujawniać, że nie podjęliśmy jeszcze żadnej decyzji. Wreszcie wydał oświadczenie, w którym tak skomentował całą tę sytuację: „Nie zapadły jeszcze żadne wiążące decyzje odnośnie do przyszłego sezonu. Uważam, że obiekt w Sheffield to nie jest dobre miejsce do rozwoju dla młodego zawodnika. Nie chcę, żeby Tai został matadorem własnego toru, a potem męczył się na wyjazdach. Pragnę wyraźnie zaznaczyć, że Tai nie podpisał żadnej umowy z Sheffield. Jestem zniesmaczony faktem, że tego typu błędne informacje pojawiają się na oficjalnej stronie BSPA. Skontaktowałem się już ze związkiem i wyjaśniłem tę kwestię. Jesteśmy otwarci na rozmowy ze wszystkimi chętnymi. W ciągu tego roku starałem się zabierać Taia na wszystkie tory w kraju, aby miał rozeznanie, gdzie jeździ mu się najlepiej. Jego ulubionym torem jest Belle Vue, więc chętnie rozważylibyśmy możliwość podpisania kontraktu z tym klubem, z opcją wypożyczenia do Scunthorpe”.

Podzielił się także z opinią publiczną swoimi prywatnymi odczuciami dotyczącymi moich osiągnięć: „Jestem bardzo pozytywnie zaskoczony postawą syna w tym zespole. Nie przestaje mnie zadziwiać swoimi wynikami. Niemniej jednak stoję na stanowisku, że powinien zostać jeszcze jeden rok w Conference League. Na Premier League jest jeszcze dla niego za wcześnie, panuje tam za duża presja. Ale przyjdzie kiedyś czas i na to”.

Innym powodem, o którym ojciec już nie wspomniał, był fakt, że zwyczajnie nie mieliśmy wtedy zaplecza finansowego, które pozwoliłoby mi na jazdę poziom wyżej.

Koniec końców zdecydowałem się związać moją przyszłość z Wolverhampton, klubem z Elite League. Skusili mnie kwotą 10 tysięcy funtów za podpis. Kolejną rzeczą, która mnie tam przyciągnęła, było to, że w Wolverhampton miałem tendencję do zaliczania upadków. Pomyślałem sobie, że za każdym razem, kiedy przyjadę tam jako gość, będę się męczył. Z innymi torami nie miałem większych trudności, więc wyszedłem z założenia, że jeżeli uda mi się okiełznać owal w Wolverhampton, to poradzę sobie wszędzie.

W moim pierwszym sezonie zaliczałem upadki na większości torów. Zdarzało się to tak często, że raz, kiedy w ciągu jednego tygodnia obskakiwaliśmy Wolverhampton, Isle of Wight, Poole i Swindon, musieliśmy wziąć ze sobą na zapas dwie przednie opony, dwa widelce i dwie zapasowe ramy. Po każdym upadku razem z Tatą myliśmy motocykle, wymienialiśmy ramę, widelec, przednie koło, zakładaliśmy błotniki, mocowaliśmy, co się dało, na zrywki i taśmę klejącą – i z powrotem na tor. Od samego początku wiedziałem, dokąd idę i co chcę osiągnąć. Cały proces rozwoju był starannie zaplanowany. Najpierw rok−dwa w Conference League, potem kilka sezonów w Premier League. Kiedy w sezonie 2009 wskoczyłem do składu Wolverhampton, byłem do tego solidnie przygotowany.

Moim pierwszym klubem w Premier League było Rye House. Umowę z Rakietami podpisałem jeszcze przed zimowym powrotem do Australii w 2006 roku. Spędziłem z nimi kilka świetnych lat, w trakcie których przeżyłem wiele przygód. Chłopaki z Rye House umiały się bawić. Tommy Allen, Chris Neath, Steve Boxall, Luke Bowen, Robert Mear. Jeździli i pili jak szaleni. To była dość młoda ekipa; mecze rozgrywaliśmy w sobotę, więc w piątek zjeżdżaliśmy do miasta i spędzaliśmy razem wieczór. Najczęściej w knajpie. To były moje najlepsze dni, jeśli chodzi o atmosferę i luz. Życie było piękne. Nawet tor mieliśmy zawsze przygotowywany idealnie tak, jak chcieliśmy.

Promotor Len Silver, jego wspólniczka i była żona oraz kilka innych osób, które pracowały na stadionie, zawsze jadali obiad w pubie. My też wpadaliśmy tam od czasu do czasu, w kilku albo i całą drużyną. Panował tam fajny klimat. Lokal należał do australijskiego żużlowca, Dicky’ego Case’a, który jednocześnie zarabiał na życie jazdą na żużlu i prowadzeniem lokalu. Była to więc iście żużlowa knajpa z krwi i kości.

Byłem naczelnym łobuzem w drużynie, zawsze to ja wymyślałem wszystkie krzywe akcje. Na koniec roku koledzy się zemścili: złapali mnie, przywiązali do maszyny startowej, obsypali mąką i obrzucili jajkami. Rany boskie, ależ to było złe. Jednak dogadywaliśmy się i wygraliśmy wszystko, co było do wygrania. Czasami mówiłem Robowi:

– Wjadę w taśmę, wycofają mnie 15 metrów. Kibice będą mieli co oglądać, a jak wygram, to zapłacisz mi podwójną stawkę.

Pamiętajcie, że w tamtym czasie zarabiałem tylko 10 funtów za punkt, więc taki zakład kosztował go tylko 30 funtów. To była uczciwa cena za rozgrzanie publiczności na trybunach.

W pierwszym półfinale Premier Trophy na własnym torze w czerwcu 2007 wywalczyliśmy bezpieczną przewagę 14 punktów. Do rewanżu podchodziliśmy pewni swego, tymczasem bajka przerodziła się w koszmar. W trzeciej gonitwie wyjechałem do biegu razem z Tommym Allenem. Tommy upadł na drugim łuku.

Bieg nie został przerwany od razu. Kiedy sędzia włączył czerwone światło, akurat zabierałem się po zewnętrznej do zawodnika rywali, Jasona Lyonsa. Jasona lekko zarzuciło. W efekcie podciął mnie tylnym kołem. Upadając, niechcący dodałem gazu i jadąc na jednym kole, w połowie prostej wpadłem prosto na bandę.

Kierownica przebiła płot na wylot. To była metalowa siatka, druty pozdzierały mi wtedy skórę tak, że do dziś mam blizny. W wyniku zderzenia wyleciałem z siodełka jak z katapulty. Zrobiłem w powietrzu ze trzy salta, a potem wylądowałem na torze dla psów, znajdującym się po drugiej stronie bandy. O centymetry ominąłem zaparkowany tam ciągnik. Nie tylko on stanowił dla mnie zagrożenie, bo w pobliżu znajdowała się także brama do parku maszyn i słupki sygnalizacyjne. Miałem mnóstwo szczęścia, że na nic nie wpadłem.

Potem opowiedziano mi, że upadłem na glebę zupełnie płasko, dosłownie rozpłaszczyłem się na ziemi jak rozgwiazda. Wszystkie moje członki dotknęły ziemi w tym samym czasie. Dzięki temu siła uderzenia została rozproszona równomiernie po całym ciele, przez co udało mi się uniknąć poważnych obrażeń. Mama powiedziała, że kiedy tak koziołkowałem w powietrzu, wyglądałem jak szmaciana lalka.

To dziwne uczucie, kiedy próbujesz wstać i orientujesz się, że nie jesteś w stanie. Nogi nie chciały mnie nieść. Mogłem podnieść się na rękach, ale kiedy próbowałem wstać, kulasy odmawiały posłuszeństwa. Niecodzienne doświadczenie.

Nie jestem w stanie do końca wyjaśnić, jak się wtedy czułem, nie skupiałem się na tym zbyt mocno. Następnego dnia myślałem tylko o tym, kiedy będę mógł wrócić na tor. W ten sposób organizm broni się przed traumą, zacierając w pamięci ból i dramatyczne wspomnienia. Praktycznie miałem tylko złamaną rękę, jednak moje ciało doznało głębokiego szoku, co spowodowało utratę czucia w nogach. Nie mogłem chodzić. Następne, co pamiętam, to jak otworzyłem oczy w szpitalu i wołałem Tatę. Wszystkie wydarzenia pomiędzy upadkiem a szpitalem uleciały z mojej pamięci.

Zrobiono mi badania i prześwietlenia. Skończyło się na złamanej ręce. Założyli mi gips i wypisali ze szpitala. Tata zaprowadził mnie do busa na wózku. Ale kiedy dotarliśmy do samochodu, nie mogłem chodzić. Nie byłem w stanie zrobić ani kroku. To był jeden z najgorszych momentów w moim życiu.

Co jest, przecież lekarze wypisali mnie do domu?! Wróciliśmy do szpitala i powiedzieliśmy, że nie mogę chodzić. Uspokojono nas, że to normalne. Tata musiał wnieść mnie na piętrowe łóżko w busie. W drodze powrotnej do Scunthorpe zasnąłem. Gdy dotarliśmy do domu, Tata obudził mnie i zapytał:

– Zanieść cię do domu?

– Nie, prześpię się tutaj – powiedziałem i spędziłem noc w busie.

Następnego dnia obudziłem się, wstałem i stwierdziłem, że wszystko jest w porządku. Znowu mogłem chodzić! Wydaje mi się, że bezpośrednio po upadku nie doświadczyłem jeszcze utraty czucia, bo chwilę po zdarzeniu zwijałem się na ziemi, głośno przeklinając. Potem ratownicy mnie opanowali, położyli mnie na płasko, umieścili na noszach i zabrali do szpitala. Podobno co chwilę traciłem i odzyskiwałem przytomność, zapewne na skutek wstrząśnienia mózgu.

Jednak to pikuś w porównaniu z chwilą, w której odkryłem, że nie mogę chodzić.

Następnego dnia spojrzałem na mój kevlar. Od zewnętrznej strony materiał ma pikowaną strukturę, coś na kształt plastra miodu. Uderzenie o ziemię było tak potężne, że ten wzór odbił mi się na plecach, łokciach i barkach.

W wyniku tego wypadku ucierpiała też drużyna. Tommy zakończył swój udział w zawodach z uszkodzonym więzadłem w kolanie, mnie zabrano do szpitala, więc po trzech biegach mieliśmy tylko czterech w pełni zdrowych zawodników, gdyż za kontuzjowanego Raya Mortona stosowaliśmy zastępstwo. Nie wiem, co musiał wtedy przeżywać właściciel klubu Len Silver, menedżer John Sampford i ci wszyscy kibice, którzy pojechali za nami na ten mecz. To jednak nie był koniec. Nasz lider, Cris Neath, też trafił do szpitala, ponieważ w biegu piątym doznał kontuzji pleców. Na dziesięć biegów przed końcem mieliśmy do dyspozycji tylko trzech zawodników – Steve’a Boxalla i dwóch rezerwowych – Adama Roynona i Luke’a Bowena.

Będąc w szpitalu, nie miałem pojęcia, co się dzieje na stadionie. Nie pamiętam nawet momentu, kiedy przywieźli Crisa. W praktyce oznaczało to jednak, że ostatnie sześć biegów pojedziemy tylko jednym zawodnikiem. Mimo to w dwumeczu przegraliśmy jedynie 9 punktami.

Poza występami w barwach Rye House w Premier League nadal ścigałem się też dla Scunthorpe w Conference League. To był dobry czas, i dla moich klubów, i dla mnie. Skorpiony przeżywały swój najlepszy sezon w dziejach klubu. Szliśmy jak burza – wygraliśmy ligę, Conference Trophy i Knock Out Cup. Rakiety zaś wywalczyły mistrzostwo Premier League, z łatwością pokonując Sheffield w wielkim finale, i to mimo przegranej w pierwszym meczu na wyjeździe. Jeśli chodzi o sukcesy indywidualne – zdobyłem tytuł najlepszego zawodnika Conference League oraz indywidualnego młodzieżowego mistrza Wielkiej Brytanii do lat 18. W sumie sześć trofeów w jednym sezonie.

ROZDZIAŁ 5
SZWECJA, POLSKA I PIERWSZE SUKCESY

Czasem warto zaryzykować i skorzystać z nieoczekiwanej szansy – nawet jeśli kosztuje to parę groszy.

Tak właśnie trafiłem do ligi szwedzkiej. Gdyby porównać środowisko żużlowe do giełdy, to absolutnie najmocniejszą firmą byłaby Polska S.A., a za nią Szwecja Sp. z o.o. Wielka Brytania ledwo łapie się na WIG40.

Z drugiej strony do ligi brytyjskiej dużo łatwiej jest się dostać, ponieważ mamy więcej klubów niż jakikolwiek inny kraj na świecie. Do sezonu 2019 zgłosiło się 26 klubów – siedem w Premiership, jedenaście w Championship i osiem w National League.

W Premiership, czyli najwyższej lidze, liczba meczów w sezonie waha się między 28 a 36. Podobnie jest w Championship. Z kolei zawodnik występujący w National League zalicza od dwudziestu dwóch do trzydziestu kilku spotkań rocznie.

Dla porównania: Szwecja w trzech ligach ma 22 kluby, z czego dziewięć w najwyższej – Elitserien. W przeciwieństwie do Premiership przeciwko danemu rywalowi jedzie się tylko jeden mecz i rewanż w rundzie zasadniczej.

Polska PGE Ekstraliga liczy sobie osiem zespołów, zaś Nice 1. Liga Żużlowa i 2. Liga Żużlowa po siedem.

To, co najbardziej wyróżnia ligę brytyjską, to fakt, że większość zawodników (zwłaszcza w Premiership i Championship) rywalizuje na dwóch poziomach rozgrywkowych jednocześnie. Nikogo więc nie dziwi, że niektórzy żużlowcy mają w terminarzu 60–70 spotkań w ciągu jednego sezonu.

W roku 2007, kiedy debiutowałem w zawodowym żużlu, na Wyspach było 36 zespołów. Odjechałem 43 mecze w barwach Rye House (sześć ominąłem z powodu kontuzji) i 12 jako zawodnik Scunthorpe (przez urazy lub kolizje terminów straciłem 17). Ponadto zaliczyłem trzy starty dla Poole i dwa jako „gość”: dla Belle Vue i Somerset.

Ścigałem się na wszystkich trzech poziomach ligowych oraz w wielu turniejach indywidualnych. Brałem udział we wszystkich zawodach, na jakie byłem zapraszany, jeśli tylko miałem wolne w tym terminie.

Wystąpiłem w takich turniejach, jak: Keyline Scottish Open w Edynburgu, Banks’s Olympique w Wolverhampton, Ace of Hearts, Stuart Robson’s Benefit w Rye House, Garry Stead Benefit w Sheffield i New Era Trophy w Oksfordzie (gdzie odniosłem pierwsze indywidualne zwycięstwo w karierze).

W Wolverhampton zdobyłem indywidualne mistrzostwo Wielkiej Brytanii do lat 18, a po wygraniu kwalifikacji w Scunthorpe byłem także w grze o mistrzostwo do lat 21. Ostatecznie w finale na torze w Eastbourne zająłem trzecie miejsce. Miałem także okazję pojawić się na IM Wielkiej Brytanii seniorów, które odbywały się w Wolverhampton. Jednak po upadku w pierwszym biegu zakończyłem swój udział w zawodach, nie przejechawszy nawet jednego pełnego okrążenia.

Miałem okazję wystąpić w jednym meczu mistrzostw czwórek Premier League (Premier League Four Team Championship) w Peterborough, gdzie wraz z drużyną Rye House Rockets zajęliśmy czwarte miejsce. Do tego reprezentowałem „Rakiety” w indywidualnych mistrzostwach Premier League.

W barwach Scunthorpe też zdobyliśmy parę rzeczy: wygraliśmy mistrzostwa ligi czwórek w Plymouth, na których zdobyłem komplet punktów, oraz mistrzostwa ligi par klubowych na własnym torze. Poza tym triumfowałem w finale indywidualnych mistrzostw Conference League w Rye House!

Reprezentowałem Wielką Brytanię w indywidualnych mistrzostwach świata juniorów. W kwalifikacjach na swoim domowym torze w Rye House zdobyłem 11 punktów, a całe zawody wygrał Rosjanin Emil Sajfutdinow.

Niestety, przez złamany nadgarstek musiałem odpuścić półfinał. Przynajmniej mogłem darować sobie 27-godzinną, 2500-kilometrową podróż przez Dover, Francję, Belgię, Holandię, Niemcy, Polskę i Litwę do Daugavpils na Łotwie. Z matmy miałem ocenę mierną, ale jeżeli dobrze liczę, to w tamtym sezonie odbyłem na Wyspach ponad 80 spotkań!

Jednak moim głównym celem, tak jak każdego zawodnika, który chce zaistnieć w sporcie żużlowym, było znalezienie klubu w Polsce lub Szwecji. Tamtejsze warunki finansowe biją na głowę zarobki na Wyspach. Ale chodziło nie tylko o kasę: zarówno liga polska, jak i szwedzka od kilku lat prezentują znacznie wyższy poziom od brytyjskiej. Chcąc się rozwijać, trzeba szukać rywalizacji z lepszymi od siebie, a najlepiej – ze ścisłą czołówką.

Układ sił w światowym żużlu dobrze można wyjaśnić na takim przykładzie: spośród 15 uczestników Grand Prix 2019 – Jasona Doyle’a, Patryka Dudka, Grega Hancocka, Nielsa-Kristiana Iversena, Macieja Janowskiego, Janusza Kołodzieja, Artioma Łaguty, Antonio Lindbäcka, Fredrika Lindgrena, Leona Madsena, Emila Sajfutdinowa, Martina Vaculíka, Mateja Žagara, Bartosza Zmarzlika i mnie – tylko jeden, Doyley, jeździł w lidze brytyjskiej. Dla odmiany aż 14 z tej grupy (poza Gregiem Hancockiem) miało angaż w Polsce, zaś dziesięciu – w Szwecji.

W 2007 roku byłem jeszcze świeżynką, ale razem z Tatą postanowiliśmy, że jak najszybciej trzeba znaleźć mi klub w Szwecji. W Polsce dogadałem się już z Włókniarzem Częstochowa.

W Ekstralidze obowiązywał wówczas przepis, zgodnie z którym w składzie meczowym musiało znaleźć się dwóch zawodników poniżej 21 lat. Jeśli mieściłeś się w tym limicie, łatwo było znaleźć klub. Polacy uważnie śledzą wyniki i statystyki ligi brytyjskiej, więc jeśli ktoś zaczyna się wyróżniać, może spodziewać się zaproszenia na rozmowę. Dzięki temu polskie kluby zapewniają sobie bezpieczeństwo kadrowe. W zasadzie niczym nie ryzykują, kontraktując zagranicznych juniorów. Jeśli odpalisz, mają w garści młody talent. Jeśli nie – trudno, siedź sobie w domu. Na twoje miejsce czeka kolejka takich jak ty.

W Szwecji panują nieco inne zasady, w związku z czym o wiele trudniej jest znaleźć zatrudnienie. Dlatego właśnie uznaliśmy z Tatą, że zacznę tam karierę od wzięcia udziału w turnieju indywidualnym Karlstad Open, choć pojechaliśmy tam bez gwarancji jakiejkolwiek zapłaty!

Próbowaliśmy się dogadać z kilkoma osobami, aż dotarliśmy do człowieka o nazwisku Peter Jansson, który był menedżerem drużyny Vargarna Norrköping. Zgodził się na mój udział w zawodach, lecz uprzedził:

– Nie mogę wam zapłacić, ale dostaniecie od nas motocykl z silnikiem.

Szefem Petera był Torsten Sahlin, multimilioner, który zaczął od handlu ciężarówkami, a potem mocno zainwestował w obrót nieruchomościami. W sporcie żużlowym pojawił się, kiedy przyszłość Vargarny, jednego z najbardziej zasłużonych szwedzkich klubów, była poważnie zagrożona. Wówczas pospieszył na ratunek i od tamtej pory jest zaangażowany w prowadzenie klubu.

Wiedząc o jego możliwościach finansowych, spodziewaliśmy się dostać nowiutki motocykl, jednak gdy Torsten zaprowadził nas do swojego warsztatu, zastaliśmy tam tylko starą, zajeżdżoną jawę. „Stara” to nawet za mało powiedziane – to było najgorsze gówno, jakie w życiu widziałem. Moje motocykle to nie był cud techniki, ale przy tym wyglądały jak rolls-royce’y. Kiedy tam przyszliśmy, nie było nawet silnika.

A my mieliśmy ze sobą tylko siodełko, kierownicę i gaźnik, żeby pożyczony motocykl choć trochę przypominał mój własny. Zamontowaliśmy siodełko, a potem spędziliśmy trzy godziny na składaniu tego szrotu do kupy. Udało nam się też pożyczyć silnik. Jeśli dobrze pamiętam, należał do niejakiego Mikaela Blixta, byłego zawodnika, który swego czasu był również znany jako tuner. Na początku lat osiemdziesiątych spędził kilka sezonów w lidze angielskiej, występując w barwach Berwick, Peterborough i Poole. Nawet bym się nie zdziwił, gdyby ten silnik pamiętał jeszcze tamte czasy.

Blixt był całkiem niezłym tunerem. Stosował specjalne zawory wtryskowe przypominające nieco piłkę golfową. Uznaliśmy więc, że damy temu czemuś szansę, i załadowaliśmy motocykl na przyczepkę. Było to dla mnie coś nowego, bo do tej pory zawsze jeździłem busem.

Mój pierwszy bus, nawiasem mówiąc, to był pocztowy ford escort. Potem przesiedliśmy się do forda transita, a następnie do starego mercedesa sprintera.

Wracając do tematu – wsadziliśmy motocykl na przyczepkę ciągniętą przez samochód Petera Janssona. Zawody odbywały się na torze oddalonym o około 160 kilometrów, na głębokiej szwedzkiej prowincji. Gdy tam dotarliśmy i zdjęliśmy motocykl z przyczepy, reszta zawodników pewnie nie mogła się nadziwić, co z nas za cudaki. Wszyscy przyjechali nowymi sprinterami, a w parku maszyn mieli błyszczące, nienagannie przygotowane motocykle. My tymczasem wpadliśmy tam z jednym starym osiołkiem i skrzynką narzędzi!

Na liście startowej nie brakowało uznanych nazwisk, na czele z Mikaelem Maxem, który wystąpił w ponad 50 turniejach Grand Prix. Poza nim – chociażby Stefan Dannö i Peter Ljung, też uczestnicy GP. A my wprosiliśmy się do tego towarzystwa, rozejrzeliśmy się i z marszu wygraliśmy. Mały, nikomu nieznany Tai Woffinden, który niecały miesiąc temu skończył 17 lat, wyjeżdża na tor i wygrywa.

W rundzie zasadniczej zdobyłem 13 punktów w pięciu biegach i dotarłem do finału, gdzie zaspałem na starcie… a mimo to pokonałem Niklasa Klingberga, Dannö i słynnego Maxa. Facet jechał w finale zawodów na swoim domowym torze, a ja zrobiłem go na szaro, wchodząc mu pod łokieć jak amatorowi. Musiał się troszkę wkurwić. Wtedy też po raz pierwszy w akcji zobaczył mnie Freddie Lindgren, który kilka lat później został moim klubowym kolegą w Wolverhampton.

Jadąc do Szwecji, nie spodziewałem się żadnego zarobku, tymczasem wyjechałem stamtąd ze sporym plikiem gotówki. Za zwycięstwo w zawodach przeciwko ludziom, którzy nigdy wcześniej o mnie nie słyszeli. A to ja zgarnąłem całą tę kasę. No dobra, to nie były żadne wielkie pieniądze, ale jeszcze nigdy przedtem nie dostałem nawet tyle. Nagroda wynosiła około 500 koron szwedzkich. Nie pamiętam, ile to było warte wtedy, ale na dzisiejsze czasy to jakieś 40 funtów. Wszystko oddaliśmy Peterowi jako podziękowanie za sprowadzenie nas tutaj.

Całą drogę powrotną rozmawialiśmy o tym, co się stało. Nadal nie mogłem w to uwierzyć. Peter z Tatą śmiali się, a ja siedziałem z tyłu i liczyłem pieniądze!

A przecież do Szwecji pojechałem za friko, aby się pokazać i aby Peter mógł mnie zobaczyć w akcji. No i kiedy wracaliśmy z tamtych zawodów, zagaił:

– A nie chciałbyś dla nas jeździć w przyszłym roku?

Zgodziłem się. Tak oto znalazłem szwedzki klub na sezon 2008.

Vargarna rywalizowała wtedy w Allsvenskan, czyli na zapleczu Elitserien, a jednak nie brakowało tam dobrych zawodników. W Norrköping jeździli: Joe Screen, mistrz świata juniorów z 1993, uczestnik Grand Prix 1996–2000, oraz Antonio Lindbäck – także stały uczestnik cyklu w latach 2005–2007, przez co jego występy w Allsvenskan były sporą ciekawostką. W Solkatternie ścigali się Mikael Max i Stefan Dannö, natomiast w ekipie Valsarny występowali Thomas H. Jonasson i Peter Ljung.

Kończąc sezon 2007, miałem podpisane kontrakty w Polsce, Szwecji i na Wyspach. Byłem niesamowicie nakręcony.

***

Wszystko układało się fajnie, ale w 2008 roku pojawił się też bardzo smutny epizod. Dwoje moich serdecznych przyjaciół, małżeństwo Darren i Sharon, zginęło w wypadku drogowym.

Darren to syn dawnego kapitana brytyjskiej reprezentacji żużlowej, Nigela Boococka. Nigel był jednym z najpopularniejszych angielskich żużlowców. Ze względu na charakterystyczny niebieski kombinezon dostał przydomek Little Blue Boy. Jego wyczyny przyciągały na stadiony tłumy widzów. W latach 1962–1972 dziewięciokrotnie zakwalifikował się do Finału Światowego indywidualnych mistrzostw świata. Jego najlepszym osiągnięciem było czwarte miejsce na Wembley w sezonie 1969. Jego brat Eric również był sławnym żużlowcem. W 1970 roku obaj zostali powołani na drużynowe mistrzostwa świata oraz mistrzostwa świata par, na których zdobyli odpowiednio srebro i brąz.

Wypadek Darrena i Sharon wydarzył się w czerwcu. Pamiętam, że byliśmy umówieni na spotkanie, właśnie po to jechali. Poruszali się motocyklem triumph spitfire. Sharon siedziała na tylnym siodełku, Darren prowadził. Na krętym odcinku drogi A631 między Maltby a Tickhill zderzyli się z ciężarówką.

W tym czasie ja byłem w drodze na kolejne spotkanie. Zgodziłem się wystąpić jako gość w barwach Coventry Bees w meczu przeciwko Poole Pirates. Umówiliśmy się, że po drodze spotkamy się w lokalu Sir Jack Pub and Carvery przy autostradzie M18. Dzwoniliśmy do Darrena, żeby zapytać, czy będą na czas, ale nie odbierał. Nie zmartwiliśmy się tym. Wyszliśmy z założenia, że pewnie nie może rozmawiać. Po dotarciu na miejsce zadzwoniliśmy raz jeszcze. Telefon odebrała matka Sharon, która powiedziała nam, co się stało.

Oczywiście byliśmy zdołowani tą wieścią. Choć żużel zszedł wtedy na dalszy plan, zdecydowałem się pojechać na umówiony mecz. Byłem jednak kompletnie roztrzęsiony i po czterech biegach ostatecznie odpuściłem.

To mogło się zdarzyć każdemu, a zdarzyło właśnie im. Dlaczego? Nie wiem i chyba nie ma co rozmyślać. Lepiej się nie dołować, zachować te dobre wspomnienia.

Darren i Sharon mieli 12-letniego syna, Jacka. W dniu, w którym zginęli jego rodzice, był na wycieczce szkolnej we Francji. Wrócił do domu w niedzielę, akurat w chwili, gdy Eric dzwonił do Australii, by przekazać bratu wieść, że jego syn i synowa nie żyją.

Firma Darrena, Ozchem, zaopatrywała mnie w metanol od początku mojej kariery na Wyspach. Często wpadaliśmy na siebie w różnych częściach kraju gdzieś w drodze na zawody. Zwycięstwo w indywidualnych mistrzostwach Premier League zadedykowałem właśnie jemu. Gdyby nie tragiczny wypadek, pewnie siedziałby tego dnia w moim boksie, jak zawsze.

Ta historia tkwiła mi w głowie przez całe zawody. Po dekoracji udzieliłem wywiadu dla gazety „Speedway Star”, w którym dałem upust swoim emocjom.

„Miałem fatalne spotkanie” – powiedziałem. „W pierwszym biegu przyjechałem na drugim miejscu za plecami Jasona Bunyana, potem byłem trzeci. Przed spotkaniem słyszałem opinie, że będę tutaj faworytem. Cóż, wypadłem żałośnie. Przez kilka ostatnich tygodni zmagałem się z katarem i bólem gardła. To z pewnością też wpłynęło na moją formę.

Początek zawodów poszedł mi nie najlepiej, ale potem usiadłem, pomyślałem o Darrenie i powiedziałem sobie, że zrobię to dla niego. I wtedy coś zaskoczyło. Postanowiłem sobie, że muszę dać radę, mimo że dręczyło mnie przeziębienie. Na torze jakoś szło, ale w boksie wypluwałem płuca od kaszlu. Krótko mówiąc, koszmar.

Trochę dziwnie czułem się bez Darrena u boku. Nie umiem opisać tego uczucia. Co czwartek spotykaliśmy się w Sheffield. Znałem go od urodzenia. Był przy mnie od zawsze. Przylatywał do Australii na wakacje. Spędziliśmy razem mnóstwo czasu, często był ze mną na zawodach. Był moim sponsorem, ale przede wszystkim przyjacielem. Członkiem rodziny.

Dostaliśmy od niego spory zapas metanolu, jeszcze trochę nam zostało. W niedzielę jechaliśmy właśnie na jego paliwie, ale powoli się kończy. Będziemy musieli poszukać nowego dostawcy”.

Te zawody, a zwłaszcza finałowa dedykacja, wiele mnie kosztowały. Darren miał zaledwie 40 lat, Sharon – 39. Śmierć w tak młodym wieku to straszna tragedia. Oboje na zawsze pozostaną w naszej pamięci.

Abstrahując od smutnych okoliczności, moja wygrana oznaczała, że zostałem pierwszym żużlowcem w historii, który równocześnie miał w ręku tytuł indywidualnego mistrza Wielkiej Brytanii do lat 18, do lat 21 oraz tytuł indywidualnego mistrza Premier League. Złoto do lat 21 oraz mistrzostwo Premier League były moim celem na ten sezon, miałem więc powody do satysfakcji – tym bardziej że udało się jeszcze obronić tytuł mistrza w kategorii do lat 18.

Pod koniec października wywalczyłem drugie miejsce w turnieju halloweenowym w Scunthorpe i tą imprezą zakończyłem sezon. Dwa dni później kibice wybrali mnie na Zawodnika Roku (trzeci rok z rzędu) oraz Juniora Roku do lat 18 (drugi rok z rzędu).

Miałem też okazję wystąpić w Drużynowym Pucharze Świata (seniorów i juniorów) oraz w Grand Prix Wielkiej Brytanii w Cardiff jako rezerwowy. Nominację na pierwszego rezerwowego otrzymałem dzięki zdobyciu trzeciego miejsca w finale IM Wielkiej Brytanii w Swindon. Mistrzem kraju został uczestnik GP Scott Nicholls, który dorzucił czwarty tytuł do kolekcji. Drugie miejsce oraz dziką kartę na rundę w Cardiff wywalczył Eddie Kennett. Mimo że musiałem się zadowolić rolą pierwszego rezerwowego, to i tak byłem zszokowany, jak wiele udało mi się osiągnąć w tak krótkim czasie. Pierwszy raz od przyjazdu do Anglii czułem stres przed końcową fazą zawodów.

Pięć biegów w rundzie zasadniczej poszło gładko. Gdy jednak doszło do półfinału, zrobiłem się trochę nerwowy.

To było dziwne. Nigdy wcześniej się tak nie czułem. No dobra, może raz, przez sekundę. Przed skokiem na bungee.

Tor przygotowany na Millenium Stadium był podstępny, co chwila ktoś witał się z glebą. Jednak to nie stan nawierzchni ani zwycięstwo Jasona Crumpa, tylko dość kontrowersyjne decyzje sędziego Marka Wojaczka były głównym tematem dyskusji po zawodach. Przez cały turniej czuwałem w gotowości, by wyjechać do pierwszego w swoim życiu biegu w Grand Prix, ale się nie doczekałem.

Doczekałem się za to roli kapitana podczas półfinału drużynowych mistrzostw świata juniorów. Półfinału, który przegraliśmy w ostatnim biegu. Awans do finału uzyskiwała tylko drużyna z pierwszego miejsca. Do samego końca mieliśmy matematyczne szanse na zwycięstwo, ale w kluczowym momencie przywiozłem jedynkę za plecami Szweda Thomasa H. Jonassona i Filipa Šitery z Czech. Przez to wylądowaliśmy na trzeciej pozycji, pięć punktów za reprezentacją Szwecji i dwa za Czechami. Mimo że indywidualnie zaliczyłem całkiem dobre zawody (11 oczek), czułem gorzkie rozczarowanie. Miałem nadzieję, że jako kapitan doprowadzę drużynę do finału.

Krótko przed GP w Cardiff dostałem informację, która dała mi potężnego kopa. Na kilka godzin przed sesją treningową menedżer brytyjskiej reprezentacji, Jim Lynch, przekazał mi, że dostałem powołanie na Drużynowy Puchar Świata. Otwarcie przyznał, że nie mam co liczyć na występ podczas rundy w Coventry, za to widziałby mnie na torze w drugiej fazie turnieju, w Danii.

Decyzję o powołaniu do kadry Jim podjął po rozmowie z moim klubowym promotorem, Lenem Silverem, który swego czasu również opiekował się reprezentacją. Pod jego wodzą Wielka Brytania trzy razy z rzędu (1973, 1974, 1975) zdobyła złoty medal w drużynówce. Do dziś żaden brytyjski selekcjoner nie pobił tego osiągnięcia.

Pojawił się nawet temat przyznania mi stałej dzikiej karty Grand Prix na sezon 2009, choć to byłby już dla mnie ogromny szok. A jakże, kusiło, żeby spróbować. I skusiło w 2010. Ale wtedy, na finiszu mojego trzeciego sezonu na „pięćsetce”, zdawałem sobie sprawę, że nie jestem gotowy. Było na to o wiele za wcześnie. Nie miałem jeszcze szybkości, by porywać się na tak wielki krok. Poza tym cała stawka Grand Prix miała w garażach wyżyłowane motocykle i nowiutkie busy, podczas gdy my dalej bujaliśmy się starym sprinterem, który trzy razy nam się zepsuł. Na Drużynowym Pucharze Świata nasz wóz wyglądał najbiedniej ze wszystkich. Organizator zapewnił zawodnikom po pięć opon na łebka, a my mieliśmy tylko trzy felgi!

Wszystko robiło się po kosztach. Oszczędzaliśmy jak mogliśmy, żeby inwestować kasę w sprzęt. Na wyjazdy robiło się kanapki, żeby nie trwonić pieniędzy na posiłki na stacjach benzynowych. Nadal też mieszkaliśmy w przyczepie kempingowej. Mieliśmy dwa pokoje: jeden dla rodziców, drugi dla mnie. Taka tam klitka, dwa na dwa metry. Mój warsztat mieścił się w szopie za domem wujka Dave’a. Dzień w dzień przemierzałem do niego parę ładnych kilometrów wzdłuż rzeki Trent.

Podsumowując sezon 2008, cieszę się, że utrzymałem się na fali, dzięki czemu mogłem zrobić kolejny duży krok. W wieku 18 lat trafiłem do Elite League. Dostałem też samochód – małego fiata. Kiedy pierwszy raz zobaczyłem to cudo na ulicy, pomyślałem: ale gówno. Co to ma być, pudełko od zapałek? Ale w końcu pokochałem to auto, właśnie za ten pojebany design. Kiedy trafiłem do Włókniarza, bez przerwy gadałem prezesowi Marianowi Maślance, jak bardzo jaram się małymi fiatami.

W dniu moich 18. urodzin mieliśmy spotkanie w Ekstralidze przeciwko Unii Leszno. Na trybunach tłumy, coś koło 15 tysięcy ludzi. Ustawiamy się do prezentacji. Patrzę, a tu kolesie podchodzą do mojej mamy z wielkim bukietem kwiatów i cały stadion na stojąco zaczyna śpiewać mi Sto lat.

Potem na tor wyjeżdża fiat 126, przewiązany wielgachną wstążką. Mówią mi, że to mój prezent na osiemnastkę. To był niesamowity dzień. Wygraliśmy dziesiąty mecz z rzędu, umocniliśmy się na pozycji lidera i zapewniliśmy sobie udział w play-offach, gdzie czekał na nas Atlas Wrocław. Żeby było piękniej, zdobyłem z rezerwy 5+1, a Włókniarz wygrał 56:36. Nastroje były znakomite.

Tamtego fiacika miałem przez kilka lat. W czerwcu 2010 roku Kamil Cieślar, 17-letni wówczas junior częstochowskiego klubu, zaliczył fatalny upadek w zawodach młodzieżowych, który zakończył jego karierę. Były mistrz Polski w klasie 80cc został sparaliżowany od pasa w dół.

Zorganizowano specjalną aukcję na Facebooku, aby zebrać pieniądze na rehabilitację. Pomyślałem więc, że pomogę człowiekowi w potrzebie, i poprosiłem władze klubu, żeby dorzuciły tego fiata do licytacji.

ROZDZIAŁ 6
GRAND PRIX?
„NIE JESTEŚ NA TO
GOTOWY”

Tai,

strasznie cię kocham, byłeś dla mnie wspaniałym synem. Jestem wdzięczny za każdą wspólnie spędzoną minutę. Starałem się zabierać cię wszędzie, gdzie tylko mogłem, przeżyliśmy razem parę porąbanych akcji. Nie wiem, ile mi jeszcze zostało, ale raczej niewiele. Coraz ciężej mi się oddycha [sic].

Kiedy będziesz miał gorszy dzień, usiądź na chwilę i pomyśl o jakiejś rzeczy, którą razem zrobiliśmy. Na pewno znajdziesz jakiś powód do uśmiechu. Przeżyliśmy razem wspaniałe chwile. Nikt nam tego nie odbierze. Resztę chyba dopiszę jutro…

Oto słowa listu, który Tata napisał do mnie na kilka dni przed śmiercią. Bardzo osobistego, poruszającego listu.

Jestem w stanie wyrecytować go z pamięci. Każdą dużą literę, każde słówko, przecinek i kropkę.

To były ostatnie refleksje i słowa mojego taty, spisane tuż przed jego śmiercią w sobotę, 30 stycznia 2010 roku. Słowa kierowane przez ojca do syna, dowód miłości i więzi, jaka nas łączyła. Pozostaną ze mną do końca mojego życia. Sam list też zachowałem – wisi w naszym domu w Derbyshire, oprawiony w ramkę.

Ponadto kazałem wytatuować go sobie na plecach razem z podobizną taty. Trwało to dwie sesje po sześć godzin. Zajął się tym Ronnie Goddard, wielokrotnie nagradzany tatuażysta z Bostonu. Trafiłem do niego z polecenia na Twitterze. Napisałem, dogadaliśmy się. Umówiliśmy się, że on przyjedzie do mojego domu, a ja zapłacę mu za cały dzień.

Podzieliliśmy to na dwie sesje. W trakcie pierwszej wykonaliśmy portret Taty, a w czasie drugiej – słowa listu. Na pamiątkę Taty w połowie 2016 roku wytatuowałem sobie też łzę. Widzę ją każdego dnia. Przypomina mi o tym, co przeżyłem i jak ciężko bywało nieraz w życiu, ale też o tym, jak silną osobą się stałem. I że już nigdy nie wrócę do miejsca, w którym kiedyś byłem.

Mamy z Ronniem bardzo fajny kontakt. Udało mi się zainspirować go do ćwiczeń. Nim się spotkaliśmy, miał kilka kilogramów za dużo. Kiedy nasłuchał się o moich treningach i dietach, sam wziął się do biegania. Gdy jakiś czas później zobaczyłem go ponownie, wyglądał o wiele młodziej, był szczuplejszy i chwalił się świetnym samopoczuciem.

Firma Ashes-into-Jewellery oferuje wykonanie biżuterii z prochami bliskich wtopionymi w klejnot. Faye kupiła mi taki naszyjnik w prezencie ślubnym. Nosiłem go na sobie praktycznie non stop, aż zaczął tracić kolor od wilgoci, więc powiesiłem go przy naszym łóżku. Patrzę na niego każdego ranka po przebudzeniu i myślę o Tacie. Czasami siedzę sobie i się zastanawiam: ciekawe, czy zostałbym mistrzem świata, gdyby Tata nadal był ze mną? Szczerze mówiąc, nie wiem!

Póki Tata żył, lubiłem imprezować z kolegami. Czy dalej biegałbym po klubach, gdyby go nie zabrakło? Czy zdobyłbym się na ważne zmiany w moim życiu, dzięki którym stałem się profesjonalnym, świadomym sportowcem?

A może stałbym się jednym z tych zawodników, którzy przez wieczne imprezy utknęli w miejscu i twierdzą, że tak właśnie chcieli żyć?

Nie mam pojęcia. Pewnie już się nie dowiem.

Jak już wspomniałem, Tata dowiedział się o nowotworze w 2009 roku. Przyszedł do domu i wyłożył całą sytuację wprost: „Zostało mi najwyżej dziewięć miesięcy życia”. W pewnym sensie i tak miałem szczęście. Nie straciłem go z dnia na dzień, np. w wypadku samochodowym.

Kremacja Taty odbyła się 11 lutego. Na początku ceremonii musiałem odczytać jego ostatnie słowa skierowane do przyjaciół. To był najtrudniejszy moment mojego życia. Krematorium, w którym pożegnaliśmy Tatę, znajduje się niecałe 500 metrów od Quibell Park, czyli dawnego stadionu, na którym poznał żużel. Nie mogliśmy więc znaleźć lepszego miejsca na pogrzeb osoby, która poświęciła speedwayowi większość swojego życia. Rodzice Taty mijali to krematorium za każdym razem, gdy wybierali się na mecz na Quibell Park. Do pełni atmosfery brakowało tylko ryku silników…

Na pogrzebie pojawiło się wielu naszych przyjaciół – Steve Johnston, Marshall McDiarmid i Russel Johnson przylecieli specjalnie z Australii, by nieść trumnę. Zresztą gdziekolwiek spojrzeć, tam stali jacyś starzy znajomi Taty – nie tylko z Australii, lecz także z jeszcze wcześniejszych czasów. Wszystkich łączyła jedna rzecz: wywarli ogromny wpływ na moje życie, kiedy byłem dzieciakiem. Przybyło też wielu gości z kraju i Europy, wliczając w to jego dawnych kolegów i rywali z toru.

Do dziś nie wiem, jakim cudem udało mi się zebrać w sobie, żeby wstać i przeczytać ten list. Nie ten do mnie, lecz ten napisany do przyjaciół. Ostatnie, jakie mieli od niego usłyszeć. Czytając ten tekst, słowo po słowie, łykałem łzy, wzruszony tym, ile odwagi zachował w sobie w obliczu śmierci.

„Pewnie zabrałem się do tego trochę za późno, no ale trudno.

Zebraliśmy się tu dziś, by mnie pożegnać. W takim razie: żegnajcie. Hehehe. Pewnie będzie dużo łez, ale nie chciałbym, żebyście płakali z mojego powodu. Chciałbym, abyście wyszli stąd, myśląc o dobrych chwilach, które wspólnie przeżyliśmy. Może i moje życie było ciut krótkie… ale nie zamieniłbym go na nic w świecie.

Starałem się zapewnić mojej rodzinie przygodę życia i udało mi się to. Przeżyliśmy wiele wspaniałych dni, podróżując po świecie. Tai dorastał, chodząc do szkoły w Australii, żyjąc kompletnie inaczej niż jego rówieśnicy na Wyspach.

Więc nie ma co płakać. Idźcie w pokoju i nie dawajcie się. Nara”.

***

W 2010 roku zaproponowano mi dziką kartę do cyklu GP. Przyjąłem ją wbrew radom ojca, których powinienem był posłuchać. Przed śmiercią zaklinał mnie: „Nie idź do Grand Prix, Tai, nie jesteś jeszcze gotowy”. Miałem swoje zdanie na ten temat. Z nikogo nagle stałem się kimś, pokonywałem każdą przeszkodę i, jak to 19-letniemu smarkaczowi, wydawało mi się, że wiem wszystko najlepiej. Jak się okazało – niekoniecznie.

Tamten sezon był dla mnie potwornie ciężki. Brakowało mi Taty, nie miałem żadnej radości z jazdy. Nie radziłem sobie w GP, a to odbijało się na mojej formie w zawodach ligowych. Wszystko wymknęło mi się spod kontroli. Żeby odciąć się od problemów, imprezowałem jak pojebany.

Emocje po zawodach odreagowywałem w barach. Chciałem się bawić i mieć wszystko w dupie. Pod koniec sezonu poważnie rozważałem zakończenie kariery.

Moi rodzice pracowali całe życie na spłacenie hipoteki. Dwanaście miesięcy po pozbyciu się tego balastu Tata dowiedział się, że ma raka. Nie było im więc dane, by nacieszyć się życiem bez obciążeń. Takie doświadczenia zmieniają sposób patrzenia na świat. Myślę, że tamte chwile ukształtowały człowieka, którym dzisiaj jestem.

Tata umarł w wieku zaledwie 47 lat. W chwili zdobycia przeze mnie pierwszego mistrzostwa miałby 51 lat. Z kolei gdyby żył do dziś (2019), miałby 57 lat.

Chciałbym, aby nadal był z nami…

***

Ambicją każdego sportowca jest być najlepszym na świecie.

To ma się w sobie od małego. Kiedy ktoś pyta, co chciałbyś w życiu osiągnąć, zawsze odpowiadasz to samo: chcę być mistrzem świata. Młodych marzycieli, takich jak ja, były pewnie setki, jeśli nie tysiące. Ale to ja jestem tym szczęściarzem, który zrealizował swój cel.

Żużel jest specyficzną dyscypliną sportu, gdyż każdego roku do walki o mistrzostwo świata staje tylko 15 zawodników. Za czasów Taty wyglądało to tak, że – technicznie rzecz biorąc – miał takie same szanse na zostanie mistrzem jak Ivan Mauger, Ole Olsen i wszyscy inni rywale. Każda federacja organizowała krajowe eliminacje do mistrzostw świata, z których trafiało się do kwalifikacji międzynarodowych. Po kilku etapach w grze zostawało 16 najlepszych, którzy spotykali się w Wielkim Finale, wówczas imprezie jednodniowej.

Wszystko to uległo zmianie w roku 1995. Decyzją FIM turniej w formacie jednodniowym (który potrafił przyciągać 90 tysięcy ludzi na Wembley, a na Stadion Śląski nawet ponad 100 tysięcy) został zastąpiony przez cykl Grand Prix. Pierwszy, historyczny turniej GP odbył się 20 maja 1995 roku we Wrocławiu.

Była to największa rewolucja w dziejach tego sportu. Przed wprowadzeniem zmian przedstawiciele krajowych federacji zebrali się na kongresie FIM w Ohio w październiku 1992 roku. Przeprowadzono głosowanie i przeforsowano wprowadzenie nowego formatu, choć sprzeciw zgłaszały trzy najważniejsze, najbardziej wpływowe nacje tego sportu: Dania, Szwecja i Wielka Brytania. Kraje te najczęściej były gospodarzami Wielkiego Finału, a co za tym idzie – czerpały z tego tytułu ogromne zyski. Nic więc dziwnego, że zależało im na utrzymaniu status quo. Wielka Brytania na przykład, organizowała Wielki Finał 16 razy. Wszystkie turnieje odbyły się na Wembley, w brytyjskiej mekce wszelkich dyscyplin sportowych.

Pierwsze oficjalne mistrzostwa świata na żużlu odbyły się w 1936 roku, a triumfował w nich Australijczyk Lionel Van Praag. W roku 1939 Finał Światowy został odwołany na kilka dni przed terminem z powodu wybuchu II wojny światowej. Powrócił w roku 1949, a pierwszym mistrzem świata w erze powojennej został Brytyjczyk Tommy Price. Impreza finałowa odbyła się wówczas właśnie na Wembley – i została tam na wiele kolejnych sezonów.

Zmieniło się to dopiero w latach 60., kiedy Finał Światowy zaczęli organizować Szwedzi – po raz pierwszy w Malmö w roku 1961, a trzy lata później w Göteborgu. W następnych latach najważniejsza impreza światowego żużla krążyła między Szwecją a Zjednoczonym Królestwem, aż w 1970 roku na scenę wkroczyła Polska.

Gdy już raz udało się przełamać brytyjsko-szwedzki duopol na organizację finału, stało się jasne, że wkrótce do głosu będą chciały dojść także mniejsze żużlowe nacje. Ponoć właśnie ten aspekt zaważył na tym, że w głosowaniu działaczy zwyciężyła opcja wprowadzenia cyklu Grand Prix złożonego z pięciu rund. Wizja pięciu minifinałów zamiast jednego okazała się bardzo kusząca.

Oczywiście, Brytyjczycy, Szwedzi i Duńczycy mieli na ten temat odmienne zdanie i próbowali zablokować te plany. Zostali jednak przegłosowani przez dziesięć krajów: Austrię, Czechosłowację, Finlandię, Holandię, Niemcy, Nową Zelandię, Polskę, Stany Zjednoczone, Węgry i Włochy.

Z tego grona w najlepszej sytuacji była Polska, która organizowała Finał Światowy sześciokrotnie. Spośród pozostałej dziewiątki atmosferę wielkiego speedwaya na swojej ziemi poznały jeszcze tylko Niemcy (1983, 1989, 1993), Holandia, (Amsterdam 1987) oraz USA (Los Angeles 1982).

Stąd właśnie wynikało ogromne poparcie dla projektu Grand Prix. Choć przeciwnikom tego pomysłu udało się opóźnić jego organizację o rok (pierwszy turniej GP miał się odbyć w 1994 roku), to cykl przetrwał i zaczął się rozwijać.

FIM zlikwidowała powszechne kwalifikacje. Po raz pierwszy w historii pretendenci do miana mistrza wybierani byli przez światową federację. W pierwszej kolejności kwalifikację otrzymała czołowa dziesiątka ostatniego Finału Światowego w Vojens (1994). Pozostałych pięciu zawodników wybrano na podstawie wyników Finału Światowego w Pocking (1993). Obiecano im miejsce w planowanym pierwotnie na 1994 rok inauguracyjnym sezonie Grand Prix, wówczas jednak wprowadzenie nowych zasad zostało odroczone w atmosferze skandalu. Brytyjska federacja zagroziła bojkotem i wycofaniem swoich zawodników z udziału w Grand Prix. Przekonanie ich do zmiany stanowiska i pójścia z duchem czasu zajęło pół roku.

Ja, rzecz jasna, nie miałem pojęcia o wszystkich tych zakulisowych gierkach. Nim nadszedł ten dzień, w którym spełniłem swe marzenie o zostaniu mistrzem, cykl Grand Prix miał już dobrze ugruntowaną pozycję. Nigdy nie byłem na Finale Światowym w Wembley, nie widziałem 100-tysięcznego tłumu czekającego na dekorację nowego mistrza, toteż nie zawracałem sobie głowy tym, co było, a nie jest. Starałem się dawać z siebie wszystko w tych warunkach, jakie zastałem.

Pierwsza propozycja dołączenia do cyklu Grand Prix na zasadzie stałej dzikiej karty pojawiła się w roku 2009. Przedstawił mi ją Ole Olsen, który zadzwonił do mnie pod koniec października.

Mój klubowy menedżer, Peter Adams, był osobistym menedżerem Olsena w czasach, kiedy ten drugi sam ścigał się na żużlu. Z Adamsem u boku Ole sięgnął po trzy złote medale (1971, 1975 i 1978). W latach 70. przez sześć sezonów reprezentował także barwy Wolverhampton, więc miał ścisłe związki z tym klubem.

Władzom Grand Prix bardzo zależało, by mieć w cyklu przynajmniej jednego brytyjskiego zawodnika, a najlepiej dwóch. Niestety, żaden nie przeszedł standardowej ścieżki kwalifikacji.

Chris Harris i Scott Nicholls zostali sklasyfikowani w sezonie 2009 na 14. i 15. miejscu, co oznaczało, że żaden z nich nie mógł liczyć na automatyczne utrzymanie na kolejny rok. Scott pojawiał się w Grand Prix regularnie od 2002 roku, ale tylko w dwóch z ośmiu sezonów udało mu się ukończyć zmagania w czołowej ósemce gwarantującej kwalifikację. W sezonie 2003 był siódmy, zaś w 2007 – ósmy. Z kolei Bomber” zadebiutował w GP w roku 2007. W spektakularnym stylu wygrał czerwcowe Grand Prix w Cardiff, ale trzy kolejne sezony kończył poza ósemką!

Tak czy siak, trzeba im tam było Angola, a najlepiej dwóch. Olsen zadzwonił więc do Adamsa i zapytał, czy nie chciałbym wejść do cyklu. Pewnego wieczoru Pete zaprosił mnie na rozmowę do The Belfry Golf Centre w Sutton Coldfield. Powiedział mi, że Ole Olsen dzwonił do niego z propozycją wciągnięcia mnie do Grand Prix, ale że, jego zdaniem, nie powinienem się na to godzić. Nie byłem na to gotowy ani sprzętowo, ani finansowo, ani mentalnie. Stwierdził, że brakuje mi jeszcze doświadczenia niezbędnego do rywalizacji na tym poziomie. Dodał jednak, że zostawia mi wolną rękę i będzie wspierał każdą moją decyzję, choć poważnie doradzał mi odrzucenie tej oferty. Odpowiedziałem, że omówię to z rodzicami i dam mu znać. Tak też zrobiłem. Przegadaliśmy z Mamą i Tatą wiele kwestii. Koniec końców podjąłem decyzję, że JESTEM gotowy na Grand Prix i CHCĘ spróbować.

Następnego dnia zadzwoniłem do Pete’a i powiedziałem, że wchodzę w to. Ten z kolei mógł wreszcie oddzwonić do Ole Olsena, który naciskał go na załatwienie tej sprawy. Kiedy Ole usłyszał, że się zgodziłem, dopytał jeszcze Pete’a, czy jest pewien mojej decyzji.

– Tak, jestem pewien – odpowiedział.

Następnie Ole zadzwonił do mnie. Nie owijając w bawełnę, zapytał, czy jestem stuprocentowo przekonany. Chciał mieć w cyklu wyłącznie zawodników, którzy będą „gryźć tor”, zostawią na nim całe serce – a nie ludzi, którzy przyjechali po przygodę.

Pete twierdził, że nie jestem jeszcze gotowy. Tata również był zdania, że to jeszcze nie ten czas. W okresie, w którym to wszystko się działo, był już w bardzo ciężkim stanie. Specjalnie dla niego sprowadziliśmy do domu łóżko szpitalne wraz z osprzętem. Bardzo często zbieraliśmy się przy nim i omawialiśmy różne rzeczy. Tata powtarzał, że potrzebuję jeszcze kilku lat, zanim osiągnę poziom, który pozwoli mi na jazdę w GP.

Mnie jednak wydawało się, że ten czas już nadszedł…

Karierę żużlową rozpocząłem w Conference League w barwach Scunthorpe. Potem przeszedłem do pierwszoligowego Rye House, aż wreszcie trafiłem do Wolverhampton, występującego w ekstraklasie.

Z rezerwowego stałem się liderem drużyny. Zdobywałem trofea na wszystkich trzech poziomach. Wydawało mi się, że wejście do GP w 2010 roku będzie naturalnym krokiem naprzód. Nawet nie brałem pod uwagę ewentualności, że coś mogłoby się nie udać, że sobie nie poradzę.

W tym złudzeniu dodatkowo utwierdzał mnie fakt, że na horyzoncie nie było innych brytyjskich żużlowców, którzy mieliby realną szansę na walkę w Grand Prix. Gdyby nie to, sprawy zapewne potoczyłyby się inaczej. Rzeczywistość była jednak taka, że nikogo lepszego pod ręką nie było, a że organizatorzy GP nie chcieli zaczynać sezonu bez dwóch Brytyjczyków w stawce, ja oraz Chris Harris otrzymaliśmy stałe dzikie karty.

Nominację dostałem więc wyłącznie z braku laku oraz z powodu własnego uporu. Wiele osób odradzało mi decyzję o udziale w Grand Prix i może właśnie przez to postanowiłem spróbować. Kiedy ktoś mi mówi, że nie dam sobie z czymś rady, mam ochotę zrobić mu na przekór i udowodnić, że się myli.

Sęk w tym, że nawet na zawody ligowe jeździliśmy starym mercedesem sprinterem, podczas gdy rywale przeważnie mieli na parkingu nowiutkie busy. Na początku miałem forda escorta, a potem jaskrawopomarańczowego forda transita. Kiedy transit przestał wystarczać, uznaliśmy, że trzeba zainwestować w coś nowego, w związku z czym padło właśnie na tego sprintera. Nie była to więc żadna limuzyna. W Polsce zaś korzystałem z busa, którego dostałem od Włókniarza Częstochowa.

Zawodnicy GP wozili się ogromnymi busami sypialnymi. Przez połowę sezonu 2010 miałem podpisany kontrakt sponsorski z właścicielem firmy Trucks’R’Us, Guyem Nichollsem, dzięki czemu dostałem taki wóz. Jednak korzystałem z niego tylko na potrzeby GP. Na zawody ligowe nadal jeździliśmy starym sprinterem.

Pamiętam jedną zabawną sytuację, z powodu której dostałem lekki opieprz. Na początku sezonu pojechałem na jakieś zawody indywidualne do Rye House. Nie wiedziałem, gdzie opróżnić zawartość klozetu z busa, a tak się złożyło, że tuż za parkiem maszyn płynęła rzeka. Niewiele myśląc, wylałem ten cały syf właśnie tam. Co mogło pójść nie tak? Myślałem, że wszystko zniknie, jakbym pociągnął sznurek w spłuczce. Niestety w klozecie znajdował się jakiś detergent barwiony na niebiesko, przez co na powierzchni wody utworzyła się wielka błękitna plama. Ktoś poskarżył się do klubu i promotor Len Silver trochę się wściekł!

Przyznam szczerze, że kiedy w 2010 roku stawiłem się na Grand Prix Polski w Lesznie, nie miałem zbyt wiele wspólnego z profesjonalnym sportowcem. Nadal byłem dzieciakiem, który żył od imprezy do imprezy niczym jakaś gwiazda rocka.

W piątek po treningu poszedłem na miasto wraz z całą gromadą kumpli. Raczej nie wyglądałem wtedy, jakbym następnego dnia miał walczyć w mistrzostwach świata. Lałem whisky z colą do odcięcia.

Tak właśnie żyłem do tej pory i wydawało mi się, że dalej będę mógł robić to, co zawsze, a reszta sama przyjdzie. No bo czemu miałaby nie przyjść? Dorastałem w Australii, gdzie imprezowało się ostro, całe weekendy. Ba, całe tygodnie! Wszyscy tak robili.

Gdy przyjechałem do Anglii, byłem zwykłym gówniarzem jeżdżącym na motorynce. Sytuacja zmieniła się o tyle, że zaczęli mi za to płacić. Znalazłem najlepszą robotę na świecie. W Scunthorpe awansowałem z rezerwowego na lidera, imprezując jak cholera. Kiedy sezon później trafiłem do Rye House, driny dalej lały się strumieniami, a mimo to ponownie dochrapałem się statusu lidera. W Wolverhampton powtórzył się dokładnie ten sam scenariusz.

Dlaczego niby miałem coś zmieniać? Nie znałem innego życia, więc podążałem za tym, co wydawało mi się, że działa. No bo przecież działało, prawda? Zatem z jakiej racji miałem zmieniać przyzwyczajenia? Od drina do drina, od imprezy do imprezy, od startu do mety – punkty lecą, kasa wpada. Każdego sezonu miałem na rozkładzie coraz lepsze nazwiska, zbierałem coraz cenniejsze skalpy, piąłem się coraz wyżej.

Byłem pewien, że wszystko będzie grać tak samo jak w Scunthorpe w 2006 roku. Zadebiutowałem w spotkaniu domowym przeciwko Newport pod koniec maja. Byłem niepokonany we wszystkich swoich biegach. Był to pierwszy z moich dziewięciu kompletów w tamtym sezonie. Inna sprawa, że każdy z moich kolegów miał wtedy komplet. To było największe zwycięstwo w historii klubu ze Scunthorpe.

Kolejny komplet ustrzeliłem w swoim drugim meczu w barwach Rye House – ponownie przeciwko Newport – w sezonie 2007. Z kolei w roku 2009 jako zawodnik Wolverhampton zdobyłem 7+1 w czterech startach, pokonując wtedy Rory’ego Schleina i Olivera Allena, którzy byli już doświadczonymi, cenionymi zawodnikami.

Myślałem, że w Grand Prix będzie podobnie. Myliłem się.

W mistrzostwach świata woziłem ogony, ale większym problemem było to, że gorsze wyniki pojawiły się również w lidze. Nie był to może dramatyczny zjazd, ale nie da się utrzymać stabilnej formy, jeżeli próbujesz pogodzić jazdę w lidze z Grand Prix, w dodatku chlejąc po nocach.

Myślałem, że to już ten czas. Okazało się jednak, że Tata i Pete mieli rację.

Przed Grand Prix Europy w Lesznie Ole Olsen zrezygnował z funkcji dyrektora wyścigów. Zastąpił go Tony Olsson, kolejny były zawodnik, dawny reprezentant Szwecji.

W tamtym czasie w Polsce trwała żałoba narodowa po katastrofie samolotu w Smoleńsku, w której zginął prezydent Lech Kaczyński wraz ze wszystkimi innymi pasażerami oraz załogą. Kwietniowe mecze zostały odwołane, więc większość zawodników nie była jeszcze wjeżdżona w sezon. Teoretycznie powinno to działać na moją korzyść, gdyż ja akurat miałem już za sobą dziewięć spotkań dla Wolverhampton, więc była okazja, żeby złapać lepsze czucie motocykla.

Sęk w tym, że szło mi bardzo opornie. Nie punktowałem tak, jak tego od siebie oczekiwałem. W tych dziewięciu meczach ani razu nie udało mi się zdobyć dwucyfrówki. To było dla mnie coś nowego. Do tej pory wygrywałem przecież wszystko i wszędzie. Znalazłem się w trudnym położeniu, czułem, jakbym zderzył się z pociągiem.

Chcąc zmniejszyć presję, próbowałem patrzeć na debiut w Grand Prix jak na każde inne zawody. Prędko jednak okazało się, że jestem wyraźnie wolniejszy na starcie, a rywale nie dają się wyprzedzać tak łatwo, jak brytyjscy ligowcy. W pierwszych dwóch startach przywiozłem same zera. Zawody ukończyłem na ostatnim miejscu z zaledwie jednym punktem na koncie, który zresztą zdobyłem na Bomberze.

Swoją cegiełkę dołożyli też brytyjscy promotorzy, którzy zepsuli mi terminarz. Prawie się o to pożarłem z Neilem Machinem z Sheffield. W poniedziałek miałem mecz przeciw Coventry, we wtorek rano leciałem do Szwecji, gdzie jeszcze tego samego dnia jechałem w Norrköping. W środę lot powrotny do Anglii, dzień odpoczynku. W czwartek półfinał indywidualnych mistrzostw Wielkiej Brytanii w Sheffield. Krótki sen, pobudka bladym świtem i znowu na lotnisko, żeby zdążyć na piątkowy trening przed Grand Prix Szwecji.

Logistycznie był to horror. Zapytałem więc promotorów, czy nie mógłbym wziąć udziału w drugim półfinale, który miał się odbyć w następnym tygodniu w King’s Lynn. Oni jednak się uparli i oświadczyli, że mam jechać w Sheffield. Gdyby okazali choć odrobinę zrozumienia, miałbym przed sobą tylko jeden lot i cztery noce spokojnego snu przed zbliżającą się rundą w Szwecji.

Jednak przez cudze widzimisię musiałem przemierzyć niemal 5 tysięcy kilometrów i odjechać trzy zawody w cztery dni. Niezbyt optymalna ścieżka przygotowań do GP, powiedziałbym.

Ta niekorzystna dla mnie decyzja została podjęta przez Komisję Zarządzającą BSPA, której jednym z pięciu członków był właśnie Neil. Choć sam przyznał publicznie, że terminarz ułożył się dla mnie fatalnie, bronił decyzji Komisji. Argumentował, że chcieli mieć w każdym półfinale po jednym uczestniku Grand Prix. Ja jednak nie rozumiałem, dlaczego Bomber mógł dostać łatwiejszy terminarz, a ja nie. Czułem się potraktowany niesprawiedliwie.

Ostatecznie tamten tydzień zakończył się dla mnie tragicznie, chociaż bezpośrednią winę za to ponoszą nie działacze, ale linie lotnicze.

Zawsze lubiłem organizować sobie całą logistykę z dużym wyprzedzeniem. Kiedy tylko w październiku opublikowano finalny terminarz Grand Prix na przyszły sezon, od razu wykupiłem sobie lot do Göteborga. Planowałem polecieć do Szwecji we wtorek i zostać tam do końca tygodnia.

Na trzy tygodnie przed podróżą do Szwecji wyskoczyła ta sprawa z krajowymi mistrzostwami, przez co musiałem odkręcać wszystkie wcześniejsze ustalenia. Przede wszystkim, aby dotrzeć na czas do Göteborga, musiałem przebukować bilety lotnicze. Jedyną korzystną czasowo opcją był lot z Grimsby z przesiadką w Amsterdamie. Przy anulowaniu rezerwacji w hotelu okazało się, że nie dostanę zwrotu pieniędzy. W sumie wydałem na to wszystko dobre tysiąc funtów.

Na dokładkę nie miałem w Anglii żadnych motocykli. Moje maszyny poleciały już do Szwecji, bo inaczej nie zdążyłyby dotrzeć na miejsce przed piątkowym treningiem. Na zawody w Sheffield pożyczyłem więc sprzęt od Steve’a Johnstona.

Po półfinale wybuchła straszna awantura, bo zawody okazały się jedną wielką farsą. Lało jak z cebra. Sędzia Dave Dowling przerwał imprezę po zaledwie 12 biegach. Z racji tego, że każdy z zawodników odbył trzy gonitwy, uznano, że wynik zawodów będzie zaliczony. Miałem wtedy na koncie dwie dwójki i wykluczenie. Od czołowej ósemki, gwarantującej awans do finału, dzielił mnie tylko jeden punkt.

Mimo że dziwnie się czułem, jadąc na pożyczonym sprzęcie, byłem przekonany, że w dwóch ostatnich biegach spokojnie zapewnię sobie miejsce w finale. Niestety, decyzja jury – moim zdaniem błędna – oznaczała, że powtórki nie będzie.

Nie tylko ja byłem niezadowolony. Neil też opowiadał się za przełożeniem zawodów na inny termin. Do finału było przecież jeszcze dużo czasu, aż pięć tygodni.

Jakby tego było mało, koniec końców spóźniłem się na piątkowy trening w Göteborgu, gdyż wylot z Anglii opóźnił się o kilka godzin. Jak na ironię, mój sprzęt był na miejscu, moi ludzie byli na miejscu, brakowało tylko mnie. Absolutny koszmar. Straciłem finał mistrzostw Wielkiej Brytanii, straciłem możliwość dopasowania się do toru przed Grand Prix, a do tego byłem lżejszy o tysiąc funtów. A można było tego uniknąć, gdyby tylko działacze okazali mi ciut więcej zrozumienia.

W Szwecji spisałem się niewiele lepiej niż w Lesznie. Zawody wygrał Kenneth Bjerre, który tym samym powiększył grono triumfatorów w historii Grand Prix do dwudziestu, a ja ponownie skończyłem na ostatnim miejscu z zerem i czterema jedynkami. Wprawdzie miałem mało czasu na trening, ale nie było sensu szukać usprawiedliwienia w ten sposób. Mimo spóźnienia zdążyłem jeszcze zrobić z osiem kółek. To dość, żeby wyczuć przynajmniej geometrię toru

Wydawało mi się, że cały świat obrócił się przeciwko mnie. Nie dość, że straciłem Tatę, to na każdym kroku coś się waliło. Na domiar złego ktoś rozpuścił wyssane z palca plotki, jakobym wspomagał się tym czy tamtym, co dobijało mnie jeszcze bardziej.

Gorzej być już nie mogło – i dzięki Bogu, wkrótce zza chmur zaczęło wychodzić słońce. Podczas Grand Prix Czech w Pradze wygrałem swój pierwszy bieg w cyklu. Nie był on może wzorowy z mojej strony, ale przynajmniej miałem świadomość, jakie błędy popełniam. Lepsze to niż rwać sobie włosy z głowy i szukać po omacku.

Miałem przed sobą jeszcze osiem rund i mnóstwo wyścigów. Nadal mogłem udowodnić, że miałem rację, że jestem gotowy na to wyzwanie.

Grand Prix Danii okazało się dla mnie całkiem udane – zdobyłem pięć punktów, w tym kolejną trójkę. W zwycięskim biegu pokonałem Tomasza Golloba, Jasona Crumpa i Nickiego Pedersena – samych mistrzów świata.

W Toruniu zrobiłem kolejny krok do przodu, po raz pierwszy kwalifikując się do półfinału. Dało mi to olbrzymiego kopa przed zbliżającym się Grand Prix Wielkiej Brytanii w Cardiff. Do grona osób twierdzących, że szansa na rywalizację z największymi przyszła dla mnie za szybko, należał także sam Ivan Mauger, legenda światowego speedwaya, jeden z dwóch sześciokrotnych mistrzów świata w historii. Ja jednak nadal byłem przekonany o swojej sile i byłem zdeterminowany, by ją udowodnić.

Miałem 19 lat. W cztery lata przeszedłem z poziomu trzeciej ligi brytyjskiej do Grand Prix. Mało komu w historii żużla udało się przebyć taką drogę w tak krótkim czasie. Od zera do bohatera w kilka chwil. Byłem tym niesamowicie podekscytowany. Przyznaję, że nawet mnie samemu z trudem mieściło się to w głowie.

Kiedy w wieku 15 lat opuszczałem na zawsze mury szkoły, nawet mi przez myśl nie przeszło, że wkrótce będę jeździł na żużlu, a teraz, proszę – stoję przez 40-tysięczną widownią, dopingującą mnie rykiem plastikowych trąbek do zwycięstwa w Grand Prix na (jak im się zdawało) mojej własnej ziemi.

Przedtem dwukrotnie uczestniczyłem w Grand Prix Wielkiej Brytanii jako rezerwa toru, ale kiedy stajesz pod taśmą jako stały zawodnik cyklu, jest to zupełnie inne uczucie. Do dziś ciarki biegną mi po plecach, kiedy wychodzę na prezentację w Cardiff.

Chris Holder, mój kolega z drużyny z czasów jazdy w mistrzostwach Australii par na 125-kach, dał mi ogromny powód do radości, stając na najwyższym stopniu podium. Drugie miejsce zajął inny Australijczyk, Jason Crump. Trzecią i czwartą lokatę zajęli odpowiednio Jarek Hampel i Hans Andersen. To był wspaniały wieczór dla Chrisa i całej Australii. Tego wieczoru w barze The Walkabout musiało być bardzo wesoło, ale szczerze mówiąc, w ogóle nie pamiętam tamtej radosnej atmosfery. Całą moją uwagę pochłonęło rozstanie z tunerem, Michaelem Lee.

Reszta sezonu upłynęła mi bez większych zmian. Wiedziałem, że nie mam realnych szans na awans do czołowej ósemki, gwarantującej pozostanie w cyklu na kolejny sezon.

Po Grand Prix w Cardiff nadeszła zwyczajowa przerwa letnia, zarezerwowana na Drużynowy Puchar Świata. Półfinał poszedł mi całkiem nieźle, a Wielka Brytania awansowała do rundy finałowej. Mimo że w swoim drugim biegu poleciałem w płot podczas próby wyprzedzenia Rory’ego Schleina, nasze ogólne nastroje były całkiem niezłe. Wyprzedziliśmy Australię o trzy punkty i daliśmy naszym kibicom powody do radości. Miałem również osobistą satysfakcję z pokonania Chrisa w ostatnim, decydującym biegu.

Podczas zawodów byłem mocno obolały. Brałem krótkie, rwane oddechy, ponieważ moje żebra bardzo odczuły zderzenie z bandą. Lekarz zawodów podejrzewał złamanie.

Zawody finałowe okazały się dla nas rozczarowaniem.

Tradycyjnie w Vojens w sobotę lało jak z cebra. Udało się odjechać zaledwie cztery biegi. Potem sędzia Craig Ackroyd zadecydował o przerwaniu zawodów. Byliśmy wówczas na drugim miejscu, z trzema punktami straty do prowadzącej Szwecji, ale przed Polską i drużyną gospodarzy, czyli Danią.

Następnego dnia sprawy wyglądały zupełnie inaczej. Nie mogliśmy znaleźć patentu na wyjście ze startu i w pierwszych czterech biegach zdobyliśmy tylko dwa punkty. Na dokładkę złapałem wykluczenie. Mimo to nadal mieliśmy szansę na podium, a nawet na złoty medal. Jednak w ostatnim, decydującym biegu Andreas Jonsson pokonał Lee Richardsona i wydarł nam trzecie miejsce. Złoto i srebro przypadło odpowiednio Polsce i Danii.

Przygotowywanie silników powierzyłem w tym czasie Peterowi Johnsowi. Przyznam szczerze – zacząłem uważać się za wielką gwiazdę, bo przecież dostałem się do Grand Prix. Uznałem, że muszę być bardziej samodzielny, i wcieliłem ten pomysł w życie od razu po ostatnim biegu w Vojens. Kiedy wszyscy inni już dawno spakowali sprzęt i odjechali ze stadionu, ja nadal siedziałem w parku maszyn i myłem swoje motocykle. Potem udałem się na prom do Calais i pojechałem do domu Johnsa w Bishops Itchington, żeby omówić z nim problemy z silnikiem, które pojawiły się podczas Drużynowego Pucharu Świata.

Współpraca przyniosła oczekiwane efekty. Wreszcie miałem w ramie pierwszorzędne silniki, choć minęło trochę czasu, nim nauczyłem się dobierać właściwe ustawienia. Mając odpowiednią szybkość w motocyklach, mogłem skupić się na rozwijaniu własnych umiejętności zamiast na zakulisowych aferach, które ostatecznie doprowadziły do rozstania z Michaelem Lee.

Moją jedyną nadzieją na pozostanie w cyklu było otrzymanie kolejnej dzikiej karty, ale zacząłem powątpiewać w taki scenariusz. Przez trzy pierwsze lata kariery nieustannie piąłem się w górę. Myślałem, że w następnym roku będzie podobnie. Jednakże przyszedł kryzys.

To był dla mnie trudny sezon, zwłaszcza ze względu na śmierć Taty i piętrzące się problemy. Czasami miałem tyle na głowie, że jazda na żużlu była ostatnią kwestią na liście zmartwień. Nie ma szans, żeby z takiego podejścia wyszło coś dobrego. Sport zawsze musi być dla zawodnika priorytetem.

W ciągu ostatnich sześciu tygodni sezonu czułem się znacznie lepiej niż na początku, choć wyniki specjalnie tego nie odzwierciedlały. Mój debiutancki rok w Grand Prix zakończyłem tak, jak zacząłem: bez fajerwerków i z poczuciem niedosytu.

Finałowa runda Grand Prix w Bydgoszczy była dla mnie w pewnym sensie imprezą pożegnalną. Zawody sędziował Brytyjczyk Tony Steele. Było to jego trzydzieste siódme GP w karierze – po raz pierwszy stanął przy pulpicie w 1999 roku w Pradze. Zarówno ten turniej, jak i wszystkie inne poprowadził w swoim stylu, czyli bardzo sprawnie. Nie było u niego miejsca na fochy ani dyskusje.

Tony był jednym z najlepszych sędziów w historii żużla, ale po zawodach w Bydgoszczy zmuszony był udać się na emeryturę, gdyż kilka tygodni wcześniej przekroczył 55. rok życia. Nie mam pojęcia, skąd się wzięła taka granica. Stoimy w obliczu absurdalnej sytuacji: w czerwcu 2020 roku Greg Hancock skończy 50 lat, a nadal ma siłę i zdrowie, by ścigać się na najwyższym poziomie. Mimo to sędzia starszy od niego o zaledwie pięć lat miałby być już za stary do pełnienia swoich obowiązków? Przecież to nie piłka nożna, tu się nie robi sprintów przez całe boisko!

Pozytywna wiadomość jest taka, że Tony nie wypadł całkowicie z obiegu. Obecnie piastuje ważne stanowiska w Brytyjskiej Unii Motorowej, Speedway Control Bureau i Komisji Wyścigów Torowych FIM. To dobry człowiek i cieszę się, że nadal jest zaangażowany w żużel.

Runda w Bydgoszczy była jedną wielką fetą na cześć Tomasza Golloba, polskiego czempiona, który po 15 latach jazdy w Grand Prix zdobył upragniony tytuł mistrza świata. Został zaledwie drugim Polakiem w historii, który zdobył mistrzowski tytuł. Jego poprzednikiem był Jerzy Szczakiel, obecnie słabo pamiętany poza Polską, choć jego zwycięstwo na Stadionie Śląskim w Chorzowie w roku 1973 było jedną z największych sensacji światowego żużla. W biegu dodatkowym, decydującym o losach złotego medalu, Szczakiel pokonał samego Ivana Maugera.

Po zwycięstwie Gollob stał się najpopularniejszym oraz najlepiej zarabiającym sportowcem w Polsce. W owym czasie nawet najlepsi polscy piłkarze nie pobierali takich pieniędzy. Jeden z nich, Zbigniew Boniek, uczestnik trzech mundiali, legenda Juventusu, był częstym gościem w boksie Tomasza Golloba. To znaczy ja niespecjalnie wiedziałem, kim jest ten facet, ale rzuciło mi się w oczy, że chłopaki z Polski były mocno podekscytowane na jego widok.

Gollob i Boniek byli dwoma najbardziej rozpoznawalnymi twarzami Bydgoszczy. Nawet kiedy Zibi został prezesem Polskiego Związku Piłki Nożnej, nadal pojawiał się na stadionach żużlowych.

Tomasz zaś kontynuował regularne występy w Grand Prix aż do końca 2013 roku. W kwietniu 2015 otrzymał dziką kartę na GP Polski na PGE Narodowym, gdzie nastąpiło jego oficjalne pożegnanie z cyklem. 58-tysięczna widownia zgotowała mu prawdziwie królewski benefis.

Po rozstaniu z GP Gollob jeszcze przez dwa lata występował w Ekstralidze w barwach GKM-u Grudziądz. W kwietniu 2017 roku, niemal równo dwa lata po jego pożegnalnym turnieju w Warszawie, na torze motocrossowym uległ wypadkowi, który zmienił jego życie. Los bywa okrutnie przewrotny. Facet przejechał w swojej karierze tysiące biegów żużlowych i miał się dobrze – a u samego kresu kariery rozbił się na motocrossie.

Informację o wypadku Golloba ujawnił nie kto inny jak jego przyjaciel, Zbigniew Boniek. Tuż po zdarzeniu Tomek został przetransportowany śmigłowcem ratowniczym do szpitala w Bydgoszczy, gdzie przeszedł operację kręgosłupa. Nigdy więcej nie wrócił na tor.

Nie chcę wypowiadać się źle o Tomaszu, ale pewnego razu bardzo mocno mnie wkurwił. Było to w 2013 roku podczas Grand Prix Skandynawii w Sztokholmie na Friends Arena. O mało nie straciłem wtedy przez niego szans na zdobycie tytułu.

Stadion w Sztokholmie jest bardzo przyjemny, z tym że nie jest to obiekt typowo żużlowy, zatem każdego roku budowano tam tor od nowa. W związku z tym nie da się przewidzieć, gdzie będą optymalne ścieżki, więc trening jest absolutnie kluczowy – przynajmniej dla mnie.

Szukając prędkości, testuję przeróżne ustawienia. Na przykład proszę moich mechaników, żeby trochę osłabili zapłon, żebym mógł mocniej wejść w wiraż. Chcę złapać jak najlepszą przyczepność.

Podczas treningu Tomaszowi jak zawsze towarzyszył na płycie jego menedżer oraz mechanicy. Zauważyłem, że na kolejnych okrążeniach Gollob wychodzi z wirażu na pół albo i na ćwierć gazu. Patrzył na swój team i kręcił głową, jakby chciał powiedzieć: „to nie to”. Ja, przyjeżdżając na trening, dopasowuję swój sprzęt do warunków, jakie będą panowały na zawodach.

A na zawodach było tak: Tomasz wyprzedził mnie ze startu, ale na wejściu w drugi wiraż miałem więcej prędkości od niego, bo byłem lepiej spasowany. Byliśmy bardzo blisko siebie, więc kiedy Gollob znowu przymknął gaz, nie mogłem nic zrobić. Wpadłem w jego tylne koło i obaj polecieliśmy.

Ja wylądowałem na bandzie i uszkodziłem sobie i tak już pogruchotany obojczyk – natomiast Tomek przeleciał przez kierownicę, z dużym impetem uderzył głową w tor i stracił przytomność. Został umieszczony na desce ortopedycznej i zabrany do szpitala. Był to jego ostatni bieg w Grand Prix w roli stałego uczestnika cyklu.

Było mi bardzo przykro z powodu tego zdarzenia. Gollob nie zasłużył sobie, żeby „przejść na emeryturę” w taki sposób. Nie twierdzę, że ten wypadek to była jego wina, oczywiście, że to ja na niego wpadłem. Warto jednak wziąć pod uwagę to, co mówiłem o piątkowym treningu. Ja z wyjścia dokręcałem gaz, Tomasz zwalniał; gdybyśmy obaj utrzymywali równe tempo na wirażu, pewnie do tej kolizji by nie doszło.

Niemniej bardzo szanuję tego faceta. Miał długą i piękną karierę. Jest żywą legendą żużla.

Gdy po zakończeniu sezonu 2010 powróciłem do Australii, sprawy zaczęły wymykać mi się spod kontroli. Zależało mi na tym, aby schudnąć. Opowiadałem mediom, że będę trenował ze Steve’em Johnstonem. Zawziąłem się, że choćby nie wiem co, zrzucę do wiosny 12 kilogramów. Jednak wkrótce po powrocie do domu zacząłem odpinać wrotki.

Przede wszystkim to Tata pałał wielką miłością do Australii i to za jego sprawą się tam osiedliliśmy. Dla Mamy perspektywa powrotu w tamte strony bez niego była bardzo bolesna. Powiedziała jednak, że jeśli chcę dalej mieszkać w naszym domu, to w porządku.

Żyłem tam przez trzy miesiące. To był dwupiętrowy dom w stylu śródziemnomorskim: pięć sypialni, dwie łazienki. Dla przyjaciół i znajomych drzwi były zawsze otwarte. Ktokolwiek chciał wpaść na imprezę albo zrobić sobie imprezę, mógł wchodzić bez pytania o dowolnej porze dnia – chyba że akurat spałem albo dopiero co wstałem.

W tamtym momencie interesowały mnie tylko imprezy. Żużel miałem głęboko w dupie. Nie wiedziałem, czy chcę jeszcze wracać do Anglii. Przecież nie było już Taty. Zawsze trzymaliśmy się razem, a teraz go zabrakło.

Problem polegał na tym, że poziom międzynarodowy mnie przerastał, a zawody ligowe – frustrowały. W każdym mieście, w każdym klubie słyszałem zewsząd: „Przykro mi z powodu twojego taty”. I tak 50, 60 razy na każdych zawodach. Miałem dość. Chciałem po prostu skupić się na jeździe i nie myśleć o Tacie. Jednak w tak małym środowisku nie da rady się schować.

Nie miałem nawet czasu, by przeżyć żałobę po Tacie. W Anglii nie było miejsca na płacz. Mama mnie potrzebowała, więc musiałem się trzymać, być dla niej oparciem. Jednocześnie musiałem panować nad swoją karierą. Ogarnięcie tego wszystkiego naraz było chyba najtrudniejszym zadaniem w życiu. Póki siedziałem na Wyspach, jakoś tłumiłem w sobie te emocje, lecz po powrocie do Australii przyszedł kryzys. Nie mogłem się pogodzić z tym, co się stało.

To był naprawdę trudny okres. W pewnym momencie poważnie rozważałem pomysł, żeby rzucić żużel, sprzedać cały sprzęt i znaleźć pracę w Australii. Argumenty „za” i „przeciw” rozkładały się pół na pół. Szukając pomocy, zacząłem pracować z psychologiem sportowym, Mikiem Garthem. Mike polecił mi zrobić bardzo prostą rzecz – wypisać wady i zalety pozostania w Australii i rozstania z żużlem oraz, analogicznie, wady i zalety powrotu do Anglii.

Spisałem sobie to wszystko na kartce A4. Przelałem tam całą swoją historię: śmierć Taty, pierwsze załamanie, powrót do żużla, postępy, jakie zrobiłem przez ostatnie dwa lata, aż po otrzymanie dzikiej karty do cyklu Grand Prix, wszystkie wzloty i upadki. Dwukrotnie złamany obojczyk i powrót do ścigania po kontuzji. Ten jeden świstek papieru powiedział mi wszystko, co chciałem.

Doszedłem do wniosku, że na żużlu mam o wiele lepsze perspektywy, niż gdybym został w Australii i próbował łapać jakieś fuchy. Uznałem, że przeproszę się z motocyklem po raz kolejny. Ponadto stwierdziłem, że jeśli chcę w pełni wykorzystać swój potencjał, muszę zacząć żyć mniej burzliwie niż do tej pory. Tak też zrobiłem.

Jak wspomniałem, alkohol niespecjalnie mi smakuje, więc nie odczułem jakiejś wielkiej straty z tego powodu. Zwłaszcza że przepijając kolejne noce, tak naprawdę przepijałem swój talent.

ROZDZIAŁ 7
NIE TAKIEJ
ŚWIĘTEJ PAMIĘCI

Nigdy nie miałem okazji widzieć Taty na torze w jego najlepszych czasach, ale musiał mieć w sobie „to coś”, skoro ścigał się na żużlu przez tyle lat.

Każdy, z kim rozmawiałem na ten temat, mówił, że Tata był solidnym drugoligowym zawodnikiem. Faktycznie musiało tak być, skoro przez dobre 15 lat łapał się do składu. Kiedy zaczynałem swoją przygodę z żużlem, Tata wychodził ze mną na tor i wskazywał najlepsze ścieżki. Widać było, że w młodości zjadł na tym zęby.

Jak już wspomniałem, swoją karierę zaczął w swoim rodzinnym mieście – Scunthorpe. Występował także w barwach takich drużyn, jak: Middlesbrough, Rye House, Boston, Birmingham, Berwick, Edinburgh, Stoke, Milton Keynes, Sheffield i Exeter. Kiedy więc odwiedzaliśmy różne ośrodki żużlowe, wszędzie spotykaliśmy jego dawnych kolegów i rywali z toru albo ludzi, których po prostu znał z widzenia.

Do pierwszej ligi, gdzie co tydzień ścigały się takie tuzy, jak Ole Olsen, Hans Nielsen, Bruce Penhall i Erik Gundersen, nigdy nie udało mu się przebić na stałe. Pojawiał się tam tylko sporadycznie – w sezonie 1986 zaliczył jeden mecz w barwach Halifax, a sześć lat później wystąpił kilka razy jako zawodnik Sheffield.

Żył i oddychał speedwayem, poświęcał mu się bez reszty. Nie zawsze jednak było mu po drodze z działaczami i funkcyjnymi.

W roku 1983 podczas zawodów w Bostonie Tata został wykluczony z biegu, ponieważ sędzia uznał, że przejechał wewnętrzną linię toru obydwoma kołami. Tata nie przyjął tego werdyktu najlepiej. Podbiegł do wieżyczki i, ku zdumieniu wszystkich tam obecnych, zdjął kombinezon. Porządkowi zgarnęli go za to, zamknęli pod kluczem i wezwali policję. Został aresztowany za publiczne obnażanie się.

Kolejny raz wpadł w kłopoty w roku 1991, kiedy kontrola antydopingowa wykazała u niego obecność niedozwolonych substancji, za co został zawieszony na dwa lata. W tamtych czasach żużlowcom często zdarzało się, nazwijmy to, wejść w kontakt z haszem. Wreszcie dziwne zachowania niektórych zawodników zaczęły wzbudzać niepokój żużlowej centrali.

W 1990 roku Amerykanin Shawn Moran zdobył w Coventry brązowy medal Finału Zamorskiego Indywidualnych Mistrzostw Świata. Po zawodach pobrano od niego próbkę materiału do badań. Kilka tygodni później wygrał Finał Interkontynentalny, który zapewnił mu przepustkę do Finału Światowego na Odsal Stadium w Bradford. Wywalczył tam srebro, ustępując tylko Szwedowi Perowi Jonssonowi.

A jednak cztery miesiące po Finale Zamorskim brytyjska centrala żużlowa (Speedway Control Board) opublikowała oświadczenie, w którym poinformowała, że badanie na obecność niedozwolonych substancji dało wynik pozytywny. FIM skazała Morana na 12 miesięcy zawieszenia, choć ostatecznie skrócono je do sześciu.

Tytuł srebrnego medalisty mistrzostw świata został mu, rzecz jasna, odebrany. Co ciekawe, do dziś jest to jedyny sezon w historii, w którym żaden zawodnik nie został mianowany wicemistrzem. Według danych FIM Australiczyk Todd Wiltshire utrzymał wywalczoną na torze trzecią lokatę. Przed nim jest tylko mistrz świata Per Jonsson (który po dramatycznym upadku w Bydgoszczy porusza się na wózku inwalidzkim). Na drugim miejscu nie figuruje nikt!

Kilka tygodni po ogłoszeniu wyroku dla Morana okazało się, że na tym samym przewinieniu wpadł kolejny zawodnik.

To był Tata. Krótko przed werdyktem komisji antydopingowej podpisał kontrakt w Milton Keynes. Zdążył odjechać dla nich zaledwie dwa spotkania, zanim został zawieszony. Brytyjskie organy nie były dla niego tak wyrozumiałe, jak FIM dla Morana. Tata został pierwszym drugoligowcem w historii ukaranym za stosowanie używek, choć nie pierwszym zawodnikiem na Wyspach. Poza nim wpadli też tacy żużlowcy jak Gary Havelock i Mitch Shirra. Jednak im, w przeciwieństwie do Taty, pozwolono wrócić na tor przed upływem pełnego okresu kary.

SCB w tamtych czasach była bardzo surowa – nie bawiono się w upomnienia i grzywny. W trakcie tego samego posiedzenia, na którym rozstrzygano sprawę Taty, wyrok usłyszał też jego dawny kolega z drużyny – Eric Monaghan. Otrzymał zakaz uprawiania sportu na 12 miesięcy za stosowanie zwykłego gripeksu! W jego przypadku działacze okazali się jednak nieco bardziej wyrozumiali i orzekli karę w zawieszeniu na dwa lata, a tym samym umożliwili mu kontynuowanie kariery. Tata przez tę aferę stracił całe dwa sezony. Musiał odbyć pełny wyrok, gdyż nie był w stanie uiścić drakońskiej grzywny w wysokości 600 funtów. Dla porównania zawodnik na poziomie National League zarabiał wówczas około 15 funtów za punkt.

Ja miałem wtedy zaledwie kilka tygodni, więc nie zdawałem sobie sprawy z tego, co się dzieje. Domyślam się, że dla moich rodziców był to ogromny cios. Nie mogąc ścigać się na żużlu, Tata stracił główne źródło dochodu, a co więcej – zabrano mu coś, co kochał.

Na przesłuchanie przez komisję antydopingową nie dotarł. Musiał lecieć do Australii, do dziadka, który przeżył zawał. W jego imieniu przed komisją wystąpił Neil Machin. Starał się przekonać jury, że Tata stał się ofiarą biernego palenia podczas wieczornego wyjścia z kolegami, ale sam trawki nie tyka. Neil zawsze wierzył w Tatę. Często pomagał mu w boksach, zajmując się tankowaniem metanolu i podobnymi rzeczami. Wspierał go też logistycznie w trakcie podróży po kraju. Kiedy kara dobiegła końca, jako pierwszy zaproponował Tacie miejsce w swojej drużynie.

W 1992 roku Neil razem ze swoim wspólnikiem Timem Luckingiem uchronili tor w Sheffield przed zamknięciem. Po 34 latach jazdy w najwyższej klasie rozgrywkowej Tygrysy musiały pogodzić się ze spadkiem do niższej ligi. Zniechęceni słabymi wynikami kibice zaczęli odwracać się od klubu. Topniejąca frekwencja mocno zachwiała jego płynnością finansową i ówczesny właściciel, Cliff Carr, musiał się mierzyć z nieubłaganie rosnącą dziurą w budżecie. W połowie 1992 roku Neil i Tim postanowili przejąć klub, by uratować go przed bankructwem. Tata był jednym z pierwszych zawodników, których przedstawili podczas zimowego okresu transferowego.

Neil tłumaczył tę decyzję tak: „To prawda, Rob miał długi rozbrat z motocyklem. Jednak pozwoliło mu to zrobić krok w tył i spojrzeć na pewne rzeczy inaczej. Choć przez ostatnie dwa lata nie mógł jeździć na żużlu, cały czas był blisko klubu, pomagając nam w parku maszyn. Jesteśmy przekonani, że pokaże, co potrafi. Ma niezwykłą osobowość. Myślę, że szybko zdobędzie zaufanie zarówno kibiców, jak i kolegów z toru”.

Tata chwycił podaną mu rękę i wykorzystał daną szansę. Spędził w Sheffield dwa udane sezony, aż wreszcie w roku 1994 ogłosił zakończenie sportowej kariery. Neil zaś pozostał bliskim przyjacielem naszej rodziny, a przy okazji moim ojcem chrzestnym. Jest jedną z osób, które wywarły największy wpływ na moją karierę.

Pomny nauczki, jaką dostał od życia, Tata zawsze odradzał mi eksperymenty z używkami, choć niektórym jego znajomym trudno było uwierzyć w taką zmianę nastawienia. Owszem, w liceum zdarzało mi się popalać trawkę, ale nic poza tym.

Jeśli już, to sięgałem raczej po alkohol, choć – żeby było zabawniej – nie cierpię jego smaku!

Moje życie było jedną wielką imprezą. Grubą zabawę zacząłem, mając 15 lat. Razem z kolegami ze szkoły popijaliśmy sobie wesoło przed lekcjami, po lekcjach, a nawet na przerwach, kiedy nikt nie widział.

Miałem taki zwyczaj, że kiedy wychodziłem do szkoły, to po drodze skręcałem w krzaki, waliłem piwko i dopiero szedłem na lekcje. Matka jednego z moich kolegów pracowała na nocną zmianę. Wbijaliśmy więc do niego na chatę, włączaliśmy muzykę na full, opróżnialiśmy barek, generalnie domówka na całego.

Byliśmy dzicy. Popieprzeni. Szkoły, oczywiście, nienawidziłem. Nie chciałem tam być. Wolałem sobie surfować. Chodziłem na deskę niemal codziennie, przed lekcjami i po nich. Razem z moim kumplem Ryanem Richfordem, w weekendy wybieraliśmy się surfować na rzece Margaret – dwie godziny jazdy na południe od Perth. W tej okolicy Ocean Indyjski spotyka się z Południowym. Ponadto region słynął z produkcji wina, było to więc popularne miejsce na weekendowe wypady. Wiele razy jeździliśmy tam, żeby sobie popływać i popić.

Kiedy wracałem z Anglii po sezonie żużlowym, odpinałem wrotki. Balowałem praktycznie dzień w dzień, przez trzy miesiące. Na miesiąc przed rozpoczęciem sezonu wracałem do Anglii, dawałem organizmowi nieco odpocząć i wracałem do ścigania.

Przed śmiercią Taty potrafiłem wyjść z kumplami, najebać się jak szmata, a potem bez problemu ogarniać rzeczywistość. Kiedy Taty zabrakło, trochę się pozmieniało. Po alkoholu włączał mi się agresor. W końcu dostałem nauczkę i od tamtej pory stronię od picia, bo wiem, że po paru głębszych zaczyna mi odbijać.

ROZDZIAŁ 8
ZAMIESZANIE
Z TUNERAMI

Michael Lee to ten typ człowieka, który wszędzie był, wszystko widział i na wszystkim się znał.

Kiedy w 2007 roku podpisywałem mój pierwszy kontrakt w Premier League z Rye House, nigdy przedtem nie słyszałem o tym gościu. No dobra, tak naprawdę mało kogo wtedy jeszcze znałem. Któregoś razu na Grand Prix przedstawiono mi jakiegoś Jankesa i zapytano, czy wiem, kto to jest. Nie miałem zielonego pojęcia.

Okazało się, że był to nie kto inny jak Bruce Penhall, dwukrotny mistrz świata z 1981 (Wembley) i 1982 (Los Angeles). Zakończenie sportowej kariery ogłosił w szczycie formy, stojąc na podium z pucharem w garści. Po rozstaniu z żużlem dostał rolę w kultowym amerykańskim serialu ChiPS, przedstawiającym losy kalifornijskiej drogówki. Umowę z producentem podpisał jeszcze przed Finałem Światowym. Zdjęcia zaplanowano w taki sposób, by Penhall mógł spokojnie wystąpić w tym ostatnim, pożegnalnym turnieju. Był gwiazdą dla każdego, kto oglądał żużel albo przynajmniej amerykańską telewizję. Tymczasem ja nie miałem bladego pojęcia, co to za człowiek!

Nigdy nie interesowałem się zbytnio historią żużla. Jedyni żużlowcy, których znałem na początku mojej kariery, to ci, których widziałem w Australii, oraz dawni koledzy Taty, którzy również przeprowadzili się do Perth.

Kiedy Tata występował dla Rye House w roku 1985, sternikiem klubu był Len Silver. Gdy ponad 20 lat później do tej samej drużyny trafiłem ja, Len niezmiennie prowadził klub. Silniki dla prawie całej ekipy przygotowywał tam Michael Lee. Szybko zorientowałem się, że jest to ktoś więcej niż kolejny były zawodnik, który po zakończeniu kariery zajął się serwisowaniem sprzętu, aby przynajmniej w ten sposób pozostać przy tym sporcie i zarabiać na życie.

Jego osiągnięcia sportowe robiły wrażenie: indywidualny mistrz Wielkiej Brytanii do lat 21; indywidualny mistrz Wielkiej Brytanii seniorów; wreszcie – mistrz świata z 1980 roku. A wszystko to, nim ukończył 22 lata! Kto by nie chciał takiego człowieka w swoim teamie? Pomyślałem, że mógłbym się od niego wiele nauczyć. Tata był podobnego zdania.

Obecnie jednak nasze stosunki są naprawdę kiepskie. Gdybym zobaczył go w parku maszyn, nie podałbym mu ręki. Moja mama nie odzywa się do niego od dziewięciu lat. Myślę, że po tym, co zrobił nam w 2010 roku, nie zrobi tego już nigdy.

Michael miał dość, nazwijmy to, burzliwą karierę. W 2010 roku wydał autobiografię (Back from the Brink), w której otwarcie opowiedział o prześladujących go demonach, zwłaszcza narkotykowych.

Od samego początku swojej kariery był postrzegany jako wielka nadzieja angielskiego żużla. Zawodowy debiut zaliczył w wieku 16 lat, o rok później niż ja, gdyż takie były wówczas przepisy. Już po pierwszych treningach na torze w Suffolk wszyscy widzieli, że mają do czynienia z wybitnym talentem, który może zajść bardzo daleko.

Swój pierwszy oficjalny mecz w karierze odjechał w barwach drugoligowej drużyny z Bostonu. Debiutancki sezon zakończył w czołówce listy klasyfikacyjnej, zdobywając blisko 400 punktów, co dawało mu średnią na poziomie ponad dziewięciu oczek na mecz. Jak na 16-latka – fenomenalny wynik. Co więcej, w sezonie 1975 trafił do najwyższej ligi jako zawodnik King’s Lynn. W 27 występach zdobył 182 punkty, co również było rewelacyjnym osiągnięciem, biorąc pod uwagę, że był to jego pierwszy rok na tym poziomie. Kiedy dostał powołanie na swoje pierwsze spotkanie, liczył co najwyżej na to, że w którejś przerwie organizatorzy wypuszczą go na bieg pokazowy. Tymczasem trafił prosto do składu meczowego i – jak się okazało – tego wieczoru wyprzedził na dystansie kapitana reprezentacji Anglii, Raya Wilsona!

W następnym roku uplasował się w gronie 20 najlepszych zawodników w kraju, dzięki czemu zwrócił na siebie uwagę Weslake Engineering, firmy dostarczającej sprzęt dla największych gwiazd sportu żużlowego. Dołączając do ich stajni, Lee został najmłodszym zawodnikiem, jaki kiedykolwiek korzystał z ich usług! Powiedzieć, że był „wschodzącą gwiazdą”, to jak nic nie powiedzieć – bardziej pasowałoby tu określenie „meteoryt”. Udział w Finale Światowym po raz pierwszy zagwarantował sobie w wieku 19 lat, natomiast niecałe trzy lata później, w roku 1980, został mistrzem świata. Miał wówczas niespełna 22 lata, co czyniło go drugim najmłodszym czempionem w historii angielskiego speedwaya.

Michael miał potencjał, by zostać pierwszym żużlowym milionerem jeszcze przed 25. rokiem życia. Niestety, zaczęły go kusić narkotyki – szczególnie marihuana. O tym, jak uciekał przed policją autostradą M1, pędząc ponad 200 km na godzinę, rozpisywały się największe angielskie gazety. Pościg zakończył się zatrzymaniem uciekiniera i przeszukaniem jego porsche. W schowku na rękawiczki znaleziono lufkę i niewielką ilość haszyszu.

Lee nieustannie wzbudzał jakieś kontrowersje. Swego czasu został wykluczony za utrudnianie startu. Choć sędzia nie przerwał biegu, Michael wrócił do parku maszyn, jadąc po torze pod prąd. Za stworzenie niebezpieczeństwa dla życia innych zawodników dostał pięcioletni zakaz uprawiania żużla – mimo że trzech pozostałych zawodników oraz promotor drużyny przeciwnej zeznało, że żadnego zagrożenia nie było. W postępowaniu apelacyjnym został uniewinniony, ale kara zawieszenia pozostała, choć skrócono ją do 12 miesięcy. Do ścigania wrócił na początku sezonu 1985. W połowie następnego zakończył karierę.

W roku 2007, na początku naszej współpracy, toczyło się przeciwko niemu postępowanie sądowe. Przyznał się do uprawiania w swoim domu w Suffolk konopii indyjskich o wartości 3 tysięcy funtów. Jego obrońcy udało się przekonać sąd, że uprawiane przez Michaela rośliny przeznaczone były na użytek własny. Lee uniknął odsiadki, ale otrzymał 14-miesięczny dozór kuratora, który miał pomóc mu pokonać uzależnienie od substancji psychoaktywnych.

Znałem barwną przeszłość Michaela, kiedy spotkałem go po raz pierwszy. Może nie w szczegółach, ale nie mogę powiedzieć, że nie wiedziałem, z kim mam do czynienia. Uznałem jednak, że co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr, i to nie moja sprawa.

Odkąd trafiłem do Anglii, moimi silnikami zajmował się Glyn Taylor. Pochodził z rodziny o bogatych żużlowych tradycjach, a to za sprawą jego ojca, Edwina Taylora, znanego jako Chum. Chum, który także pochodził z Perth, był jednym z czołowych australijskich żużlowców przełomu lat 50. i 60. Kilkukrotnie zdobywał mistrzostwo Australii Zachodniej – a w roku 1966 wywalczył nawet tytuł mistrza całej Australii, choć znajdował się wtedy u progu sportowej emerytury. Na Wyspy wyjechał krótko po dwudziestce. Trafił do szkockiej drużyny Ashfield Giants, a następnie do walijskiego Cardiff Dragons. W kolejnych latach był także zawodnikiem Bristolu, Swindon, Southampton, Oksfordu, Poole i Cradley Heath.

Chum doskonale znał się na silnikach i tę smykałkę odziedziczył jego syn. Glyn urodził się w Cardiff, gdy jego ojciec startował w tamtejszym zespole, i szybko poszedł w ślady taty. W wieku 17 lat zaczął kręcić kółka na torze w Claremont. Podpisał kontrakt z agencją o nazwie Allied Presentations, która posiadała i prowadziła kilka klubów żużlowych. W każdym klubie instalowała swojego prezesa, który miał czuwać nad jego funkcjonowaniem.

Debiut na brytyjskich torach Glyn zaliczył w roku 1973 w barwach Peterborough, ale potem przeniósł się do Crewe, prawdopodobnie za sprawą ludzi z Allied Presentations. Mieli nadzieję, że jego doświadczenie z liczącego 586 metrów długości toru w Claremont okaże się w Crewe bezcenne. Tamtejszy owal miał wprawdzie „tylko” 403 metry, jednak nadal był najdłuższy na Wyspach. Gdy cztery lata wcześniej oddawano go do użytku, był jeszcze dłuższy – 429 m. Rekordzista obiektu, Barry Meeks, został nawet wpisany do Księgi rekordów Guinnessa jako najszybszy żużlowiec w Wielkiej Brytanii! Glyn aż tak szybki nie był, nie zaliczał się raczej do czołówki. Był jednak solidnym zawodnikiem i przeważnie udawało mu się znaleźć jakiś klub. Miał ich w sumie dziewięć.

Tata poznał Glyna, kiedy po raz pierwszy pojechał do Australii na zimę. Później spotkali się nawet w jednej drużynie. Było to w Sheffield, gdy Tata powracał z dwuletniego zawieszenia. Po zakończeniu kariery żużlowej Glyn zajął się tuningiem silników. Nic więc dziwnego, że Tata zdecydował się powierzyć mu moje maszyny, kiedy po raz pierwszy przyjechaliśmy z Australii. W pierwszym sezonie kariery jeździłem tylko na jego silnikach. Jednak gdy w 2007 roku dołączyłem do Rye House, gdzie poznałem Michaela Lee, uznałem, że warto zmienić tunera. Michael był pod ręką i miał większe doświadczenie. Przygotowywał silniki dla większości drużyny. Przez kilka pierwszych lat nasza współpraca układała się dobrze. Myślałem, że się znamy i możemy sobie ufać.

Gdy Tata znajdował się na łożu śmierci, Michael powiedział mu, że będzie się mną opiekował. Tata zawsze powtarzał, żebym dbał o swoich mechaników, a wtedy oni będą dbać o mnie. Są przecież kluczem do działania każdego teamu. W którymś momencie jednak zdałem sobie sprawę, że płaciłem Michaelowi chyba z 10 tysięcy funtów miesięcznie, bo przy jego silnikach ciągle było coś do roboty. Bez przerwy próbowałem, testowałem, trenowałem, dopasowywałem, starając się uzyskać optymalną prędkość.

Żeby nie było – ja nie mam nic przeciwko temu, żeby wyłożyć na stół odpowiednią kasę za dobre silniki, tak jak każdy inny topowy zawodnik. Ale oprócz tego pokrywałem również wszystkie wydatki Michaela. Kiedy w roku 2010 dostałem miejsce w cyklu Grand Prix, tylko w pierwszej połowie sezonu włożyłem w silniki prawie 30 tysięcy funtów!

W pewnym momencie miałem w garażu 15 różnych „jawek” – dla porównania: obecnie wystarczy mi sześć silników. Michael radził mi: „Potrzebujesz innego silnika na ten tor, innego na tamten, innego na twardy, innego na przyczepny”. Ufałem jego doświadczeniu.

Wszystko, co zarobiłem w tamtym sezonie dzięki jeździe na Wyspach i we Włókniarzu Częstochowa, szło na kolejne silniki. Zmieniałem je jak rękawiczki, a za każdy przychodziła nowa faktura.

Na tydzień przed Grand Prix Wielkiej Brytanii w Cardiff powiedziałem Michaelowi: „Twoje silniki są okej, ale czuję, że stanąłem w miejscu. Do Ipswich wezmę jeden silnik od ciebie i jeden od Johnsy’ego”. Johnsy to Peter Johns, również były zawodnik. Miał bardzo dobrą reputację, jeśli chodzi o przygotowywanie silników. Ciekawiło mnie, jak spisałbym się na jego maszynie. Byłem jedynym zawodnikiem z całej stawki Grand Prix, który jeździł na silnikach Michaela. Miałem wrażenie, że to przez to odstaję od reszty, ale odkąd powiedziałem mu, że chcę spróbować czegoś nowego, poczułem, że jego podejście do mnie się zmieniło.

Korzystanie z usług kilku tunerów jest i było normalną praktyką wśród zawodników: Chris Holder, na przykład, korzystał wówczas równolegle z silników Petera Johnsa i Jana Anderssona. Na rynku było wielu tunerów potrafiących wyciągnąć z silnika odpowiednią prędkość i przyczepność. Poza Johnsym do światowej czołówki tego fachu należeli między innymi Ashley Holloway, Brian Karger i Flemming Graversen.

Być może Michael robił kiedyś komuś silniki na GP, ale w 2010 roku z całą pewnością byłem jedynym zawodnikiem w stawce, który korzystał z jego usług. Wydawałem na niego tysiące funtów. Pewnie dlatego nie spodobał mu się mój pomysł wypróbowania nowego sprzętu.

Zabrałem do Johnsa trzy najlepsze silniki od Michaela i powiedziałem, żeby przygotował mi je na Ipswich. Nie ma w tym nic niestosownego: silniki należą przecież do zawodnika, więc to moja sprawa, co z nimi robię. Wziąłem 50-litrowe pudła i zapakowałem w nie cały swój sprzęt, wszystkie koła zamachowe oraz wałki rozrządu. Dla niezorientowanych – w silniku czterosuwowym zawory sterowane są przez rozrząd. Różni tunerzy stosują różne wałki rozrządu dla uzyskania określonej charakterystyki silnika. Te pudła stoją w moim garażu do dziś, bo kiedy Johns zobaczył cały ten majdan, powiedział tylko:

– Chłopie, toż ja ci zrobię jeden silnik na wszystkie tory!

Do tej pory woziłem ze sobą masę sprzętu na różne warunki, więc kiedy to usłyszałem, powiedziałem:

– Zajebiście, zrób mi taki!

I zrobił.

W tamtym czasie jednym z moich mechaników był Jonathan Birks, brat Ashleya Birksa, byłego motocrossowca, który przerzucił się na żużel i dołączył do Scunthorpe Scorpions. „Jonno, jak nazywaliśmy Jonathana, był kumplem Michaela. Od czasu Grand Prix w Cardiff, czyli tygodnia, który pod wieloma względami był dla mnie kluczowy, wszystko zaczęło się pieprzyć. Wyczułem, że podczas meczu w Ipswich Jonno” zachowuje się wobec mnie inaczej niż zwykle.

Wypróbowaliśmy wtedy silnik Petera Johnsa. To była moja pierwsza przymiarka do jego sprzętu. Zdobyłem wtedy siedem punktów. Następnego dnia wyruszyliśmy do Cardiff. Michael był jakiś skwaszony. Zapytał mnie:

– Na jakim silniku pojedziesz?

– Na twoim – odpowiedziałem.

Potem podszedł do mnie w parku maszyn i jeszcze raz zapytał:

– Na jakim silniku jedziesz?

– Na twoim – powtórzyłem.

Michael nic nie odpowiedział, po prostu sobie poszedł. Nie było jednak czasu, żeby się nad tym zastanawiać. Później okazało się, że całe zawody przesiedział w swoim aucie. Po turnieju, kiedy ustawiliśmy motocykle koło mojego busa, Michael wysiadł, podszedł do mnie i oznajmił, że odchodzi. Tu i teraz. Beż żadnych wyjaśnień. Razem z nim zabrał się „Jonno. Zostałem sam z motocyklami czekającymi na załadowanie. „Pies wam mordę lizał” – pomyślałem i schowałem motocykle do busa o własnych siłach, robiąc przy tym dziurę w bocznych drzwiach.

Tak więc Michaela ani Jonno już nie było. Co więcej, kilka tygodni wcześniej współpracę ze mną zakończył także drugi z mechaników, Lewis Carr, który stwierdził, że nie chce się w to dłużej angażować.

I tak siedziałem przy busie tylko z mamą, która przyjechała ze mną do Cardiff. Michael się obraził, Jonno odszedł za nim, Lewis się wykręcił, chociaż z innych powodów. Powiedziałem:

– A chuj z tym wszystkim. Chodźmy się napić, mamo.

Na St Mary’s Street w Cardiff, niecałe sto metrów od Millenium Stadium, mieści się pub The Walkabout, prowadzony w klimacie stylizowanym na australijski. Żużlowcy często i chętnie zaglądają tam przed zawodami i po nich. Zwłaszcza przy okazji Grand Prix Wielkiej Brytanii, gdyż w piątek wieczór przy moście Severn w Somerset organizowane jest zazwyczaj wielkie spotkanie.

Jeśli chcesz dorwać jakiegoś zawodnika i zdobyć autograf, najlepiej próbować właśnie w The Walkabout. Trzeba jednak wcześnie zająć sobie miejsce, bo zawsze przychodzą tam tłumy. Zawodnicy wpadają tam przed zawodami i po nich. Powiedzieć, że jest tam wesoło, to jak nic nie powiedzieć. Drinki leją się gęsto do trzeciej nad ranem, a lałyby się dłużej, ale po prostu bar się zamyka. Nie wiem, o której wyszliśmy z mamą z lokalu tamtej niedzieli, ale byliśmy kompletnie zniszczeni.

Jednak nawet kac nie powodował u mnie takiego bólu głowy, jak bałagan, w którym się znalazłem. Sezon zaczynałem z dwoma sprawdzonymi mechanikami i zaufanym tunerem. Grand Prix Wielkiej Brytanii skończyłem na 12. miejscu, z sześcioma punktami, za to bez mechaników i bez tunera. Wydawało mi się, że gorzej już być nie może.

W niedzielę, kiedy byłem w drodze powrotnej do Scunthorpe, zadzwonił do mnie Guy Nicholls z Trucks ‘R’ Us, który dostarczył mi busa. Nie był zadowolony z dotychczasowego obrotu spraw. Kontrakt zawarty na pierwszą połowę sezonu wygasał, a Nicholls nie był zainteresowany jego przedłużeniem. Powiedział, że mam zwrócić pojazd do jego siedziby w Ipswich.

Byłem strasznie sfrustrowany. Pamiętam, że zadzwonił do mnie człowiek Nichollsa i zapytał, czy mają odebrać od nas tego busa. Powiedziałem mu, że będzie zaparkowany przed domem mojej matki. Kluczyki zostawiłem im w przednim kole. Kiedy następnego dnia rano wyszedłem przed dom, wozu już nie było…

Michael bez wątpienia robił dla mnie najlepsze silniki, jakie umiał, ale ja chciałem czegoś lepszego. To, czym dysponowałem, było dobre na Premier League. Nie na Elite League, a już na pewno nie na Grand Prix. Chciałem wyjeżdżać na tor i tłuc wielkich mistrzów. Grega Hancocka, Jasona Crumpa, Tomasza Golloba czy Nickiego Pedersena. Ale oni, oprócz niesamowitych umiejętności, mieli najlepszy sprzęt i najlepszych ludzi. Chciałem – ba, musiałem – wreszcie mieć zaplecze, które pozwoli mi rywalizować z nimi na równych warunkach.

Mike był dla mnie olbrzymim wsparciem, kiedy ścigałem się na poziomie Premier League, póki jeszcze żył mój Tata. Jednak po jego śmierci coś przestało trybić. W Częstochowie przez krótki okres jeździłem na silnikach Marcela Gerharda, byłego mistrza świata na długim torze z 1992 roku. Z silników Szwajcara korzystał również Greg Hancock, z którym jeździłem wtedy w parze. Gdy tylko wyjeżdżaliśmy razem na tor, to było 5:1. Zwyczajnie roznosiliśmy przeciwników. Z tym że wcale nie byłem jeszcze zawodnikiem na miarę Hancocka. Po prostu rakiety od Gerharda same niosły mnie do mety.

Na co dzień jeździłem na silnikach Jawy, z którą Michael miał podpisaną umowę sponsorską. To marka o długiej i bogatej historii, założona przez Czecha Františka Janečka. Janeček był urodzonym geniuszem. Ukończył studia inżynierskie w Berlinie. Po nich oddał się pracy w zawodzie, w trakcie której wynalazł i opatentował ponad 60 różnych rozwiązań i urządzeń. Wreszcie dobił targu z niemieckim producentem Winklhofer & Jaenicke, od którego odkupił prawa do marki Wanderer wraz z linią technologiczną i projektami nowego motocykla o pojemności 500cc. Powstała firma otrzymała nazwę „JAWA” od pierwszych liter słów Janiček i Wanderer. Pierwszy motocykl wyprodukowany przez Jawę zjechał z taśmy w roku 1929 i przypominał nieco maszyny, które ścigały się w serii Isle of Man TT w latach 30. XX wieku.

Janeček zmarł w roku 1941. Za komuny jego przedsiębiorstwo zostało znacjonalizowane. W 1962 roku doszło do fuzji z inną czechosłowacką firmą, ESO, która również produkowała motocykle żużlowe. Ich sprzęt rozprowadzany był głównie w krajach dawnego bloku socjalistycznego, zwłaszcza w ZSRR, Polsce i oczywiście w Czechosłowacji. „Jawki” cieszyły się w tych krajach bardzo dobrą opinią. W związku z tym kierownictwo postanowiło spróbować ekspansji na rynki zachodnie i kiedy w 1964 roku Barry Briggs zdobył swoje trzecie mistrzostwo świata, przedstawiciele Jawy zaczęli usilnie namawiać go do wypróbowania ich sprzętu, aby w ten sposób zyskać punkt zaczepienia.

Silniki Jawy potrafiły być kapryśne i nie zawsze dowoziły Briggsa do mety – ale jeśli sprzęt wytrzymywał cztery kółka, „Briggo zwykł kończyć bieg na pierwszym miejscu. Nowozelandczyk był tak zachwycony nowym producentem, że zaczął myśleć o zabezpieczeniu się na przyszłość. Kiedy więc zaproponowano mu dostawę „jawek” (wtedy jeszcze występujących pod marką ESO) na mistrzostwa świata, odpowiedział, że owszem, skorzysta z nich, ale tylko wtedy, gdy zostanie wyłącznym autoryzowanym dealerem sprzętu Jawy na rynek brytyjski.

Czesi przystali na te warunki – i mimo że w tamtym sezonie Briggs nie wszedł nawet na podium, to w 1966 odzyskał tytuł mistrzowski i tym samym stał się pierwszym zawodnikiem w historii, który został mistrzem świata na czechosłowackim motocyklu.

Marka ESO została przemianowana na JAWA, a ich motocykle stały się hitem światowego żużla. Wkrótce sięgnęli po nie wszyscy najwięksi mistrzowie, w tym Ivan Mauger i Ole Olsen, którzy w ciągu następnej dekady zdominowali światowy czempionat, dzieląc między siebie mistrzowski tytuł dziewięć razy. Hegemonię Maugera i Olsena w latach 70. zdołali przerwać tylko Jerzy Szczakiel, Anders Michanek i Peter Collins. Z wymienionej trójki jedynie Brytyjczyk nie korzystał z silników Jawy.

Ale nic na świecie nie trwa wiecznie i dominacja Jawy także musiała się kiedyś skończyć. W sezonie 2010 spośród 15 stałych uczestników Grand Prix tylko ja i Kenneth Bjerre polegaliśmy głównie na jawach. Fredrik Lindgren, mój ówczesny kolega z Wolverhampton, także miał w swoim boksie czeski silnik, ale stosował go zamiennie z włoskim GM. Skoro większość używała innego sprzętu, to musiał być ku temu jakiś powód. Nie twierdzę, że na jawach nie dało wygrywać, jednak ulegały jednostce włoskiej, skonstruowanej przez byłego żużlowca Giuseppe Marzotto.

Pierwszym topowym zawodnikiem, który postawił na silniki GM w Finale Światowym, był Egon Müller. Nieznana wtedy jednostka, stuningowana specjalnie na jego potrzeby, wyniosła go na najwyższy stopień podium w 1983 roku. Sukces Müllera stał się początkiem nowej ery. Po silniki GM zaczęli sięgać następni zawodnicy, w tym Duńczyk Erik Gundersen, który w kolejnym roku zdetronizował Müllera. Jawa stopniowo zaczęła odchodzić w zapomnienie. Mnie również przestała już wystarczać.

W 2009 byłem podstawowym zawodnikiem Wolverhampton, Włókniarza i Vargarny. Fury Michaela nie były dostatecznie szybkie ani w Polsce, ani w Szwecji, ani w Grand Prix. W czasach, gdy jeszcze czuwał nade mną mój Tata, byłem w zasadzie jedynym zawodowym żużlowcem, który nadal jeździł na jawach. Przewagę nad innymi dawało mi jednak to, że zawsze byłem najszybszy na starcie.

Podczas jednego ze spotkań w Ekstralidze udało mi się ograć pod taśmą samego Tomasza Golloba i paru innych wielkich zawodników. Pamiętam, że po biegu Gollob zachował się z klasą. Mimo że przegrał, podszedł do mnie i pogratulował. To było coś. Gollob był przecież żywą legendą. Każdy marzył, żeby choć raz przywieźć go za plecami, a mnie się to wtedy udało – i to na silniku i sprzęgle od Jawy. Któryś z mechaników podszedł do nas wtedy i zapytał:

– To sprzęgło Jawy? To one są takie dobre?

Ojciec powiedział tylko:

– Nie widziałeś, jak poszedł ze startu?

Po rozstaniu w Cardiff Michael zadzwonił do mojej mamy i powiedział jej, że nie przykładałem się w stu procentach, że olewałem treningi, że nie robiłem tego i tamtego. Mama się wściekła i przypomniała mu, że przecież straciłem w tym roku ojca. Od tej chwili dyskusja wymknęła się spod kontroli, aż wreszcie Michael odpalił bombę:

– Minęło sześć miesięcy, ile on zamierza rozpamiętywać tego ojca?

Jak bardzo trzeba być pozbawionym rozumu i godności, by w taki sposób powiedzieć o czyimś mężu lub rodzicu? Mama trzasnęła słuchawką. Od tamtej pory się do niego nie odzywa. Jakiś czas później opowiedziała mi o całej tej rozmowie i o tym, jak Michael próbował obarczyć mnie winą za wszystko.

Mama prawie nigdy nie używa słowa „nienawiść”, ale kiedy tylko pojawia się nazwisko Michaela Lee, widać po niej, że nienawidzi go za to, co powiedział i jak mnie potraktował.

Mimo wszystko wydawało mi się, że to coś więcej niż zwykła zazdrość… Sądziłem, że chodziło o obietnicę, którą złożył mojemu Tacie na łożu śmierci. Miał się mną opiekować. Być może bolało go, że nie mógł jej dotrzymać.

Środowisko żużlowe jest bardzo małe. Na całym świecie działa kilkuset zawodników i może kilkudziesięciu tunerów. To absolutnie pewne, że prędzej czy później dwie osoby wpadną na siebie przy jakiejś okazji.

Tak więc któregoś dnia zobaczyłem Michaela na stadionie w Mildenhall. Kiwnąłem mu głową na powitanie. Nawet jeśli kogoś nie cierpię, nie umiem odwrócić głowy i udawać, że nie znam człowieka. Ba, gdyby do mnie podszedł, pewnie zamieniłbym z nim kilka słów. Ale nie podszedł. Kompletnie mnie zignorował.

Trzy lata po naszym rozstaniu Michael znowu stanął przed sądem. Został skazany na grzywnę 600 funtów za posiadanie marihuany i amfetaminy. Żużlowa centrala zawiesiła jego licencję na prowadzenie klubu z Mildenhall i przez jakiś czas ciążył na nim zakaz wstępu do parków maszyn na wszystkich stadionach żużlowych w kraju.

ROZDZIAŁ 9
MISTRZ ŚWIATA

163 dni, 1700 kilometrów. Tyle dzieliło od siebie dwa wydarzenia roku 2013, które zmieniły moje życie.

W sobotę, 5 października, przekroczyłem linię mety w piątym biegu finałowej rundy Grand Prix w Toruniu, przypieczętowując zdobycie tytułu mistrza świata.

W czwartek, 23 kwietnia, byłem w restauracji Nando’s w Nottingham na mojej pierwszej randce z Faye Cupitt. Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że ta cudowna dziewczyna po drugiej stronie stolika, która następnego dnia skończyła 18 lat, zostanie moją żoną.

Wyczaiłem Faye na Instagramie tydzień wcześniej. Od razu niesamowicie mi się spodobała. Napisałem do niej, gadka szmatka przez kilka dni, aż wreszcie umówiliśmy się na randkę.

W Perth mieliśmy z Neilem Machinem taki zwyczaj, że kiedy na ulicy albo na plaży mijaliśmy jakąś fajną laskę, Neil pytał mnie:

– Ej Tai, ile byś dał w skali od zera do dziesięciu?

Na to ja, że sześć–siedem. Góra osiem, jeżeli naprawdę było na co popatrzeć.

Faye ma u mnie absolutnie dziesięć punktów!

Sportowo w sezon 2013 wchodziłem z dziką kartą cyklu Grand Prix. Według bukmacherów: jako outsider bez większych szans na zwycięstwo. Życiowo – kawaler, zadowolony z przywilejów takiego stanu rzeczy.

Ale odkąd „złapałem” Faye na Instagramie, skrupulatnie zapisywałem sobie przebieg wszystkich naszych wspólnie spędzonych dni. Powstała z tego swego rodzaju kronika naszego związku, która przypomina nam, jak rozwijała się ta znajomość, podczas gdy ja goniłem za medalem. Jak Faye po raz pierwszy widziała mnie w akcji na Grand Prix w Cardiff. Nasze pierwsze wspólne wakacje. Jej obecność, gdy odbierałem złoty medal, i wspólne świętowanie w Las Vegas na przyjęciu Monster Energy.

Dzięki temu dzienniczkowi mogę wrócić do 2013 roku i ponownie przeżyć tę emocjonalną podróż, której zwieńczeniem był mój pierwszy tytuł mistrza świata – zarazem pierwszy dla Wielkiej Brytanii od czasów Marka Lorama i sezonu 2000.

Loramowi udało się zdobyć tytuł, choć nie wygrał żadnej z sześciu rund. Tym samym udowodnił, że w Grand Prix równa forma ma większe znaczenie od efektownych zwycięstw.

Mnie też udało się wygrać tylko jedną rundę – Grand Prix Czech na praskiej Markécie. O wiele bardziej liczyło się jednak to, że regularnie kwalifikowałem się do półfinałów. To bowiem oznaczało, że utrzymywałem się w czołowej ósemce. Dotarłem do półfinału aż w dziesięciu z dwunastu rund. Nie udało mi się to jedynie w Cardiff, gdzie zawody zakończyłem w szpitalu ze złamanym obojczykiem, oraz w przedostatnim turnieju sezonu – Grand Prix Skandynawii w Sztokholmie. W wyniku kolizji z Tomaszem Gollobem odnowiła mi się kontuzja, której nabawiłem się w Walii. Mimo to zacisnąłem zęby i kontynuowałem jazdę. Udało mi się uzbierać jeszcze siedem cennych punktów. Niestety, ból zmusił mnie do rezygnacji z udziału w moim ostatnim biegu.

W ciągu siedmiu lat trzy razy zdobyłem tytuł mistrza świata, a ponadto dwukrotnie kończyłem cykl na niższych stopniach podium: drugim w 2016, trzecim w 2017 roku. Jak dotąd medal przeszedł mi koło nosa tylko w sezonie 2014. Uplasowałem się wtedy tuż poza podium, ponieważ przegrałem z Nickim Pedersenem bieg dodatkowy o trzecie miejsce. W klasyfikacji generalnej mieliśmy bowiem równą liczbę punktów. I to mimo że przez kontuzję dłoni musiałem odpuścić Grand Prix Polski w Gorzowie! Jeśli tylko byłbym zdrowy i zdobyłbym wtedy choć jedno oczko, skończyłbym sezon z brązowym medalem.

Gdyby zapytać ludzi, ile rund Grand Prix wygrałem pomiędzy tym fatalnym rokiem 2010 a początkiem sezonu 2019, założę się, że większość by nie zgadła.

Odpowiedź brzmi – jedenaście. Niezbyt wiele jak na 82 zaliczone rundy.

Pierwsze zwycięstwo przyszło w moim 15. turnieju, jeśli nie liczyć kilku zawodów, w których występowałem jako rezerwa. W tym momencie byłem już znacznie bardziej doświadczony i pewny siebie niż w roku 2010. Słowem, byłem już gotowy na Grand Prix. Kiedy ponownie dostałem propozycję dzikiej karty, nie zastanawiałem się długo.

Od pierwszej, nieudanej przygody z GP minęły dwa lata. W międzyczasie zdążyłem zdobyć drugie w karierze mistrzostwo Wielkiej Brytanii do lat 21 w roku 2011. Również sezon 2012 był w moim wykonaniu solidny. Przed podjęciem ostatecznej decyzji skonsultowałem się z Peterem Johnsem oraz menedżerem mojej drużyny, Pete’em Adamsem. Wszyscy mówili mi, że warto spróbować.

Tym razem miałem pewność, że jestem na to gotowy. Oczywiście, wracałem do Grand Prix po dłuższej przerwie i musiałem nauczyć się wielu rzeczy od nowa, ale podchodziłem do tego w ten sposób, że oto dano mi drugą szansę, której nie mogę zmarnować. Nie chciałem być jednym z tych zawodników, którzy rok w rok czekają na dziką kartę, więc zacząłem od przygotowania i uporządkowania wszystkiego przed nowym sezonem.

Przede wszystkim – dojrzałem. W każdym aspekcie. Przestałem balować, wziąłem się do treningów, zacząłem zwracać uwagę na właściwe odżywianie. To zaprocentowało. Gdy w maju 2013 roku wchodziłem na pokład samolotu lecącego do Pragi, która kiedyś kojarzyła mi się co najwyżej z dobrym miejscem na wieczór kawalerski, rozmyślałem tylko o tym, jak poprawić czwarte miejsce w klasyfikacji generalnej.

Byłem w znakomitym humorze. Tydzień wcześniej zdobyłem mistrzostwo Wielkiej Brytanii na torze w Wolverhampton, a z Faye układało nam się bardzo dobrze. Każdą chwilę wolnego czasu spędzałem w towarzystwie jej i jej rodziny. Poznałem jej braci, Layne’a i Mylesa, z którymi natychmiast się zakumplowałem.

Rzadko czuję napięcie przed zawodami, a odkąd Faye jest przy mnie – prawie nigdy. Jej sposób bycia mnie wycisza. Zawsze znajdzie sposób, żeby poprawić mi humor, kiedy jestem w kiepskim nastroju, chociaż tak czy siak przeważnie mam luz. Może to zasługa dorastania w Australii, gdzie cały czas poza jazdą na żużlu spędzałem na surfowaniu. Kiedy dajesz się ponieść fali, wznosisz się i opadasz, przestajesz myśleć o całym świecie. Liczy się tylko tu i teraz. Właśnie z takim nastawieniem wyjeżdżam na tor.

Jestem przekonany, że umiejętność zachowania chłodnej głowy bez względu na okoliczności pomogła mi dojść tu, gdzie teraz jestem. Szczególnie w roku 2013, kiedy to w drodze po złoty medal spadły mi pod nogi chyba wszystkie możliwe kłody.

Można powiedzieć, że prowadziłem wtedy kampanię na dwóch frontach: o podbój Grand Prix oraz serca Faye. A oto 12 najważniejszych bitew:

RUNDA 1: GP Nowej Zelandii, Western Springs Stadium, Auckland, 23 marca

Przystępując do mojego drugiego w karierze sezonu Grand Prix, byłem pewien, że tym razem idę tam, aby walczyć z resztą stawki jak równy z równym. Jednak opinia publiczna jakoś nie podzielała mojego entuzjazmu. Jeden z bukmacherów podobno ustalił kurs na moje zwycięstwo na poziomie 500:1. Tak mi powiedziano, bo ja nawet nie sprawdzam takich rzeczy, hazard mnie nie bawi. A może trzeba było wtedy coś postawić?

Pierwsza runda ułożyła się całkiem fajnie. Zresztą ja zawsze bardzo lubię inaugurację, dobrze znowu poczuć ten klimat po przerwie. Nie mam wtedy większego parcia na wynik, bo jakoś tak to się układa, że pierwszy zwycięzca rzadko liczy się na koniec w wyścigu o mistrzostwo. Sezon jest długi i wyczerpujący. Ci, którzy brylują na wiosnę, przeważnie mają duże problemy z utrzymaniem formy na jesieni.

Turniej w Auckland ukończyłem na siódmym miejscu. Był to mój najlepszy wynik w karierze, choć zakończony gorzkim akcentem, bo w półfinale przyjechałem ostatni. Przede wszystkim chodziło mi jednak o to, by pokazać, że nie zamierzam robić za zapchajdziurę. I osiągnąłem ten cel.

Fajnie, że organizatorzy zdecydowali się zrobić coś świeżego i wyjść z cyklem poza Europę. Ukoronowaniem tego wyjazdu był dla mnie skok ze spadochronem z wysokości 6 tysięcy metrów, który dał mi olbrzymi zastrzyk adrenaliny.

RUNDA 2: GP Europy, Stadion Miejski w Bydgoszczy,
23 kwietnia

Miałem tam jeden bardzo dobry bieg, który do dziś wisi na YouTubie. Oglądałem go setki razy. W biegu piętnastym jechałem przeciwko dwukrotnemu mistrzowi świata Gregowi Hancockowi, Rosjaninowi Emilowi Sajfutdinowowi oraz Krzysztofowi Buczkowskiemu, który dostał dziką kartę na ten turniej.

W pierwszy łuk wchodziłem jako ostatni, wyszedłem jako trzeci, a potem szybko łyknąłem Grega. Razem z Emilem mijaliśmy się wzajemnie trzy–cztery razy, aż wreszcie dopadłem go na kresce. Lubię takie bitwy łokieć w łokieć. Wtedy nawet miejsce na mecie przestaje mieć znaczenie. O ile masz pewność, że twój rywal jeździ odpowiedzialnie i nie pociągnie cię w płot.

Komentatorzy telewizyjni oszaleli w trakcie tego biegu. Kelvin Tatum, były mistrz Wielkiej Brytanii i kapitan ostatniej złotej drużyny narodowej z 1989 roku, krzyczał:

– Fantastyczny speedway! Nigdzie na świecie nie zobaczycie nic lepszego. Niesamowita jazda młodego Brytyjczyka od samego startu spod taśmy. Sposób, w jaki to zrobił, styl, w jakim to zrobił, ten manewr po wewnętrznej na ostatnim łuku, naprawdę klasa światowa. Fenomenalny żużel. Woffinden pokazuje lwi pazur!

Jego kompan Nigel Pearson, który ponoć komentował ten bieg na stojąco, był nie mniej ekspresyjny, mówiąc:

– Młody Tai Woffinden dojrzał i pokazuje rywalom, że będzie chciał zamieszać na tej scenie.

Pearson utrafił w sedno. W trakcie tych zawodów po raz pierwszy w karierze dotarłem do finału Grand Prix, który ukończyłem na czwartym miejscu. Jednakże 14 punktów zdobytych w Bydgoszczy zapewniło mi duży skok w klasyfikacji generalnej. Zajmowałem czwarte miejsce, tuż za Tomaszem Gollobem, Darcym Wardem i Jarosławem Hampelem.

Po zawodach powiedziano mi, że jestem najwyżej klasyfikowanym Brytyjczykiem od czasów mistrzowskiego sezonu Marka Lorama w 2000 roku. Dawałem z siebie wszystko, miałem dobre silniki, ciężko trenowałem, odżywiałem się właściwie – i to zaczęło przynosić oczekiwane efekty.

RUNDA 3: GP Szwecji, Stadion Ullevi w Göteborgu,
4 maja

W biegu dziewiątym po wyjściu z pierwszego łuku odkręciłem manetkę i złapałem taką prędkość, że minąłem Nickiego Pedersena jak wóz z sianem. Zwycięstwem w tym biegu zapewniłem sobie udział w kolejnym półfinale, dzięki czemu w klasyfikacji generalnej mogłem dopisać sobie następne 12 oczek. W półfinale zaliczyłem z Nickim paskudną kraksę. Szczerze mówiąc, niezbyt lubię stawać z nim pod taśmą. Na pierwszym łuku było ciasno. Wpadłem na niego, sczepiliśmy się motocyklami i z impetem wpadliśmy w dmuchaną bandę. Mocno grzmotnąłem twarzą o tor. Miałem dużo szczęścia, że nic mi się nie stało. Z tego, co pamiętam, Nicki zrobił sobie coś w rękę, ale wyjechał do powtórki i zdołał zepchnąć mnie na trzecie miejsce, więc tym razem finał przeszedł mi koło nosa.

Zawody wygrał Emil Sajfutdinow, który odniósł drugie zwycięstwo z rzędu, ale ten wieczór musiał być dla niego bardzo trudny i pełny emocji. Stojąc na podium, płakał, dedykując zwycięstwo swemu zmarłemu ojcu Damirowi, który, podobnie jak mój Tata, przegrał walkę z rakiem.

Rozumiem, co Emil musiał wtedy czuć. Przed przybyciem do Göteborga poleciał do Saławatu, by spędzić ostatnie chwile z umierającym ojcem. Po odebraniu trofeum przyznał: „Ostatnie dni były dla mnie bardzo ciężkie, ale postanowiłem wrócić na tor, bo tego chciał mój ojciec. Dziękuję zawodnikom i kibicom z całego świata za słowa wsparcia. Wiem, że byliście ze mną i było to dla mnie bardzo ważne. Kiedy byłem w domu, powiedziałem mojemu tacie: «Wygram to dla ciebie». Udało się. Mam nadzieję, że dzięki temu moja rodzina poczuje się trochę lepiej”.

RUNDA 4: GP Czech, Stadion Markéta, Praga, 18 maja

Na zawody do Pragi pojechałem podbudowany, gdyż w ostatni poniedziałek wygrałem finał indywidualnych mistrzostw Wielkiej Brytanii. Był to mój pierwszy sukces w poważnej seniorskiej imprezie. Chrapkę na krajowy tytuł miałem już od kilku lat, ale w sezonach 2011 i 2012 kończyło się tylko na brązowym medalu. Dwukrotnie finałowe biegi przerywano mi, kiedy byłem na prowadzeniu, i dwa razy dałem się objechać w powtórce.

W Grand Prix radziłem sobie doskonale, miałem dobrą prędkość ze startu, czucie motocykla i toru. Słowem – wszystko, żeby odnieść sukces.

Ależ to był tydzień! W poniedziałek zostałem mistrzem kraju, w sobotę wygrałem czeskie Grand Prix, a trzy dni później oficjalnie ogłosiliśmy światu nasz związek z Faye. Szedłem przez życie jak burza.

Trzeba po prostu dawać z siebie sto procent, a co ma być, to będzie. Jeżeli twoje „sto procent” jest lepsze niż ich „sto procent”, to w końcu wyjdziesz na swoje, choć nie zawsze prostą drogą. Mój mechanik Jacek Trojanowski mawia, że już po samej mojej minie w parku maszyn jest w stanie stwierdzić, czy będę miał dobre, czy złe zawody. Może coś w tym jest, ale tak czy siak, na torze może wydarzyć się wszystko.

W Pradze odniosłem pierwszy triumf w Grand Prix. Pierwsze podium w GP i od razu zwycięstwo. To smakowało niesamowicie. Czułem się rewelacyjnie, fizycznie i psychicznie. Dziewiętnaście punktów dało mi awans na drugie miejsce w klasyfikacji generalnej. Od prowadzącego Emila Sajfutdinowa dzieliło mnie tylko jedno oczko.

Nie mógłbym wymarzyć sobie lepszej rozgrzewki przed nadchodzącym GP Wielkiej Brytanii. Krok po kroku udowadniałem niedowiarkom, na co mnie stać.

RUNDA 5: GP Wielkiej Brytanii, Millenium Stadium, Cardiff, 1 czerwca

Brytyjska runda na Millenium Stadium to zupełnie inna bajka niż wszystkie inne turnieje. Jakby ktoś wcisnął przycisk z napisem „turbo”: tysiące ludzi na ulicach i na trybunach. Zupełnie inna rzeczywistość w porównaniu z resztą.

Ja też chciałem zrobić coś innego. Trasę z Wolverhampton do Cardiff pokonałem na rowerze. Zrobiłem to, aby zebrać pieniądze dla organizacji Cancer Research UK, która prowadzi badania nad walką z rakiem. Dzięki wsparciu kibiców Wolverhampton oraz speedrowerzysty Mike’a Baugha z klubu Ace Ultra Cycles otrzymałem warty dwa tysiące funtów rower Merida Ride z ramą wykonaną z włókna węglowego. Pierwszy odcinek przejechał ze mną James Dunn, zawodnik GP w motocrossie. Chyba trochę go zaskoczyłem. Nie spodziewał się, że będę miał aż tak mocne nogi.

W trakcie wyprawy towarzyszył mi także David Goodchild z firmy Travel Plus Tours, która organizowała wyjazdy kibiców na Grand Prix. Jechał w ślad za mną za kierownicą land rovera i czuwał nad moim bezpieczeństwem. Nie chciałem, żeby jakiś głupi wypadek przeszkodził mi w drodze do Walii.

Oczywiście nie da się drałować na rowerze po cztery godziny dziennie i zachować świeżość – trzeba mieć czas na regenerację. Całą tę wyprawę, którą zadedykowałem pamięci Taty, rozplanowałem więc w taki sposób, żeby w czwartek mieć dzień wolny. Zaś po dotarciu do Cardiff zafundowałem sobie kilka zimnych kąpieli, żeby odprężyć organizm i dojść do siebie przed zawodami.

Runda w Cardiff była dla mnie szczególna również dlatego, że Faye miała oglądać mnie z trybun. To był jej pierwszy raz na żużlu. Jak już wspomniałem, poznaliśmy się w kwietniu. Po spotkaniu w restauracji zaprosiła mnie do swojego domu, gdzie poznałem jej rodziców i przed powrotem do Scunthorpe zostałem poczęstowany obiadem. Każdego dnia, kiedy nie miałem zawodów, jechałem do Faye. Poznałem na pamięć każdy znak drogowy, każde rondo i każdy fotoradar na trasie do Nottingham.

W miarę rozwoju sezonu rozwijał się także nasz związek. Nauczyłem się nawet radzić sobie z tym piekielnie ostrym żarciem, jakie mama Faye podała nam przy pierwszym spotkaniu. Normalnie nie jem takich rzeczy, więc wypiłem wtedy hektolitry wody i łez. Ale czego się nie robi dla dobrego pierwszego wrażenia?

Z początku Faye nie bardzo orientowała się, jaki jest mój „zawód” i co to w ogóle jest żużel. Styczność z motocyklami miała o tyle, że jej brat Layne uprawiał motocross. Zaczęliśmy ogłaszać się parą pod koniec maja, niecały miesiąc po naszym pierwszym spotkaniu. Faye uznała, że chce wybrać się na Grand Prix Wielkiej Brytanii, aby zobaczyć, o co chodzi z tym żużlem.

Ale żadne z nas nie przypuszczało, że skończy się to tak, jak się skończyło.

Przed zawodami balonik był nadmuchany do granic możliwości. Byłem na ustach wszystkich kibiców. Po wyprawie kolarskiej nie było żadnych nieprzyjemnych dolegliwości. Byłem gotów, aby wyjechać na tor i roznieść to całe towarzystwo.

W trzech pierwszych startach zdobyłem 3,2,2. Do biegu czternastego ustawiałem się pod taśmą jako lider klasyfikacji generalnej – z jednym punktem przewagi nad Emilem! Byłem w drodze na szczyt, a moja ukochana obserwowała to wszystko z trybun. Nie mogło być lepiej.

Wtedy świat wywrócił się do góry nogami. Wszystko działo się szybciej, niż przeczytacie to zdanie.

Jechałem z wewnętrznego pola w czerwonym kasku. W niebieskim Nicki Pedersen, w białym – Martin Vaculík, a przy płocie Freddie Lindgren.

Drgnąłem przed puszczeniem taśmy, musiałem domknąć sprzęgło i trochę zostałem na starcie. W drugi łuk pierwszego okrążenia wjeżdżałem na drugiej pozycji. Freddie wszedł mi pod łokieć z krawężnika i zahaczył o moją lewą stopę. Wypchnął mnie tak, że podciąłem Vaculíka – ale, co gorsza, zaraz potem wpadłem w tylne koło Pedersena i wystrzeliłem z siodełka. Wszyscy trzej wylądowaliśmy na bandzie. Sędzia Krister Gardell natychmiast włączył czerwone światło oznaczające przerwanie wyścigu.

Uderzyłem o tor z dużym impetem, a po wylądowaniu na płocie „dobił” mnie jeszcze mój własny motocykl. Od razu wiedziałem, że złamałem prawy obojczyk. To dość typowa żużlowa kontuzja, przechodziłem to już z sześć–siedem razy. Leżąc na torze i zwijając się z bólu, pomyślałem, że mam po sezonie. Po tym wszystkim, co zrobiłem, będę musiał teraz odpuścić kolejną rundę, dumałem.

Następne Grand Prix było już za dwa tygodnie. Na całym stadionie zapadła głucha cisza, jak gdyby trybuny też zrozumiały, że być może to koniec marzeń o złotym medalu dla Wielkiej Brytanii.

Miałem trudności z oddychaniem. Na torze pojawiła się karetka. Założono mi maskę tlenową. Kiedy ambulans czekał jeszcze na wyjazd ze stadionu, przyszły do mnie moja mama i Faye. Pamiętam, że powiedziałem do Faye „kocham cię”, a potem zostałem zabrany do Walijskiego Szpitala Uniwersyteckiego na prześwietlenie.

Złamanie obojczyka nie zawsze oznacza dłuższą przerwę. Jeśli kość jest jedynie pęknięta, a w najgorszym przypadku – złamana bez przemieszczenia, powrót na tor trwa kilkanaście dni. U mnie jednak stwierdzono złamanie kości aż w czterech miejscach. Niestety, to nie goi się aż tak szybko, jak bym chciał.

Jeszcze tego samego wieczoru zostałem wypisany ze szpitala w Cardiff, ale nie pamiętam, jak dotarłem do domu. Pewnie podrzucił mnie tam któryś z moich mechaników, bo trafiłem do matki, a nie do Faye, do której normalnie bym pojechał. Od razu zadzwoniłem do Davida Clarka, chirurga ortopedy z renomowanego szpitala Nuffield Health Derby. David załatwił mi operację na poniedziałek rano. Do tego czasu miałem brać środki przeciwbólowe.

Wstawiono mi w obojczyk metalową płytkę i śruby stabilizujące. Doktor Clark powiedział, że z tym żelastwem spokojnie będę mógł się ścigać, mam tylko zrobić sobie tydzień przerwy. Faye udała się na tydzień do jej dziadków w Bournemouth. Przez ten czas na zabiegi chodziła ze mną jej mama. Poczułem się, jakbyśmy już byli rodziną.

Dzięki płytce i śrubom spajającym obojczyk teoretycznie mógłbym wsiąść na motocykl już na drugi dzień po operacji, ale nie chciałem podejmować niepotrzebnego ryzyka. Zamiast tego wziąłem więc udział w otwarciu The Pods, centrum fitnessowego w Scunthorpe.

Zależało mi, żeby wykurować się na Grand Prix Polski w Gorzowie, więc odpuściłem najbliższy ekstraligowy mecz Sparty Wrocław. W Szwecji w tamtym sezonie nie jeździłem, więc z tej strony nie było żadnego problemu.

Pomimo wypadku sprawy nie wyglądały aż tak źle. Choć do Sajfutdinowa traciłem teraz osiem punktów, nadal byłem wiceliderem klasyfikacji generalnej, a do końca pozostało jeszcze siedem rund – czyli nadal ponad połowa.

RUNDA 6: GP Polski, Stadion im. Edwarda Jancarza, Gorzów Wielkopolski, 15 czerwca

Metalowa płytka umieszczona w ciele bez przerwy dawała o sobie znać. Jednak największy ból sprawiała mi nie złamana kość, ale blizna po operacji, która nie zdążyła się jeszcze w pełni zagoić. Czułem bardzo duży dyskomfort. Kiedy po złamaniu kości człowiek próbuje wrócić do normalnej aktywności, pojawia się takie dziwne uczucie. Kto przeżył złamanie, ten wie, o co mi chodzi. Ale nie było na co narzekać. Wróciłem na tor, nie straciłem zawodów, miałem szansę na ugranie kilku punktów. To było najważniejsze.

W pierwszych trzech biegach nie mogłem znaleźć optymalnych ustawień. Zrobiłem tylko dwa punkty i czułem, że półfinały mi odjeżdżają. Miałem ochotę siąść i płakać, ale trzeba było się pozbierać. W ostatnich dwóch startach rundy zasadniczej udało mi się przyjechać na pierwszym miejscu, dzięki czemu wjechałem do półfinału, w którym również byłem najlepszy. Tak dotarłem do biegu finałowego, w którym zająłem trzecie miejsce. Całkiem nieźle jak na człowieka z połatanym obojczykiem.

Każde podium w Grand Prix to dla mnie duże osiągnięcie, ale to jedno smakowało wyśmienicie, nawet pomimo bólu. Nie pamiętam już, jak się wtedy czułem, ale mocno zaciskałem zęby.

Szczerze mówiąc, nie spodziewałem się, że wyjadę na tor aż siedem razy. Plan był taki, żeby z honorem przebrnąć przez rundę zasadniczą i uzbierać parę oczek. 12 punktów z Gorzowa pozwoliło mi utrzymać się w czołówce, choć Emil powiększył swoją przewagę do 11 punktów.

RUNDA 7: GP Danii, Stadion Parken, Kopenhaga, 29 czerwca

Darcy Ward wracał na tor po dwumiesięcznej przerwie spowodowanej, a jakże, złamaniem obojczyka. Razem z nim i Chrisem Holderem znaleźliśmy sobie fajny sposób na odprężenie. Po treningu wsiedliśmy na małą hondę 125 i trochę poszaleliśmy. Musiało podziałać, bo Darcy wygrał całą rundę z 19 punktami na koncie, Chris zajął trzecie miejsce, a ja mogłem sobie dopisać kolejne 11 oczek do kolekcji.

Nie byłem w stuprocentowej formie. W noc przed zawodami źle spałem. Czułem, jakbym miał nabrzmiałe migdałki, a do tego nadal pobolewał mnie obojczyk. Mimo to wypadłem nieźle.

Problemy nie omijały też pozostałych zawodników: Andreas Jonsson został odwieziony do szpitala z kontuzją barku. Szybko dołączył do niego jego rodak Freddie Lindgren, u którego stwierdzono złamanie ręki. Pod względem zdrowotnym był to paskudny sezon. Wielu zawodników, w tym ja, Darcy, Chris, Emil czy Gollob, doznało poważnych urazów.

Właśnie z tego względu AJ i Freddie musieli odpuścić udział w Drużynowym Pucharze Świata w lipcu. DPŚ poszedł nam jak po grudzie – brytyjska reprezentacja zajęła czwarte miejsce w barażu w Pradze i nie załapała się do finału. Zdobyliśmy tylko 28 punktów, z czego połowę wykręciłem ja. Po zawodach winę za blamaż wziął na siebie Ben Barker, który stwierdził: „Byłem do niczego. Za bardzo chciałem. Myślałem nie tą częścią ciała, co trzeba”.

Półfinałową rundę w King’s Lynn oglądali z trybun rodzice Faye, którzy mieli okazję widzieć mnie na torze po raz pierwszy. Przynajmniej dowiedzieli się, jak ich przyszły zięć zarabia na życie.

Lipcowa przerwa w cyklu Grand Prix dała mi chwilę wytchnienia od codziennego kursowania między autostradą a lotniskiem. Korzystając z okazji, na początku miesiąca polecieliśmy z Faye do hiszpańskiej Murcji, gdzie jej rodzina co roku spędza wakacje. Było nam razem dobrze.

RUNDA 8: GP Włoch, Stadion Olimpia, Terenzano,
3 sierpnia

W Terenzano panował upał jak cholera, ale na koniec zawodów miałem już pewność, że ścigam się o medal, a nie tylko o utrzymanie w cyklu. Rundę wygrał Niels-Kristian Iversen, na drugim miejscu ja, za mną Sajfutdinow. Najbardziej liczyło się jednak to, że udało mi się wyrwać 18 punktów – o pięć więcej od Nielsa i aż osiem więcej od liderującego Emila.

Miałem świadomość, że pogoń za Rosjaninem będzie ciężka, ale poczułem, że złapałem trop, i nie zamierzałem tego zaprzepaścić. Mozolny pościg za liderem, runda po rundzie, wymaga silnej psychiki. Wiedziałem, że mnie na to stać. Runda w Terenzano dodała mi skrzydeł, prawie czułem je na plecach. Poprzysiągłem sobie, że w następnych tygodniach dam z siebie wszystko.

W tym czasie właściwie już mieszkałem u Faye.

RUNDA 9: GP Łotwy, stadion Lokomotivu, Daugavpils, 17 sierpnia

Presja była coraz większa. Siedziałem Emilowi na karku, jednak każdy najdrobniejszy błąd mógł wszystko zniszczyć.

W swoim ostatnim starcie Sajfutdinow zaliczył niegroźny upadek. Kto wie, może to właśnie przez nerwy? Prowadzenie w cyklu objął po rundzie w Pradze. Spędził na czele 13 tygodni. Ale kiedy czujesz na plecach oddech rywala, zaczynasz nerwowo oglądać się przez ramię.

Emil musiał pogodzić się z tym, że jego przewaga zniknęła. Teraz to ja prowadziłem z trzema punktami zaliczki. Jednym słowem – nie chwal dnia przed zachodem słońca. Zawsze może wydarzyć się jakiś upadek albo niespodziewana kontuzja.

Rywalizacja między nami była naprawdę zacięta. W pewnym momencie pozostali chyba pogodzili się z faktem, że losy złotego medalu rozstrzygną się tylko między nami. Jasne, że przyjemnie jest być liderem, ale cały czas trzeba pamiętać, że mistrzem świata zostaje się dopiero po ostatnim biegu sezonu.

RUNDA 10: GP Słowenii, Stadion im. Matije Gubca, Krško, 7 września

Zawody ukończyłem na drugim miejscu, ale za to z największą zdobyczą ze wszystkich zawodników. Odtąd miałem 20 punktów przewagi nad Sajfutdinowem. Następnego dnia po zawodach zawiesiłem swoje konto na Twitterze. Nie chciałem, żeby ludzie przedwcześnie wysyłali mi gratulacje!

Żużel po raz kolejny pokazał swoje przewrotne oblicze. W półfinale Ekstraligi Emil zaliczył groźny upadek, w którym nabawił się kontuzji ramienia i kolana, co wyłączyło go z rundy w Kršku. Mimo to nie chciałem się rozpraszać. Nie chciałem nabierać przekonania, że mistrzostwo mam już w garści. Ogłosiłem więc swoim fanom, że aż do końca, czyli do ostatniej rundy w Toruniu, nie będę się udzielał w mediach społecznościowych. Odcięcie od wirtualu dało mi zresztą więcej czasu na odpoczynek. Internet potrafi strasznie człowieka wciągnąć.

Na bieżąco konsultowałem z Pete’em to, co powinienem robić i mówić. Mieliśmy wszystko pod kontrolą. Plan na Słowenię był taki, żeby robić to, co zawsze, i po prostu cieszyć się jazdą. Krško było kluczową rundą w całym sezonie. Co prawda nie odniosłem tam zwycięstwa, ale przez całe zawody utrzymywałem równą formę i ponownie zająłem drugie miejsce z największą liczbą punktów.

Mimo to nie zaglądałem do klasyfikacji generalnej. Nie mam w zwyczaju ślęczeć nad tabelą i śledzić liczby punktów. Tak jest po prostu lepiej, choć może u kogoś bardziej sprawdza się inne podejście. Gdybym zapytał chłopaków w boksach, pewnie by mi powiedzieli, ale dla mnie to naprawdę bez znaczenia. Pete ma takie powiedzonko, że rywale to pionki na szachownicy, które trzeba zbić. Wygrywasz dopiero, kiedy zbijesz ostatniego. Mnie zostało jeszcze parę pionków do zbicia. Tylko to się liczyło.

RUNDA 11: GP Skandynawii, Friends Arena, Sztokholm, 21 września

Zawody w Sztokholmie były dla mnie bardzo frustrujące. Zaliczyłem bowiem kolejny bardzo nieprzyjemny upadek, tym razem z udziałem Tomasza Golloba. I to nie była moja wina.

Po upadku usłyszałem chrupnięcie i od razu wiedziałem, że coś złego stało się z moim obojczykiem. Sytuacja była jednak nietypowa – o ile bolało jak cholera, o tyle w dalszym ciągu mogłem ruszać ręką. Udało mi się odjechać w tym stanie jeszcze trzy biegi, w których zdobyłem siedem punktów. Potem odpuściłem, nie było sensu się katować.

Jednak na te trzy biegi zacisnąłem zęby. Wiedziałem, że muszę. Myślałem, że skonam, ale gra toczyła się o zbyt wysoką stawkę, żebym teraz zrezygnował. To było siedem najbardziej bolesnych punktów w moim życiu. Z trudem siedziałem na motocyklu, ale adrenalina pomogła stłumić ból. Owszem, miałem obawy. Mój obojczyk trzymał się tylko na metalowej płytce wszczepionej mi przez chirurga. Z każdym biegiem uraz pogłębiał się coraz bardziej. Po zawodach w Sztokholmie lekarz powiedział mi, że przez trzy miesiące kość zrosła się może w 60 procentach, nie więcej. Gdyby nie ta metalowa wstawka, po upadku z miejsca trafiłbym do szpitala i cała historia mogłaby skończyć się zupełnie inaczej. Ten kawał blachy uratował mi sezon.

Ale choćby skały srały, z potrzaskanymi kośćmi jeździć się nie da. Kiedy tylko skończyłem zawody, czym prędzej zadzwoniłem do doktora Clarka i opowiedziałem mu o całym zdarzeniu. Jego pierwsze pytanie brzmiało:

– Kiedy masz kolejną rundę?

– Za dwa tygodnie – odpowiedziałem.

Gdy wróciłem do Anglii, poszedłem do niego na wizytę lekarską. Clark spojrzał na zdjęcie rentgenowskie i powiedział:

– Skoro dajesz radę jeździć, nie ma co tego rozgrzebywać. Jakie są szanse, że znowu naruszysz ten obojczyk?

– Jeżeli znowu wylecę z motocykla na prawą stronę, na bank uderzę tym barkiem o ziemię – odpowiedziałem.

– Na razie zostawimy to w spokoju, a po ostatniej rundzie weźmiemy cię na stół i doprowadzimy do ładu – zadecydował doktor.

Od tamtej pory starałem się nie ruszać prawą ręką, żeby nie nadwyrężać obojczyka jeszcze bardziej.

RUNDA 12: GP Polski, Motoarena im. Mariana Rosego, Toruń, 5 października

Po Grand Prix Skandynawii udzieliłem wywiadu telewizyjnego, w którym powiedziałem: „W tym roku zagrano już wiele hymnów, ale po następnych zawodach usłyszycie God Save the Queen”. Było to stwierdzenie faktu: przed ostatnią rundą byłem już pewny, że zostanę mistrzem świata.

Chłopaki z mojego teamu zrobiły sobie okazjonalne koszulki z napisem „Tai Woffinden Mistrz Świata 2013” i założyli je, kiedy zdobyłem punkty przypieczętowujące mój złoty medal. Nawet nie miałem pojęcia, że mieli je ze sobą. Było mi jednak bardzo miło, bo to znaczy, że mimo kraksy w Sztokholmie wierzyli w mój sukces.

Kiedy w dniu zawodów obudziłem się rano, nie czułem nic szczególnego. Ot, kolejny dzień pracy.

Spotkałem się z kibicami w hotelu, a potem zaszyłem się przed oczami gawiedzi i starałem się podążać stałym rytmem. Przed zawodami zjadłem jeszcze obiad z moim teamem i rodziną. To wszystko – nic, czego normalnie bym nie robił. Po co zmieniać coś, co działa?

Jadąc do Torunia, wiedziałem, że do złotego medalu wystarczy mi sześć punktów. Nawet gdyby Jarosław Hampel, który jako jedyny mógł mi jeszcze zagrozić, byłby bezbłędny.

W pierwszym starcie zdobyłem jeden punkt. Okej, jeszcze pięć.

W kolejnym biegu jechałem przeciwko Hampelowi. Wygrałem, a on był trzeci, co oznaczało, że zostałem mistrzem świata – najmłodszym od wprowadzenia cyklu Grand Prix w 1995 roku.

Przez te gadki o hymnie i okolicznościowe koszulki wielu ludzi wzięło mnie za aroganta, czego nie rozumiem. Jeżeli chcesz coś osiągnąć i już wiesz, że to się stanie, to można nazywać rzeczy po imieniu. Wiedziałem, że w Toruniu przypieczętuję swoje zwycięstwo, ale kiedy w tym kluczowym wyścigu mijałem linię mety, sądziłem, że Hampel przyjechał drugi.

Nie miałem pojęcia, że to już, dopóki nie wjechałem na przeciwległą prostą. Wtedy zobaczyłem producenta telewizyjnego Steve’a Sainta przechylonego przez bandę, pokazującego mi tabliczkę z numerem jeden, jakby mówił: „Zrobiłeś to!”.

Podjeżdżając pod taśmę, wiedziałem tylko tyle, że jeżeli ja przywiozę zero, a Hampel wygra, to mistrzem jeszcze nie będę. W przeciwieństwie do całego stadionu nie analizowałem jednak wszystkich możliwych wariantów. Wjeżdżając na metę, byłem prawdopodobnie jedyną osobą w całym żużlowym świecie, która nie zauważyła, co się właśnie wydarzyło.

Nie umiem opisać tego, co czułem, gdy wreszcie to do mnie dotarło. Bycie mistrzem świata to coś wyjątkowego. Tylu ludzi na całym świecie ściga się na żużlu, a to właśnie ja jestem tym najlepszym. Szalone uczucie.

Przez te wszystkie lata życia w Anglii i mieszkania w przyczepie kempingowej wykonałem ogrom pracy. Pamiętam wszystko, począwszy od pierwszych jazd na sto dwudziestkach piątkach. Wszystko po to, by być mistrzem świata. Dlatego też złoto z 2013 roku smakowało najlepiej. Lata oczekiwania, lata rozmyślań, jak to jest – i nagle to wszystko się dzieje. Płaczesz ze szczęścia, wariujesz, odlatujesz do nieba. Coś absolutnie wyjątkowego.

Uczucia po zdobyciu mistrzostwa świata nie da się porównać ani ze ślubem, ani z narodzinami dziecka. To zupełnie inna kategoria przeżyć. Do dziś nie umiem ubrać tego w słowa. Jednak na sto procent jest to najwspanialsze uczucie w karierze każdego sportowca.

Kiedy już przyklepałem swój sukces, mogłem spojrzeć w przeszłość z drwiącym uśmieszkiem. Jedna z nauczycielek w Ocean Reef Senior High School powiedziała mi kiedyś, że nigdy do niczego w życiu nie dojdę. Po zdobyciu mistrzostwa wysłałem jej pocztówkę z pozdrowieniami.

Zostałem mistrzem świata, ale nie było czasu na odpoczynek. Przez kilka pierwszych tygodni udzielałem dziennie dwóch, trzech wywiadów. Prasa, telewizja, radio, wszystko. Potem trochę się uspokoiło, ale i tak telefon dzwonił niemal codziennie.

W niedzielę po zawodach poleciałem do Anglii. Firma BSI, organizator cyklu GP, załatwiła mi udział w programie śniadaniowym w BBC. Na tę okoliczność dostaliśmy z Faye zakwaterowanie w hotelu w Salford Quays dzień przed nagraniem. Musieliśmy wstać wcześnie rano, bo o 6:30 miałem być gościem radia BBC 5 Live, a godzinę później wystąpić w telewizji na oczach 1,5-milionowej widowni.

Jedynym minusem całej sytuacji był fakt, że prezenterzy nie mieli zielonego pojęcia o żużlu. Prowadzącą program Susannę Raid najbardziej interesował mój wygląd, bo co chwila rzucała komentarze w stylu: „Tunel w twoim uchu jest prawie tak wielki jak twój medal!”. Jej koleżanka, dziennikarka sportowa Sally Nugent, rzeczywiście zamieniła ze mną parę słów o speedwayu, ale ostatnie 30 sekund programu przegadała wyłącznie o moich tatuażach!

Nigdy nie odmówiłem wywiadu ani innej prośbie ze strony mediów. Nawet jeśli nic z tego nie miałem, chciałem pomóc promować brytyjski żużel. Uważam, że promotorzy mogli zrobić więcej, aby nagłośnić fakt, że Brytyjczyk został mistrzem świata na żużlu. Żałuję też, że w tej telewizji nie znalazł się ktoś bardziej kompetentny, kto porozmawiałby ze mną o speedwayu, a nie o tatuażach i tunelach.

ROZDZIAŁ 10
PETE ADAMS

Pete Adams ma takie powiedzonko: „Nauczyłem Taia wszystkiego, co wie… ale to jeszcze nie wszystko, co ja wiem!”.

Zawsze mamy z tego ubaw, a ja odpowiadam: „Jesteś tu trochę dłużej ode mnie, stary dziadu!”.

Wiele osób uważa, że Pete stał się dla mnie po śmierci Taty drugim ojcem. To nie do końca tak. Jest po prostu autorytetem, starszym i mądrzejszym przyjacielem, którego darzę wielkim szacunkiem.

Jedynym z moich rówieśników, który w parku maszyn otacza się osobami starszymi od siebie, był Emil Sajfutdinow. Zawsze miał przy sobie swego ojca Damira oraz Tomasza Suskiewicza, który pracuje dla niego, odkąd pamiętam. Kiedy ojciec Emila umarł w 2013 roku, Susi zapewne stał się dla niego jeszcze ważniejszy.

Jednak nie wszyscy mają przy sobie takich mentorów. Szczególnie Australijczycy, dla których musi to być trudne, bo ich ojcowie przeważnie są na drugim końcu świata. Mało kto może pozwolić sobie na to, żeby zostawić pracę i całe życie, aby jeździć za synem po Europie. Ja miałem szczęście, że miałem swojego ojca przy sobie. A po nim – Pete’a.

Czasem wychodzi z tego niezdrowy układ. Wiele razy widziałem, jak w parku maszyn dochodziło do kłótni między zawodnikiem a jego ojcem. Żeby wszystko działało dobrze, trzeba te relacje odpowiednio poukładać. Tak zrobiłem z Tatą i Pete’em, który towarzyszy mi od dawna.

Pete pomagał wielu mistrzom świata, począwszy od Ole Olsena. Było to w roku 1971, prawie 50 lat temu. Wspierał Olsena przez całą jego karierę, zdobioną trzema mistrzowskimi tytułami. A kiedy Ole postanowił zakończyć przygodę z żużlem, Pete dołączył do zespołu Bruce’a Penhalla, z którym zdobył dwa złota. Później współpracował z Erikiem Gundersenem i Samem Ermolenką, którzy wygrali Finał Światowy odpowiednio w 1984 i 1993 roku.

Kiedy poznałem jego historię, zrozumiałem, że nigdzie na świecie nie znajdę lepszego mentora.

Co ciekawe, nie poznaliśmy się w trakcie mojego pierwszego sezonu na Wyspach, ale dopiero podczas finału indywidualnych mistrzostw Wielkiej Brytanii 2007 w Wolverhampton. Pete powiedział mi wtedy, że nie może doczekać się, żeby zobaczyć mnie w akcji. Za wiele się nie napatrzył. Przejechałem niecałe jedno okrążenie, wylądowałem pod bandą i na tym skończyłem ściganie.

Nim doszło do naszego pierwszego spotkania, Pete spodziewał się, że będę primadonną. Potem jednak zobaczył, jak z szerokim uśmiechem wchodzę do parku maszyn i przejmuję całą imprezę. „Pomyślałem wtedy, że masz niesamowity charakter i temperament” – przyznał mi.

W sezonie 2008 Wilki ukończyły rywalizację w Elite League na ostatnim miejscu. W klubie poszukiwano czegoś lub kogoś, co/kto za rok pozwoli im wrócić na właściwe tory. Pete uważał, że jestem gotowy na występy w najwyższej lidze, choć w Premier League spędziłem tylko jeden pełny sezon z Rye House.

Ze względu na limity KSM każdy klub stara się wyłowić w zimowym okienku transferowym zawodnika z bardzo niską średnią, który ma szansę wystrzelić. W roku 2008 miałem najwyższą średnią w całej drużynie Rakiet, ale z chwilą wejścia do Elite League mój KSM wynosiłby zaledwie 4,68. Pete był tego świadomy i upatrywał w tym szansy dla nas obu.

Ofert było zresztą znacznie więcej. Bez cienia przesady mogę powiedzieć, że zimą 2008 roku dostawałem zapytania ze wszystkich klubów na Wyspach.

Na negocjacje z Pete’em umówiliśmy się w jego ulubionym miejscu, hotelu The Village, nieopodal Wolverhampton. Tego samego dnia na zaproszenie klubu wziąłem też udział w turnieju Wolverhampton’s Olympique. Są to jedyne w swoim rodzaju zawody indywidualne, gdzie wynik zawodnika w jego poprzednim biegu decyduje o pozycji startowej w biegu następnym. Wygrałeś – startujesz 20 metrów od linii. Byłeś ostatni – jedziesz spod samej taśmy.

Do The Village udałem się razem z moimi rodzicami oraz mechanikiem Jonathanem Birksem. Spotkaliśmy się, tak jak było umówione, o piętnastej. Pierwsze słowa Pete’a brzmiały: „Tai, słuchaj. Wiem, że jeszcze nie wiesz, kim jestem, ale za godzinę będziesz wiedział! Opowiem ci, co w życiu robiłem i co mogę zrobić dla ciebie”.

I zaczął mi opisywać całą swoją historię oraz zawodników, z którymi pracował (Ole Olsen, Bruce Penhall, Erik Gundersen, Jan O. Pedersen, Lance King, Simon Wigg, Sam Ermolenko, bracia Karlssonowie). Wytłumaczył mi też, jak i dlaczego widzi moje miejsce w Wolverhampton. My siedzieliśmy i słuchaliśmy. Wreszcie zakończył opowieść i dodał, że nie musimy podejmować decyzji na gorąco, ale nie możemy też czekać zbyt długo. Była połowa października, środek transferowej gorączki.

Wyszliśmy z hotelu i wróciliśmy do swojego busa, Pete zaś wsiadł do samochodu i poprowadził nas na stadion Monmore Green w Wolverhampton. Gdy tam dotarliśmy, było około osiemnastej. Tata wysiadł z busa, podszedł do Pete’a i powiedział: „Obgadaliśmy to. Tai chce jeździć dla Wolverhampton w przyszłym sezonie”.

W roku 2009 wygraliśmy ligę, pokonując w Wielkim Finale Swindon Robins. Gdy zaczęliśmy zbliżać się do decydujących meczów, Pete powiedział, że chciałby umieścić mnie w składzie pod numerem 4, za którym nie przepadałem. Przez większość sezonu byłem awizowany pod trójką i przyzwyczaiłem się do tego. On jednak zwrócił mi uwagę, że zgodnie z programem zawodnik spod czwórki wyjeżdża w przedostatnim biegu. I podkusił: „Kiedy pojedziemy do Swindon, wygrasz ten czternasty bieg, przypieczętujesz nasze zwycięstwo i zostaniesz bohaterem”.

To tylko mały przykład tego, jak działa Pete. Dobrze wiedział, że sobie poradzę. Faktycznie wygrałem w biegu nr 14, a Wolverhampton wygrało ligę. Przepowiednia Pete’a nie spełniła się jednak w stu procentach, gdyż to nie ja, ale Freddie Lindgren bieg wcześniej zapewnił nam trzy punkty na wagę zwycięstwa!

Pete to sprytny, łebski gość. Pragnie wydobyć ze swoich zawodników to, co najlepsze, ale przede wszystkim pragnie robić widowisko dla mas. To on wpadł na pomysł, by drużyny, które pokazały się z dobrej strony na wyjazdach, nagradzać dodatkowym punktem. W ramach zaproponowanego przez niego systemu za zwycięstwo domowe przypadają dwa punkty, za zwycięstwo wyjazdowe – trzy punkty, a za porażkę na wyjeździe ze stratą nie większą niż sześć oczek – punkt pocieszenia za dobrą postawę.

Mimo drobnych zmian system Pete’a przetrwał próbę czasu i obowiązuje nieprzerwanie od 2009 roku. Jednak jego absolutnie największy zmysł i talent objawia się w wydobywaniu potencjału z prowadzonych przez siebie zawodników, co robił zarówno jako menedżer Coventry (1978–1980), Cradley Heath (1981–83), Wolverhampton (od 1984), jak i jako prywatny doradca poszczególnych zawodników.

Jego osiągnięcia w żużlu ligowym są niewiarygodne. Dziewięć tytułów mistrzowskich na najwyższym szczeblu ligowym: dwa z Coventry Bees (1978, 1979), dwa z Cradley Heathens (1981, 1983), pięć tytułów z Wolverhampton, gdzie od 35 lat dogrywa rolę właściciela, promotora i/lub menedżera zespołu.

To czyni go najbardziej utytułowanym menedżerem współczesnego speedwaya. On jednak wciąż jest nienasycony i przekonuje, że nie spocznie, dopóki nie zdobędzie dziesięciu mistrzostw w lidze oraz dziesięciu tytułów indywidualnego mistrza świata jako menedżer swoich podopiecznych.

Chyba odegrałem dużą rolę w realizacji tego celu. Pete był w moim narożniku, kiedy wygrywałem wszystkie trzy tytuły. W lidze zaś dwukrotnie pomogłem Wilkom zdobyć złoty medal: najpierw w 2009, a potem w 2016 roku, kiedy dałem się namówić na powrót na Wyspy po tymczasowej przerwie. W Wolverhampton powstała wtedy ekipa, która szturmem weszła do play-offów, gdzie rozprawiła się z Poole Pirates oraz Belle Vue Aces.

Nasza współpraca układa się znakomicie. Po drodze zdarzył nam się jednak konflikt, o którym nigdy wcześniej nie mówiłem publicznie.

W sezonie 2014 chciałem odpuścić ściganie na Wyspach. Pete przekonywał mnie, że nie mogę odwrócić się od brytyjskiego speedwaya tuż po tym, jak zdobyłem tytuł mistrza świata. Za jego namową zgodziłem się podpisać kontrakt z Wilkami, choć nie powinienem był tego robić. W głębi ducha miałem serdecznie dość występów w Anglii. Nie chciałem tam być. Nie chciało mi się co poniedziałek jeździć do Wolverhampton. Ani tam, ani do Birmingham, Coventry, Eastbourne, King’s Lynn, Lakeside, Leicester, Poole czy Swindon!

Byłem zmęczony ciągłym podróżowaniem ze stadionu na stadion i gównianymi torami. Bywały takie dni, że dałbym wszystko, byle tylko nie jechać na mecz do Anglii. Moje podejście było widoczne gołym okiem. Jeździłem jak pizda. Nie była to forma godna ani mistrza świata, ani lidera drużyny. I szybko straciłem to miano.

Moja średnia biegowa spadła do poziomu dwóch i pół punktu. Zdarzały mi się takie wtopy, że na torach takich jak Coventry, Leicester czy King’s Lynn zbierałem po pięć, sześć punktów. Tymczasem w mistrzowskim sezonie 2013 moim najsłabszym wynikiem było osiem punktów na torze w Belle Vue. Z 32 spotkań w Elite League 21 ukończyłem z dwucyfrówką na koncie. Zespół Wolverhampton finiszował na trzecim miejscu w tabeli i dostał się do półfinałów, gdzie przegrał z Birmingham Brummies. Oba spotkania półfinałowe musiałem odpuścić, gdyż podczas GP Skandynawii, dwa dni przed pierwszym meczem, odnowiła mi się ta kontuzja obojczyka.

Sezon 2014 to zupełnie inna historia. Brakowało mi tej motywacji, co rok wcześniej. Po dwucyfrowy wynik sięgnąłem zaledwie w 11 z 25 spotkań. Tym razem Wilki nie zakwalifikowały się do play-offów. Wręcz przeciwnie – wylądowaliśmy na siódmym miejscu! Wiedziałem, że jestem jednym z winnych tej porażki. Jeździłem tam z niechęcią i wyłącznie ze względu na Pete’a, więc nie miało prawa być dobrze.

Obniżka formy brała się jednak nie tylko z głowy. Słabszy okres przyszedł również w Grand Prix, w którym nie udało mi się obronić złotego medalu. I nie była to kwestia napiętego terminarza. Ukończyłem sezon na czwartym miejscu, z wyraźną stratą do nowego mistrza Grega Hancocka oraz nieoczekiwanego srebrnego medalisty, Krzysztofa Kasprzaka.

Za jego plecami byliśmy Nicki Pedersen oraz ja. Zdobyliśmy identyczną liczbę punktów (121), więc zarządzono dodatkowy bieg o brązowy medal, który przegrałem. Jestem niemal pewny, że gdybym nie opuścił jednej rundy z powodu kontuzji, zapewniłbym sobie to trzecie miejsce. Na wdrapanie się wyżej nie było jednak szans, gdyż Kasprzak i Hancock również stracili po jednym turnieju, a mimo to mieli znaczną przewagę.

Niemniej gdyby nie ta jazda na Wyspach, pewnie w połowie sezonu nie byłbym tak strasznie zmęczony i nie zaliczyłbym upadku podczas meczu ligowego w Eastbourne. Kosztowało mnie to uraz dłoni i nieobecność na GP w Gorzowie. Kto wie, co by było, gdybym wziął udział w tych zawodach?

Próbowałem wystąpić w Gorzowie bez względu na wszystko, choć od upadku w Eastbourne mijał ledwie tydzień. Przez ten czas codziennie chodziłem na rehabilitację i krioterapię. Założyłem sobie specjalne, wygodniejsze manetki na kierownicę. Dobrałem inne ustawienie sprzęgła, żeby było mi łatwiej utrzymać je na starcie. Zafundowałem sobie nawet znieczulenie miejscowe, żeby stłumić ból.

Ale nic z tego. Wyjechałem na trening i już po kilku okrążeniach wiedziałem, że nie dam rady. Nie byłem w stanie panować nad motocyklem. Ból w dłoni był tak duży, że nawet nie było co myśleć o ściganiu się w sobotę. Zostałem zastąpiony przez rezerwowych, Adriana Cyfera i Łukasza Kaczmarka. Musiałem oddać mistrzowski tytuł.

Przynajmniej wyciągnąłem z tego lekcję. Nie ma co patrzeć w tył i zastanawiać się, co by było, gdyby. Mówi się trudno i żyje się dalej.

***

Do naszej pierwszej krótkiej rozmowy z Pete’em doszło w 2006 roku, świeżo po moim przyjeździe na Wyspy, kiedy to z Tatą objeżdżaliśmy wszelkie możliwe tory, żebym nabrał doświadczenia. Potem nie widzieliśmy się przez kilka lat, w trakcie których występowałem w Scunthorpe i Rye House. Aż przy którejś okazji stwierdził, że widzi mnie w składzie Wilków. I tak to poszło.

Przyznał, że w przeszłości rzadko miał okazję obserwować mnie na torze, za to pilnie śledził wszystkie wyniki. Kiedy już trafiłem do Wolverhampton, nasze relacje stawały się coraz bliższe. Za życia Taty często dyskutowaliśmy we trzech o mojej karierze: kiedy powinienem przejść do Premier League, a kiedy do Elite League. Z czasem wieloletnia znajomość z Pete’em przerodziła się w przyjaźń.

Jak już wspominałem, rok 2010 był dla mnie trudny. Musiałem radzić sobie ze śmiercią Taty oraz jazdą w Grand Prix. Miałem dość żużla, ale ostatecznie postanowiłem zostać, aby po prostu cieszyć się jazdą. Takie podejście dominowało u mnie przez dwa kolejne sezony. W sezonie 2012 wypadłem bardzo dobrze i rok później ponownie wrócił temat Grand Prix. Nie mogłem już skonsultować się z Tatą, więc zamiast tego pogadałem z Pete’em.

Pod koniec roku historia zatoczyła koło. Ole Olsen zadzwonił do Pete’a i, podobnie jak w 2009, zaczął o mnie wypytywać. Wprawdzie Duńczyk nie był już dyrektorem cyklu, ale nadal miał tam swoje wpływy. Tym razem usłyszał zupełnie inną odpowiedź: „Jest bardziej niż gotowy”.

Pete stwierdził nawet, że byłbym w stanie powtórzyć wyczyn Sajfutdinowa! Rosjanin pojawił się w cyklu w roku 2009. Już w debiutanckim sezonie w Grand Prix zdołał wygrać pierwszy turniej (GP Czech w Pradze) oraz sięgnąć po brąz w klasyfikacji generalnej.

To była odważna deklaracja, może zbyt odważna. Za pierwszym razem popisałem się brawurą i wziąłem miejsce w Grand Prix wbrew radom Pete’a. Poległem na całej linii, co wypomina mi do dziś. Nie chciałem popełnić tego samego błędu po raz drugi, choć tym razem decyzja była znacznie prostsza.

Ole miał jednak zastrzeżenia co do mojego zachowania. Stwierdził, że jeśli chcę dostać dziką kartę, muszę zachowywać się bardziej dojrzale. W 2010 roku potrafiłem bowiem jeździć sobie po parku maszyn na motorynce. Olsen nie był zachwycony.

– Jeśli mamy mu dać miejsce, musisz go pilnować na każdych zawodach – oświadczył Adamsowi.

Ten umówił się ze mną na spotkanie w pubie i wyłożył kawę na ławę:

– Mam dla ciebie wieści. Znowu chcą cię zaprosić do Grand Prix. Jeśli się zgodzisz, mogę zostać twoim opiekunem. Ale w takim wypadku musimy umówić się na dwie rzeczy: to ja ustalam strategię twojej kariery i kiedy coś mówię, to zawsze mam rację. Pamiętasz, jak trzy lata temu radziłem ci trzymać się z dala od GP? Uznałeś, że wiesz lepiej. Przekonałeś się, że znam się na rzeczy. Jeśli chcesz, pomogę ci. Zaplanuję wszystko jak należy, a ty będziesz musiał tylko robić to, co ci powiem.

Długo próbował wyczuć, jakie argumenty działają na mnie najlepiej. Wreszcie doszedł do wniosku, że kasa. Nie jestem wyrachowany z natury. Ale to prawda, że interesuje mnie, w jaki sposób mogę pomnożyć zarobione pieniądze. Wieczorem po treningu część zawodników idzie na miasto, a niektórzy wolą zostać w hotelu i pograć na konsoli albo płakać nad przydziałem pól startowych. Tymczasem Pete i ja nie wspominamy o żużlu ani słowem. Możemy gadać o czymkolwiek, byle nie o zawodach. Wolę wykorzystać ten czas na dokształcanie się w dziedzinie finansów. Uczę się, jak dbać o odpowiednie obroty nie tylko w motocyklu.

Wymyślamy razem różne projekty, takie jak prowadzone przeze mnie zbiórki charytatywne. Przed każdym turniejem spotykam się z moim teamem o 9:30 na śniadaniu, po którym mamy odprawę trwającą do około 11:00. Potem moi mechanicy udają się na stadion, by przygotować motocykle, a ja i Pete siadamy i omawiamy różne sposoby na zainwestowanie kapitału. Opowiada mi o giełdzie, o kwotach netto i brutto, uczy mnie oszczędzania i całego mnóstwa innych rzeczy. Przedtem nie miałem pojęcia, co robić z całą tą kasą, którą zarabiam, i jak zainwestować ją z pożytkiem na dziś i na jutro.

Pete jest chorobliwie przesądny. Czasem czuję się, jakbyśmy odprawiali jakieś gusła. Spacerując po Starym Mieście w Pradze, wpadliśmy na Fredrika Lindgrena. Tego samego dnia wygrałem moją pierwszą rundę w karierze. Od tamtej pory obligatoryjnie musieliśmy znaleźć Freddiego na mieście przed każdymi zawodami, zanim wyjechałem na tor. To było jak gra w Gdzie jest Wally?. Aż tu nagle w 2015 roku Freddie wypadł z GP i zrobił się problem.

Jeżdżąc w barwach Wolverhampton w latach 2009–2014, przywiązałem się do Pete’a. Opiekował się mną i udzielał mi porad, a ja stosowałem się do jego uwag, ufając, że ma rację. Jednak przede wszystkim, tak po ludzku, polubiłem jego towarzystwo. Byliśmy ze sobą na łączach nie tylko w trakcie sezonu, lecz także podczas przerwy zimowej. Nieraz odbierał mnie z lotniska i gościł w swoim domu, co jeszcze bardziej umocniło naszą więź. Nigdy nie patrzyłem na Pete’a jako na swojego szefa, traktowałem go jak przyjaciela.

Po tym, co wydarzyło się w sezonie 2010, nie byłem pewien, czy powinienem porywać się na GP w 2013. Zapytałem więc Petera Johnsa, mojego tunera, czy powinienem przyjąć dziką kartę.

– Oczywiście, dlaczego by nie? – odpowiedział. – Jesteś na to gotowy.

Podobną rozmowę odbyłem z Adamsem.

– Myślisz, że sobie poradzę? – zapytałem.

Pogadaliśmy trochę, aż w końcu zdecydowałem:

– Pójdę w to!

Pete obiecał, że będzie ze mną na każdym Grand Prix. Od tego momentu zaprzyjaźniliśmy się jeszcze bardziej.

W sezonie 2013 odpuściłem sobie Szwecję, byłem więc mniej obciążony i mogłem włożyć całą energię w Grand Prix, co zaowocowało zdobyciem mistrzostwa świata.

W miarę jak rok zbliżał się ku końcowi, zaczęliśmy planować kampanię 2014. Osobiście byłem zdania, że nie mogę jechać w Anglii, Polsce i Szwecji równocześnie, choć ze wszystkich tych krajów napływały dobre oferty. Nie chciałem jeździć na Wyspach, ale Pete uważał, że to nie jest właściwe podejście. Robił, co tylko mógł, żeby przekonać mnie do zmiany zdania.

Za brytyjski żużel dałby się pokroić. Na ten temat bardzo trudno się z nim dyskutuje. Kiedy powiedziałem, że chcę wrócić do ligi szwedzkiej, on stwierdził, że nie powinienem brać na siebie zbyt dużo. Na co ja odparłem:

– No to rezygnuję z Anglii.

Jego reakcja była natychmiastowa. I niezbyt pomocna:

– Nie możesz tego zrobić brytyjskiemu speedwayowi i naszym kibicom!

Koniec końców jeździłem we wszystkich trzech ligach. W poniedziałki w Wolverhampton, we wtorki w Vetlandzie, a w niedziele we Wrocławiu. Tylko po to, by nie rozczarować Pete’a. Do sierpnia byłem kompletnie wypalony. Miałem tego serdecznie dość, a na dodatek zdarzył mi się jeszcze ten wypadek w Eastbourne, który tylko utwierdzał mnie w przekonaniu, że nie warto było się tam pchać.

Na początku roku 2015 poinformowałem Pete’a:

– Nie będę jeździł w Anglii.

Trochę się o to pokłóciliśmy, niemniej Pete nadal chciał towarzyszyć mi na Grand Prix. Ale kiedy przebywaliśmy razem w boksie, czułem wyraźnie, że panuje między nami inna atmosfera niż kiedyś. Przypuszczałem, że właśnie z powodu różnicy zdań. Tak źle i tak niedobrze.

Odbyliśmy szczerą rozmowę, podczas której powiedziałem mu:

– Muszę skupić się na tym, co jest dobre dla mnie. Zapierdalam jak mały samochodzik. Jestem kompletnie wykończony. Jeśli naprawdę ci na mnie zależy, to powinieneś zrozumieć, czemu nie chcę tej Anglii. Za dużo spotkań, gówniane tory, a zdrowie ma się tylko jedno. Nie czuję z tego żadnej satysfakcji. Chcę odpocząć.

Jego argumenty za pozostaniem na Wyspach kompletnie do mnie nie trafiały. Byłem zdania, że za bardzo zależy mu na dobru brytyjskiego żużla czy też swojego klubu, a za mało – na moim. Posprzeczaliśmy się trochę, ale nie zerwaliśmy współpracy.

Mimo to czuć było lekki kwas. Nie zmienił tego nawet fakt, że po raz drugi wywalczyłem mistrzostwo świata, jako zaledwie trzeci Brytyjczyk w historii, który dokonał tej sztuki. Jako pierwszy osiągnął to Walijczyk Freddie Williams w sezonach 1950 i 1953. Jego następcą, a moim poprzednikiem, był Peter Craven, który sięgnął po złoto w latach 1955 i 1962 – zaś ledwie rok później stracił życie w tragicznym wypadku na torze. Próbując ominąć leżącego rywala, uderzył w bandę i zginął.

Byłem dumny, że mogłem dołączyć do tego prestiżowego grona. Nie zmieniało to jednak faktu, że wracając na zimę do Australii, czułem się przeciążony i zastanawiałem się, jak długo jeszcze będę tak ciągnąć, nim odbije się to na mojej formie.

Po powrocie do Anglii spotkałem się z Pete’em w knajpie, by omówić kilka spraw. Poza działalnością w sporcie żużlowym zajmował się także doradztwem finansowym i zawsze pomagał mi w kwestiach dotyczących kasy. To spotkanie nie ułożyło się po myśli żadnego z nas. Pete postawił mi następujące ultimatum:

– Albo trzymamy się razem zawsze i wszędzie, albo ja odchodzę! Jeśli będziesz ścigał się dla mnie w Wolverhampton, ja będę jeździł z tobą na Grand Prix i dbał o twoje finanse. Ale jeśli nie, to nie będę zajmował się ani tobą, ani twoją kasą.

Na to ja otwarcie powiedziałem mu, jak czułem się w zeszłym sezonie, jak byłem wykończony, jak rozwaliłem sobie dłoń w Eastbourne, jak męczyły mnie te nędzne brytyjskie tory. Kiedy skończyłem, Pete nie miał za wiele do powiedzenia. Nie wycofał się też ze swoich żądań.

– Taka jest moja oferta i tego się trzymam.

Po powrocie do domu napisałem mu, że bardzo się na nim zawiodłem. Że traktowałem go jak ojca i nie mogę uwierzyć, że zachował się w ten sposób. Dodałem też, że nie musi fatygować się dla mnie na Grand Prix. Znajdę sobie kogoś innego.

W ciągu tamtego roku rozmawialiśmy ze sobą może ze dwa razy. Wreszcie umówiliśmy się na spotkanie w Village Hotel w Walsall. Było to przed moim wylotem do Australii na ostatni turniej Grand Prix w sezonie na Etihad Stadium w Melbourne. Wypiliśmy kawę, opowiedzieliśmy sobie, co tam słychać, i z powrotem złapaliśmy dobry kontakt. Może nie jak za starych czasów, ale i tak należało się cieszyć, że nie patrzymy już na siebie wilkiem.

Gdy Pete, zgodnie z obietnicą, przestał pilnować mojej księgowości, stwierdziłem nagły przypływ gotówki. Po prostu nie odprowadzałem podatków, a na koniec roku fiskus przyszedł i powiedział: płać! To był mój pierwszy rok na własnej działalności. Żyjąc w nieświadomości, wszystkie generowane przychody od razu wydawałem na inwestycje. A w styczniu znalazłem w skrzynce małą brązową kopertę z wezwaniem do zapłaty. Gdybym miał koło siebie Pete’a, pewnie by mnie o tym uprzedził.

Mój pierwszy dom w Sheffield kupiłem w 2011 roku, kiedy otrząsnąłem się z żałoby po Tacie. Wydałem 130 tysięcy funtów na generalny remont. Na każdym kroku szedłem za radami Pete’a. Po dwóch latach od zaciągnięcia kredytu poszedłem do banku i oznajmiłem menedżerowi, że chciałbym spłacić moją hipotekę.

– To będzie 440 funtów – powiedział.

Musiałem wytłumaczyć, że chcę spłacić całą sumę w jednej racie. Włożyłem kartę do terminala i po chwili byłem wolny. Wszystko to dzięki radom Pete’a. Brakowało mi jego i jego mądrości. Pragnąłem odbudować naszą znajomość.

Wielu ludzi myślało, że mój powrót do Wolverhampton pod koniec sezonu 2016 spowodowany był właśnie naszymi bliskimi relacjami, ale prawda jest taka, że Pete nie miał wpływu na podjęcie przeze mnie tej decyzji. To ja wykonałem pierwszy ruch. Zadzwoniłem do właściciela Wilków Chrisa Van Straatena, mówiąc, że chciałbym wrócić. Jak znam życie, po moim telefonie poszedł do Pete’a zapytać, co on o tym myśli.

W ten sposób przełamaliśmy lody i zaczęliśmy z powrotem ze sobą rozmawiać. Do tego momentu odezwaliśmy się do siebie może ze dwa razy przez cały rok. Brakowało mi jego towarzystwa. Z powodu naszego konfliktu nie pojawił się na żadnym turnieju Grand Prix w 2015 roku. Zamiast niego jeździł ze mną Peter Karlsson.

Poznaliśmy się w 2009 roku w Wolverhampton, kiedy trafiłem tam po raz pierwszy. Karlsson zajmował się żużlem od końca lat 80. Miał też doświadczenie w Grand Prix – spędził tam siedem sezonów. W 2007 roku utrzymywał na tyle dobrą formę, że przyznano mu dziką kartę na Grand Prix Szwecji, choć zbliżał się wtedy do czterdziestki! Myślałem, że będzie idealną osobą do zastąpienia Pete’a. Rzeczywiście było fajnie, ale jednak to nie było to. Czułem, że na Grand Prix potrzeba mi Adamsa.

Karlsson robił dobrą robotę, ale jako zawodnik miał swoje własne upodobania co do ustawień. Sęk w tym, że moje przyzwyczajenia są zupełnie inne, więc czasem wpadaliśmy w ślepy zaułek. Musieliśmy nieco zweryfikować sposób naszej współpracy. Razem z moim głównym mechanikiem, Jackiem, uznaliśmy, że lepiej, by Karlsson nie mieszał się do ustawień. Poprosiliśmy go, by zamiast tego miał oko na to, jak tor zmienia się w trakcie zawodów, co się z nim dzieje po polewaniu, tego typu rzeczy. Decyzje w kwestiach sprzętowych mieliśmy podejmować ja i Jacek. Nie chcieliśmy podpowiedzi od Petera, gdyż mąciły nam w głowie.

Szwed dostosował się do naszej prośby i odpuścił wybieranie zębatek, za to informował mnie na bieżąco, ilu punktów potrzeba mi do półfinału i tak dalej. Poza tym czuwał nad utrzymaniem spokojnej atmosfery w teamie, bo Jacek przy robocie mocno się stresuje. Peter jest dość wyluzowanym gościem, podobnie jak ja, więc dogadywaliśmy się bardzo dobrze. Jedyne, czego mu brakuje, to poczucie humoru!

Zależy mi na tym, żeby w ekipie było wesoło przed zawodami. Jeśli w głowie pojawia się napięcie, jesteś ugotowany. Co z tego, że tyłkiem siedzisz na motocyklu, jeżeli myślami odpływasz gdzie indziej, prawda?

Raz zdarzyło mi się stracić głowę. W 2016 roku, na cztery rundy przed końcem sezonu. Już myślałem, że pożegnam się z medalem, ale zdążyłem wziąć się w garść przed ostatnim turniejem – i skończyłem ze srebrem. Sezon zacząłem całkiem nieźle. Finał w Słowenii, zwycięstwo w Warszawie (a jechałem z wybitym barkiem), a potem podium w Horsens.

Przed Grand Prix Czech byłem liderem klasyfikacji generalnej ex aequo z Gregiem Hancockiem. Do Pragi jechałem w dobrym humorze, bo Markéta zawsze była dla mnie szczęśliwa. Tym razem wyszło inaczej. W półfinale zostałem wykluczony za spowodowanie upadku Bartosza Zmarzlika i skończyłem zawody z dziewięcioma punktami, tracąc pozycję lidera. Po przyjeździe do Melbourne wziąłem się do ćwiczeń i zdrowego odżywiania. Już na początku roku żyłem w takim trybie, ale w trakcie sezonu sobie popuściłem.

Grand Prix Czech wygrał Jason Doyle. Zapewne to on przejąłby ode mnie mistrzowski tytuł w 2016 roku, gdyby nie połamał się w przedostatniej rundzie sezonu, nie przejechawszy nawet jednego okrążenia. Jason ścigał się na żużlowych torach już od ładnych paru lat i, szczerze mówiąc, nigdy nie zapowiadał się na mistrza świata. W 2014 roku stał się bohaterem głośnej afery po tym, jak w wyniku problemów z wizą odmówiono mu prawa startu w Elite League i Premier League.

Zamiast siąść i płakać nad swoim losem, Doyley zacisnął zęby i z ligowego szaraka wyrósł na uczestnika cyklu Grand Prix, do którego awansował po zajęciu drugiego miejsca w GP Challenge we Włoszech.

Niejeden wróżył mu szybki koniec międzynarodowej kariery, a jednak Jason poradził sobie lepiej niż przyzwoicie, zajmując szóste miejsce na koniec sezonu.

Jednak prawdziwie światową klasę pokazał dopiero w roku następnym, gdy odniósł zwycięstwo w Pradze, które było jego pierwszym triumfem w Grand Prix. Zaraz potem przyszły trzy kolejne zwycięstwa z rzędu: w Gorzowie, Teterow i w Sztokholmie. Przed Grand Prix Polski w Toruniu był czołowym kandydatem do zdobycia tytułu mistrza.

W tym momencie jednak wydarzył się koszmar, który przypomniał nam wszystkim, jak cienka granica dzieli na torze szczęście od tragedii. W trzecim biegu wieczoru Doyle uległ makabrycznemu wypadkowi. Na wejściu w drugi łuk pierwszego okrążenia między zawodnikami było bardzo ciasno. Składając się w wiraż, Fredrik Lindgren zawadził tylnym kołem jadącego za nim Chrisa Harrisa. Bomber stracił panowanie nad motocyklem i podciął będącego tuż obok Doyle’a. Ten spadł z siodełka i poleciał w płot – przed nim znalazł się tam jednak jego motocykl, który podniósł dmuchaną bandę tak, że zawodnik wpadł pod uniesionego „dmuchawca” i uderzył w nieosłonięte twarde ogrodzenie.

Stwierdzono u niego zwichnięcie barku, złamanie łokcia, a co najgorsze – przebicie płuca. Jason został odwieziony do szpitala i trafił prosto na salę operacyjną, zaś zawody kontynuowano, choć w nieco ponurej atmosferze. Oznaczało to jednak koniec marzeń o tytule. Przed toruńską rundą jego przewaga nad wiceliderem wynosiła tylko pięć punktów. „Doyley robił, co mógł, by wystartować w finałowych zawodach na ojczystej ziemi w Melbourne. Nakazał nawet swoim ludziom wysłanie sprzętu do Australii. Ostatecznie musiał pogodzić się z porażką. Jego zapał ostudzili lekarze, którzy powiedzieli, że w tym stanie zdrowia zmiany ciśnienia podczas lotu samolotem stanowią zbyt duże zagrożenie.

Ambicje musiały pójść w odstawkę… ale tylko na 12 miesięcy. Rok później, wychodząc na prezentację w Melbourne, Doyle wiedział, że tylko absolutna katastrofa mogłaby przeszkodzić mu w zostaniu trzecim Australijczykiem w XXI wieku, który zawiesił na szyi złoty medal, po Jasonie Crumpie i Chrisie Holderze.

Powracając na szczyt po traumatycznych zdarzeniach roku ubiegłego, udowodnił niesamowitą odporność psychiczną i determinację. To okazało się kluczowe. W 2017 roku dosłownie nic nie było w stanie go powstrzymać przed sięgnięciem po tytuł. I ja to szanuję. Bez względu na to, kim jesteś i czym się zajmujesz, nie wolno się załamywać, popadać w negatywne myślenie, kiedy przychodzi trudny moment. Nie dość, że ściągasz na siebie porażkę, to jeszcze psujesz morale ludziom dookoła.

Czy zdobyłbym mistrzostwo świata w 2016 roku, gdybym miał przy sobie Pete’a? Nie wiem, ale na pewno było inaczej niż w 2013. Ewidentnie nie było tej chemii, ciągle czegoś mi brakowało. Kiedy udało nam się odnowić kontakt, podjęliśmy jedyną słuszną decyzję, że znowu będziemy grać w jednej drużynie.

Tak właśnie wyglądała historia naszej separacji. Wszystko poszło o jego ultimatum: „tak albo siak”. Nigdy jednak nie robiliśmy wokół tego afery i nie wynosiliśmy tego konfliktu na zewnątrz. Po prostu spędziliśmy rok oddzielnie, co pozwoliło oczyścić atmosferę.

Rozmawiając o Grand Prix 2017, zapytałem Pete’a:

– To co robisz w przyszłym roku? Dalej będziesz ze mną na Grand Prix?

Odpowiedział, że jak najbardziej.

Mieliśmy jednak swoje warunki. Z mojej strony jedynym wymogiem było to, że nie chcę już słyszeć ani słowa o ściganiu się w Anglii. Koniec, temat tabu. I tak jest do dziś.

Przyznam, że nie byłem w pełni szczery z Pete’em, jeśli chodzi o moje poglądy na temat ligi brytyjskiej. Nie chciałem go ranić. Kiedy tylko zaczynałem narzekać na Anglię, Pete ripostował:

– Van Straaten przynajmniej płaci ci od razu.

I to był koniec dyskusji. Ale kiedy słyszałem od niego teksty w stylu: „Czy Polacy dają ci wypłatę co tydzień?”, nie mogłem powstrzymać myśli: „Nie, ale płacą mi sześć razy tyle, co wy w Wolverhampton!”.

W sumie dobrze wyszło, że zrobiliśmy sobie chwilę przerwy. Od tamtej pory zawsze rozmawiam z nim otwarcie – z wyjątkiem jakichś zwierzeń, rozmów o emocjach. Nie jestem tym typem człowieka. Podobne tematy umiem poruszać tylko z Faye, a i ona mówi, że musi ze mnie wyciągać, co się dzieje. Podczas gdy ona zwierza mi się bez żadnego problemu, ja duszę w sobie wszystko, aż wybuchnę.

Pete dostrzega wiele rzeczy. Czyta we mnie jak w otwartej książce. Widzi, kiedy zaczyna udzielać mi się presja, nawet gdy sam tego nie dostrzegam. W razie potrzeby potrafi wcisnąć we mnie odpowiedni guzik. Kiedy mówi: „Tai, musisz wygrać ten wyścig”, to jadę i wygrywam. Nie wiem, jak to działa, ale działa. Nie budujemy w boksie żadnej napinki. Rozmawiamy, żartujemy, jesteśmy sobą. W naszym boksie panuje atmosfera bardziej jak na wyjeździe integracyjnym niż w pracy.

Od czasu do czasu dopytuję Pete’a, ile razy wygrał ligę i ile medali pomógł zdobyć swoim podopiecznym. Dziesięć tytułów indywidualnych już ma, ale chciałby dobić jeszcze do dziesięciu pucharów w lidze. Nie narzuca mi się z tym, ale wiem, że mu zależy. Z drugiej strony w życiu nie zawsze można mieć wszystko, co się chce!

Gdy kibice pytają mnie, czy jeszcze kiedyś wrócę do ścigania na Wyspach, odpowiadam, że nie jest to wykluczone. Mamy bowiem z Pete’em umowę, że jeżeli uda nam się wywalczyć kolejne złoto w Grand Prix, ja pomogę mu zdobyć następne trofea w lidze. Może się uda, może się nie uda, ale skoro możemy spróbować, to czemu nie?

Jest tylko jedna rzecz, która irytuje mnie w tym człowieku: bez przerwy pali fajki. Próbowałem go namówić, żeby przestał. Pewnego razu podpuściłem Pete’a, że wraz z Faye chcemy go zabrać na obiad, a tak naprawdę zabraliśmy go do lekarza na badania.

Martwiłem się o niego. Cierpi na cukrzycę, kiepsko się odżywia, nosi kilka kilogramów za dużo, a do tego ma problemy z kolanem. Kiedy poszliśmy z nim do okulisty, okazało się, że praktycznie nic nie widzi, a mimo to wsiada za kółko. Lekarka powiedziała, że jeżeli nie będzie nosił okularów, to ona osobiście wystąpi o odebranie mu prawa jazdy, taki jest ślepy.

Bywało nawet tak, że jedziemy autostradą, Pete prowadzi i w pewnym momencie pyta się mnie:

– Co to za znak?

A to był znak do zjazdu!

Czuję się za niego odpowiedzialny. On opiekuje się mną, więc staram się mu zrewanżować. Załatwiam mu wizyty u lekarzy, tak jak u tego okulisty, bo sam jest zbyt uparty, żeby się gdziekolwiek ruszyć. Podobnie było z obrączką, którą nosił, odkąd skończył 18 lat. Z upływem czasu palec nabrzmiał, więc obrączka wrzynała mu się w ciało. Weszła tak głęboko, że nie sposób było jej ruszyć. Zabrałem go więc do zakładu jubilerskiego, żeby mu to zdjęli. Jubiler rozciął obrączkę, dopasował na nowo i teraz leży jak ulał.

Przez cały rok jęczał, że boli go ząb. Mówiłem mu uprzejmie: „To idź, kurwa, do dentysty”, ale nie poszedł. W kółko powtarzał, że kiedy ostatni raz był u dentysty, to o mało nie umarł. Znowu musiałem go lekko zmusić.

Czy zdobyłbym mistrzostwo świata w 2013 roku, gdybym miał przy sobie Pete’a? Co mam powiedzieć? Nie mam pojęcia. To był jeden z tych sezonów, kiedy wszystko działo się strasznie szybko. A jak by to wyglądało, gdyby w 2013 go nie było? A gdyby do tego żył Tata? Może dalej traciłbym czas na głupoty, tak jak kiedyś? Nie wiem. Naprawdę nie wiem.

Choć Pete poświęca mi swój prywatny czas, nigdy nie chciał za to nawet złamanego grosza. A przecież dobrze wiem, ile to kosztuje, sam mi powiedział. Umówmy się, jest księgowym. Wszystkie wydatki ma skrupulatnie zapisane, co do ostatniego pensa. Na bilety lotnicze, hotele, posiłki, nawet kawę w restauracji. Mało tego – liczy sobie nawet roboczogodziny, które spędził ze mną zamiast na pracy zarobkowej, żeby potem to odrobić. Raz po raz proponuję Pete’owi wynagrodzenie, ale nigdy nie chciał przyjąć ode mnie żadnych pieniędzy. Mówi, że sam będzie za siebie płacił.

Ile osób postąpiłoby w ten sposób? Chyba tylko rodzice.

ROZDZIAŁ 11
KONFLIKTY
INTERESÓW

Czasem w życiu bywa tak, że wszystkie sprawy układają się wprost idealnie. Dla mnie takim okresem na torze i poza nim był rok 2015.

W Grand Prix zostawiałem rywali za plecami, byłem poza ich zasięgiem i wiedziałem, że mając 25 punktów przewagi nad Gregiem Hancockiem, tytuł był w moich rękach. Równie dobrze wiodło mi się życiu prywatnym. Mój związek z Faye rozkwitał niemal z tygodnia na tydzień.

Zaręczyliśmy się w jej urodziny. Faye pojechała ze mną do Torunia, by podziwiać efekty ciężkiej pracy, którą włożyliśmy w cały sezon. Miesiąc później, 2 listopada, oświadczyłem się w najbardziej romantyczny sposób, jaki byłem w stanie wymyślić. Gdy polecieliśmy do Australii na ostatnią rundę sezonu, wdrożyłem w życie swój misterny plan, który na początku musiał wydawać jej się ciut irytujący.

Zabrałem ją na prześliczną Little Island u wybrzeży Perth. Aby tam dotrzeć, trzeba mieć własną łódkę. Cała wyspa jest pod ścisłą ochroną jako rezerwat przyrody, w związku z czym nie wolno cumować łodzi na plaży. Piaszczyste plaże, foki wygrzewające się w słońcu, niesamowite widoki… nie mogłem znaleźć lepszego miejsca na oświadczyny.

Musiałem wyjść z domu z samego rana i zadzwonić w parę miejsc, żeby upewnić się, że wszystko idzie tak, jak zaplanowałem. Kiedy wróciłem, moja ukochana czuła, że coś się święci. Ewidentnie podminowana, zapytała, dokąd uciekłem i z kim tak gadałem. Z pokerową miną odpowiedziałem jej, że zarezerwowałem dla nas wycieczkę z nurkowaniem. Z początku rzeczywiście chciałem zatopić się z nią w błyszczący od słońca błękit oceanu i położyć pierścionek na rafie koralowej albo na skale. Faye powiedziała jednak, że nie chce jej się nurkować. I cały plan trafił szlag.

Musiałem szybko wymyślić coś nowego, więc zaproponowałem, żebyśmy skoczyli na wyspę. Faye była wyraźnie zaniepokojona moim zachowaniem. Ilekroć próbowała mnie objąć, uciekałem od jej uścisku. Nie chciałem, by się zorientowała, że mam w kieszeni pierścionek zaręczynowy z czarnym diamentem. Gdy dobiliśmy do brzegu, wziąłem ją na barana i zaniosłem na plażę. Potem przyklęknąłem na jedno kolano i poprosiłem ją o rękę.

Jednakże już wcześniej kupiłem Faye „nieoficjalnie” pierścionek zaręczynowy (nazywała go „pierścionkiem-obietnicą”). Był podobny do tego, który nosiła jej matka. Faye zawsze podobał się ten matczyny pierścionek – często go od niej pożyczała. Poszedłem więc do jubilera i znalazłem niemalże identycznie wykonany egzemplarz. Różnił się tylko nieznacznie kolorem i kształtem diamentu. Tego ranka na wyspie – w najpiękniejszej scenerii, jaką można sobie wyobrazić – zaręczyliśmy się oficjalnie i zaczęliśmy planować nasz ślub.

Niedługo potem musieliśmy wrócić na chwilę do Europy, by wziąć udział w Gali FIM Awards w hiszpańskim Jerez. Na początku grudnia byliśmy z powrotem w Perth i mogliśmy zacząć przygotowywać się do dnia, w którym Faye Laura Cupitt zostanie panią Woffinden. A nastąpiło to w sobotę, 17 grudnia 2016 roku.

Od początku wiedziałem, że Faye będzie moja – tak jak w 2015 roku, gdy opuszczałem stadion im. Matije Gubca po Grand Prix Słowenii, wiedziałem już, że będę mistrzem świata. Turniej padł łupem Grega, ale podsłuchawszy, jaki klimat panuje w obozach rywali, utwierdziłem się w przekonaniu, że tylko kataklizm mógłby odebrać mi drugi tytuł mistrzowski w karierze.

Na zawody do Krška wybierałem się z solidną, 25-punktową przewagą nad Nickim Pedersenem. Trzy punkty za Duńczykiem plasował się Greg Hancock. Wraz z Pete’em Adamsem usiedliśmy, żeby omówić plan działania. Obydwaj mieliśmy świadomość, że otwiera się przed nami złota szansa. Pete jak zwykle nie owijał w bawełnę:

– Tai, czas, żebyś wrzucił szósty bieg. Pokaż im, kto tu rządzi.

Tak też zrobiłem i widziałem, że mam ich na widelcu. Szczególnie dobrze było to widać w dwóch sytuacjach:

Boks Grega Hancocka znajdował się tuż obok ścianki telewizyjnej, gdzie zaprasza się zawodników na rozmowę – przeważnie po wygranym biegu. Kiedy Hancock wyszedł przed kamery, celowo stanąłem jak najbliżej niego. Usłyszałem, jak mówi:

– Chyba pozostało nam walczyć o srebro i brąz, bo Taia raczej nie da się dogonić.

W tym momencie wiedziałem, że Grega mam już z głowy.

Z Nickim też się zabawiłem, choć mało kto właściwie zrozumiał tamtą sytuację. Z perspektywy kibica musiało to wyglądać na idiotyczny, irracjonalny ruch. Rzecz w tym, że kiedy Nicki jako pierwszy wybiera pole startowe na półfinał, lubi odwracać się do zawodnika stojącego obok niego i pytać: „Które pole chcesz?”. Taka drobna sztuczka psychologiczna. Pete i ja uznaliśmy, że pokonamy go jego własną bronią.

Jako drugi najlepszy zawodnik rundy zasadniczej miałem, oczywiście, pierwszeństwo w wyborze pola startowego. Moimi rywalami w półfinale byli Niels-Kristian Iversen, Troy Batchelor oraz właśnie Nicki.

No więc odwróciłem się ku niemu i zapytałem:

– Które pole chcesz?

Jego reakcja powiedziała mi wszystko. Nicki wymamrotał tylko:

– Co za różnica – i tak nas objedziesz!

Zupełnie jak nie on.

A potem boleśnie pokazałem mu, kto tu rządzi, wyprzedzając go na samej kresce po tym, jak musiałem przedzierać się na czoło z ostatniej pozycji. Zaspałem na starcie i w pierwszy wiraż wchodziłem jako czwarty, ale szybko połknąłem Troya Batchelora. Z Iversenem męczyłem się przez dwa okrążenia, bo jechałem z przekrzywionymi goglami. Obsunęły mi się, kiedy ściągałem zrywkę. Po minięciu Iversena poprawiłem gogle na prostej, a potem rzuciłem się w pościg za Nickim i wyprzedziłem go na samej mecie.

W wyścigu finałowym najlepszy był Greg. Za nim ja, a na trzecim miejscu Nicki – co oznaczało, że Duńczyk stracił do Amerykanina dobrych kilka punktów. Kiedy więc na podium rozdano nam szampany, to nie Duńczyk, ale Hancock był wiceliderem cyklu, tracąc do mnie 25 punktów. Od Nickiego dzielił go dystans czterech oczek.

Zrobiłem dokładnie to, czego chciał Pete – wszedłem między dwóch największych rywali i huknąłem pięścią. Kiedy potem widziałem ich w parku maszyn, mieli nietęgie miny. Opuszczając Słowenię, myślałem sobie, że już ich mam. Są ugotowani. Odpuścili. Zdają sobie sprawę, że to ja będę mistrzem świata. I tak się stało. W tamtym sezonie byłem nabuzowany i zajebiście szybki. Co ciekawe, przed zawodami w Kršku dopadła mnie straszna migrena, jednak po turnieju to rywale mieli znacznie większy ból głowy.

Atak migreny odrobinę mnie zestresował, ale wziąłem paracetamol i pomogło. Często miewam bóle głowy, a nawet krwawienia z nosa. Myślę, że to przez te ciągłe podróże samolotem, zmiany ciśnienia.

Wkrótce potem Greg odzyskał swoją firmową pogodę ducha i powiedział dziennikarzom:

– Niejeden pewnie już kłania się przed Taiem i gratuluje mu mistrzostwa, ale ja nadal jestem dobrej myśli. Dopóki jest szansa, będę walczył o mistrzostwo. Wszystko jest jeszcze możliwe. Jechałem dzisiaj bez żadnej presji. Bawiłem się jazdą i starałem się nie ułatwiać Taiowi zadania.

Udawał luzaka, ale dobrze wiem, co działo się w jego głowie!

Mam ogromny szacunek do Grega. Przegrać z takim zawodnikiem to żaden wstyd. Nie mogę się tylko nadziwić, skąd on nadal czerpie motywację do żużla w tym wieku? Grand Prix w 2019 nie wyglądało bez niego tak samo. Mogę tylko mieć nadzieję, że jego żona, Jennie, szybko rozprawi się z rakiem piersi i Greg, który zawiesił karierę, by się nią opiekować, wróci do nas w kolejnym sezonie. Nawet jeżeli to cholernie trudny rywal.

Zimą 2014/15, zamiast wracać na antypody, zostałem w Anglii. Wraz z Faye zrobiliśmy sobie dwutygodniowe wakacje na Bali, gdzie często wypoczywa moja rodzina. Byliśmy typowymi turystami: jeździliśmy na słoniach, zwiedzaliśmy wysepki i tak dalej. Po powrocie zabrałem się do przygotowań razem z moim trenerem, Kirkiem Gibbonsem.

Popracowałem trochę w domu na Mill Street, gdzie miałem nieco roboty. Zorganizowaliśmy wielką, typowo brytyjską kolację wigilijną – pierwszą, jaką pamiętam w życiu. Przyjechała moja mama, babcia i najbliższa rodzina Faye. To był cudowny wieczór. Później razem z Faye pojechaliśmy do Londynu, też całkiem prywatnie, żeby spędzić trochę czasu tylko we dwoje. Tuż przed rozpoczęciem sezonu polecieliśmy jeszcze na tydzień do Australii, gdyż byliśmy zaproszeni na ślub jednego z moich kumpli.

U progu sezonu 2015 byłem tak pewny swojej dyspozycji, że podczas wywiadu z Nigelem Pearsonem, moim oficerem prasowym, ogłosiłem wprost:

– Zdobędę w tym roku mistrzostwo świata.

Byłem tak przekonany, że znowu nadszedł ten właściwy moment, że w trakcie sezonu ani razu nie brałem pod uwagę, że mogłoby się to nie udać. Wiem, że moja pewność siebie zahaczała wręcz o arogancję, ale to nie tak. Nigdy nie wywyższałem się ponad innych, nie lekceważyłem rywali. Faye przestrzegła mnie nawet, żebym nieco spuścił z tonu, nie publikował tego wywiadu. Nigel podzielał jej zdanie. Ostatecznie materiał poszedł, a oddźwięk nie był wcale taki zły, jak można się było spodziewać.

Od samego początku wiedziałem, że wygram. Jeszcze zanim przyszły nowe silniki od tunera. Oczywiście, nigdy nie można mieć całkowitej pewności, ale bardzo mocno wierzyłem w sukces i w swoje możliwości. Byłem stuprocentowo przekonany, że to jest to. Podobne uczucie miałem też w roku 2018. Nie wiem, skąd się to we mnie bierze. Gdybym wiedział, pewnie wygrywałbym złoto co roku.

Gdy w 2019 roku przechodziłem rehabilitację po czerwcowym upadku w Lublinie, Faye (która dotąd nie wypowiadała się na ten temat) stwierdziła, że od początku czuła, że w tym sezonie z tytułu nic nie będzie. Mimo całej tej mojej gadaniny i przechwałek. Powiedziała, że zauważyła różnicę w moim nastawieniu mentalnym. Kiedy „wsiąkam” w walkę o tytuł, mogę być spokojny o końcowy wynik. W tym roku miała wrażenie, że czegoś mi brakowało, jakbym nie był do końca zaangażowany. Jak gdyby moja głowa była gdzie indziej. Zna się dziewczyna na ludziach.

Tak czy siak, w roku 2015 uczepiłem się tej myśli rękami i nogami. Nikt nie był w stanie mnie powstrzymać.

Tamta edycja Grand Prix rozpoczęła się od dość żenującego epizodu na Stadionie Narodowym w Warszawie. Zawody ukończyłem z pięcioma punktami na koncie. Nie znaczy to jednak, że radziłem sobie źle – po prostu po 12 wyścigach zawody zostały odwołane ze względu na fatalny stan toru. A wszystko to w obecności ówczesnego prezydenta Polski, Bronisława Komorowskiego, oraz jego poprzedników – Aleksandra Kwaśniewskiego i Lecha Wałęsy, laureata Pokojowej Nagrody Nobla.

Przerwanie turnieju wymusili na organizatorach sami zawodnicy po wspólnej naradzie. W tych warunkach była to jedyna słuszna decyzja. Zbuntowaliśmy się po tym, jak Andreas Jonsson skręcił kostkę, Troy Batchelor w trzech podejściach dwukrotnie wylądował na torze, a mistrz świata 2012 Chris Holder wpadł na bandę, nieatakowany przez nikogo. Całe szczęście, że nikomu nie stało się nic gorszego.

Piątkowy trening zaliczyli tylko Thomas H. Jonasson i Nicki Pedersen. Przez całą poprzedzającą zawody noc obsługa toru pracowała nad tym, aby doprowadzić nawierzchnię do stanu używalności. W sobotę rano Nicki oraz Chris Harris wyszli na obchód toru i wydawało się, że wszystko jest w porządku. Bomber uwielbiał takie warunki – zapewne czułby się na tym torze jak ryba w wodzie. Jednak Nicki po powrocie do parku maszyn powiedział:

– Nic z tego, chłopaki.

Później zaliczył beznadziejny występ.

Po 12 wyścigach postawiliśmy ultimatum. Sędzia Jim Lawrence oraz delegaci FIM poszli za głosem rozsądku i przerwali turniej, aby nie narażać zdrowia zawodników. Przy tym trzeba uczciwie przyznać, że po warszawskim skandalu jakość torów tymczasowych, układanych na stadionach nieprzeznaczonych do żużla, mocno się poprawiła.

Do kolejnej rundy, w Finlandii, przystępowałem, będąc na pozycji lidera klasyfikacji. Zawody ukończyłem na drugim miejscu, ale po drodze najadłem się strachu. W dwóch ostatnich biegach doznawałem przemieszczenia barku, z którym już od dłuższego czasu miałem problemy.

Raz zdobytego prowadzenia nie wypuściłem z rąk do końca sezonu. Gdy w półfinale Grand Prix Polski w Toruniu Greg Hancock przywiózł zero, wiedziałem, że jest już po wszystkim. Toruńska Motoarena jest dla mnie szczęśliwa – to właśnie tam za każdym razem dopełniałem formalności w walce o tytuł. Paradoksalnie, kiedy jest chłodno i wilgotno, czyli w typowo październikowej aurze, tamtejszy tor w ogóle mi nie leży. Strasznie się wtedy męczę. Za to w lecie bez problemu jestem w stanie trzasnąć na Motoarenie 15 punktów.

Tym samym moje przewidywania z początku sezonu sprawdziły się, choć w morzu sukcesu znalazła się łyżka dziegciu. W Toruniu wypadłem bardzo słabo, był to mój najgorszy występ w całym roku.

Zwycięstwo w GP 2015 świętowałem w Australii w towarzystwie przyjaciół. Przez trzy tygodnie korzystałem z życia. Przytyłem wtedy z sześć kilo. Jadłem to, na co miałem ochotę, a nie to, co powinienem. Pizza, chińczyk, indyjskie żarcie – czyli wszystko to, czego odmawiałem sobie w trakcie sezonu. Całkowicie sobie odpuściłem. Kiedy potem stanąłem na wagę, którą zawsze wożę ze sobą, pomyślałem: że jak? Z 68 kilogramów zrobiło się 74.

Podczas Grand Prix Australii szerokim echem w parku maszyn odbiło się zachowanie jadącego z „dziką kartą” Sama Mastersa, który w trakcie biegu został ostro potraktowany przez Nickiego Pedersena. Masters dał się ponieść emocjom i przeszedł od słów do rękoczynów. Dostał za to 28 dni zawieszenia i 600 euro grzywny. Może gdyby go nie zawiesili, zobaczylibyśmy jeszcze jakąś ciekawą walkę? To nawet nie byłoby takie złe! Starcie Mastersa z Pedersenem było na ustach całego kraju. Telewizja pokazywała dramatyczne urywki z tego zdarzenia, pisały o tym wszystkie australijskie gazety.

Fundamenty pod triumf w sezonie 2015 powstały jeszcze w roku poprzednim. Wiele się wtedy nauczyłem, wyciągnąłem wnioski z błędów i to zaprocentowało.

Po pierwszym mistrzostwie w 2013 roku pomyślałem, że to idealna okazja, żeby mocniej wypromować moją markę i nazwisko. Pomyślałem, że pomoże mi to przyciągnąć kolejnych sponsorów. Zgadzałem się na udział we wszystkim. Dosłownie we wszystkim. Obojętnie, czy był to wywiad dla czasopisma, wielkiej gazety, lokalnej gazetki czy podcastu. Robiłem wszystko, co mogłem, nie odmawiałem nikomu. Gdy jakiś facet zapragnął umieścić na swoim busie moje zdjęcie – zgodziłem się. Byłem jak dziecko w dziale ze słodyczami, brałbym wszystko naraz. Zgubiłem gdzieś skupienie, które pozwoliło mi zdobyć tytuł. Sezon 2016 zacząłem ospale, nie byłem dobrze przygotowany. Ważyłem tak z trzy i pół kilo więcej niż rok przedtem. Przygotowania zacząłem zbyt późno i musiałem gorączkowo nadrabiać zaległości.

Na GP Nowej Zelandii poleciałem o kulach – chwilę wcześniej zdążyłem bowiem zaliczyć dwa upadki w przedsezonowym sparingu Wolverhampton z drużyną Leicester, która wracała do najwyższej ligi po 23 latach. W przeciwieństwie do niektórych kolegów z toru, którzy mieli więcej rozsądku, nie wykupiłem sobie na lot do Auckland miejsca w klasie biznesowej. Próbowałem zmienić rezerwację, ale nie było już miejsca. Musiałem więc przesiedzieć całą podróż w klasie ekonomicznej, co jest średnio przyjemne, gdy leci się ze złamaną nogą. Lot był strasznie męczący. Łykałem końskie dawki środków przeciwbólowych. Nie były to najlepsze przygotowania do obrony tytułu. Jak się okazało, równie kiepsko wyglądał cały rok.

W sezonie 2016 roku po raz pierwszy i – jak dotąd – od 2013, kiedy to zostałem stałym uczestnikiem Grand Prix – jedyny nie udało mi się skończyć zmagań w czołowej trójce. Co więcej, brązowy medal przegrałem w ostatnim biegu całego sezonu. A przecież spokojnie mógłbym wskoczyć na podium, gdybym nie był zmuszony odpuścić Grand Prix Polski w Gorzowie. Tydzień przed zawodami podczas meczu w Eastbourne zaliczyłem bliskie spotkanie z bandą. Tak jak można się było spodziewać, wyszedłem z tego pokiereszowany. Jeden palec w lewej ręce miałem złamany, drugi wybity. Próbowałem jeździć ze specjalnie ustawionym sprzęgłem, ale mimo zastrzyków i krioterapii nie byłem w stanie wytrzymać z bólu podczas treningu. Z żalem musiałem zrezygnować z udziału w Grand Prix, pierwszy raz w karierze. Gdybym zdobył tam choć punkcik, miałbym trzecie miejsce w klasyfikacji i brązowy medal. A tak, podczas ostatniej rundy w Toruniu zarządzono dogrywkę z udziałem moim oraz Nickiego Pedersena, którą przegrałem.

Zależało mi, żeby obronić mistrzowski tytuł – niestety, w 2016 roku musiałem pogodzić się z faktem, że lepszy ode mnie okazał się Greg Hancock. W kolejnym sezonie na najwyższych stopniach podium stanęli Jason Doyle i Patryk Dudek i musiałem zadowolić się jedynie trzecim miejscem. W 2016 roku Doyle stał zresztą przed ogromną szansą zdobycia złotego medalu. Wyrównał osiągnięcie Tony’ego Rickardssona i Jasona Crumpa, którzy wygrali trzy rundy GP z rzędu w tym samym sezonie.

Rozpoczynając przedostatnią rundę sezonu w Toruniu, miał nade mną 16 punktów przewagi. Spotkał go jednak ogromny pech. Jak wspominałem w poprzednich rozdziałach, padł ofiarą zamieszania w biegu numer 3, po którym trafił do szpitala. Już czuł smak medalu, lecz nagle skończył z przebitym płucem, strzaskanym łokciem i wybitym lewym barkiem. Sport bywa naprawdę okrutny.

Nieszczęście Jasona Doyle’a otworzyło przede mną szansę, ale lepszy ode mnie okazał się Greg Hancock. Na finiszu wyprzedził mnie o 25 punktów, co pozwoliło mu zgarnąć czwarte mistrzostwo w karierze – i chyba najbardziej kontrowersyjne. Przed imprezą finałową w Melbourne Greg prowadził z zapasem 19 punktów. Był więc o włos od schwytania okazji, którą dał mu los, i szybko dopełnił formalności. Co prawda w swoim pierwszym biegu zdobyłem trójkę, dzięki czemu przez jakiś czas zachowywałem jeszcze matematyczne szanse na złoto, ale trzy gonitwy później Greg także dołożył trzy punkty i było pozamiatane.

Mnóstwo kontrowersji wzbudził bieg dziewiąty. Przyszły mistrz świata został posądzony o celowe przepuszczenie Chrisa Holdera (swojego kolegi z teamu Monster Energy, do którego należę też i ja). To zwycięstwo dało Australijczykowi tlen i przywróciło nadzieję na awans do półfinału, dzięki czemu udało mu się wygrać całą rundę.

Hancock był wściekły, że delegaci FIM poparli decyzję arbitra o wykluczeniu „za zachowanie niezgodne z duchem sportu”. Na znak protestu wycofał się z reszty zawodów. Do zapowiadanego bojkotu ceremonii dekoracji na szczęście nie doszło.

Doyle zaś szybko wylizał się po kontuzji i zdominował edycję 2017, wyprzedzając mnie o ponad 30 punktów, a wicemistrza, Patryka Dudka – o 18. Jason wygrał tylko dwie rundy w całym sezonie (Czechy i Australię), ja z kolei jedną – Gorzów. Jego atutem okazała się jednak niesamowicie stabilna forma w trakcie całego sezonu. Tylko dwukrotnie nie udało mu się zakwalifikować do finału, podczas gdy ja, dla porównania, jechałem w biegu finałowym trzy razy. Na osłodę pozostał mi fakt, że dwa z tych finałów wpadły na sam koniec sezonu, a zatem rok nie skończył się tak fatalnie, jak się zaczął.

Mimo to nie wspominam roku 2016 szczególnie źle. Ot, po prostu taki sobie sezon. Nie zawsze można być najlepszym. Zrekompensowałem to sobie sukcesem w życiu osobistym. Na tydzień przed Bożym Narodzeniem wzięliśmy z Faye ślub. Planowaliśmy go przez trzy miesiące. W zasadzie to więcej było gadania niż planowania, bo oboje dobrze wiedzieliśmy, czego chcemy, i mieliśmy w tej kwestii podobne gusta.

Ceremonia odbyła się na plaży. To był wyjątkowy dzień. Ślub jak ze snów. Na piasku tysiące płatków róż, dookoła rodzina i przyjaciele. Kilka dni wcześniej odbyliśmy spotkanie z fotografem i kapłanem, aby upewnić się, że wszyscy wiedzą, co mają robić. Gdy zbliżała się pora uroczystości, pojawiło się ryzyko, że będziemy musieli zmienić plany ze względu na porywisty wiatr.

Jednak o godzinie 11:00, gdy Faye miała pojawić się przy „ołtarzu”, wiatr nagle ucichł. Przez cały ślub było spokojnie. Natomiast tuż po ceremonii znowu zaczęło wiać! To było dziwne. Uznaliśmy, że to pewnie Tata czuwał z góry, żeby nic nie zakłóciło nam naszego święta. Zapewne nie wszyscy goście zwrócili uwagę na ten zbieg okoliczności, ale ja i Faye zapamiętamy to do końca życia.

Gdy moi rodzice brali ślub, Tata postanowił, że każdy z gości dostanie na pamiątkę niewielką porcję trawki. Uznaliśmy, że na naszym uczcimy jego pamięć w podobnym stylu. Specjalnie na tę okazję zamówiliśmy brownie z haszem i, jakby to powiedzieć… kiedy pojawiła się muzyka, starsza część towarzystwa zaczęła roznosić nam parkiet!

O ile w 2016 roku nie było jakiejś jednej, konkretnej przyczyny, dla której nie udało mi się obronić tytułu, o tyle w 2017 roku powodów porażki – jeśli trzecie miejsce można nazwać porażką – było mnóstwo. Jakoś w środku roku Faye wzięła mnie na rozmowę i wyłożyła kawę na ławę: mistrzostwa nie będzie, bo za dużo haruję przy remoncie domu.

– Pamiętaj, czemu zawdzięczasz, gdzie teraz jesteś. Zaangażowaniu. Ty nie angażujesz się teraz w ściganie – przypomniała mi.

Stwierdziła, że muszę odpocząć. Rzeczywiście byłem wykończony: prosto z zawodów, czy to w Polsce, czy w Szwecji, jechałem do naszego domu. Nie było nawet kiedy usiąść. Przychodziłem, pracowałem, spałem, budziłem się, pracowałem, a potem na lotnisko i na motocykl. Tak było przez cały rok. Jak nie ze śrubokrętem przy sprzęgle, to z młotkiem na drabinie. Musieliśmy wymienić cały dach i okna. Można sobie wyobrazić, ile to roboty. Kupiliśmy stary domek na wsi, dwusegmentowy. W jednej części mieszkają rodzice Faye, w drugiej my. Na początku nie mieliśmy tam ani światła, ani ogrzewania. Faye myła się przy lampce ze smartfona.

Wprowadziliśmy się tam w maju 2017. Poprzedni właściciel pozwolił nam przeprowadzić remont jeszcze przed podpisaniem umowy. Uzgodniliśmy, że przed dobiciem targu będziemy mogli wprowadzić się do mieszkania, żeby się przekonać, czy faktycznie dobrze się tam czujemy. Tak było, więc w czerwcu dopełniliśmy formalności. Urządziliśmy się naprawdę przyjemnie, jednak odbiło się to na moich wynikach, choć nie chciałem tego widzieć. Wielu ludzi ostrzegało mnie, że się przepracowuję, między innymi Pete Adams oraz właśnie Faye. Ale ja nie słuchałem, chciałem skończyć remont jak najszybciej.

Doszedłem do etapu, gdzie jedyne dni, jakie miałem wolne od roboty przy domu, to te, kiedy miałem zawody. Byłem zmęczony fizycznie i psychicznie, i nie było w tym nic dziwnego. A jednak zaciskałem zęby i nie odpuszczałem, bo Faye była w ciąży. Zależało mi, aby mogła zamieszkać w odpowiednich warunkach jeszcze przed narodzinami dziecka. Co gorsza, parę tygodni po przeprowadzce ktoś włamał nam się do domu. Byłem wtedy w Pradze na Grand Prix. Faye nie chciała dzwonić do mnie z informacjami, żeby mnie nie dekoncentrować, ale nie miała wyjścia.

Poszła oglądać Grand Prix do swoich rodziców. Kiedy wróciła, zorientowała się, że ktoś się włamał. Złodzieje musieli obserwować nasz dom, wiedzieli, że się wprowadziliśmy. A może usłyszeli plotki w pubie? Rodzice Faye mieszkali jakieś 20 minut od nas, więc teść wskoczył w samochód i popędził na miejsce, żeby upewnić się, że nic jej nie jest.

Włamywacze wybili okno, ale – o dziwo – więcej szkód nie narobili. Są tacy, co wdzierają się do mieszkania, biorą, co chcą, wywracają wszystko do góry nogami, a na koniec złośliwie odkręcają wszystkie krany, ale ci najwyraźniej byli profesjonalistami. Dokładnie wiedzieli, po co przyszli. Nie ukradli laptopów, iPadów ani żadnego sprzętu. Wzięli tylko biżuterię, trochę gotówki i parę pamiątek, które chciałem dać Rylee, kiedy będzie starsza. Straty wyniosły 17 000 funtów.

To wszystko złożyło się na obniżkę formy w roku 2017. Będąc na zawodach w Szwecji, potrafiłem siedzieć z telefonem przy uchu i gadać z ludźmi, którzy robili mi dom. Sean, ojciec Faye, dzwonił do mnie i pytał, co sądzę o tym czy o tamtym. Odpowiadałem:

– Czekaj, zaraz mam pierwszy bieg. Oddzwonię później.

Zamieszkaliśmy zaledwie 20 kilometrów od naszego poprzedniego lokum, więc terytorialnie nie była to żadna rewolucja. Finansowo jednak tak. W poprzednim domu moje wydatki wynosiły kilkaset funtów, teraz wynoszą kilka tysięcy. No i nic dziwnego, zasadziłem wokół domu 700 krzewów czarnego bzu i prawie 400 drzew iglastych.

Przed zakupem oglądaliśmy to miejsce kilka razy. Wyglądało na straszną ruderę, ale ja patrzyłem na ten budynek nie pod kątem tego, jaki jest, lecz jaki mógłby być. Dosłownie chodziłem tam, rozglądałem się i mówiłem:

– Dobra, tu się zbuduje płot, stamtąd się go zabierze. Tu będą stajnie, za domem zrobimy ogród.

Przeszedłem cały dom oraz ogród kilka razy, rozmyślając nad tym, co trzeba zrobić. Chcieliśmy mieć przestrzeń i kawałek swojej działki. Działkę przede wszystkim. Kupiliśmy więc dziewięć hektarów ziemi. Mamy tam jezioro i stadninę koni ze stajnią na 18 boksów, które wynajmujemy.

Kiedy skończymy wszystkie remonty, w domu będzie pięć sypialni, dwa salony i trzy łazienki. Nieopodal znajduje się lotnisko East Midlands, więc dojazd mam idealny i mogę spędzać więcej czasu z Faye i dziewczynkami. Dostałem pozwolenie na działalność małorolną, zatem mogę tam hodować owce, świnie albo co tylko chcę. Narysowałem sobie mapę całej posiadłości i rozplanowałem już na niej zagrody dla zwierząt. Będę tam trzymał owce, lamy, kury i świnki morskie.

Uwielbiałem prace przy domu, zresztą nadal sprawia mi to dużą przyjemność. Czasami wychodzę na podwórko i myślę sobie: wow! Zbudowałem plac, żeby samochody nie musiały zatrzymywać się na podjeździe do domu, postawiłem murowany piec do pizzy i czerwoną budkę telefoniczną z betonową wylewką, na której widnieje odcisk stópki Rylee-Cru wraz z datą jej narodzin. Pewnie zastanawiacie się, po cholerę mi koło domu czerwona budka telefoniczna.

Rok 2017 był dla nas morderczy. Remont, przeprowadzka, włamanie, narodziny dziecka. Do tego często byłem poza domem. To wszystko generowało czasami sporo stresu. Faye miała wyznaczony termin porodu na 10 listopada, natomiast 28 października musiałem wziąć udział Grand Prix Australii w Melbourne. Mieliśmy trochę obaw, co będzie, jeśli w tym czasie bobas zacznie wyrywać się na świat. Nie chciałem zostawiać żony samej ani, oczywiście, przegapić porodu.

Koniec końców zdążyłem bez problemu, bowiem Rylee-Cru urodziła się dziesięć dni po terminie. Poród trwał 30 godzin. Ja oraz moja teściowa byliśmy przy Faye cały czas. Nasze maleństwo przyszło na świat 20 listopada 2017 roku. Idealnie się złożyło, gdyż dzięki temu mogłem spędzić z córeczką kilka pierwszych miesięcy życia: przebierać ją, karmić i pomagać Faye bez zaprzątania sobie głowy żużlem i podróżami.

Całą zimę dzieliłem czas między dom, dziecko i treningi. Wraz z nadejściem wiosny sezon zaczął zbliżać się wielkimi krokami. Tym razem znowu byłem doskonale przygotowany. Wierzyłem, że mogę zostać pierwszym Brytyjczykiem w historii, który zdobył trzy mistrzowskie tytuły. Po drodze nie zawsze było spokojnie i wesoło. W ciągu dwóch ostatnich tygodni przed decydującą rundą w Toruniu musiałem być bardzo trudny do zniesienia.

Po zmaganiach na Bergring Arena w Teterow między mną a ścigającym mnie Bartoszem Zmarzlikiem było 10 punktów różnicy. Normalnie nie daję się ponosić emocjom, ale wtedy, jadąc do Torunia, po raz pierwszy w życiu zacząłem czuć presję. Znerwicowany, ciągle kłóciłem się z Faye. Powiedziała mi, że tak okropnego to mnie jeszcze w życiu nie widziała.

Zazwyczaj między rundami Grand Prix mam jakieś mecze w Ekstralidze oraz Elitserien, więc skupiam się na swojej pracy i nie roztrząsam, co będzie. Tym razem miałem dwa tygodnie wolnego. Kiedy tak siedzisz w domu, zaczynasz główkować: „Muszę dobrze pojechać w Toruniu. Moje mistrzostwo od tego zależy”. Człowiek powoli się nakręca.

Myślisz o tym codziennie, każdego dnia, co chwilę. Presja zaczyna przytłaczać. A przecież normalnie lubię lekki stres. Pomaga mi się skoncentrować, osiągam wtedy lepsze wyniki. Nigdy wcześniej nie odbijało się to też na moim życiu prywatnym. Po prostu nie myślałem o tym za dużo. Jednak tym razem miałem świadomość, że mój najgroźniejszy rywal spędza na Motoarenie każdy dzień, by dopasować się do toru, a ja w tym czasie siedzę na kanapie.

Ludzie dzwonili do mnie i mówili: „Jeżeli możemy coś zrobić, żeby ci pomóc, to daj znać”. Najbardziej na świecie chciałem, żeby dali mi święty spokój. Kończyłem wymurówkę zbiornika z szambem, a oni dzwonili, tacy mili, uśmiechnięci, że jakby cokolwiek, to my dla ciebie wszystko. Dobra, wystarczy tego, dajcie odpocząć.

Właśnie przez te telefony, rozmówki i ciągłe nagabywanie dałem sobie spokój z mediami społecznościowymi do końca sezonu. Ludzie pisali: „O Boże, ale fajnie, masz już mistrzostwo w kieszeni!”. Otóż nie. Mam jeszcze cztery zawody do odjechania, to są 84 punkty do zdobycia, wszystko się może zdarzyć. Miałem 10 punktów zapasu. I co z tego? W ciągu tygodnia przed zawodami w Toruniu tyle różnych osób mówiło do mnie tyle różnych rzeczy, że moja głowa przestawała nad tym panować. W roku 2013 wygrałem tytuł z solidną przewagą. Podobnie było w 2015, kiedy wszystko było rozstrzygnięte jeszcze przed ostatnią rundą na Etihad Stadium.

Sezon 2018 zacząłem od triumfu na Stadionie Narodowym w Warszawie. Pod tym względem był nietypowy. Gdzieś w głowie kołatała się myśl, że tylko w pięciu z 22 edycji GP w historii zwycięzca pierwszej rundy sięgał po złoto. Statystyki nie stały po mojej stronie.

Ponadto w trakcie sezonu było parę dziwnych incydentów. W Pradze pożarłem się z moim starym kolegą z Wolverhampton, Fredrikiem Lindgrenem. W ciągu kilku minionych lat nasze relacje uległy pewnemu pogorszeniu. Przede wszystkim drażnił mnie jego styl jazdy. Jeździł strasznie agresywnie, bezkompromisowo, zwłaszcza podczas ostatnich trzech−czterech rund. Przeginał coraz mocniej i mocniej, aż wreszcie na GP Czech doszło między nami do kolizji na torze. Po biegu zaczekałem, aż wróci do parku maszyn, i zwyczajnie wziąłem go za mordę.

Założyłem mu gilotynę na szyi i powiedziałem:

– Ostatni, kurwa, raz robisz mi taki numer. Ostatni raz!

Zadbałem o to, by nie widziały nas żadne kamery ani kibice na trybunach. Nawet w parku maszyn mało kto zorientował się w sytuacji, nie chciałem mieć świadków. Nie, nie walnąłem go, choć miałem na to zajebistą ochotę. Prawie upuścił swoją statuetkę, tak się wystraszył. Wreszcie rozdzieliło nas jakichś dwóch gości, a Freddie zaczął cwaniakować:

– Pierdol się.

– Teraz jesteś wygadany? Kiedy zasłania cię dwóch kolegów?

Odnosząc się do naszego starcia na torze, arbiter stwierdził, że „znalazłem się w nieodpowiednim miejscu w nieodpowiednim czasie”. Nie wiem, co chciał przez to powiedzieć. Poczekałem na Freddiego po zawodach i pogadałem sobie z nim po męsku. Od tamtej pory odnosi się do mnie zupełnie inaczej.

Przed Grand Prix Danii zrobiłem sobie krótki urlop. Pod koniec lutego wraz z Faye i Rylee-Cru polecieliśmy na Kretę. To było trochę wbrew moim zwyczajom, ale chyba podziałało, bo wygrałem duńską rundę i uciekłem rywalom na 10 punktów. Po zawodach w Cardiff zaliczka ta urosła dwukrotnie. W Walii miałem kolejne starcie z Nickim Pedersenem. Robił wszystko, co mógł, żeby nie dać mi się wyprzedzić. Byłem przekonany, że przy okazji przejechał linię krawężnika. Przed wjazdem do parku maszyn doszło do konfrontacji. Dyrektor wyścigów Phil Morris wyskoczył z parku maszyn, żeby zapobiec większej awanturze, i odciągnął na bok jednego z moich mechaników, który aż rwał się do dyskusji.

Podczas kolejnej rundy w Gorzowie Nicki nieelegancko potraktował na torze Macieja Janowskiego. Bezpośrednio po wydarzeniu Magic pokazał Pedersenowi środkowy palec, a po zjeździe do parku maszyn szturchnął go jeszcze w plecy. I zaczęło się piekło. Pedersen za ubliżanie Morrisowi w Cardiff dostał 300 euro grzywny. Janowski musiał zapłacić za swój wybryk aż dziesięć razy tyle!

Podczas Grand Prix Słowenii padłem ofiarą szokującej decyzji. Sędzia wykluczył mnie z biegu, bo podobno przekroczyłem czas dwóch minut. Problem w tym, że kiedy na zegarze pojawiło się zero, ani Bartosz Zmarzlik, ani Maciej Janowski, którzy również brali udział w tym biegu, też nie byli jeszcze przygotowani do startu. A mimo to polski arbiter Artur Kuśmierz ukarał tylko mnie!

Na powtórkach widać dokładnie, że owszem, nie ustawiłem się pod taśmą w regulaminowym czasie. Ale obaj Polacy, którzy jakoś tak przypadkiem plasowali się w klasyfikacji przejściowej na drugim i trzecim miejscu, również stali daleko od taśmy! Po obejrzeniu nagrania złożyłem protest, ale delegaci FIM stwierdzili, że mój sprzeciw był spóźniony i werdyktu arbitra nie można już zmienić. Ta decyzja spowodowała małe trzęsienie ziemi w tabeli – moja przewaga nad Zmarzlikiem stopniała z 28 punktów do zaledwie 9. Jednak w Teterow z hukiem powróciłem na scenę, wygrywając całą imprezę, co oznaczało, od zostania mistrzem świata dzieli mnie jedynie mały kroczek.

Niektórzy zawodnicy uciekają się na torze do różnych sztuczek, których szczerze nie znoszę. Przy najmniejszym kontakcie kładą się i udają, że zostali wypchnięci przez rywala. To samo, kiedy taki zorientuje się, że zaraz straci pozycję. Nienawidzę tego. Niektórzy są na tyle cwani, że przed upadkiem celowo nadziewają się na koło rywala, żeby zasymulować kontakt. Debilizm do kwadratu. Przyjmij to z honorem, przymknij gaz i jedź dalej, zamiast robić cyrki. Ściganie i walka na torze to moja pasja, więc kiedy widzę takie panienki, boli mnie serce. Najgorsze, że nic z tym nie zrobisz. Można sobie gadać do woli, analizować, dowodzić swojej racji, a niektórzy i tak będą robić swoje.

Na ogół jestem wyluzowany i niełatwo mnie zdenerwować. Trzeba sobie solidnie zasłużyć, żeby mnie uruchomić. Nie wiem – uderzyć, zwyzywać parę razy. Może nawet kopnąć w jaja, ale wtedy to już radzę szybko uciekać. Myślę, że mój pogodny nastrój może działać przeciwnikom na nerwy. Przypominają mi się zawody na Motoarenie w 2018 roku. Po jednym z upadków niewiele brakowało, bym trafił do szpitala i pożegnał się z marzeniami o tytule. A ja wstałem, otrzepałem się i poszedłem w swoją stronę z wielkim uśmiechem na twarzy, jakbym dostał cukierka. To był szczery uśmiech, żadna tam poza. Śmiałem się sam z siebie, z tego, co wtedy zrobiłem. Myślałem sobie: rany, nie wierzę, popłynąłem jak junior. Jakbym jeździł od wczoraj! Kiedy wróciłem do parku maszyn, zaczepiłem kogoś i zażartowałem:

– Widzieliście to? Szykujcie mi ten puchar, to była gleba godna mistrza!

Ten upadek zdarzył się wyłącznie z mojej winy. Chciałem być Panem Żużlowcem i do końca walczyć o wyprzedzenie Doyle’a. Dziś, wiedząc, że mistrzostwo świata i tak mam na wyciągnięcie ręki, już nie szarpałbym się na siłę o jeden punkt, tylko spokojnie dojechał sobie na trzecim miejscu.

ROZDZIAŁ 12
NA ANGIELSKICH
TORACH

Spośród uczestników Grand Prix, moich rywali w walce o tytuł mistrza świata, bardzo niewielu decyduje się na jazdę na Wyspach.

Jakże czasy się zmieniły! W przeszłości każdy zawodnik, który pragnął liczyć się w światowym speedwayu, MUSIAŁ ścigać się w naszej lidze, gdyż byliśmy najpotężniejszym żużlowym krajem na świecie. Mieliśmy najwięcej klubów, najwięcej zawodników, najwięcej spotkań do odjechania – a właśnie tego wszyscy szukali.

Nie znam się na historii żużla, ale słyszałem, że każdy mistrz świata od pierwszego Finału Światowego w 1936 roku aż do zwycięstwa Barry’ego Briggsa w sezonie 1964, miał swoją drużynę na Wyspach. Tradycję tę przerwał dopiero Szwed Björn Knutsson w 1965 roku. Jednak i on uczył się rzemiosła na angielskich torach, bardziej różnorodnych pod względem długości i geometrii niż na kontynencie. Pięć sezonów spędził w zespole z Southampton, który wycofał się z ligi pod koniec 1963 roku, gdy teren stadionu sprzedano pod budowę osiedla. Knutsson spędził jeszcze rok w West Ham Hammers, a potem wrócił do Szwecji.

Jedynym czempionem starej ery, który nigdy nie miał klubu nad Tamizą, był Jerzy Szczakiel, sprawca jednej z największych niespodzianek w dziejach speedwaya. Był to jednak wyjątek potwierdzający regułę. Przed erą Grand Prix po światowy laur nie sięgnął żaden inny zawodnik, który nie miałby doświadczenia z jazdy na brytyjskich torach.

Jeszcze nie tak dawno, bo w 2008 roku, jeździła u nas właściwie cała czołówka. Kontrakt w brytyjskiej lidze miało 11 z 15 uczestników Grand Prix. Z pozostałej czwórki ścigania na Wyspach nigdy nie zaznał jedynie Rune Holta – były reprezentant Norwegii, który przyjął polskie obywatelstwo i od tej pory jeździ dla biało-czerwonych. Pozostali, w tym sam Tomasz Gollob, legenda polskiego sportu, mieli w CV jazdę w Elite League. Gollob spędził trzy sezony w Ipswich i jak przyznał, pozwoliło mu to zostać lepszym zawodnikiem.

Natomiast w 2019 roku tylko jeden zawodnik spośród całej piętnastki zdecydował się na występy w Premiership. Był to Jason Doyle, który podpisał kontrakt w Swindon. To jedyny żużlowiec z czołówki, który nadal rywalizuje w trzech topowych ligach jednocześnie. Szczerze mówiąc, nie mam pojęcia, jak godzi to wszystko z jazdą w Grand Prix.

Mogę mówić tylko za siebie, ale jestem pewien, że powody, dla których wszyscy zdecydowaliśmy się odpuścić Wyspy, są bardzo podobne. Wymienię kilka, tak dla przykładu.

Zacznijmy od tego, że robi się z tego zdecydowanie za dużo zawodów do odjechania. W polskiej Ekstralidze jest osiem drużyn, co daje 14 spotkań plus ewentualne play-offy. W szwedzkiej Elitserien występuje dziewięć zespołów, więc wychodzi 16 meczów – do tego, jak wyżej, opcjonalne play-offy.

Co prawda w Premiership mamy tylko siedem klubów, ale jeżdżą one ze sobą po dwa razy u siebie i na wyjeździe. To daje łącznie 24 spotkania w rundzie zasadniczej. Do tego dochodzą rozgrywki pucharowe, w których w fazie grupowej zalicza się dodatkowo cztery−sześć meczów. Podsumowując, absolutne minimum na Wyspach to 28 imprez rocznie.

Jeśli to wszystko zsumujemy i dołożymy jeszcze od dziewięciu do dwunastu rund Grand Prix, wyszłoby jakieś 80 zawodów w sezonie. To zdecydowanie za dużo, byłbym przemęczony, przez co mógłbym zaliczyć na Wyspach jakąś kraksę. Musiałbym z tego powodu opuszczać mecze w Polsce i Szwecji, a to tam zarabia się realne pieniądze. Sprawa jest więc bardziej złożona, niż może się to wydawać.

Jestem teraz na takim etapie kariery, że potrzebuję ciągłej rywalizacji z najlepszymi na świecie. Anglia tego nie zapewnia, więc jest ligą drugiej kategorii. Tory nie są tak dobrze przygotowywane jak w Polsce czy Szwecji, więc ryzyko odniesienia urazu jest dużo większe.

Wprawdzie wszyscy zdajemy sobie sprawę z ryzyka i się na nie godzimy, ale warto je ograniczać. Dlatego unikam jazdy przeciw słabo wyszkolonym rywalom. Wolę jeździć w Polsce lub Szwecji. Choć o punkty jest tam zdecydowanie trudniej, to zawodnicy mają większe umiejętności, tory są lepiej przygotowane, a terminarz jest mniej napięty.

W Polsce zarabia się dużo więcej niż w Wielkiej Brytanii, co najmniej sześć razy tyle. Porównując to do przeciętnej pracy w supermarkecie – gdybyś miał robić to na miejscu za 10 funtów za godzinę lub wyjechać gdzie indziej i dostać 60 funtów za taką samą pracę – to co byś wybrał? Tym bardziej, jeśli ten drugi supermarket proponuje lepsze warunki pracy.

Nie mówię, że każdy tor na Wyspach jest do niczego. Na przykład w Wolverhampton, gdzie spędziłem sześć lat pomiędzy 2009 a 2014 i kilka miesięcy w sezonie 2016, nawierzchnia zawsze jest doskonale przygotowana. Za moich czasów zajmował się tym świetny gość, Alan „Doc” Bridgett. Miał smykałkę do roboty toromistrza, ale nawet on nie był w stanie przygotować dokładnie takich samych warunków na każdy mecz.

Generalnie Doc zachowywał pewną powtarzalność, ale wiele zależało od tego, o której właściciele stadionu pozwalali mu wejść na tor. Czasem było to o piętnastej, czasem o szesnastej. Na tym samym owalu w poniedziałki odbywały się wyścigi psów, często odwiedzane przez bukmacherów. Siłą rzeczy nie można rozgrzebywać toru traktorem, kiedy dookoła gonią się zwierzaki, a w grę wchodzi duża kasa.

Kwestia własności stadionów w Polsce i Szwecji rozwiązana jest zupełnie inaczej niż w Anglii. Nie kojarzę, żeby na kontynencie tor żużlowy był regularnie używany do innych celów. W Szwecji stadiony są typowo żużlowe. Nie ma tam żadnych psów ani samochodów, tylko speedway. Podobnie jest w Polsce. Kluby żużlowe są gospodarzami stadionów, a jeśli korzysta z nich ktoś jeszcze, to musi się dostosować.

Szwedzki lub polski toromistrz może siedzieć na stadionie całymi dniami i robić, co tylko mu się podoba, żeby uzyskać taką nawierzchnię, jaką sobie życzy. Jego angielscy koledzy w większości muszą iść na kompromis z innymi użytkownikami toru, co bardzo komplikuje robotę.

Pora, o której Doc mógł wejść na stadion, miała kolosalne znaczenie. Od tego zależało, ile wody mógł wlać w tor. Czasami mówił nam:

– Chłopaki, dziś będzie bardziej ślisko, bo wpuścili mnie na tor półtorej godziny później, niż było umówione.

Jasne, że nawet na dobrze przygotowanym torze można się rozwalić. Taki sport. Kiedyś w Wolverhampton zawodnik Coventry Bees, Ryan Fisher, wszedł mi pod łokieć, ale nie zmieścił się w łuku. Wjechał we mnie, łamiąc mi kość w nadgarstku.

Powiedziałbym, że w ciągu ostatnich czterech lat 80 procent moich poważniejszych wypadków zdarzyło się na Wyspach, a reszta – głównie w Grand Prix. Dzwony w GP łatwiej jest usprawiedliwić, bo tam wszyscy jadą na maksa. Każdy chce zostać mistrzem świata, więc siłą rzeczy czasem ktoś przedobrzy i dojdzie do wypadku. Moim odwiecznym problemem jest to, że nigdy nie odpuszczam, bez względu na warunki. Równie ostro będę walczyć na grzęzawisku w deszczowym Eastbourne i na perfekcyjnie przygotowanym torze podczas Grand Prix Polski w Toruniu.

W moim odczuciu nie wolno odpuszczać, bo właśnie stąd biorą się upadki. Nie chcę być frajerem, który przyjeżdża na zawody, by jechać na pół manetki i zadowolić się trzecim miejscem, albo modli się, żeby w ogóle dojechać do mety. Jeśli biorę udział w zawodach, to chcę je wygrać, więc jadę tak, żeby wygrać. Z takim nastawieniem podchodziłem do każdego wyścigu w karierze – dopóki nie zacząłem mieć dość jazdy na Wyspach.

Każdy zawodnik oczekuje toru, który będzie równy na całej długości i szerokości. Wtedy wiadomo, że można bez obaw jechać na sto procent. Nie trafi się na żadną dziurę, muldę albo inne miejsce, gdzie można się wyłożyć nie z własnej winy.

Są takie tory, jak w King’s Lynn, gdzie na ogół jest „pod koło”. Choć gdy ostatnio tam bywałem, nawierzchnia była przygotowana inaczej. Mimo to wciąż było przyzwoicie. Ale są też takie miejsca jak Eastbourne albo Poole. Stadion w Poole jest wspaniały, właściciel klubu Matt Ford to świetny gość, mają fajną drużynę, ale tor potrafi być gówniany. Czasem składasz się do łuku, ale zanim do niego w ogóle dojedziesz, motocykl trzy razy podskoczy na jakichś jebanych koleinach. Z kolei tor w Eastbourne można porównać do jajka. Jeden wiraż jest łagodny i szeroki, a drugi bardzo ostry.

Zdarza się, że po samym obchodzie toru buty są do wyrzucenia, bo chodzisz po kostki w błocie. Na torach w Polsce i Szwecji panują zdecydowanie wyższe standardy. Przy tamtejszym profesjonalizmie brytyjscy toromistrzowie wyglądają jak wieśniacy orzący pole. Na tym polega różnica – w innych krajach po prostu jest bezpieczniej. Ale to nie jedyny minus.

Kiedy zaczynałem karierę w 2006 roku, brytyjska tabela biegowa wyglądała tak, że zawodnik z numerem jeden zaczynał mecz z wewnętrznego pola. Jednak w przerwie zimowej promotorzy uznali, że dobrym pomysłem będzie, jeśli lider będzie startował spod płotu. W Polsce też jestem numerem jeden i tam do dziś zaczynam mecz z pola wewnętrznego – pierwszego lub drugiego. Mój doparowy dostaje trzecie lub czwarte. Oczywiście nie chcę sugerować, że doparowi to kiepscy zawodnicy, ale przeważnie nie tej klasy, co liderzy. Tymczasem w Anglii w pierwszym wyścigu lider, w zależności od losowania, dostaje trzecie lub czwarte pole startowe, a doparowy zajmuje miejsce przy krawężniku. Przez to początek zawodów u nas jest bardziej niebezpieczny niż w Polsce. Liderzy startujący przy kredzie na ogół potrafią znaleźć sobie miejsce na wejściu w łuk, więc jest bezpieczniej. Goście spod dwójki czasami potrafią coś odpierdolić, zwłaszcza w trudnych warunkach. Jasne, nie ich wina, że zostają rzuceni na takie pole, ale czołowi zawodnicy też w którymś momencie muszą zjechać do wewnętrznej…

Właśnie w takich okolicznościach złamałem lewą rękę w Eastbourne w sierpniu 2014 roku, gdy broniłem tytułu mistrza świata. Miałem szczęście, że skończyło się tylko na jednej kości, bo mogło być o wiele gorzej. A wszystko przez zły stan toru. Wyszedłem ze startu na prowadzeniu, ale składając się w łuk, musiałem przejechać po krawędzi pasa luźnej nawierzchni, który miał dobre 10 centymetrów głębokości. Skleiło mi motocykl i wpadłem na bandę, rozwalając trzy segmenty. Wyglądało to paskudnie.

Byłem poobijany i posiniaczony. Czułem się okropnie, a moja ręka i nadgarstek były mocno opuchnięte. Mimo to zdawałem sobie sprawę, że miałem farta, bo mogło mi się stać coś o wiele gorszego. Chwilę po upadku myślałem, że połamałem wszystkie możliwe kości – tak strasznie mnie bolało. Poczułem ulgę, kiedy prześwietlenie wykazało, że to tylko kość śródręcza. Nigdzie poza Anglią nie doszłoby do takiego upadku, bo nikt nie pozwoliłby, żeby na wejściu w łuk znajdowała się dziesięciocentymetrowa warstwa odsypanej nawierzchni. Ten upadek zakończył mój sezon na Wyspach. Wziąłem udział w 25 z 27 spotkań Wilków w Elite League, ale miałem serdecznie dość tych rozgrywek.

W żużlu chodzi o zdobywanie punktów, tak jak zdobywanie runów w krykiecie czy trafianie w potrójny bonus w darcie. A moje punkty z 2014 roku mówią wszystko. W Anglii: 205 punktów w 25 meczach i 118 biegach, średnio 7,80 na mecz. W Szwecji, w barwach Vetlandy: 12 spotkań, 52 biegów, 125 oczek, 9,43 na zawody. W Polsce dla Wrocławia: też 12 meczów, 63 biegi, 139 punktów – średnio 8,83.

Polskie i szwedzkie zespoły są dużo silniejsze od angielskich, a i tak wartości procentowe (stosunek zdobytych przeze mnie punktów do wszystkich możliwych) są następujące: 78,62 w Szwecji, 73,54 w Polsce i tylko 62,84 na Wyspach. Już po tych wartościach widać, że moja dyspozycja w Anglii wyraźnie odstawała od tego, co pokazywałem w dwóch najlepszych ligach świata. Dlaczego? Bo nie chciałem tam jeździć. Czułem przesyt.

W Wolverhampton dobrze o tym wiedzieli, a jednak Pete Adams – nasz menedżer i człowiek, który bardzo pomógł mi w zdobyciu tytułu mistrza świata – powiedział:

– Nie możesz odwrócić się od brytyjskiego speedwaya po tym, jak zostałeś mistrzem.

Nie chciałem go zawieść, ale teraz wiem, że popełniłem błąd, bo i tak jeździłem beznadziejnie.

Coventry było jednym z najstarszych brytyjskich torów. Zawody żużlowe gościły tam nieprzerwanie od momentu, gdy w roku 1948 wznowiono rozgrywki po II wojnie światowej. I to mimo tego, że kolejne tory znikały pod wpływem słabnącego zainteresowania kibiców.

Charles Ochiltree, który przez 56 lat żelazną ręką dbał o dobre funkcjonowanie obiektu, w 2003 roku sprzedał go nowym właścicielom. Od lat 70. do 90. tor w Coventry był najczęstszą areną walki o indywidualne mistrzostwo kraju. Nawet pomimo faktu, że zawody odbywały w środy, tłumy kibiców kręciły się wokół stadionu już od wczesnego popołudnia do startu turnieju o 19:30.

Rugby Road, przy której mieści się stadion, była całkowicie zawalona samochodami zaparkowanymi na każdym możliwym skrawku przestrzeni. Już na kilka godzin przed pierwszym biegiem nie było tam wolnych miejsc.

Gdy drużyna trafiła w nowe ręce, obiekt przeszedł generalny remont, ale nie powrócił już do świetności z czasów, gdy gościł największą imprezę po Finale Światowym i GP Wielkiej Brytanii. Cykl pojawiał się zresztą w Coventry w latach 1998–2000, ale stadion stracił swój czar i zainteresowanie kibiców.

Ostatni Finał Brytyjski odbył się tam w sezonie 2002, cztery lata przed moim debiutem na Wyspach. Wygrał go Scott Nicholls, który zgarnął tym samym pierwszy ze swoich siedmiu tytułów.

Po raz pierwszy pojawiłem się tam w 2008 roku. Choć w ogromnych trybunach, barach i restauracjach wciąż dało się wyczuć ducha pięknej historii, sam tor był tragiczny. Nie mam nawet pojęcia, ile razy na nim leżałem. Na pewno więcej, niżbym chciał.

Po prostu źle się tam ścigało. Nie lubiłem tam jeździć na zawody. Pamiętam taki bieg, w którym miałem atomowy start. Myślałem, że trzy punkty mam już w kieszeni, ale dojechałem tylko do przeciwległej prostej, po czym wylądowałem na płocie.

Wszedłem w łuk od wewnętrznej, ponieważ było tam ślisko, a dodatkowo tor był świeżo polany. Jednak na wyjściu trafiłem na przyczepniejszy pas. Obróciło mnie i wylądowałem na głowie. Efekt: wstrząs mózgu i koniec zawodów.

ROZDZIAŁ 13
BARWY NARODOWE

Mimo że urodziłem się w Anglii i mieszkam tu wraz z rodziną, nie mogę nazwać się ani Anglikiem, ani Brytyjczykiem.

Nie chodziłem tu do szkoły. Nie miałem tu żadnych przyjaciół. Gdyby nie żużel, nie byłoby mnie tutaj. Moim domem jest Australia. Zawsze tak było i tak będzie.

Ale kiedy wkładam kevlar reprezentacji Wielkiej Brytanii, chcę wygrywać dla Wielkiej Brytanii.

Pierwsze powołanie do reprezentacji pojawiło się bardzo wcześnie, bo już po moim trzecim meczu na Wyspach. Ewidentnie musieli mnie obserwować. Dostałem zaproszenie na mecz brytyjskiej młodzieżówki przeciwko drużynie Plymouth. Z jakiegoś powodu, którego dziś już nie pamiętam, nie mogłem pojechać na to spotkanie. Po tym wydarzeniu przez jakiś czas była cisza.

Cisza ze strony działaczy brytyjskich, bo Australijczycy regularnie namawiali i nadal namawiają mnie na zmianę barw narodowych. Każdego roku dostaję zapytania: „Nie chciałbyś jeździć dla Australii, Tai?”. I nie mówię tu o kibicach, tylko o działaczach najwyższego szczebla australijskiego speedwaya. Ja jednak zadeklarowałem, że będę jeździł dla Wielkiej Brytanii, i tego się trzymam. Chcę zdobyć z naszą reprezentacją złoty medal mistrzostw świata. Przyznam jednak, że podczas Drużynowego Pucharu Świata z żalem patrzyłem na chłopaków z Australii w tych ich zielono-żółtych kevlarach. Nie było łatwo zostać Brytyjczykiem, bo w głębi serca identyfikowałem się z Australią.

Rodowity Brytol zapewne czułby się podobnie, gdyby musiał oswoić się z myślą o reprezentowaniu na przykład RPA zamiast własnej ojczyzny. Kiedy jako dziecko opuszczałem wraz z rodzicami Anglię, byłem zbyt mały, by zachować jakiekolwiek wspomnienia z tego kraju. Z moją angielską rodziną również nie miałem kontaktu, bo przecież mieszkaliśmy na dwóch końcach świata. Moją rodzinę na Wyspach stanowią przyjaciele.

W Australii wygląda to zupełnie inaczej. Nawet Faye, kiedy przyjechała tam na wesele, powiedziała: „nie mogę uwierzyć, jakich masz niesamowitych kolegów”. Nasza paczka liczyła 30−40 chłopa. Spędzaliśmy ze sobą każdy weekend. Wszystko, co robimy, robimy wspólnie. I tak już od liceum. Moich kumpli nigdy nie obchodziło, że będę występował na żużlu jako Brytyjczyk. Nigdy nie interesowali się speedwayem i do dziś ten temat specjalnie ich nie rusza. Dla nich jestem po prostu Taiem, a nie jakimś wielkim żużlowcem. Niemniej towarzyszyli mi na paru rundach Grand Prix. W 2015 roku przyjechali do Melbourne, by świętować ze mną zdobycie mistrzostwa. Kilku moich kolegów wybrało się nawet do Anglii, by mnie odwiedzić.

Nie proście mnie więc, bym nazywał siebie kimś, kim nie jestem.

Dorastałem z Australijczykami, chodziłem surfować z Australijczykami. Chodziłem do australijskiej szkoły, wychowałem się w australijskiej kulturze. Na lekcjach historii nie słuchałem ani o I, ani II wojnie światowej, tylko o Anzac Day*.

Tak więc całe moje dzieciństwo to była Australia, Australia i jeszcze raz Australia.

Gdyby zostawiono mnie na środku pustyni, wiedziałbym, jak przeżyć. Nauczyłem się tego w szkole. Właśnie takich rzeczy uczą w Australii. Surfing, sztuka przetrwania, edukacja na świeżym powietrzu. Jednego dnia szliśmy surfować, drugiego dnia budowaliśmy szałas i uczyliśmy się, jak przygotować sobie posiłek. Tak wyglądało moje życie od najmłodszych lat, zanim w wieku 15 lat nie wyjechałem do Anglii, by ścigać się na żużlu.

Pewnego dnia mój kumpel Josh Gudgeon wpadł na genialny pomysł. Edytował mój artykuł na Wikipedii i dla żartu dopisał: „Tai Woffinden jest Australijczykiem”, ale chyba ktoś już to zmienił. Rozumiem, dlaczego kibice z antypodów uznają mnie za swojego, ale wiele lat temu powiedziałem im: będę jeździł dla Anglii i reprezentował jej barwy. Taki jest mój wybór. I niezmiennie trwam w tym małżeństwie.

Kluczową rolę w podjęciu takiej, a nie innej decyzji odegrał człowiek o nazwisku Andrew Altoft z firmy Subspecies. Był on sponsorem Scotta Nichollsa i Chrisa Harrisa. Zadeklarował, że chętnie obejmie mnie wsparciem… ale co do zasady sponsoruje tylko brytyjskich zawodników. U nas było wtedy bardzo krucho z kasą. Mieszkaliśmy w przyczepie kempingowej. Żeby trochę zaoszczędzić, Tata kupował diesla od takiego jednego gościa, który mieszkał kilka domów dalej. Dzisiaj wiem, że kupowanie paliwa od jakiegoś garażowego sprzedawcy to trochę mętny interes, ale wtedy nie zdawałem sobie sprawy z takich rzeczy.

Andy oferował mi dziesięć tysięcy funtów.

Dla ludzi, którzy mieszkali w turystycznej przyczepie i żywili się głównie fasolą, to była istna fortuna. Dzień w dzień, przez osiem miesięcy, jadłem tylko tosty z fasolą i odrobiną sera na posypkę. Aż tu nagle taki Andy proponuje mi dziesięć tysięcy funtów. DZIESIĘĆ TYSIĘCY.

Przyczepa była wyposażona w kuchenkę, więc będąc w trasie, mogliśmy sami gotować sobie posiłki, przy czym nasze codzienne zakupy wyglądały tak: parę puszek fasoli, bochenek chleba, kawałek sera. To wszystko, czym się żywiłem. Naprawdę. Tata jadł to samo, z tym że on wolał fasolki z curry. Kiedy jeszcze pomieszkiwaliśmy u babci, to czasem gotowało się jakieś prawdziwe posiłki, ale odkąd przenieśliśmy się do „swojej” przyczepy, jechaliśmy tylko na tostach z fasolą.

Przez pierwsze trzy lata pobytu w Anglii mieliśmy mocno ograniczony budżet. Żyliśmy bardzo skromnie. Nie było żadnych wyjść na miasto ani nic w tym stylu. Tylko żużel, warsztat, żużel, warsztat, żużel, warsztat – i tak w kółko. Mama przynosiła nam jedzenie do garażu, bo byliśmy z Tatą tak pochłonięci pracą przy motocyklach, że nie mieliśmy czasu na jedzenie. W końcu nawet mama została zagoniona do roboty przy sprzęcie. Skręcała dla mnie tarcze sprzęgłowe. Z kolei ciocia Pam prała mi kevlary po nocach, żeby były gotowe na następny dzień.

Kiedy więc Andy przyszedł do mnie z propozycją: „dam ci 10 tysięcy, a oprócz tego zrobimy ci motocykl, osłony, chlapacze i dorzucę jeszcze parę ciuchów”, nie mogłem odmówić. Oczywiście, dzięki temu został moim głównym sponsorem, tak że jego logo znajdowało się na wszystkich moich kaskach, kevlarach i tak dalej. Gdy pojechałem na zawody Grand Prix do Cardiff jako rezerwa toru, załatwił mi również wyposażenie do parku maszyn. Wszyscy byli pod wrażeniem.

Jeszcze kilka lat temu poważnie myślałem o powrocie do Australii. Byłem zmęczony ciągłym parciem pod wiatr, ciągłymi problemami, ciągłymi komentarzami ze strony osób, które nie miały pojęcia, o czym mówią. Ale jeśli ktoś uważa, że nie przysłużyłem się brytyjskiemu żużlowi, to niech się palnie w łeb.

Z roku na rok stawałem się coraz lepszym i dojrzalszym zawodnikiem. Każdego roku, nie licząc sezonu 2017, broniłem barw Wielkiej Brytanii w Drużynowym Pucharze Świata, zdobywając cenne punkty. Za każdym razem byłem liderem drużyny. W 2013 roku wywalczyłem w DPŚ 18 punktów w półfinale i 14 w rundzie finałowej. W 2015 – odpowiednio 13 i 21. Kiedy w 2018 roku Puchar Świata został zastąpiony przez Speedway of Nations, wykręciłem w półfinałach 14 oczek, a dorobek całej drużyny wynosił 23 punkty. W finale było to aż 17 z 21. Krótko mówiąc – robię, co do mnie należy. SoN 2019 musiałem opuścić ze względu na uraz kręgosłupa, którego nabawiłem się w Lublinie, ale w kolejnym roku na pewno znowu wskoczę w brytyjski kevlar.

Ustawiając się na starcie, nie zastanawiam się, czy faceci, którzy stoją koło mnie, są z Australii, Polski czy Rosji. Widzę po prostu trzech zawodników, których trzeba wyprzedzić. Proste jak konstrukcja cepa. Niektórzy lubią sobie dorabiać do tego jakieś teorie, ale po co? Wyjeżdżasz na tor i robisz swoje, tyle. Jeśli okres zimowy został przepracowany jak należy, jestem przygotowany na zawody i daję z siebie maksimum, to zwycięstwa same przychodzą. W porównaniu z harówką, jaką trzeba wykonać za kulisami, samo ściganie to już czysta przyjemność. Dwa razy dziennie wylewam z siebie siódme poty na siłowni.

Pierwszą okazję do występu w narodowych barwach dostałem za kadencji Jima Lyncha. Jego decyzja spotkała się z ostrą krytyką. Mówiono, że jestem za młody, że jeszcze nie jestem gotowy na kadrę. A nie był to żaden tam sparing, tylko zawody Drużynowego Pucharu Świata. Od razu na głęboką wodę. Było to w 2008 roku w Vojens. Oprócz mnie w drużynie znaleźli się też: Scott Nicholls, Chris Harris, Lee Richardson i Edward Kennett.

Ogólnie rzecz biorąc, koledzy traktowali mnie jak Angola – jeśli nie liczyć mojego australijskiego akcentu, z którego robili sobie różne żarty. Ale i ja nie pozostawałem im dłużny, więc atmosfera w ekipie była dobra.

W biegu siódmym przedarłem się z ostatniej pozycji na pierwszą. Jeśli wpiszecie w Google „Tai Woffinden Speedway World Cup 2008”, znajdziecie ten bieg na YouTube. Zwróćcie uwagę na Jima Lyncha: stoi pośród zawodników z głową schowaną w dłoniach, jakby mówił: „Niech się dzieje wola nieba”. Puszczenie 17-latka na imprezę takiej rangi było z jego strony bardzo odważną decyzją. Raczej nie byłem wtedy zawodnikiem na poziomie Pucharu Świata. Jednak kiedy ktoś stawia mnie przed jakimś wyzwaniem, zazwyczaj potrafię się spiąć i wskoczyć na odpowiedni poziom. Właśnie tak się wtedy stało. Nie powinno mnie być na tym Pucharze Świata, byłem na to za młody. A jednak wywalczyłem 19 punktów. Jak na smarkacza, który dopiero za kilka tygodni miał skończyć 18 lat, to rewelacyjny wynik.

Jim zaprosił mnie do kadry na Drużynowy Puchar Świata, więc uczepiłem się tej szansy, wyjechałem na tor i cieszyłem się jazdą. Fajnie było być częścią tej imprezy. Zawsze to kolejny krok, następny kamień milowy w karierze. Na początku liczyło się to, że tam jestem. W miarę jak stawałem się coraz starszym i bardziej doświadczonym zawodnikiem, zacząłem zdobywać coraz więcej punktów. Po prostu starałem się wykonywać moją pracę jak najlepiej.

W pierwszej rundzie w Coventry skończyliśmy zaledwie na trzecim miejscu. Trzy dni później Jim zabrał mnie na baraż w duńskim Vojens. Ponownie wylądowaliśmy na trzeciej lokacie, lata świetlne za Szwecją i Polską. Zdobyliśmy tylko 36 punktów – podczas gdy nasi rywale, odpowiednio, 53 i 50. Nie kojarzę, żebyśmy opracowali na te zawody jakąś szczególną taktykę, odbywali narady w drużynie albo coś w tym stylu. Przed zawodami chyba zamieniłem z Jimem kilka słów w szatni, ale to na tyle. Wsiadaj na motocykl i jedź.

Finał DPŚ odbył się parę dni później, również na torze w Vojens. Zostałem w Danii, żeby go obejrzeć. Pomagałem w boksach chłopakom z Australii. Miałem na sobie żółto-zieloną kadrową koszulkę i tak dalej. Wyszło więc tak, że w czwartek walczyłem w Pucharze Świata w barwach Wielkiej Brytanii, a chwilę później byłem w boksie jako członek reprezentacji Australii. Nieźle, co?

Jak się czuję, gdy ścigam się przeciwko australijskiej drużynie? Cały czas tak samo, jak za pierwszym razem. Kiedy patrzę, jak chłopaki zakładają plastrony z flagą Australii, serce pęka mi z bólu. Tak jest każdego roku. Drużynowy Puchar Świata i Speedway of Nations to dla mnie najgorszy okres w sezonie. Widząc moich kolegów w barwach mojej ojczyzny, myślę sobie: chciałbym tak, jak oni. Niemniej nie ma to żadnego przełożenia na moją dyspozycję na torze, kiedy reprezentuję Wielką Brytanię. Wyjeżdżam, zdobywam 19 punktów i już. Kiedy jestem na motocyklu, nie ma dla mnie znaczenia, pod jaką flagą występuję. Staję pod taśmą i robię to, co do mnie należy.

Co zabawne, w tamtym sezonie między Scottem (Nichollsem), Lee (Richardsonem) i Bomberem (Chrisem Harrisem) panowała zacięta rywalizacja – i to mimo faktu, że Scott i Chris występowali wówczas w Coventry. Kiedy przyjechali na kadrę, nagle na tydzień musieli stać się kumplami. Dostosowali się, rozmawiali ze sobą normalnie, ale czuć było, że traktują się jak konkurentów.

Myślę, że mogłem wziąć udział w pierwszej rundzie DPŚ w Coventry. Rywalami Wielkiej Brytanii były wtedy Dania, Czechy i Szwecja. Mimo że byłem w kadrze, Jim nie powołał mnie na zawody. Z tego, co pamiętam, to korzystając z czasu wolnego, poszedłem sobie wtedy do knajpy z moimi australijskimi kumplami. Żeby było zabawniej, miałem na sobie czapkę reprezentacji Australii. Drużyna z antypodów wygrała rozgrywane w Polsce eliminacje i była już pewna występu w finale. Następnego dnia Jim wezwał mnie do siebie i powiedział, że chce zabrać mnie na baraż do Danii. Miałem zastąpić w składzie Simona Steada albo Olly’ego Allena. W końcu ze składu wylecieli obaj oraz Eddie Kennett. Zamiast nich pojawiłem się ja.

Po klęsce w Drużynowym Pucharze Świata Jim rozstał się z brytyjską kadrą narodową. W roku 2009 pieczę nad reprezentacją objął Rob Lyon. Nie wiedziałem o nim zbyt wiele, miałem jednak okazję, by poznać go lepiej na przedsezonowym zgrupowaniu, które odbyło się w marcu w King’s Lynn. Organizował nam wykłady, panele dyskusyjne, treningi, wieczory integracyjne. Starał się prowadzić to wszystko w dobrym kierunku, choć nie zwracałem na to uwagi. Nadal byłem szczeniakiem, który cieszył się, że może się pościgać i popić.

Pierwszego dnia Rob zrobił nam zebranie w hotelu. To była bardzo obszerna prezentacja. Pokazał mnóstwo statystyk i zapytał, czy wiemy, kiedy reprezentacja Anglii lub Wielkiej Brytanii po raz ostatni wygrała Puchar Świata. Nie miałem zielonego pojęcia. Jak się okazało, było to w roku 1989, dobre trzy dekady temu.

Kiedy zebranie się skończyło, ktoś zapytał Roba, czy wieczorem możemy pójść na kręgle. Ten się zgodził. Jak później przyznał, zrobił to, by sprawdzić nasze zachowanie. Rob zatrzymał się w hotelu Butterfly, około kilometra od stadionu i centrum miasta. Pokój hotelowy dzielił ze swoim bratem Chrisem, który swego czasu był światowej klasy zawodnikiem, a po zakończeniu kariery pomagał ojcu w prowadzeniu klubu z Ipswich. Razem z nimi w tym samym hotelu zatrzymało się czterech spośród kilkunastu zawodników, którzy przyjechali na ten dwudniowy obóz. Byli to: Lee Richardson, James Wright i, o ile się nie mylę, Olly Allen oraz Danny King. Reszta z nas, czyli Lewis Bridger, Chris Harris, Lee Complin, Ben Barker, Eddie Kennett, Adam Roynon oraz Simon Stead, wzięła taksówkę i pojechała do miasta. Poszliśmy w tango, alkohol lał się gęsto. Z całego towarzystwa alkoholu nie pił chyba tylko Roynon. Ja za to sobie nie żałowałem. To był jeszcze ten czas, kiedy lubiłem się pobawić.

Po powrocie do hotelu zaczęliśmy się wygłupiać na parkingu. Podobno rozbiłem wtedy kilka donic z roślinami, ale nawet tego nie pamiętam. Nikt nie powiedział nam ani słowa. Następnego dnia rano wszyscy stawiliśmy się na treningu. Rob wyciągnął z szeregu czterech zawodników, którzy poprzedniego dnia zostali w hotelu, i powiedział, żeby szykowali się do treningu. Pozostałych wziął na stronę i urządził nam srogi opierdol! Był autentycznie wściekły. Powiedział, że menedżer hotelu uskarżał się na zakłócanie ciszy nocnej oraz na to, że ktoś z nas potłukł donice.

Rob spojrzał na nas i powiedział krótko: „Chcę wiedzieć, kto zniszczył te donice!”. Przyznałem się. Umówiliśmy się, że zapłacę 20 funtów jako zadośćuczynienie. Następnie selekcjoner zaczął nam wyjaśniać, po co tu jesteśmy i czego od nas oczekuje. Że po zawodnikach drużyny narodowej spodziewa się bardziej profesjonalnego zachowania. Wreszcie stwierdził: „U mnie nie ma zabawy w trzy szanse. Każdy z was miał u mnie tylko jedną. Właśnie ją wykorzystaliście. Następnym razem lecicie na zbity pysk. Nieważne kto, nieważne co!”. Widać było, że jest mocno poruszony, zwłaszcza że było to pierwsze zgrupowanie pod jego wodzą. Uważał, że okazaliśmy mu kompletny brak szacunku. Zaznaczył jasno i wyraźnie, że nikogo nie trzyma tu na siłę. Możemy zostać i pracować na jego zasadach albo wracać do domu.

To był bardzo zorganizowany człowiek. Za jego kadencji nasza praca zaczęła nabierać sensownych kształtów. Hotele rezerwowano z wyprzedzeniem, nie było żadnych problemów, organizowano dla nas przedsezonowe zgrupowania w King’s Lynn. Mieliśmy zajęcia teoretyczne, odbywaliśmy panele dyskusyjne o tym, co możemy poprawić i do czego chcemy dążyć. Rob poukładał to wszystko w bardzo profesjonalny sposób – tak jak powinno to wyglądać. Do czasów przejęcia kadry przez firmę Roba Paintera w roku 2018 Lyon był najbardziej fachowy ze wszystkich selekcjonerów. Jednak w końcu doszło do rozstania, gdyż nie najlepiej dogadywał się z BSPA. Nie pozwalali mu pracować tak, jak chciał. Był sfrustrowany, bo w swojej głowie miał dokładną wizję tego, co trzeba zrobić, abyśmy doszli do sukcesów. Nie mógł jednak swobodnie jej realizować, więc odszedł.

Gdy pod koniec roku 2016 ogłosiłem, że rezygnuję z występów w kadrze, spadła na mnie fala krytyki. Roba swego czasu pożegnano ciepłym uśmiechem, a na mnie wszyscy się rzucili – tylko dlatego, że to Woffinden. Usłyszałem pod swoim adresem chyba wszystkie epitety pod słońcem. Cóż, pewnie pozostałbym w kadrze, gdyby selekcjonerem nadal był Lyon. Po nim opiekunem kadry został nowy-stary selekcjoner Neil Middleditch, który przedtem pełnił tę funkcję w latach 2001–2007 oraz 2011–2013. Lubię Middlo, to fajny gość, pełen energii i inicjatywy.

Wszystko się zmieniło, gdy w 2014 roku stery przejął Alun „Rosco” Rossiter.

Tak, wiem, że w 2016 roku zdobyliśmy z nim srebrny medal Drużynowego Pucharu Świata. Ale to było w Manchesterze, a więc jako gospodarze mieliśmy gwarantowany udział. Gdyby nie to, żadnego finału by nie było, bo byliśmy za słabi, żeby wywalczyć awans w walce.

Opracowałem pięcioletni plan rozwoju drużyny narodowej, który przedstawiłem British Speedway Promoters’ Association (Brytyjskiemu Związkowi Żużlowemu). Wówczas został on odrzucony, ale wiele z moich idei dotyczących funkcjonowania kadry jest obecnie wdrażanych przez Roba Paintera i Vicky Blackwell, którzy mają wizję bardzo podobną do mojej. Wprowadzili do naszej kadry ducha profesjonalizmu, co przełożyło się na to, że reprezentacja Wielkiej Brytanii stała się pełnoprawnym projektem biznesowym, tak jak tego chciałem. Jestem pewien, że wkrótce przełoży się to na sukcesy.

W dawnym Drużynowym Pucharze Świata zespoły liczyły po czterech zawodników. Problem brytyjskiej reprezentacji polegał na tym, że nigdy nie mogliśmy zebrać czterech żużlowców na światowym poziomie. Scott Nicholls i Chris Harris mieli wieloletnie doświadczenie z jazdy w GP, ale ile razy zakwalifikowali się do czołowej ósemki? Najlepszym wynikiem Scotta na dziewięć lat występów jest siódme miejsce w sezonie 2003. W pozostałych sezonach plasował poza czołówką. Podobnie jak Nicholls, Harris również spędził w Grand Prix dziewięć pełnych sezonów. W roku 2010 finiszował na szóstym miejscu, w roku 2009 – na dziewiątym. Były to jedyne sezony w jego karierze, kiedy załapał się do czołowej dziesiątki Grand Prix.

Skoro Chris ze Scottem nie potrafili nawet utrzymać się w Grand Prix, to niby jak mieliby zdobywać medale dla reprezentacji? Niestety, brytyjski speedway zbyt długo opierał się tylko na tych dwóch zawodnikach. Polacy mają zupełnie inne podejście. Trzech z czterech członków drużyny, która wywalczyła złoto w finale DPŚ 2016 w Manchesterze, stanowili zawodnicy poniżej 25. roku życia.

Rob miał identyczne priorytety co ja, odkąd zacząłem podchodzić do sportu inaczej – z tym że on pewne rzeczy dostrzegał już dziesięć lat wcześniej. Jak wspominałem, Drużynowy Puchar Świata 2015 okazał się blamażem. W półfinale w King’s Lynn przed własną publicznością zajęliśmy tylko drugie miejsce, a w duńskim barażu zostaliśmy wręcz zmiażdżeni przez rywali. Po tym turnieju napisałem do BSPA list, w którym opisałem swoją wizję przyszłości. Miałem plan, który miał zmienić nas z chłopców do bicia w najlepszą drużynę na świecie.

Zaproponowałem przedsezonowe testy sprawnościowe dla wszystkich potencjalnych kadrowiczów powyżej 15. roku życia. Uczestnicy projektu mieli być wyposażeni w zegarki do ćwiczeń Polar V800, za pomocą których co tydzień przesyłaliby do sztabu raporty ze swoich postępów. Drugie testy sprawnościowe miałyby się odbyć w połowie marca. Zestawienie wyników z obu cyklów dałoby selekcjonerowi odpowiedź, kto rzeczywiście ciężko pracował w zimie i pragnie być zawodowym sportowcem, a komu nie chciało się ruszyć z kanapy. Na tej podstawie łatwiej byłoby dobrać zawodników do kadry. Kto obijałby się w trakcie okresu przygotowawczego, mógłby tylko pomarzyć o powołaniu. Podczas treningu widać jak na dłoni, kto wykazuje determinację do rozwoju i głód zwycięstw, a kto nie.

Być może pierwsze decyzje podejmowanie według takiego systemu nie byłyby popularne. Prawdopodobnie selekcjonerowi oberwałoby się od kibiców, zawodników i internetowych wojowników. Zapewne na jakiś czas musielibyśmy zapomnieć o sukcesach w DPŚ. Ale prawdziwy progres miał przyjść w ciągu pięciu lat. Przedstawiłem moje pomysły Rossiterowi, ale z nich nie skorzystał.

Pod koniec marca zorganizowałem testy sprawnościowe dla 30 zawodników. Specjalnie na tę okazję wynająłem trenera fitnessu, Kurta Gibbonsa, oraz salę do ćwiczeń w Derby College. Za wszystko zapłaciłem z własnej kieszeni. Nie wiem, czy zawodnikom została przekazana informacja o tym wydarzeniu, ale koniec końców nie pojawił się ani jeden! Wyszedłem na kompletnego idiotę. Przecież specjalnie dla nich ściągnąłem swojego trenera, który zgodził się wykroić trochę czasu z napiętego terminarza.

Później spotkałem się z nimi na turnieju DPŚ w King’s Lynn. Wielka Brytania miała rywalizować z Australią, USA i Łotwą. Kiedy całą grupą poszliśmy na posiłek do restauracji Nando’s, w trakcie jedzenia wstałem i głośno powiedziałem, co myślę:

– Panowie, w ten sposób gówno z tego będzie.

Po czym opowiedziałem im dokładnie, co musiałem zrobić, aby odnieść sukces, i jak powinniśmy działać, żeby wreszcie ruszyć do przodu.

Wtedy odezwał się jeden z zawodników:

– Stary, na żużlu nie trzeba mieć figury tancerki, wystarczy dobry silnik.

Wyraźnie dałem mu do zrozumienia, że opowiada bzdury:

– Wybacz, kolego, ale dobry silnik nijak nie pomógł mi w Grand Prix w 2010 roku. Nie masz pojęcia, o czym mówisz. Jestem żywym dowodem na to, że sukces zawdzięcza się ciężkiej pracy.

Właśnie z takim podejściem chciałem walczyć. Co ci z tego, że robisz dobre wyniki na Wyspach, jeżeli na arenie międzynarodowej jesteś nikim? Ktoś zapyta: ale dlaczego w ogóle strzępisz język? Ano dlatego, że zależało mi, by odnieść sukces z naszą reprezentacją. Chciałem wygrać Puchar Świata.

Motocykle, które zawiozły mnie po mistrzostwo świata, trzymam w garażu do dziś. Maszyny z DPŚ 2016 i Speedway of Nations 2018 po zastanowieniu sprzedałem. Widocznie były za słabe, skoro przyjechałem na nich tylko drugi. Złote medale trzymam w sejfie, ale srebrnego medalu nie zachowałem sobie nawet na jeden dzień. Oddałem go dziewczynce z widowni. Jej radość była dla mnie warta znacznie więcej niż sam medal. Mam nadzieję, że za każdym razem, gdy na niego patrzy, jest szczęśliwa.

Mocno mi się oberwało za ten gest. Dowiedziałem się, że okazałem kompletny brak szacunku, że sukces Wielkiej Brytanii nic dla mnie nie znaczy. Przepraszam bardzo, a kto doprowadził was do tego sukcesu? Ja! Poza tym to tylko medal. Zobaczyłem na trybunach śliczną małą dziewczynkę i powiedziałem, żeby ją przyprowadzili. Widok jej uradowanej miny, gdy stała na podium z moim medalem na szyi, był bezcenny. Bezcenny.

Wracając do tego pięcioletniego planu – chciałem zorganizować obóz przygotowawczy w Chorwacji na przełomie lutego i marca. Między innymi dla integracji – co nie znaczy, że każdego wieczoru mieliśmy chlać i żreć pizzę. Nie trzeba leżeć pod stołem, żeby się dobrze bawić. Zaplanowałem również tygodniowy obóz we francuskich Alpach u Lena Silvera, byłego selekcjonera kadry, mojego promotora w Rye House 2007–2008, który zawodowo zajmował się organizowaniem wycieczek narciarskich. Trening w wysokich górach jest bardzo dobry dla organizmu, bo powietrze jest rzadsze. Całe przedsięwzięcie dałoby się też wykorzystać do celów promocyjnych. Moglibyśmy zyskać dobry PR w mediach nie tylko żużlowych, lecz także ogólnokrajowych.

Kolejnym elementem mojego projektu było wyrwanie reprezentacji spod kontroli działaczy ligowych. Drużyna narodowa powinna funkcjonować jako oddzielny podmiot, z własną spółką i z własnym budżetem. Pieniądze miały pochodzić od sponsorów, a przeznaczane byłyby na opłacenie agencji marketingowej. I to takiej, która nie ma żadnych związków z żużlem. Jej relacja z brytyjską kadrą żużlową miała być czysto biznesowa, co oznacza, że im lepszych sponsorów nam załatwi, tym więcej sama zarobi. W ten sposób wszystkie strony by na tym skorzystały.

Nigdy nie zapomnę tego, co zobaczyłem w Vojens przed barażem DPŚ 2015. Zadzwoniłem do Roba Lyona i powiedziałem mu:

– Stary, jestem właśnie przy budzie z kebabem. Między treningiem a zawodami Rosco zabrał nas na pizzę i kebaba! W trakcie mistrzostw świata! Wiesz, co to oznacza? I my, kurwa, jesteśmy przedstawiani w telewizji jako sportowcy? Nie, no co ty. Pewnie, że nie jadłem. Wróciłem do busa i wypiłem koktajl białkowy, a oni zapychali się tą, kurwa, pizzą.

To wszystko działo się po porannym treningu. Zapytałem Rossitera:

– Dobra, to gdzie idziemy na obiad?

– Wsiądziemy do busa i coś znajdziemy.

Wsiadłem do samochodu, ponieważ nie było już dla mnie miejsca w busie, i pojechaliśmy do miasta. A że Vojens to malutka miejscowość, to właściwie obeszliśmy ją na piechotę. Jedyne, co znaleźliśmy, to budka z kebabem. Byłem wściekły. Byłem absolutnie wkurwiony. Ostatni raz jadłem kebaba przed zawodami, kiedy miałem jakieś 17 lat.

Rosco to fajny gość, dobrze mi się z nim gada, ale jeśli chodzi o podejście do speedwaya, różnimy się diametralnie. Uznałem, że Rob Lyon nadawałby się dużo lepiej. Napisałem do BSPA taką wiadomość:

„Trzeba jak najszybciej namówić Roba Lyona na powrót do kadry, najlepiej jeszcze w tym miesiącu. Wtedy zdążymy jeszcze zaplanować i ogarnąć wszystko, co zaproponowałem. Jeśli będziemy czekać z wyborem nowego selekcjonera do października, będzie już za późno, by to zorganizować, zwłaszcza kontrakty sponsorskie, gdyż za parę miesięcy przedsiębiorstwa będą miały już zamknięty budżet na przyszły rok. Nie damy rady zorganizować testów sprawnościowych ani przygotować umów, które będą obligowały zawodników do udziału w nich.

Jestem gotów współpracować z każdym, pod warunkiem że będzie gwarancją rzetelności i profesjonalizmu. Wszyscy brytyjscy zawodnicy dostaną do podpisania nowe umowy, zawierające wykaz wydarzeń obowiązkowych. Brak uczestnictwa będzie karany sankcjami, co oznacza, że nie zostaną dopuszczeni do udziału w krajowych mistrzostwach juniorów, seniorów ani do jazdy w reprezentacji. Ponadto będą musieli zapłacić grzywnę na rzecz jednostki odpowiedzialnej za finansowanie drużyny narodowej”.

Dodałem też: „Chciałbym ponadto wyjaśnić nieporozumienie, które wynikło z mojej wypowiedzi po barażu DPŚ. To nie była groźba ani próba szantażu! Ja tylko mówiłem szczerze, co myślę, prosto z serca. Jeśli nie mogę być członkiem zwycięskiej drużyny narodowej, nie chcę być jej członkiem w ogóle. Na reformach skorzysta nie tylko nasza kadra, lecz także cały brytyjski speedway”.

Po przeprowadzeniu testów kondycyjnych na jesieni i na wiosnę widać, który zawodnik przyłożył się do przygotowań. Mając na stole twarde dane, prościej jest zestawić drużynę. Bo z jednej strony mogę mieć gościa, który uchodzi za talent, ale przerwę między sezonami spędził na siedzeniu przed telewizją i smartfonem. Ktoś inny w tym czasie wylewał z siebie siódme poty na treningu. W ten prosty sposób można szybko odróżnić tych, którym naprawdę zależy, od tych, którzy mają to w dupie.

Niestety, nie doczekałem się odpowiedzi. Pod koniec sezonu 2016 uznałem, że nie chcę brać w tym wszystkim udziału, dopóki nie nastąpią radykalne zmiany.

Ogłosiłem moją decyzję publicznie, mówiąc: „Postanowiłem, że w sezonie 2017 wycofuję się z Drużynowego Pucharu Świata, ale nadal będę dumnie reprezentował Wielką Brytanię w Grand Prix. Nie wykluczam, że za rok powrócę do kadry. Zobaczymy, jaka będzie sytuacja”.

Dla uniknięcia wszelkich niejasności dodałem jeszcze: „Pragnę również zapewnić, że nie zmieniam barw narodowych na rzecz Australii. To nie wchodzi w rachubę”.

Chciałem uciąć podobne spekulacje raz na zawsze, choć w żużlu o zmianę barw nie jest specjalnie trudno. Nie chodziło tylko o organizację kadry. Na moje odejście złożyło się wiele czynników. Każdego roku, gdy domagałem się zwrotu kosztów poniesionych na reprezentację, musiałem słuchać biadolenia – mimo że mi się to należy.

Problemy z rozliczeniem pojawiały już od pierwszego mojego DPŚ w roku 2008. Działacze nie chcieli mi płacić, a raczej – zwracać kasy za wydatki, bo jako takiej wypłaty za jazdę w mistrzostwach nie dostajemy. Polacy, Duńczycy i Szwedzi normalnie otrzymują zwrot kosztów, a ponadto mają zapisaną punktówkę. Kiedy ścigam się w Ekstralidze, klub rozlicza się ze mną za każdy zdobyty punkt. Tak samo jest w Szwecji, tak samo było i w Wolverhampton. Miałem w umowie gwarantowaną kasę za zdobycz punktową.

Tymczasem dla brytyjskiej reprezentacji jeździ się za „dziękuję”. A niby dlaczego? Dlaczego mamy dostawać tylko zwrot kosztów? Spędzam cały tydzień na kadrze za darmo, inni też. Pewnie zaraz znajdzie się mądrala, który powie, że powinienem być dumny z reprezentowania kraju, a nie wołać o kasę, ale to jest moja praca. Ja za te pieniądze robię zakupy, spłacam kredyt, gotuję obiad dla rodziny.

Żeby nie wydawać na jedzenie w trasie, kupowałem kiedyś tylko wodę, owoce i jakieś jedzenie w paczkach. Przez kilka pierwszych lat moje wydatki podczas turniejów były naprawdę niewielkie. Nawet to stanowiło problem dla naszych działaczy. Bez przerwy słyszałem pytania: „Skąd te rachunki? Dlaczego chcesz od nas kasę za jedzenie?”.

Bo w trakcie mistrzostw świata jestem do waszej dyspozycji przez cały tydzień i nic z tego nie mam. Skoro nie dajecie kasy za jazdę, chcę refundacji za wyżywienie. Nawet jeśli to tylko woda albo cola kupiona na stacji, to wysyłam im rachunki za wodę i colę, bo w mistrzostwach świata jeździ się za uśmiech. Gdyby mnie nie powołali, nie kupowałbym tych rzeczy, więc dlaczego mam brać te koszty na siebie? Dlaczego mam dokładać do występów w reprezentacji? Z roku na rok było coraz gorzej. Działacze coraz bardziej kręcili nosem. A przecież im lepszy zawodnik, tym większe ponosi wydatki.

Z roku na rok wydawałem coraz więcej na silniki. Szukałem lepszych tunerów. Mimo to nigdy nie domagałem się zwrotu pieniędzy za przygotowanie silnika. Polacy, na przykład, zawsze wysyłają swoje jednostki do serwisu przed mistrzostwami świata. Każdy polski kadrowicz tak robi. I polska federacja za to płaci. Ja nawet nie chcę myśleć, jak zareagowaliby brytyjscy działacze, gdybym wysłał do nich rachunek od tunera. A jednak ja również co roku oddaję sprzęt do przeglądu przed każdym DPŚ i SoN. Robi to dla mnie Peter Johns. Koszt serwisu jednego silnika to u niego 400 funtów. Na mistrzostwa świata normalnie bierze się trzy.

Kiedyś moją księgowością zajmowała się mama. Pamiętam, że któregoś razu, gdy męczyłem działaczy, żeby oddali mi kasę, tłumaczyłem im, skąd to, skąd tamto, powiedziała w końcu:

– Daj spokój, nic nie ugrasz.

Odpowiedziałem jej:

– Nie dam spokoju. Siedzieliśmy tam tydzień. A dlaczego tam siedzieliśmy? Dla nich. Więc mają oddać kasę. Nie dość, że nie płacą, to jeszcze każą dokładać.

W trakcie mistrzostw świata ponosiłem wydatki rzędu 2700 funtów. Loty, wynagrodzenie dla mechaników, wyżywienie, paliwo. A wszystko to dla brytyjskiej kadry. Moja mama opiekowała się mną przez 21 lat. Kupowała mi kurczaka i warzywa, żebym miał co jeść. Nasi działacze nie zatroszczyli się o mnie nawet przez dwie minuty, nigdy. I ja mam im jeszcze robić przysługi? Reprezentuję nasz kraj, więc żadna to łaska, żeby opłacili mi koszty dojazdu.

Po nieudanych kwalifikacjach w King’s Lynn w DPŚ 2015 mieliśmy jechać na baraż do Vojens. Po zawodach wyjąłem silnik z ramy, umyłem go i zabrałem na lotnisko. Następnego ranka poleciałem do Danii, zabrawszy ze sobą mechanika oraz dwie najlepsze jednostki, by walczyć o finał dla Wielkiej Brytanii.

Zdobyłem 21 z 43 punktów wywalczonych przez naszą drużynę. Niestety, ukończyliśmy zawody na drugim miejscu, za plecami Polaków, i musieliśmy pożegnać się z finałem. Cztery miesiące później działacze pytają:

– Czemu nam nie powiedziałeś, że lecisz z mechanikiem? Po co zabrałeś na pokład aż dwa silniki?

Powiedziałem im: 

– Zaraz, chwila. Jechałem na Puchar Świata, zdobyłem okrągły komplet punktów, a wy się pytacie, po co mi były dwa najlepsze silniki?

W tamtym sezonie nie występowałem w lidze brytyjskiej. Skupiałem się tylko na Polsce, Szwecji i Grand Prix. Na baraż w Vojens musiałem ściągnąć jeden ze swoich busów aż z Polski. Z kolei sprzęt na rundę w King’s Lynn dojeżdżał ze Szwecji. Nie miałem w Anglii żadnej bazy. Wszystko dzieliłem między Polskę i Szwecję. Tymczasem ze strony BSPA słyszałem:

– Nie podoba nam się, że nie poinformowałeś nas, że ściągasz motocykle ze Szwecji do Anglii.

To co miałem zrobić?

Co roku musiałem dzwonić do promotora Wolverhampton, Chrisa Van Straatena, i przypominać mu, że związek nie oddał mi kasy. On co roku szedł, gdzie trzeba, i mi to załatwiał. W zasadzie mógłbym wysyłać swoje rachunki od razu do niego, oszczędziłbym sobie zachodu.

Z czasem sytuacja nieco się poprawiła, choć w sezonie 2016, kiedy zdobyliśmy srebrny medal, znowu pojawił się kwas. Spodziewałem się, że za takim sukcesem przyjdzie większa gotówka. Miałem prawo oczekiwać premii – sam wykręciłem 19 z 32 punktów całej ekipy. Tymczasem Rosco uznał, że nagroda zostanie podzielona między wszystkich zawodników po równo. Tak więc mimo że zdobyłem dla nas ponad połowę punktów, miałem dostać tyle samo co Danny King (5 pkt), Craig Cook (5 pkt) czy Robert Lambert
(3 pkt). Uznałem to za niesprawiedliwe. Nie rozumiem, dlaczego nagrody nie podzielono proporcjonalnie do zdobyczy punktowej.

Wycofując się z kadry narodowej, zadeklarowałem, że zawsze zostawiam sobie otwartą furtkę do powrotu. Kiedy w 2018 roku Rob Painter zdobył licencję na prowadzenie reprezentacji, skontaktował się ze mną. Spotkaliśmy się, przedstawił mi swoje plany i przemyślenia. Zdecydowałem, że wrócę do gry i pomogę mu w walce o złoto – którego wciąż pragnę.

W sezonie 2018 byliśmy już bardzo blisko. De facto wygraliśmy turniej, ale przez takie, a nie inne zasady zwycięzcą Speedway of Nations została ogłoszona Rosja. W trakcie całych zawodów zdobyliśmy więcej punktów od Rosjan, ale zasady były takie, że o medalu decyduje ostatni bieg. W przypadku remisu biegowego regulamin przyznawał zwycięstwo parze, która dowiozła drugie i trzecie miejsce, zamiast drużynie, której zawodnik przyjechał na czele. Złoty medal należał się nam, ale przez tę kuriozalną zasadę przypadł on Rosji, choć Sborna zdobyła mniej punktów od nas.

Jak to możliwe? Czy w jakiejkolwiek innej dyscyplinie sportu doszłoby do takiej sytuacji?

Wyobraźmy sobie, że piłkarski mundial wygrywa drużyna, która zdobyła mniej goli. Albo że mistrzem świata w krykiecie zostaje zespół, który zdobył mniej runów. Nie do pomyślenia, prawda? A jednak w finale Speedway of Nations 2018 dokładnie tak się stało. W trakcie dwudniowego turnieju Rosja wykręciła 45 punktów. My, choć mieliśmy na koncie 46 oczek, musieliśmy zadowolić się srebrem!

Rzadko kiedy wypowiadam się aż tak otwarcie, bo wiem, że mogę mieć przez to kłopoty. Ludzie chętnie przyklejają mi różne łatki: arogancki, zarozumiały, bucowaty. Nie, nie uważam się za takiego człowieka. Mnie po prostu bardzo zależy na tym, co robię.

ROZDZIAŁ 14
ZROBIĆ RÓŻNICĘ

Spróbujcie przejść się do szpitala na oddział dziecięcy i nie zalać się łzami.

Latem 2014 roku udałem się do londyńskiego Great Ormond Street Children’s Hospital (GOSH). Wyszedłem stamtąd z mętlikiem w głowie, ale i żelaznym postanowieniem. Spędziłem w tym szpitalu może z dziesięć minut, lecz wiedziałem, że podejmuję właściwą decyzję. W latach 2014–
–2015 objąłem GOSH wsparciem finansowym.

Po śmierci Taty w 2010 roku chciałem zrobić coś, by pomóc innym cierpiącym na tę straszną chorobę. Ostatnie 24 godziny jego życia były dla mnie i dla mamy straszne. Nie życzylibyśmy tego najgorszemu wrogowi. Może to nawet nie była pełna doba, bardziej 12 godzin, ale dla nas to i tak najdłuższy dzień w życiu. Mieliśmy wrażenie, jakby ciągnął się tygodniami.

Okropnie było patrzeć, jak wycieka z niego życie. Kiedy modli się o spokojną śmierć. Mojemu Tacie, dręczonemu przez niewyobrażalny ból, nie było to dane. Dlatego też pomyślałem, że mógłbym zebrać pieniądze na pomoc takim ludziom, aby inne rodziny nie musiały przechodzić przez to, co my.

Pierwsza zbiórka odbyła się na rzecz organizacji Cancer Research UK. Postanowiłem, że w ramach tej akcji trasę z Wolverhampton do Cardiff na Grand Prix Wielkiej Brytanii w 2013 roku przejadę na rowerze. Na ostatnim odcinku drogi dołączył do mnie walijski kolarz Mark Colbourne – paraolimpijczyk, którego ojciec zmarł na raka żołądka w 2012 roku.

Colbourne skontaktował się ze mną i powiedział, że chciałby dołączyć do mnie w drugiej połowie trasy. Byłem mu wdzięczny za towarzystwo.

Mark doznał złamania kręgosłupa w 2009 roku w wyniku wypadku na paralotni. Stracił władzę w nogach. Przez kolejne 12 miesięcy walczył o to, by znów zacząć chodzić. Rok później zaczął uprawiać kolarstwo dla niepełnosprawnych. Robił bardzo szybkie postępy i już w 2012 roku zdobył dwa medale na igrzyskach paraolimpijskich w Londynie – srebro w sprincie na 1000 m oraz złoto w wyścigu na trzy kilometry. Przejechaliśmy wspólnie ostatni, 25-kilometrowy odcinek trasy, która w sumie liczyła 220 kilometrów.

Wyruszyłem z Monmore Green w poniedziałek wieczorem, po zakończeniu meczu z Birmingham Brummies. Wykręciłem w tym spotkaniu 13+1, ale humory były takie sobie, bo przegraliśmy. Niezdobyta od początku sezonu twierdza w Wolverhampton upadła wtedy po raz pierwszy. Co gorsza, drużyna Birmingham zmniejszyła do nas dystans w tabeli do trzech punktów, mając za sobą dwa mecze mniej.

Jednak kiedy wsiadłem na rower i zacząłem pedałować w kierunku Millenium Stadium w Cardiff, czyli ostatecznego celu mojej podróży, szybko zapomniałem o tych problemach. Nie nazwałbym siebie zapalonym rowerzystą, ale gdy stawiam przed sobą jakiś cel, przestaję myśleć o wszystkim innym. Liczy się tylko to, co mam do zrobienia w danej chwili.

Któregoś dnia zaczął siąpić deszcz. Miałem przed sobą jeszcze pięć godzin jazdy – w tym końcowy odcinek non stop pod górę, i to po śliskiej drodze. Ale nie narzekałem. Zacisnąłem zęby i jechałem, byle do przodu. Na pauzę pozwoliłem sobie dopiero przed spotkaniem z Markiem, do którego miało dojść na torze kolarskim.

Kiedy już się do czegoś zabieram, obojętnie, czy chodzi o żużel, czy jazdę na rowerze, zamykam się w swoim świecie i cisnę aż do końca. Nic nie jest w stanie mnie zatrzymać, dopóki nie osiągnę mety.

Kiedy wreszcie dotarłem do Cardiff, czułem ogromną satysfakcję. Udało mi się zebrać 30 tysięcy funtów, podczas gdy pierwotny plan zakładał 20 tysięcy. Gdy na stadionie w Scunthorpe przekazałem czek na ręce władz szpitala, byłem niezmiernie zadowolony z całej akcji.

W kolejnym roku chciałem zrobić jeszcze więcej. Pomyślałem sobie: no dobra, dorośli ludzie walczący z nowotworem to jedno. Ale co muszą przeżywać dzieci, u których wykryto złośliwego guza albo inną poważną chorobę? Co muszą przeżywać rodziny tych dzieci? To jeszcze cięższa sytuacja niż w przypadku dorosłych. I dla samych chorych, i dla ich bliskich.

Dlatego właśnie zdecydowałem się wesprzeć fundację działającą przy Great Ormond Street Hospital. To znakomita placówka, ciesząca się zasłużoną renomą w całej Wielkiej Brytanii. Warto dodać, że pod ich opiekę trafiają pacjenci nie tylko z Wysp Brytyjskich, lecz także z całego świata.

Nie pamiętam dokładnie, skąd wziął się pomysł, żeby wybrać akurat ten szpital. Całkiem możliwe, że polecił mi go Pete Adams, kiedy omawiałem z nim ten temat. Zawsze omawiam z Pete’em każdy projekt, który pojawia się w mojej głowie. Jeden z jego kolegów, Simon Ewins, był dyrektorem ds. rozwoju i odpowiedzialności w firmie Whitbread. Zarządzał ponad 800 hotelami i 421 restauracjami należącymi do koncernu. Był również mocno zaangażowany w budowę centrum klinicznego przy GOSH.

Simon wsparł moją akcję charytatywną, oferując mi darmowe zakwaterowanie i kąpiel lodową w hotelu Premier Inn w Ross-on-Wye, miasteczku położonym w połowie drogi między Wolverhampton i Cardiff.

Firma Whitbread Hotels and Restaurants ogłosiła, że w 2012 roku zostanie głównym partnerem charytatywnym szpitala GOSH, i przeznaczyła 7,5 miliona funtów na sfinansowanie programu rozwoju placówki. Simon i Pete zorganizowali dla mnie spotkanie z pracownikami GOSH odpowiedzialnymi za gromadzenie funduszy. Doradzili również, co możemy zrobić, żeby osiągnąć jak najlepsze rezultaty.

Szpital Great Ormond Street rozpoczął działalność w walentynki 1852 roku jako pierwszy typowo dziecięcy szpital w Anglii. Na początku w placówce było tylko 10 łóżek – dziś pod opieką lekarzy przebywa tam 619 pacjentów w wieku dziecięcym i nastoletnim. W najstarszej części szpitala nadal można trafić na trzy- oraz czteroosobowe sale, ale wkrótce zostaną one przebudowane na nowoczesne „jedynki” z osobnymi łazienkami.

Klinika ufundowana przez firmę Premier Inn, oddana do użytku w styczniu 2019 roku, została wyposażona w oddział intensywnej terapii dla pacjentów w najpoważniejszym stanie, wydzielone sale jednoosobowe z prywatną łazienką, a nawet kino. Dawny oddział kardiologii, zajmujący cztery poziomy siedmiopiętrowego kompleksu Mittal Children’s Medical Centre, otrzymał sprzęt medyczny najwyższej klasy.

Podczas wizyty w szpitalu miałem okazję spotkać się z pacjentami, w tym z przeuroczą Ellą Chadwick, która przebywała na oddziale „Orzełków” przeznaczonym dla pacjentów z chorobami nerek. Wówczas, w 2014 roku, Ella miała jakieś sześć lat. Była śliczną dziewczynką, która – niestety – większość swojego życia spędziła w szpitalach. Polubiliśmy się od pierwszego wejrzenia, zrobiliśmy sobie nawet zdjęcie na pamiątkę. Z Ellą pozwolono mi spędzić trochę czasu na jednej sali, jednak z niektórymi dziećmi nie można wchodzić w bezpośredni kontakt, żeby nie przenosić infekcji.

W listopadzie 2018 roku Ella wzięła udział w telewizyjnej gali rozdania nagród „Pride of Britain” przyznawanych przez gazetę „Daily Mirror”. Jury programu X Factor – w gwiazdorskiej obsadzie Dermot O’Leary, Simon Cowell, Louis Tomlinson, Robbie Williams i Ayda Field – przyznało jej również tytuł Dzielnego Dziecka.

Miliony osób przed telewizorami ocierały łzy wzruszenia, słuchając poruszającej historii walki Elli, która przeszła w swoim krótkim życiu ponad 40 operacji – w tym przeszczep nerek – nie wspominając nawet o latach dializ. Pomimo przeciwności losu to dziecko zaraża optymizmem i chęcią życia oraz imponuje szczodrością serca, zbierając pieniądze dla organizacji charytatywnych i dodając otuchy innym małym pacjentom.

Byłem dumny, widząc Ellę w telewizji. Na własnej skórze przekonałem się, że wielka odwaga tych dzieci udziela się także dorosłym i motywuje do tego, żeby wstać i coś zrobić. Nie dasz rady wyjść z takiego szpitala i zapomnieć o tym, co widziałeś. Wręcz przeciwnie – czujesz determinację, aby jakoś pomóc.

Podejście tych małych pacjentów do pokonywania trudności było dla mnie wielką inspiracją. To jednak nie wszystko. Podczas pobytu w szpitalu przekonałem się również, jak ważne jest, by oprócz odpowiednich warunków dla chorych szpital gwarantował rodzicom miejsce do spania przy ich pociechach. Koszt jednej sali szpitalnej wyposażonej w łóżko noclegowe dla rodzica to 100 tysięcy funtów. Pomyślałem więc: okej, zbieramy sto kafli.

W 2013 roku zebrałem 30 tysięcy, a tym razem założyłem sobie, że uzbieram ponad trzy razy tyle. To był absolutnie szalony plan, ale doszedłem do wniosku, że jeśli wciągnę w ten projekt środowisko żużlowe, to razem damy radę. Kiedy rozmawiałem z działaczami na ten temat, każdy sugerował zorganizowanie zbiórki do puszek. Mimo wszystko jakoś mi się to nie widziało. Puszki nie są najlepszym sposobem na zebranie dużej kasy. Z tego mogło wpaść tylko kilka stówek, góra kilka tysięcy. Odpowiadałem, że kibice żużla to ludzie o ogromnych sercach, zdolni do wielkich czynów. Jak się okazało, moja wiara w fanów speedwaya była słuszna.

Stwierdziłem, że powtórzę moją rowerową przygodę. Tym razem wyprawa na Millenium Stadium miała być znacznie krótsza, bo jednodniowa – z początkiem w Newport. Akcję zaplanowaliśmy na piątek przed zawodami. Do udziału zaprosiliśmy też kibiców z całego kraju, którzy mogli dołączyć i przejechać te 25 kilometrów razem ze mną.

Z kolei w sobotę do akcji ruszyli wolontariusze GOSH, rozstawieni z puszkami po całym śródmieściu walijskiej stolicy. Nie zabrakło ich również w Fan Zonie, która tym razem znajdowała się przy Wooden Street, praktycznie w cieniu stadionu.

Wolontariusze nie mogli się nadziwić, ile pieniędzy wpadło do puszek tego dnia. Nie zdziwiłbym się, gdyby praktycznie każdy obecny na stadionie kibic dorzucił coś od siebie. Swoją cegiełkę do promocji całej akcji dołożył też organizator zawodów, relacjonując wynik zbiórki za pośrednictwem spikera. Kiedy zsumowano wszystkie datki, okazało się, że mamy prawie 50 tysięcy funtów.

Ale nie była to jeszcze ostateczna kwota, gdyż niespodziewanie na stadionie znalazł się jeszcze jeden znaczący darczyńca. Niejaka Heather Vitty wysłała do Simona wiadomość z prośbą o spotkanie, jako że chciała przekazać „specjalny datek”. Jak się okazało, pani Vitty była w przeszłości zapalonym kibicem nieistniejącego już klubu Bradford Dukes. Choć klub upadł w 1997 roku, jej pasja do żużla nie zgasła. Odkąd w sezonie 2001 Grand Prix zagościło w Cardiff, co roku brała udział w masowej pielgrzymce fanów do stolicy Walii.

Podczas spotkania z Simonem poinformowała, że chciałaby przekazać na rzecz naszej akcji czek na 5 tysięcy funtów. Chwilę później dodała, że jest gotowa podwoić tę kwotę, jeśli w ramach prezentu na 40. urodziny jej mąż Ian będzie mógł spotkać się i zrobić sobie zdjęcie ze swoimi ulubionymi zawodnikami – ze mną, Nickim Pedersenem oraz Gregiem Hancockiem, notabene zwycięzcą zawodów.

Ale nie tylko miłość do żużla skłoniła ją do tego gestu. Heather była również dyrektorem jednej z firm HR-owych z Leeds, a jakoś tak się złożyło, że chwilę przedtem szpital GOSH został ich klientem. Powiedziała mi:

– To pańska postawa podsunęła mi ten pomysł. Doszłam do wniosku, że trzeba robić coś dla innych ludzi.

Z Ianem spotkaliśmy się podczas konferencji prasowej po zawodach. Oprócz obiecanych zdjęć przygotowaliśmy dla niego specjalną niespodziankę. Wraz z Gregiem, świeżo ukoronowanym królem Cardiff, wręczyliśmy solenizantowi „łyżwy” używane przez nas podczas zawodów. Wypisaliśmy na nich życzenia urodzinowe.

Grand Prix Wielkiej Brytanii zawsze było centralnym punktem moich zbiórek i zawsze wiedziałem, że uda mi się osiągnąć mój cel.

Z setek, jeśli nie tysięcy sposobów na organizację akcji charytatywnych u mnie najlepiej sprawdza się zestaw: rower, puszka i media społecznościowe. Czasami to ciężka robota, ale satysfakcja z osiągnięcia założonego planu jest ogromna. Tym większa, gdy widzisz zmiany, które zachodzą dzięki twoim staraniom. Nigdy jednak nie udałoby mi się to bez wsparcia ludzi o wielkich sercach – zwłaszcza kibiców żużla, którzy dali od siebie tak wiele. Na samą myśl od razu robi się człowiekowi ciepło.

Fajnie, że dzieciaki, które kiedyś leżały poupychane czwórkami w jednej sali, mając tylko tyle prywatności, ile dawał parawan przy łóżku, dostają teraz oddzielne pokoje, gdzie mogą przebywać sam na sam z rodzicami. Szczęście i komfort tych rodzin znaczy dla mnie bardzo wiele, zwłaszcza odkąd sam jestem ojcem i wiem, jaka to radość mieć dzieci. Rozpoczynając całą akcję, spodziewałem się, że nie będzie łatwo. Motywowało mnie jednak wspomnienie tych niesamowitych dzieciaków, które spotkałem w szpitalu. Przekazanie czeku ze zbiórki odbyło się w hotelu Premier Inn w Birmingham. Czek opiewał na 105 501 funtów. To nawet więcej, niż zakładaliśmy. Byłem naprawdę zachwycony tym faktem.

Podczas uroczystości przekazania pieniędzy Rachael Willis-Fleming, rzeczniczka GOSH, złożyła specjalne podziękowania fanom żużla, którzy wzięli udział w zbiórce: „Jesteśmy oszołomieni niesamowitą wielkodusznością społeczności żużlowej. Wasze wsparcie pomoże nam zrobić prawdziwą różnicę”.

Kibice speedwaya mogą być naprawdę dumni z warunków, jakie udało się nam zapewnić młodym pacjentom.

Po tym wszystkim jestem świadomy, że mam możliwość wpływania na rzeczywistość, choćby w niewielkim zakresie. Kiedy w czerwcu w komorze hiperbarycznej w Nottingham MS Therapy Centre przechodziłem zabiegi regeneracyjne na kręgosłup, zorientowałem się, że zbierane są pieniądze na rozbudowę placówki. Na korytarzu wisiał plakat z prośbą o wsparcie finansowe. Założyłem więc zbiórkę na portalu crowdfundingowym i w krótkim czasie udało mi się zebrać na ich rzecz dwa tysiące funtów.

W planach mam kolejne wielkie akcje, które wesprą GOSH. Los chorych dzieci bardzo leży mi na sercu. Wiem, że samemu trudno będzie powtórzyć wynik w granicach stu kafli, ale gdybym zaangażował w to jeszcze dwie–trzy znane twarze, może razem dobilibyśmy do pół miliona?

Nie powiem, mam takie pomysły. I zwyczaj wcielania ich w życie. Znam się z Alexem Lowesem, byłym mistrzem Wielkiej Brytanii w superbike’u, jego bratem Samem, zawodnikiem Moto2, oraz uczestnikiem mistrzostw świata w motocrossie, Tommym Searle’em. Może wspólnymi siłami udałoby nam się zrobić coś większego niż dotychczas…

ROZDZIAŁ 15
CZARNE CHARAKTERY

Tak jak w każdym innym sporcie, w żużlu nie brakuje kontrowersyjnych postaci. Zdecydowany numer jeden w tej kwestii to trzykrotny mistrz świata, Nicki Pedersen.

Na YouTubie można znaleźć filmik z Grand Prix Polski 2014 w Toruniu, na którym wściekły Krzysztof Kasprzak wyrywa się wirażowemu i swojemu mechanikowi, po czym biegnie przez płytę stadionu w stronę Nickiego Pedersena, który chwilę wcześniej wywiózł go w płot. Nagranie obejrzano 273 tysiące razy.

Po sieci krąży także filmik z meczu Elitserien w sezonie 2015, na którym rozwścieczony rywal pędzi do Nickiego pięknym sprintem, rzuca się na niego szczupakiem, strącając z motocykla, i zaczyna okładać go pięściami. Podobnych historii z udziałem Duńczyka było mnóstwo, ale to jedno zdarzenie jest absolutnie wyjątkowe.

Owym szarżującym zawodnikiem był bowiem nie kto inny jak czterokrotny mistrz świata Greg Hancock, mistrz elegancji światowego żużla. Urodzony dżentelmen, jedna z najbardziej spokojnych i poukładanych osób, jakie kiedykolwiek zajmowały się jazdą w lewo.

Greg nie zwykł wdawać się w żadne scysje. Ba, najstarsi górale nie pamiętają, by w jakiejkolwiek sytuacji stracił nad sobą panowanie. A tu proszę, na oczach kamer rzuca się na swojego starego znajomego z GP i tłucze go po mordzie.

Była to swego rodzaju sensacja. Bynajmniej nie dlatego, że ktoś w złości rzucił się z rękami na Pedersena, bo to akurat zdarzało się dość regularnie. Jednak tym razem zrobił to człowiek, który do tej pory mógł uchodzić za wzór kultury torowej. Jeżeli zdarzył się jakiś upadek, Greg podnosił się tylko i otrzepywał z kurzu. Nigdy nie dawał się ponieść zbędnym emocjom, ale tym razem ewidentnie nie wytrzymał.

Nicki Pedersen ma dwie różne twarze, jak doktor Jekyll i pan Hyde. Poza torem jest Jekyllem, niesamowicie sympatycznym gościem. Nie znając jego ciemnej strony, potencjalnie ktoś może go uznać za człowieka, z którym warto się zaprzyjaźnić.

Ale kiedy zakłada kevlar, wsiada na motocykl i staje pod taśmą, staje się bezwzględny. Jego styl jazdy jest zupełnie nieobliczalny. Żeby wygrać, sięga po wszystkie możliwe środki. Nie lubię się z nim ścigać. Wtedy w Szwecji nawet sam Hancock musiał stracić do niego cierpliwość, skoro powalił go na ziemię – zresztą nagranie krąży po Internecie, można sobie obejrzeć.

Jedni go kochają, inni nienawidzą za te zagrywki. Ale mówimy tu, podkreślam, o jego zachowaniu na torze. Kiedy spotyka się go poza zawodami, w knajpie czy na lotnisku, jest człowiekiem do rany przyłóż. Można z nim pogadać o wszystkim. Miałem z nim parę spięć w trakcie zawodów, ale na co dzień to dobry kompan. Na torze – absolutnie nie.

Mimo wszystko cenię Nickiego, bo to obrotny człowiek i zręczny biznesmen: wypracował sobie swoją markę, dorobił się majątku, prowadzi całkiem udane interesy.

Swego czasu rywalizowałem z Benem Barkerem. Często ścigaliśmy się ze sobą i zdarzyło nam się kilka upadków, po których poleciało parę mocnych słów. Nasze ścieżki krzyżowały się kilkukrotnie. Ben, który jest ode mnie nieco starszy, zaczął karierę w 2003 roku w Conference League w barwach ekipy w Oksfordu. Kiedy ja szykowałem się do swojego debiutanckiego występu w Conference League, Ben jeździł już wyżej, w zespole z Somerset, choć w CL miał też drugi klub – Stoke Potters.

W następnym sezonie Ben awansował ze Stoke do Premier League, ja zaś dołączyłem do Rye House Rockets, więc dość szybko spotkaliśmy się na tym samym poziomie.

W 2010 roku, gdy pojechaliśmy do Bydgoszczy na Grand Prix, obaj zatrzymaliśmy się w tym samym hotelu. Popiliśmy sobie trochę w hotelowym kasynie, a potem Ben zaprosił mnie i mojego kolegę Danny’ego do swojego pokoju. Zamówił u obsługi trzy butelki wódki i do tego dwie – Jacka Daniel’sa. Pięć flaszek na trzech? To się źle skończy, pomyślałem.

No i miałem rację. Jak już poszliśmy w tango, to skończyliśmy na korytarzu. W międzyczasie narobiliśmy tyle rabanu, że zjawiła się ochrona. Staliśmy tak na tym korytarzu, Ben i ja, a nad nami ten wielki goryl z ochrony.

I w tym momencie strzeliłem Bena prosto w mordę prawym sierpowym. Miałem już trochę w czubie. Zazwyczaj po alkoholu byłem dość spokojny, ale kiedy już się uruchamiałem, to na całego – a wtedy właśnie poczułem, że Ben strasznie mnie wkurwia.

To był piękny cios, mało mu ryja nie urwało. Miałem w sobie tyle energii, że spokojnie powaliłbym jednym uderzeniem Tysona Fury’ego albo Anthony’ego Joshuę. Potem pomyślałem, że to było trochę niesprawiedliwe z mojej strony, więc dla równowagi jebnąłem jeszcze ochroniarzowi.

Potem pomyślałem sobie, że chyba mam przesrane, więc odwróciłem się na pięcie i dałem w długą przez korytarz. Kiedy obejrzałem się przez ramię, zobaczyłem, że ochroniarz zgarnął Bena. Nie czekałem, żeby sprawdzić, co zrobi ze mną. Poszedłem do kasyna i wmieszałem się w tłum, a jakiś czas później wróciłem do swojego pokoju.

Bena spotkałem dopiero następnego dnia na stadionie. Miał wielką śliwę pod okiem.

Jakieś trzy miesiące później – a może nawet rok – Ben siedział w jednym z barów w Rye House. Traf chciał, że w tym samym miejscu pojawiła się też siostra mojej matki, ciotka Helen, która była tam z kimś umówiona. Siedzieli akurat koło siebie, więc wdali się w rozmowę. Ben, oczywiście, nie miał pojęcia, że rozmawia z moją ciotką. Zapewne sądził, że to po prostu przypadkowa fanka żużla. Zaczął więc opowiadać jej historię o tym, że rzekomo ukradłem z jego pokoju tysiąc funtów w gotówce. Rzecz jasna, niczego nie ukradłem. Nie potrzeba mi pieniędzy Bena Barkera.

Ciotka Helen zadzwoniła do mamy i powiedziała jej o tym, co usłyszała. Kiedy mama powtórzyła mi to wszystko, oznaczyłem Bena na Twitterze i zapowiedziałem, że rozniosę go, kiedy tylko zjawi się w Wolverhampton.

Oczywiście, w końcu się zjawił. Z drużyną Coventry, jeśli dobrze pamiętam. Jednak przed meczem sędzia wziął mnie na stronę i uprzedził:

– Jak tylko zobaczę, że wszczynacie z Barkerem jakieś burdy, dam wam dwa tygodnie zawieszenia i grzywnę.

Nie miałem więc możliwości, by policzyć się z nim za te kłamstwa. Ale jeszcze przyjdzie czas.

Od tamtego czasu nie rozmawiamy ze sobą. Inna sprawa, że i na torze spotykamy się sporadycznie, a zatem nie było kiedy wyrównać rachunków. Nigdy nic nikomu nie ukradłem i nie ukradłbym. Zwłaszcza takiej gotówki.

Nie jestem fanatykiem liczenia kalorii. Jeżeli masz apetyt na Big Maca, skrzydełka z kurczaka, McRoyala, a do tego frytki, shake’a truskawkowego i McFlurry, to proszę bardzo. Niech każdy tankuje takie paliwo, jakiego mu potrzeba.

Ale wszystko ma odpowiedni czas i miejsce. Drużynowy Puchar Świata to zdecydowanie nie jest dobry moment na zajadanie się fast foodami. Czy profesjonalny sportowiec pozwala sobie na chodzenie do McDonalda na kilka godzin przed najważniejszą imprezą roku? Tymczasem podczas zawodów DPŚ 2011 w King’s Lynn drużyna Wielkiej Brytanii niespecjalnie się tym przejmowała.

Federacja zapewniła posiłki tylko dla mechaników. Reszta ekipy, w tym zawodnicy, mogła skorzystać z przerwy między treningiem a rozpoczęciem zawodów, by zjeść coś na mieście.

Polscy mechanicy mieli z nas niezły ubaw. Patrzyli na nas z uśmiechem na twarzy, jakby chcieli powiedzieć: „spójrzcie na tych angielskich idiotów”. Idiotów, którzy przynieśli sobie do boksów śmieci z McDonalda i zjedli to tuż przed zawodami.

Wszyscy polscy zawodnicy – panujący mistrz świata Tomasz Gollob, wicemistrz Jarek Hampel, Krzysztof Kasprzak, Janusz Kołodziej i Piotr Protasiewicz – skorzystali z czasu wolnego i zjedli porządny posiłek. My tymczasem robiliśmy z siebie głupków. Nic dziwnego, że Polacy od początku zostawili nas za plecami. Wygrali półfinał, wyprzedzając nas o 13 punktów, i zakwalifikowali się prosto do finału w Gorzowie. My tymczasem trafiliśmy do barażu, w którym zajęliśmy ostatnie miejsce.

Myślę, że dziś do takiej sytuacji by już – na szczęście – nie doszło. Jest to jednak dobry przykład na to, jak nieprofesjonalne podejście do sportu panowało w brytyjskim żużlu jeszcze kilka lat temu. Nie wyobrażam sobie, żeby inne drużyny pozwoliły sobie na coś takiego. Historyjka o Brytolach z Big Makiem w ręku szybko się rozniosła i wkrótce byliśmy obiektem żartów w całej Polsce.

Fakt, że te uśmieszki ze strony polskich mechaników mocno nas zdeprymowały. Na pewno nie pomogło nam to w złapaniu odpowiedniego rytmu. Ale nie ma co się dziwić, sam bym tak na nas patrzył. Nie ich wina, że od ponad 30 lat nie zdobyliśmy żadnego złotego medalu w drużynówce…

ROZDZIAŁ 16
LĘK I ODWAGA

Wielu moich kumpli zginęło, zmagało się z poważnymi urazami lub zostało sparaliżowanych – oto brutalna rzeczywistość żużla. I, jak sądzę, każdego innego sportu motorowego.

Ayrton Senna, jeden z najlepszych kierowców w historii Formuły 1, zginął w 1994 roku podczas Grand Prix San Marino, jadąc na prowadzeniu. Skoro śmierć na torze mogła spotkać tak wielką gwiazdę sportu, równie dobrze może spotkać każdego. Historia speedwaya też nie jest wolna od tragicznych wydarzeń. Na własne oczy widziałem pamiętny wypadek Lee Richardsona 13 maja 2012 roku podczas meczu Betard Sparta Wrocław – PGE Marma Rzeszów. Richardson zaliczył fatalne uderzenie o drewnianą bandę, po którym został zabrany do szpitala. Zmarł w trakcie operacji.

Lee należał do zawodników wyróżniających się ogromną kulturą jazdy na torze. Był indywidualnym mistrzem świata juniorów, zawodnikiem kadry narodowej i stałym uczestnikiem cyklu Grand Prix w latach 2000–2006. Jego ojciec, Colin, odnosił na żużlu spore sukcesy na przełomie lat 70. i 80. W tym samym okresie na żużlowych torach ścigał się także wuj Richardsona, Steve Weatherley, który całkiem nieźle radził sobie na poziomie drugoligowym. Matka Lee, Julie, była prezenterką kanału sportowego ScreenSport Television.

Rodzina Richardsonów dobrze znała gorzki smak speedwaya. Po nieszczęśliwym wypadku na torze w Hackney w 1979 roku Steve Weatherley został przykuty do wózka inwalidzkiego. Jeszcze mniej szczęścia miał drugi zawodnik biorący udział w tym zdarzeniu, Vic Harding, który stracił życie. To był czarny dzień dla brytyjskiego speedwaya. Rodzinna tragedia nie zniechęciła jednak młodego Lee do pójścia w ślady ojca i wuja. Rodzice, choć świadomi ryzyka, nie kwestionowali wyborów syna.

Obserwowałem ten bieg z parku maszyn. Lee, zawodnik Marmy Rzeszów, jechał przeciw mojemu kumplowi z Wrocławia i Wolverhampton, Freddiemu Lindgrenowi, oraz Tomaszowi Jędrzejakowi. Na wyjściu z pierwszego łuku Richardson jechał po kredzie. Widziałem, jak zahaczył o tylne koło Jędrzejaka i na pełnej prędkości wpadł w drewnianą bandę. Potem odwróciłem wzrok, nie chciałem na to patrzeć.

Lee miał zaledwie 33 lata. Zostawił żonę i trzech synów. W 2008 roku występowaliśmy razem we Włókniarzu, a w 2011 – w Vargarnie. Poza tym często spotykaliśmy się w jednym samolocie, lecąc na zawody. Środowisko żużlowe jest na tyle małe, że wszystkich się zna i co chwilę gdzieś spotyka.

Jeździliśmy też razem w reprezentacji Wielkiej Brytanii. Gdy debiutowałem w kadrze podczas DPŚ 2008 w Danii, Lee był jednym z podstawowych ogniw zespołu. Potem startowaliśmy jeszcze razem w kwalifikacjach w 2009 i finale w 2010 roku. To był ostatni raz, kiedy Lee ścigał się w drużynie narodowej. Nie mogę powiedzieć, żebyśmy jakoś wyjątkowo się lubili. Była między nami twarda rywalizacja, czasem zdarzała się też ostrzejsza wymiana słów. Mimo to miałem do niego duży szacunek jako do reprezentanta kraju.

Szczerze mówiąc, spodziewałem się, że ten feralny upadek rozejdzie się po kościach. Tak – wiem, jak to brzmi. Wiem, że po uderzeniu w płot z pełną prędkością trudno oczekiwać, że człowiek po prostu wstanie i otrzepie się z kurzu. Jednak przyszedł mi wtedy na myśl pewien równie koszmarny upadek z udziałem Lee. Wówczas udało mu się wylizać.

Było to bodajże w roku 2008 w Częstochowie. Richardson z pełnym impetem wpadł w bramę do parku maszyn. Siła zderzenia była tak wielka, że brama wjechała razem z nim do parkingu. Wyglądało to przerażająco. Było to na prostej, akurat w tym miejscu, gdzie kończyła się dmuchana banda, więc nie miał żadnej amortyzacji. A mimo to jakimś cudem wyszedł z tego cało.

Kiedy ratownicy w pośpiechu zabierają kogoś z toru i odwożą do szpitala, wiadomo, że sytuacja jest poważna, ale nikt nie dopuszcza do siebie myśli, że kolega z wyścigów może umrzeć. Co najwyżej – że być może nie wróci na tor zbyt prędko. Lee uderzył w ten płot strasznie mocno, a co gorsza – głową. W zasadzie znalazł się między motocyklem a bandą jak między młotem a kowadłem.

Ale najgorszy był fakt, że gdyby do upadku doszło choćby kilka metrów wcześniej, prawdopodobnie wylądowałby na dmuchanej bandzie, a nie na twardym płocie. Być może wtedy cała historia skończyłaby się inaczej.

Lee nie umarł na torze – zgon nastąpił w wyniku krwotoku, do którego doszło podczas operacji. Przynajmniej o tyle dobrze, że nie konał na torze, na oczach gawiedzi. Nie chciałbym tego oglądać. To byłoby straszne.

Środowisko żużlowe długo przeżywało to wydarzenie. Trudno było nam się pozbierać po takiej tragedii, ale w końcu kiedyś trzeba było wrócić do codzienności.

W Anglii Lee nie był doceniany tak, jak na to zasługiwał. W Polsce natomiast traktowano go niemal jak boga i kiedy podano informację o jego śmierci, cały kraj pogrążył się w żałobie. Kibice przynosili znicze na główną trybunę stadionu w Rzeszowie. We wrocławskiej katedrze, nieopodal szpitala, w którym zmarł Lee, odprawiono mszę za jego pamięć. Cześć Anglikowi oddano nawet podczas meczu Polskiej Ligi Koszykówki, który rozpoczęto minutą ciszy.

Odkąd przyjechałem do Europy, słyszałem jeszcze o kilku innych wypadkach śmiertelnych na żużlu, ale – dzięki Bogu– w dzisiejszych czasach to już rzadkość. Sytuacja zawodników znacznie się poprawiła po wprowadzeniu dmuchanych band. Ten wynalazek z pewnością uratował już niejedno życie.

W reakcji na śmierć Richardsona światowa federacja wprowadziła wymóg stosowania dmuchanych band na wszystkich torach świata. Fakt faktem, „dmuchawce” montuje się tylko na łukach, a więc nowe przepisy nie chronią przed takimi wypadkami, jak ten we Wrocławiu. Mimo to uważam, że był to bardzo ważny krok w kierunku podniesienia bezpieczeństwa żużlowców na całym świecie.

Stosowane w speedwayu dmuchane bandy zostały zaprojektowane i stworzone przez Nowozelandczyka Barry’ego Briggsa, czterokrotnego mistrza świata. Należą mu się ogromne słowa uznania za wkład w ochronę naszych kości.

Byłem zaskoczony, kiedy dowiedziałem się, że zaplanowane na następny dzień zawody w Wolverhampton nie zostały odwołane. Myślałem, że organizatorzy postąpią podobnie jak w Coventry. Mecz Coventry Bees z Lakeside Hammers, w którym miał wystąpić Rico, przełożono na inny termin. I to pomimo faktu, że miał być transmitowany na Sky Sports. Jednak w Wolverhampton jakoś o tym nie pomyślano i Memoriał Gary’ego Petersona, który – o ironio – w 1975 roku zginął na torze w podobnych okolicznościach co Richardson, odbył się zgodnie z planem.

W niedzielę wieczorem wiedziałem już, że Lee opuścił nas na zawsze. W nocy za cholerę nie mogłem zasnąć. Ten wypadek cały czas siedział mi w głowie. Pospałem góra ze dwie godziny.

Pozwalając, aby poniedziałkowe zawody odbyły się normalnie, okazano kompletny brak szacunku dla zmarłego. Jest takie przysłowie, że przedstawienie musi trwać. Niektórzy faktycznie się tym kierują, ale dla mnie szacunek jest ważniejszy niż igrzyska. Żałuję, że wystąpiłem w tych zawodach. Zgodziłem się tylko dlatego, że namówił mnie nasz promotor Chris Van Straaten. Nie chciałem mu robić przykrości. Zawsze zgadzam się na różne rzeczy, bo nie chcę nikomu robić przykrości. Dzisiaj zachowałbym się bardziej asertywnie i wycofałbym się z tej imprezy.

Wszystkie kolejne spotkania na Wyspach, nie tylko te dzień po wypadku, były poprzedzone minutą ciszy.

Czułem się podobnie jak po śmierci Taty. Każdy chodził i pytał: „Jak tam? Jak się czujesz?”. Kurwa, przecież wiecie, jak się czuję, dajcie mi spokój. Kiedy mówiłem, że nie chcę o tym gadać, słyszałem: „Rozumiem, co przeżywasz”. Może i ktoś tam rozumiał, ale to ciągłe nagabywanie było męczące.

Wydaje mi się, że ogół żużlowców zareagował na śmierć Lee w podobny sposób. Wszyscy wsiadali na motocyklee i jechali, żeby o tym nie myśleć. Kiedy nie ma nic do roboty, człowiek zaczyna to wszystko roztrząsać, więc szuka zajęcia, żeby jakoś przebrnąć przez te chwile.

Zwłaszcza że w środowisku zapanowała lekka schizofrenia. Jak najlepiej oddać cześć zmarłemu? Jechać, nie jechać? Doszło do tego, że w poniedziałek zawody odbywały się normalnie – ku pamięci Richardsona. We wtorek były odwołane – ku pamięci Richardsona. W środę znowu chcieli jechać…

Byłoby o wiele lepiej, gdyby mecze żużlowe na Wyspach odbywały się w jeden określony dzień w tygodniu. Tak jak kiedyś. Wtedy można by było rozpocząć wszystkie mecze w kraju w tej samej chwili – przykładowo o 19:00 – i odbyć jedną wspólną minutę ciszy. I załatwione. A tak każdy sobie rzepkę skrobie.

Każdy ma inaczej, jeśli chodzi o takie trudne tematy. Ja podchodzę do tego na chłodno. A może powinienem powiedzieć: pragmatycznie. Po prostu nie kombinuję zbyt dużo. Wiem, co może wydarzyć się na żużlu. Przez dekadę jazdy na różnych torach widziałem naprawdę wiele. Wiem, że wsiadając na motocykl, mogę zginąć, zostać sparaliżowany albo skończyć z uszkodzeniem mózgu i spędzić resztę życia jako roślina.

Mam tego świadomość i godzę się z tym. Wiem, że może trafić na każdego. Oswoiłem się z myślą, że mogę wylądować na wózku. Wyobrażałem sobie na przykład, jak by to było stracić mowę albo wzrok i do końca życia macać ściany, żeby odnaleźć się we własnym domu.

Przerobiłem te wszystkie scenariusze w głowie po obejrzeniu wspomnianego wywiadu z Pastraną. Przeanalizowałem, co się może stać i jak może wyglądać moje życie. A wszystko po to, by nie myśleć o tym, kiedy wsiadam na motocykl. Jest mi przykro, kiedy takie rzeczy się dzieją. Czułem się fatalnie, widząc wypadek Lee. Ale taka praca.

Tego, co przydarzyło się Darcy’emu Wardowi, nie życzyłbym najgorszemu wrogowi. Ale co z tym zrobisz? Zdarza się. Mówi się trudno i żyje się dalej.

Darcy z pewnością dodawałby mistrzostwom świata wiele kolorytu. W 2013 roku otarł się nawet o tytuł. Zajmował drugie miejsce w klasyfikacji generalnej, tuż za Tomaszem Gollobem, a dwa punkty przede mną. Niestety, w swoim drugim starcie podczas Grand Prix Szwecji upadł na tor i trafił do szpitala z kontuzją barku. Akurat w swoje 21. urodziny. Przeżył wielki zawód, bo uraz wyłączył go z udziału w trzech kolejnych rundach. Kiedy wrócił, nie liczył się już w walce o medale.

W sezonie 2014 też miał szansę na zwycięstwo, ale ją spierdolił. Trochę ze swojej winy, chociaż trzeba pamiętać, że w tym feralnym okresie jego rodzice się rozwodzili, i pewnie nie było to bez znaczenia. Pojechaliśmy na Grand Prix Łotwy do Rygi, ale zawody odwołano ze względu na zły stan toru.

Darcy poszedł na kolację z ludźmi z Monstera. Wzięli sobie alkohol do posiłku. Chłopak wypił trochę za dużo, ale sam chciał, nikt go nie namawiał. Następnego dnia rano wszyscy ruszyliśmy do Daugavpils, dokąd przeniesiono rundę. Od tej nieszczęsnej kolacji minęła raptem niecała doba. Darcy nie zdążył do końca wytrzeźwieć i wpadł na badaniu alkomatem.

Został wykluczony z zawodów i z następnych czterech rund. Potem dołożyli mu jeszcze dziesięć miesięcy zawieszenia, tak że kolejnego Grand Prix w karierze już się nie doczekał.

Myślę, że ta afera była dla Darcy’ego sporą nauczką. Kiedy w czerwcu 2015 roku powrócił z zawieszenia i trafił na wypożyczenie do Swindon, był całkowicie odmieniony. Prawie niemożliwy do pokonania.

Gdybym go nie znał, w życiu bym nie powiedział, że ten człowiek przez prawie rok był z dala od sportu. Zobaczyłem wtedy innego Darcy’ego Warda. Zdrowego, wysportowanego, dbającego o dietę. Był zdeterminowany, żeby pokazać, na co go stać. Kiedy więc powrócił na tor, wykręcał absolutnie niewiarygodne wyniki.

O ile dobrze pamiętam, w lidze angielskiej zdobywał dwucyfrówki w dziesięciu meczach z rzędu, w tym trzy czyste komplety w trzech kolejnych spotkaniach: z Wolverhampton, Belle Vue i Coventry.

Zawieszenie najwyraźniej spowodowało u niego przemianę. Miał czas, żeby wszystko przemyśleć, poukładać na nowo i wziąć się do treningów. Wrócił głodny sukcesów i zasuwał, aż miło było popatrzeć. Nigdy wcześniej nie znałem go z tej strony – i nie tylko ja dostrzegałem tę różnicę. Wyciągnął wnioski ze swoich błędów, pojechał do Australii, gdzie zapewne uporządkował pewne sprawy, i powrócił na żużlowe tory.

Byłby piekielnie groźnym rywalem, jednak życie ponownie z niego zakpiło. I podobnie jak u Richardsona, wszystko wydarzyło się w meczu polskiej Ekstraligi. Po zakończeniu zawieszenia podpisał kontrakt z Falubazem Zielona Góra. Od razu odpalił bombę, zdobywając 99 punktów w zaledwie siedmiu meczach. Równie imponująca była jego forma w barwach szwedzkiej Piraterny Motala.

Ruszyły nawet rozmowy o przyznaniu mu dzikiej karty na jedną z jesiennych rund Grand Prix. Organizatorzy poważnie zastanawiali się, czy lepiej dać mu się zaprezentować, czy kazać pokornie czekać aż do sezonu 2016, kiedy mógłby liczyć na stałą dziką kartę. No cóż, dylemat pozostał nierozstrzygnięty.

Ostatnie spotkanie rundy zasadniczej nie miało już dla Falubazu większego znaczenia. Ani nie mieli szans na awans do play-offów, ani nie musieli obawiać się spadku. Tylko że w Ekstralidze nie ma czegoś takiego jak „mecz bez większego znaczenia”. Kibice i działacze wymagają pełnego zaangażowania od początku do końca.

Mimo to na Darcym nie ciążyła żadna szczególna presja, kiedy wyjeżdżał do swojego ostatniego biegu. Wynik meczu był dawno rozstrzygnięty i wiadomo było, że goście z Grudziądza nie uchronią się przed spadkiem z ligi.

W czterech poprzednich startach Darcy dał się objechać tylko raz. Jak sam później przyznał, bardzo mu zależało, żeby zakończyć ten sezon na fali, z kolejnym biegowym zwycięstwem. Najlepiej ze startu wyszedł jednak Rosjanin Artiom Łaguta, który prowadził po pierwszym łuku. Darcy i jego kolega klubowy Patryk Dudek rzucili się w pogoń. W pewnym momencie Ward znalazł się już bardzo blisko Łaguty i zabierał się do wyprzedzania, lecz nagle zahaczył przednim kołem o tył motocykla rywala, spadł z maszyny i koziołkując po torze, uderzył w drewnianą bandę.

Paradoksalnie upadek Warda nie wyglądał wcale tak źle – bez porównania mniej groźnie niż kraksa Lee Richardsona, którą widziałem na własne oczy. Zwykle w takich sytuacjach kończy się na siniakach. Niestety, nie tym razem. Darcy upadł na tor z ogromnym impetem, co przy prędkości 80 kilometrów na godzinę dałoby się porównać do potrącenia przez samochód. Doznał złamania lewej ręki, uszkodzenia kręgosłupa i tchawicy oraz – co najgorsze – przerwania rdzenia kręgowego.

Lubię Darcy’ego, fajny z niego dzieciak. Krążą o nim różne opinie, ale ja miałem szczęście poznać go osobiście. Może i zdarzały mu się głupie akcje, ale cóż on potrafił wyczyniać na motocyklu!

Darcy’ego można było zresztą wrzucić do dowolnej dyscypliny sportu: dali mu narty – jeździł na nartach. Dali mu snowboard – radził sobie i na tym. Motocross, flat track, żużel, co chcesz. Urodzony talent.

Dziś ma 27 lat i powoli idzie z życiem do przodu. Zaczął nowy rozdział. Na swój sposób uczy się radzić sobie ze swoją sytuacją i całkiem nieźle mu to wychodzi. Za każdym razem, gdy go spotykam, wydaje się coraz szczęśliwszy.

Leczył się w specjalistycznej placówce Making Strides SCI Recovery Centre w Burleigh Heads, gdzie był jednym z najbardziej rozpoznawalnych pacjentów. Na początku 2019 roku poślubił swoją ukochaną, Lizzie Turner, która dzielnie trwa u jego boku przez cały ten czas. Jednym słowem, facet jakoś układa sobie życie.

Osobiście nie wyobrażam sobie, jak po takim wypadku można w pełni odnaleźć się w codzienności. Znając Darcy’ego z czasów kariery, domyślam się, że musiało to być dla niego trudne. Kochał ścigać się na żużlu. Teraz, gdybym odwiedził go w Australii, w sumie nie byłbym pewien, czy po tym wszystkim on w ogóle chciałby rozmawiać o speedwayu. Osobiście nie zacząłbym tematu, dopóki on by tego nie zrobił, żeby nie przypominać mu o tym, co stracił.

Znalazł się w złym miejscu, w złym czasie, na złym torze i trafił do złego szpitala. Mógł stracić przez to życie. Nie było tam sprzętu, żeby przeprowadzić operację. Założono mu tylko stabilizator, po czym został wypisany – i rób, co chcesz. Z takim małym ograniczeniem, że nie czujesz jebanego kręgosłupa. Wyobraź sobie – leżysz w łóżku sztywny jak mumia, zamiast ciała czujesz jeden wielki ból, w dodatku nie możesz ruszać rękami i nogami. Możesz co najwyżej gapić się w sufit. To musiało być trudne.

Z tego, co słyszałem, próbowano mu załatwić operację z wykorzystaniem komórek macierzystych. Polega to na tym, że pobierają te komórki z mózgu krowy, albo coś w tym stylu, a potem wszczepiają je pacjentowi. Miałoby to stymulować regenerację rdzenia kręgowego. Z tym że w 2015 roku na całym świecie było tylko czterech lekarzy, którzy potrafili przeprowadzić taką operację, i żaden nie był w stanie przyjąć Warda bezpośrednio po wypadku.

Tego samego weekendu, kiedy doszło do dramatu Darcy’ego, tragiczny los spotkał też francuskiego motocrossowca Mickaela Musquina, starszego brata dwukrotnego mistrza świata MX2, Marvina Musquina. Po fatalnym upadku na torze supercrossowym został sparaliżowany od pasa w dół. Wydaje mi się, że była jeszcze trzecia osoba, która w tym samym czasie doznała podobnego urazu. Wszyscy, podobnie jak Darcy, chcieli załapać się na te komórki macierzyste. Problem polegał na tym, że z tych czterech lekarzy jeden był akurat na urlopie, więc zostało trzech. Chętnych było wielu, a czasu mało. Żeby zabieg miał szansę się udać, musiał być przeprowadzony najpóźniej dobę po wypadku.

W emocjonalnym wywiadzie dla „Daily Mail” Darcy tak opisywał swój upadek oraz pierwsze chwile po nim: „Razem z Patrykiem ścigaliśmy prowadzącego zawodnika. To było, o ile się nie mylę, pod koniec drugiego okrążenia. Jechałem po kredzie. Chciałem wynieść się na zewnętrzną, poszukać przyczepności na odsypanym, ale zobaczyłem, że tam jedzie kolega z drużyny, więc pomyślałem, że nie mogę się tam pchać. Na wyjściu z łuku musiałem trafić jakąś małą koleinę. Podniosło mi przednie koło. Zahaczyłem o tył Łaguty, spadłem z motocykla, potoczyłem się po torze, a potem wszystko stanęło w miejscu. Najpierw poczułem ból w lewym ramieniu, ale potem stwierdziłem, że jednak nic nie czuję. Przybiegł do mnie lekarz. Powiedziałem mu: «Straciłem czucie. Nic nie czuję». Wpadłem w panikę.

Obudziłem się na OIOM-ie, otoczony przez pielęgniarki. Spróbowałem się poruszyć, ale byłem unieruchomiony. Strasznie chciało mi się spać, a dokładnie nad moją głową wisiała żarówka. Chciałem, żeby to zgasili, żebym mógł się trochę przespać. Pamiętam, że zacząłem wołać pielęgniarki. Słabo mówię po polsku, więc próbowałem pokazać im oczami na tę żarówkę, dać im do zrozumienia, żeby zgasiły światło. One tylko popatrzyły na mnie przez chwilę i poszły. Pewnie uznały, że po prostu skręcam się z bólu”.

***

Jeśli nie jesteś gotów na takie ryzyko, nie wsiadaj na motocykl, to nie dla ciebie. Jeśli przeraża cię trudny tor, też daj sobie spokój. Znajdziesz sobie inne zajęcie. Dla mnie im trudniej, tym lepiej.

Wspominałem wcześniej o wywiadzie z Travisem Pastraną, amerykańskim zawodnikiem motocrossu i supercrossu, który pierwsze akrobacje na motocyklu zaczął ćwiczyć jeszcze w szkole. Szybko stał się jedną z największych i najbardziej znanych gwiazd swojej dyscypliny. Jego dublerem był kaskader Evel Knievel.

Pastrana w tamtym wywiadzie przyznał, że przygotowując się do wykonania podwójnego backflipa, wewnętrznie pogodził się z groźbą kalectwa, a nawet śmierci. Spodobało mi się to podejście. Pozwala pozbyć się niepotrzebnych myśli. Kiedy pojawia się strach, w głowie zaczyna się analizowanie, wahanie. Wiedząc, co cię czeka, i godząc się z tym, przestajesz się bać. A wtedy nikt już nie może powstrzymać cię przed osiągnięciem tego, czego pragniesz.

Nikt, bo jedyną osobą, która cię przed tym powstrzymuje, jesteś ty.

Trochę to dziwne, ale ja w kółko myślę o upadkach. Kiedy wyjeżdżam do biegu, w mojej głowie potrafi pojawić się myśl w rodzaju: a jakby mnie powieźli w płot na pierwszym łuku? Ale to mi nie przeszkadza, nie wpływa na moje zachowanie. Potrafię nawet robić sobie żarty z upadków.

Zawsze chciałem zdać egzamin na spadochroniarza. Istnieje specjalna, ekstremalna odmiana skoków spadochronowych, zwana BASE jumping. Od zwykłego spadochroniarstwa odróżnia ją fakt, że skacze się nie z samolotu, tylko z urwiska skalnego, wiaduktu lub innego podobnego obiektu. Wiąże się to z dużo większym ryzykiem, ale chcę tego spróbować i kiedyś pewnie to zrobię.

W Dubaju znajduje się drapacz chmur zwany Princess Tower, wpisany do Księgi rekordów Guinnessa jako najwyższy budynek mieszkalny na świecie – 414 metrów. Na jego 99. piętrze jest platforma wprost stworzona do BASE jumpingu. Jej krawędź znajduje się kilka metrów od gzymsu, więc jest bezpiecznie. Bierzesz rozbieg, skaczesz, otwierasz spadochron. Większość ludzi pewnie umarłaby ze strachu, ale mnie to jara.

Czasami ktoś mnie pyta, czy to właśnie brak lęku czyni mnie tak dobrym żużlowcem. A chuj to wie, prawdę mówiąc. Nie umiem odpowiedzieć na to pytanie. Życie to ryzyko, taka jest prawda. Statystycznie łatwiej umrzeć w samolocie niż na torze żużlowym, więc po co drążyć temat?

ROZDZIAŁ 17
NIECH PAN WRACA!
PAN MA ZŁAMANY KRĘGOSŁUP!

Piątek, 7 czerwca 2019, godzina 20:55. Cały wysiłek włożony w zimowe przygotowania poszedł na marne.

Ogłosiłem wszem wobec, że zamierzam obronić tytuł mistrzowski. Byłem gotowy do walki. Choć początek sezonu był słaby w moim wykonaniu, uważam, że to ten wypadek odebrał mi szansę na złoto.

Nawet jeśli na wiosnę cieniowałem, po Speedway of Nations mógłbym sobie to odbić i pojechać po swoje. Czułem się mocny. Całą zimę ostro zapierdalałem i fizycznie byłem w tak dobrej formie, jak jeszcze nigdy przedtem.

To był najciężej przepracowany okres przygotowawczy w moim życiu. Sprowadziłem do Australii Chrisa Neville’a, specjalistę od treningu fizycznego, który współpracuje z brytyjską kadrą narodową. Przyjechał do mnie osiem dni przed Bożym Narodzeniem, natomiast 26 grudnia dołączyli do niego żona Jo i osiemnastoletni syn Harry.

Chris jest fachowcem w swojej dziedzinie. Współpracował z klubami piłkarskimi Portsmouth i Blackburn Rovers. Przez cztery lata pełnił również funkcję trenera ds. przygotowania fizycznego przy piłkarskiej reprezentacji Anglii. Był z kadrą na mistrzostwach świata 2014 w Brazylii oraz mistrzostwach Europy 2012 i 2016.

Chris od wielu lat jest także sympatykiem żużla. Zanim zaczął pracę z reprezentacją, regularnie chodził na mecze Swindon. Poza tym jest po prostu świetnym gościem. Pomieszkał z nami w Perth. Sporo gadaliśmy o moich planach na zimę. Wprawdzie mam pewien obraz tego, jak chcę trenować i co w moim przypadku się sprawdza, ale staram się też szukać ulepszeń. Dlatego w tym roku zacząłem przygotowania wcześniej niż zwykle.

Australia jest idealnym miejscem na zimowy obóz ze względu na przyjazny klimat. Chris i ja spędziliśmy ze sobą dużo czasu: razem trenowaliśmy, razem przygotowywaliśmy posiłki. Wszystkie rzeczy mogliśmy robić na świeżym powietrzu. Chris przywiózł ze sobą sporo sprzętu. Pierwszą sesję treningową zaczynaliśmy o 5:30 lub 6:00 rano. Pracowaliśmy mniej więcej dwie godziny. Potem spędzaliśmy czas z naszymi rodzinami, a po szesnastej zaczynaliśmy drugą sesję. Ćwiczenia odbywały się w parku, na plaży albo gdzie tylko chcieliśmy. Skupialiśmy się głównie na budowaniu siły.

Jo i Harry wyjechali z Perth 9 stycznia, Chris – kilka dni później. Podczas pobytu w Australii towarzyszył mi na kilku zawodach na Pinjar Park. Współpraca i mieszkanie pod jednym dachem z Neville’ami układały nam się świetnie. Chris i jego rodzina to cudowni ludzie. Zakumplowaliśmy się. Nawet gdybym dzisiaj skończył karierę, to i tak mógłbym zadzwonić do Chrisa i wyciągnąć go na obiad. On z kolei dzwoni do mnie przynajmniej raz w tygodniu, żeby zapytać, jak leci. Genialny facet. Każdemu życzę takich ludzi wokół siebie. Chodziliśmy razem do parku. Rylee bawiła się z Chrisem, kopali sobie razem piłkę. Było fajnie, ale kiedy przychodziła pora na trening, robiliśmy trening.

W trakcie sezonu jesteśmy w ciągłym pędzie, pod presją czasu. Z tego względu wizyta Chrisa w Australii była miłą odmianą, gdyż mogliśmy spędzić wspólnie trochę czasu na spokojnie, realizując jednocześnie program przygotowań. Myślę, że złapałem wtedy życiową formę. Kiedy porobiliśmy badania, Chris powiedział, że mam najlepsze wyniki, jakie w życiu widział.

Ukończyłem nawet wyścig triathlonowy wzdłuż wybrzeża na dystansie olimpijskim: 1,5 kilometra pływania, 40 km trasy kolarskiej i 10 km biegu. Pogoda w Perth lubi płatać figle i tak się złożyło, że w dzień zawodów przyszła potężna burza. Ocean był tak wzburzony, że niewiele brakowało, a część pływacka zostałaby odwołana.

Uwielbiam aktywność fizyczną, choć nie wszystkie ćwiczenia tak samo. Przyznaję otwarcie, że są rzeczy, za którymi nie przepadam. Udział w triathlonie potwierdził moją dyspozycję fizyczną. Byłem przekonany, że zostanę pierwszym brytyjskim żużlowcem w historii, który obronił tytuł mistrza świata – i pierwszym zawodnikiem od czasów Nickiego Pedersena, który dokonał tej sztuki 11 lat temu.

Za moje osiągnięcia w roku 2018 odebrałem nagrodę Royal Automobile Club (Królewskiego Klubu Motorowego) – jako pierwszy żużlowiec i siódmy motocyklista w historii. Byłem tak pewny swojej formy, że podczas gali, na której obecny był także Ben Cussons, prezes RAC, powiedziałem otwarcie:

– Jestem w życiowej dyspozycji, więc stawiajcie pieniądze na to, że w tym roku znowu wygram.

Wiem, że początek sezonu miałem przeciętny, jednak szczyt formy miał przyjść na drugą połowę roku. W cyklu Grand Prix doszło do paru zmian. Wprowadzono piątkowe eliminacje z pomiarem czasu. Odtąd każda runda była właściwie imprezą dwudniową. Wszyscy z niecierpliwością czekali na inaugurację w Warszawie, żeby przekonać się, jak ta nowinka wypadnie w praktyce. Ja też byłem ciekaw, ale nie było mi dane tego sprawdzić. Tego samego dnia miałem bowiem do odjechania zaległe spotkanie Ekstraligi pomiędzy Spartą Wrocław a Stalą Gorzów.

W podobnej sytuacji byli także: ubiegłoroczny wicemistrz świata Bartosz Zmarzlik i Max Fricke, który wskoczył do cyklu w miejsce kontuzjowanego Macieja Janowskiego. Gdy pozostali zawodnicy walczyli w Warszawie o jak najlepszy czas, my musieliśmy stawić się w Gorzowie.

W innych sportach motorowych to nie do pomyślenia. Wyobraźmy sobie, że ktoś nie dopuszcza Lewisa Hamiltona do treningów i kwalifikacji na torze, którego nie zna. Jak poradziłby sobie w wyścigu?

Ja też nie mogłem się oprzeć na doświadczeniach z zeszłego roku, bo tor na Stadionie Narodowym jest tymczasowy, układany od zera przed każdymi zawodami. Pytanie do publiczności: czy w związku z tym brak możliwości próbnego wyjazdu na tor był niesprawiedliwy? Jeszcze jak.

Uważam, że piątkowy trening powinien być obowiązkowy dla wszystkich.

Weźmy drugą rundę, w Kršku. Kolejny raz musiałem jechać do Wrocławia na mecz, zamiast wziąć udział w czasówce. Znowu byłem stratny, bo najszybszy zawodnik kwalifikacji ma pierwszeństwo wyboru pól startowych na zawody. Z tego samego powodu piątkowe eliminacje ominęli też Janowski, Fricke, Iversen, Doyle i Zmarzlik. To co to za eliminacje? Jakaś parodia.

Po meczu ligowym czekało mnie dziesięć godzin jazdy do Krška, żeby zdążyć na Grand Prix. Nie dość, że całą noc spędziłem w trasie, to jeszcze fatalnie się czułem. Całą drogę wymiotowałem. Myślałem, że to zatrucie pokarmowe, ale parę dni przedtem moi mechanicy przechodzili to samo, więc raczej był to jakiś wirus. Mimo to nie zatrzymaliśmy się, by poszukać lekarza, choć w pewnym momencie byliśmy tego bliscy.

Gdyby trening przed Grand Prix był obowiązkowy, tak jak powinien, mógłbym dotrzeć na Słowenię dzień przed, odpocząć i ze spokojną głową wziąć udział w kwalifikacjach, a potem w zawodach.

Taki maraton jest niebezpieczny i dla zawodnika, i dla jego mechaników. W piątek przez cały dzień zapieprzasz, żeby przygotować żużlowcowi sprzęt do meczu, a po zawodach musisz go dowieźć na Grand Prix w ciągu jednej nocy, choćby to był drugi koniec świata. W sobotę znowu zapierdalasz przez cały dzień, a w niedzielę musisz jeszcze wrócić do domu. Połowa zawodników może wziąć udział w treningu, połowa nie. Czy to jest sprawiedliwe?

Moim zdaniem FIM powinna zarezerwować na potrzeby Grand Prix cały weekend – piątek, sobotę i niedzielę. Nie powinno być w tym terminie spotkań ligowych w Ekstralidze. Nie chcę słuchać pieprzenia, że brakuje im terminów, bo cały lipiec mają wolny. Dlaczego robią sobie przerwę w środku sezonu, kiedy jest najlepsza pogoda? Na miejscu FIM zarządziłbym coś takiego: piątek przeznaczony jest na trening, sobota na zawody, a niedziela na spotkania ze sponsorami i powrót, tak aby zawodnicy dotarli do domu o ludzkiej porze.

Mnie już nawet nie chodzi o sam pomiar czasu, który daje prawo wyboru pól startowych w zawodach. Trzy razy zostałem mistrzem świata, dostając rozkład jazdy na chybił trafił, więc co za różnica? Najważniejszym elementem piątkowego treningu jest znalezienie odpowiednich ustawień.

Ale wszystko to przestało mieć znaczenie już po pierwszym wyścigu meczu ósmej kolejki Ekstraligi, w którym Sparta Wrocław mierzyła się z beniaminkiem z Lublina. W tym spotkaniu było gorąco od samego początku.

W pierwszym podejściu bieg został przerwany ze względu na nierówny start. Grigorij Łaguta, który chwilę wcześniej powrócił na tor po wpadce dopingowej, otrzymał ostrzeżenie. Do powtórki dopuszczono jednak całą czwórkę.

Na drugim kółku zaatakowałem Rosjanina po szerokiej. Widziałem, że Łaguta odczytał moje zamiary i będzie chciał zamknąć mi bramę. Problem polegał na tym, że obserwując mój tor jazdy, przestał kontrolować swój. W efekcie wjechał w tylne koło Dawida Lamparta, stracił panowanie nad motocyklem i wpakował się na mnie.

Wpadłem na drewniany płot – akurat tam, gdzie kończyły się dmuchane bandy. Doznałem złamania łopatki, stłuczenia płuca oraz – co wyszło dopiero później – uszkodzenia kręgosłupa.

Dłuższą chwilę leżałem skulony na torze, aż wreszcie karetka zabrała mnie do szpitala. Łaguta zaś został wykluczony przez sędziego z powtórki, a po meczu całą winę zwalił na kolegę z drużyny, który – według niego – jechał za wolno.

Wiedziałem, że jest ze mną źle, ale nie zdawałem sobie sprawy z urazu kręgosłupa. Zdążyłem nawet wypisać się ze szpitala i wyjść z niego na własnych nogach, kiedy tuż za drzwiami dogonił mnie lekarz i zawołał:

– Niech pan wraca! Pan ma złamany kręgosłup!

Myślę sobie: że jak? Zawrócili mnie do środka, położyli na płasko i zrobili badania. Okazało się, że uszkodzeniu uległ krąg Th4, znajdujący się tuż poniżej odcinka szyjnego, pomiędzy łopatkami. Wypisałem się z tego szpitala, wsiadłem do samochodu na miejsce pasażera i pojechałem 400 kilometrów do Wrocławia na spotkanie z ortopedą specjalizującym się w urazach kręgosłupa.

Odbyłem konsultacje z dwoma lekarzami, udałem się do hotelu, wziąłem prysznic i właśnie miałem zabrać się do jedzenia obiadu, kiedy dowiedziałem się, że mam umówioną wizytę z dwoma kolejnymi specjalistami w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu. Chcieli położyć mnie do szpitala na tydzień – kołnierz na szyję, te sprawy.

Najpierw myślałem, że to kontuzja jakich wiele i szybko wrócę na tor, ale kiedy okazało się, że w grę wchodzi uraz kręgosłupa, nieco się zmartwiłem. Wreszcie lekarze powiedzieli, że czekają mnie trzy miesiące przerwy.

Przy tym nikt nigdy nie mówił, że nie wrócę na tor. Mimo to z Polski i ze Szwecji zaczęły przychodzić pytania, czy to koniec mojej kariery. Nie wiem, skąd wzięły się te plotki.

Po paru dniach zacząłem leczenie. Komora hiperbaryczna, terapia ultradźwiękami, fizjoterapia, lasery, pole elektromagnetyczne… Trochę w domu, trochę w Warszawie, trochę w Birmingham, Nottingham i Leicester.

To była ciężka praca. Zwłaszcza siedzenie w komorze tlenowej przez półtorej godziny jest psychicznie trudne do zniesienia. Czasami odbywałem takie sesje dwa razy dziennie, w zależności od tego, czy było miejsce. Strasznie ryje banię. Ale najbardziej bolało mnie to, że przepadła mi ogromna szansa na złoty medal. Wkurwiałem się też, że ominął mnie wyjazd do Rosji na finał Speedway of Nations.

Ale co poradzić? Mogłem tylko grzecznie chodzić na zabiegi i czekać na powrót do ścigania. Takie życie sportowca. Trzeba się pozbierać i wrócić do tego, co się umie. Nie musiałem się specjalnie motywować do rehabilitacji. Wiedziałem, po co to robię.

***

Moim celem był powrót na Grand Prix we Wrocławiu na początku sierpnia i to się udało. Miałem niesamowitą frajdę, że znowu jestem na motocyklu. Cieszyłem się, że wracam do ścigania. Wszelkie zdobyte punkty traktowałem w tym momencie jako miły bonus.

Do piątkowych kwalifikacji przystępowałem po dwóch miesiącach bez kontaktu z motocyklem. Po powrocie zorientowałem się, że rywalizacja stoi na niesamowitym poziomie. Jako rekonwalescent czułem tę różnicę jeszcze mocniej. Poza tym miałem problem ze znalezieniem odpowiednich ustawień.

Tor był przygotowany zupełnie inaczej niż na ligę. Wreszcie zdecydowaliśmy się pójść z ustawieniami w dość nietypową stronę i to podziałało. W swoim ostatnim biegu udało mi się przyjechać na drugim miejscu – za Emilem Sajfutdinowem, wyprzedzając Artioma Łagutę i Jasona Doyle’a.

Dobrze było wrócić do gry i czuć prędkość pod siodełkiem. Punkty nie miały większego znaczenia. Gdybym skończył z zerem na koncie, też bym się nie zmartwił, jednak sześć oczek to zawsze coś. Na pewno więcej, niż gdybym w ogóle nie wystąpił. Tak, fajnie było wrócić.

Długo mnie nie było i cieszę się, że mogę wystąpić na Principality Stadium przed brytyjską publicznością. O ile do większości rund przygotowuję się w stały, sprawdzony sposób, to tę w Cardiff zawsze celebruję specjalnym rytuałem. Dzień przed zawodami wraz z Faye idziemy na kolację z naszymi przyjaciółmi, Darrenem i Lauren Fletcherami. Darren jest dziennikarzem sportowym. Niegdyś można było go usłyszeć w audycji 606, którą współprowadził z Robbiem Savage’em w radiu BBC Five. Potem został głównym komentatorem futbolu w BT Sports. Pamiętam, że w 2016 roku przegrałem z nim jakiś zakład. Za karę musiałem przyjść na stadion w Cardiff w garniturze. Tak więc zrobiłem.

W piątkowy wieczór tradycyjnie idziemy na kolację do tej samej knajpy, włoskiej restauracji Giovanni’s. Właściciel, Giovanni Malacrino – facet o niezwykłej osobowości – ma dwa lokale w centrum Cardiff, oba stosunkowo blisko hotelu i stadionu, więc mamy wybór. Na początku tego roku Malacrino otworzył w Cardiff Bay trzecią restaurację, Piatto Pasta House. Kto wie, może w tym roku wybierzemy się właśnie tam?

Któregoś razu podczas naszej wizyty w kuchni wybuchł mały pożar. Z kolei na początku roku sam właściciel wziął udział w dwóch telewizyjnych programach randkowych, poszukując drugiej połówki. Niestety, bez powodzenia. Ale z Giovannim ciężko się nudzić.

***

Przychodzi taki czas, kiedy trzeba pomyśleć o przyszłości. Oglądanie tegorocznego Speedway of Nations z perspektywy studia telewizyjnego było dla mnie wyjątkowo trudne.

Patrzyłem na żywo i w kolorze, jak brytyjska drużyna przewracała się o własne nogi, kiedy już w biegu otwarcia Craig Cook zderzył się z Robertem Lambertem. Na tym poziomie – trochę kiepsko, ale niech będzie, wszyscy uczymy się na błędach. Od razu wysłałem do Roba Paintera maila ze swoimi spostrzeżeniami. Jestem pewien, że trener przygotowania fizycznego Chris Neville oraz pozostali członkowie sztabu szkoleniowego zrobili to samo.

Jednym z największych problemów brytyjskiej kadry jest fakt, że BSPA sprzedała prawa do opieki nad drużyną narodową firmie Roba Paintera i Vicky Blackwell, jednocześnie pozostawiając sobie prawo wyboru selekcjonera. To jakiś poroniony pomysł, że promotor kadry nie ma wpływu na dobór trenera. To się musi zmienić.

Selekcjonerem brytyjskiej reprezentacji z nadania BSPA jest Alun Rossiter. To właśnie on ustala skład na każde zawody. Śmiem twierdzić, że gdyby skład kadry zależał ode mnie, jej wyniki byłyby o wiele lepsze.

W 2017 roku nie występowałem w drużynie narodowej ani nie śledziłem jej wyników. W tym roku nie miałem wyjścia, ale bardzo ciężko się to oglądało…

Skoro już Rosco stracił lidera, mógł wykorzystać okazję i zabrać do Rosji kilku młodych chłopaków, aby nabrali doświadczenia. Wiem, że Dan Bewley miał ważną wizę, więc mógłby polecieć. Ja z pewnością bym go powołał. Według Rossitera, który tłumaczył tę decyzję w wywiadzie telewizyjnym, Bewley nie był jeszcze na to gotowy. Czyli do szerokiej kadry powołano zawodnika, który nie jest na to gotowy? Czegoś tu nie rozumiem.

Moim zdaniem Rosco zwyczajnie próbował chronić swój tyłek. Jego wybory, na czele z Chrisem „Bomberem” Harrisem, okazały się niewypałem, więc trzeba było się jakoś wybronić. Wkurwiłem się, kiedy to usłyszałem. To tłumaczenie nie miało żadnego sensu, zwyczajnie bił pianę.

Co szkodziło zabrać Dana do Rosji i pokazać mu, jak to działa? Pozwolić, by zasmakował atmosfery finału, doświadczył jazdy w środowisku, gdzie niekoniecznie mówi się po angielsku? By zobaczył, jak najlepsi zawodnicy świata przygotowują się do zawodów, ile to wymaga wysiłku? Na pewno na wyjeździe do Togliatti skorzystałby dużo bardziej niż na oglądaniu zawodów w telewizji.

Wiadomo było, że w przyszłym sezonie Robert Lambert wchodzi w wiek seniora i Bewley, jako czołowy brytyjski junior, będzie nam potrzebny. Jestem szczerze przekonany, że drużyna w składzie Robert Lambert, Dan Bewley i ja ma szansę powalczyć w przyszłym sezonie o złoto. Dlaczego nie dano Danowi okazji, by w tym roku bez żadnej presji nabrał trochę doświadczenia i zintegrował się z zespołem?

Akurat w rocznikach zbliżonych do Bewleya nie mamy zbyt wielu talentów. Dlatego dalszego narybku trzeba szukać wśród 16-latków. Ale im też nie zaszkodziłoby poczucie atmosfery wielkiej imprezy.

Wiem, że niektórym ludziom nie spodobało się, że siedzę w telewizji jako ekspert obok Scotta Nichollsa i wygłaszam takie opinie. Cóż, ja tylko opisuję to, co widzę. Gdyby więcej ludzi mówiło prawdę na głos, świat byłby lepszym miejscem do życia.

Bomber to zasłużony zawodnik, odjechał wiele wyścigów w Grand Prix, ale fakty są takie, że facet ma już 37 lat i najlepsze lata za sobą. To po co bierzemy go na zawody, zamiast inwestować w Dana?

Lubię Craiga Cooka, ale jeżeli mamy zacząć robić postępy w ciągu najbliższych pięciu lat, musimy zacząć stawiać na młodzież. Tymczasem Cookie jest cztery lata starszy ode mnie. To solidny zawodnik na brytyjską ligę, ale już w Grand Prix w sezonie 2018 zajął 16. miejsce na 16 zawodników, którzy pojawiali się w miarę regularnie. Jeśli chcemy zacząć odnosić sukcesy drużynowe na arenie międzynarodowej, musimy mieć lepszych ludzi.

Ale ja nie mam wpływu na skład reprezentacji. Mogę tylko zgłaszać swoje przemyślenia i uwagi, lecz decyzje należą do innych. Pech chciał, że Lambert i Cook doznali urazu już w pierwszym biegu, choć, moim zdaniem, i bez tego nie mieli żadnych szans na złoto. To było jasne od początku.

Na ten moment czołówkę brytyjskiego żużla stanowię ja. Robert jeszcze nie dorównuje mi poziomem, ale jak najbardziej stać go na walkę z najlepszymi. Reszta brytyjskich żużlowców jest daleko w tyle i dopóki nasza młodzież będzie kisić się w rodzimej lidze, zamiast szukać jazdy w Polsce i Szwecji, nic w tej kwestii się nie zmieni.

Jeżeli ktoś potrzebuje wsparcia, z przyjemnością pomogę. W tym roku załatwiłem Bewleyowi kontrakt w Szwecji. Po latach jazdy na żużlu mam wiele znajomości w różnych klubach na świecie, więc to dla mnie żaden problem. Zimą planuję zabrać ze sobą do Australii kilku młodych chłopaków. Mają się objeżdżać i budować formę, w czym oczywiście będę im pomagał. Zaangażowałem się także w program „No Limits”, którego celem jest szkolenie młodych talentów. Mogę powiedzieć, że mamy u siebie paru całkiem zdolnych zawodników. Niemniej czeka ich jeszcze wiele pracy i zbierania doświadczeń w różnych ligach, nim osiągną chociażby poziom Lamberta.

Wszyscy widzieliśmy, jak kadra wygląda, kiedy mnie brakuje. W 2017 roku wygraliśmy inauguracyjną rundę Drużynowego Pucharu Świata, pokonując Australię, USA i Czechy. Ale to było w King’s Lynn, na naszym torze, przed naszą publicznością.

Tydzień później pojechaliśmy na finał do Leszna i co? Ostatnie miejsce. 35 punktów straty do Polski, 27 do Szwecji. Nawet Rosja, jadąca w niepełnym składzie po zawieszeniu Grigorija Łaguty za doping, wyprzedziła nas o trzy oczka.

Po zawodach Craig Cook przepraszał za swój występ, przyznając, że jest mu wstyd. Bomber z kolei stwierdził:

– No tak, na swoim torze byliśmy mocni. Ale Polska to zupełnie inna para kaloszy, chłopakom ciężko było się odnaleźć.

Nie chcę zabrzmieć w stylu: „a nie mówiłem?”, ale Bomber ma rację. Poziom ścigania na Wyspach diametralnie różni się od tego w Polsce, Szwecji czy Rosji.

Robert rozwija się bardzo dobrze i trzeba się z tego cieszyć. Póki obowiązuje format Speedway of Nations, będziemy liczyć się w walce o medale. Ale nic w żużlu nie jest dane raz na zawsze i równie dobrze niedługo możemy wrócić do starego DPŚ z pięcioosobowymi zespołami. A wtedy będzie problem, o ile nie zaczniemy stawiać na młodzież.

Jeżeli naszym planem na przyszłość będzie ignorowanie juniorów i stawianie na oklepane nazwiska, to ja wypisuję się z tej zabawy! Ale jeśli chcemy postawić na rozwój i szkolenie, to jestem w stu procentach gotowy do pomocy. Chcę, by na scenie pojawił się ktoś lepszy ode mnie, komu mógłbym oddać palmę pierwszeństwa. Ale żeby ktoś taki się pojawił, musi mieć szansę, aby się pokazać. Od czasu mojego powrotu wiele się zmieniło, lecz to wciąż za mało.

Jestem uczestnikiem cyklu Grand Prix od 2013 roku. Przez ten czas wystąpiłem w ponad 70 rundach, rywalizując przeciwko chyba 40 różnym zawodnikom. Przez sześć lat trafił się tylko jeden, który spóźnił się na briefing. Nie, nie byłem to ja.

W ciągu kilku ostatnich lat skupiałem się na budowaniu pewnych podstaw. Czuję, że w tym momencie brytyjska reprezentacja nieco okrzepła i ostatnio mieliśmy już realne szanse na medal. W 2018 roku wygraliśmy Speedway of Nations, ale przez głupie zasady złoto przypadło Rosji. To było mocno frustrujące.

Mimo to nadal marzę o złotym medalu dla brytyjskiej reprezentacji. Mam nadzieję, że format mistrzostw świata par utrzyma się jak najdłużej. Jeżeli wrócimy do czwórmeczów, znowu będzie nędza.

Z tego, co słyszałem, na szczęście nie ma planów, by wycofywać się z projektu Speedway of Nations. Jest za to koncepcja, by przywrócić stary Drużynowy Puchar Świata, ale w cyklicznych odstępach. Może raz na cztery lata jak w piłce nożnej?

Przy czym trzeba zauważyć, że ostatnio na stanowisku dyrektora BSI pojawiła się nowa osoba. Kiedy zmieniają się działacze, często pojawiają się nowe pomysły i trzeba to zaakceptować.

Mam zamiar jeszcze się pościgać w tym roku. Moim celem jest awans do pierwszej piątki. Nie chcę prosić o dziką kartę na kolejny sezon.

À propos pierwszej piątki, przypomniała mi się zabawna sytuacja. Jakiś czas temu pewna osoba przysłała mi takiego SMS-a: „To mówisz, że już wyzdrowiałeś i będziesz walczył? Bo nie wiem, czy mam jednak stawiać kasę na to twoje mistrzostwo”.

Odpowiedziałem: „Chłopie, mam dwie rundy straty. Mistrzostwo nie jest jeszcze stracone, ale jest prawie niemożliwe. Jak reszta też będzie miała takie problemy, to wtedy możemy pogadać”.

Serio, musiałbym wygrać chyba wszystkie wyścigi do końca sezonu.

Ale kontuzja miała i swoje dobre strony. Mogłem spędzić więcej czasu z Faye i Rylee-Cru. W marcu dowiedzieliśmy się też, że moja żona jest w piątym tygodniu ciąży. Z niecierpliwością czekamy na drugie dziecko. Mamy też dom i 10 hektarów działki, na której mogę sobie pracować, byle nie za dużo.

Mam poczucie, że wraz z Faye podejmujemy w życiu właściwe decyzje. Poznaliśmy się, zakochaliśmy w sobie, wzięliśmy ślub. Po kilku latach urodziła się Rylee-Cru, a potem uznaliśmy, że chcemy jeszcze jedno dziecko. Wszystko tradycyjnie, w odpowiedniej kolejności. Żadna tam historia ze ślubem na szybko po wpadce.

Kiedy przyjechałem z rodzicami do Anglii, miałem nadzieję, że odnajdę tu swój amerykański (angielski?) sen. Ten sen się spełnił… i trwa do dziś.

Nie mam zamiaru jeździć tak długo, jak Greg Hancock, ale na razie nie planuję też odwieszać kevlaru na kołek. Mam w żużlu jeszcze parę rzeczy do zrobienia. Dlaczego nie mógłbym wyrównać albo nawet przebić osiągnięć Ivana Maugera i Tony’ego Rickardssona, którzy zdobyli mistrzostwo świata po sześć razy?

Mam również inne marzenia, niezwiązane z żużlem. Chciałbym otworzyć przy naszym domu zoo dla dzieciaków. Ale to, na ten moment, jest pieśń przyszłości…

ZAŁĄCZNIK I
TAI WOFFINDEN – WYSTĘPY W CYKLU GRAND PRIX

2010

21 kwietnia

GP Europy (Polska)

1 punkt, 16. miejsce

8 maja

GP Szwecji

4 punkty, 16. miejsce

22 maja

GP Czech

5 punktów, 14. miejsce

5 czerwca

GP Danii

5 punktów, 12. miejsce

19 czerwca

GP Polski w Toruniu

7 punktów, 7. miejsce

10 czerwca

GP Wielkiej Brytanii

6 punktów, 12. miejsce

14 sierpnia

GP Skandynawii (Szwecja)

3 punkty, 15. miejsce

28 sierpnia

GP Chorwacji

6 punktów, 10. miejsce

11 września

GP Nordyckie (Dania)

2 punkty, 15. miejsce

25 września

GP Włoch

6 punktów, 14. miejsce

9 października

GP Polski w Bydgoszczy

4 punkty, 14. miejsce

Klasyfikacja generalna: 14. miejsce (49 punktów)

2011

25 czerwca

GP Wielkiej Brytanii (rezerwowy)

2 punkty, 16. miejsce

Klasyfikacja generalna: 25. miejsce (2 punkty)

2013

23 marca

GP Nowej Zelandii

9 punktów, 7. miejsce

23 kwietnia

GP Europy (Polska)

14 punktów, 4. miejsce

4 maja

GP Szwecji

12 punktów, 5. miejsce

18 maja

GP Czech

19 punktów, 1. miejsce

1 czerwca

GP Wielkiej Brytanii

7 punktów, 9. miejsce

15 czerwca

GP Polski w Gorzowie Wlkp.

12 punktów, 3. miejsce

29 czerwca

GP Danii

11 punktów, 6. miejsce

3 sierpnia

GP Włoch

18 punktów, 2. miejsce

17 sierpnia

GP Łotwy

15 punktów, 3. miejsce

7 września

GP Słowenii

17 punktów, 2. miejsce

21 września

GP Skandynawii (Szwecja)

7 punkty, 10. miejsce

5 października

GP Polski w Toruniu

10 punktów, 6. miejsce

Klasyfikacja generalna: MISTRZ ŚWIATA (151 punktów)

2014

5 kwietnia

GP Nowej Zelandii

7 punktów, 9. miejsce

26 kwietnia

GP Europy (Polska)

5 punktów, 11. miejsce

17 maja

GP Finlandii

16 punktów, 2. miejsce

31 maja

GP Czech

18 punktów, 1. miejsce

14 czerwca

GP Szwecji

17 punktów, 1. miejsce

28 czerwca

GP Danii

9 punktów, 6. miejsce

12 lipca

GP Wielkiej Brytanii

18 punktów, 2. miejsce

17 sierpnia

GP Łotwy

8 punktów, 7. miejsce

30 sierpnia

GP Polski w Gorzowie Wlkp.

nie startował (kontuzja)

30 września

GP Nordyckie (Dania)

7 punktów, 10. miejsce

27 września

GP Skandynawii (Szwecja)

7 punktów, 8. miejsce

11 października

GP Polski w Toruniu

9 punktów, 6. miejsce

Klasyfikacja generalna: 4. miejsce (121+2 punkty – przegrany bieg dodatkowy o 3. miejsce)

2015

18 sierpnia

GP Polski**

5 punktów, 7. miejsce

16 maja

GP Finlandii

17 punktów, 2. miejsce

23 maja

GP Czech

18 punktów, 1. miejsce

4 czerwca

GP Wlk. Brytanii

15 punktów, 4. miejsce

18 lipca

GP Łotwy

8 punktów, 7. miejsce

25 lipca

GP Szwecji

17 punktów, 2. miejsce.

8 sierpnia

GP Danii

11 punktów, 4. miejsce

29 sierpnia

GP Polski w Gorzowie Wlkp.

18 punktów, 3. miejsce

12 września

GP Słowenii

18 punktów, 2. miejsce

26 września

GP Szwecji

16 punktów, 1. miejsce

3 października

GP Polski w Toruniu

8 punktów, 9. miejsce.

24 października

GP Australii

12 punktów, 6. miejsce

Klasyfikacja generalna: MISTRZ ŚWIATA (163 punkty)

2016

30 kwietnia

GP Słowenii

10 punktów, 4. miejsce

14 maja

GP Polski w Warszawie

14 punktów, 1. miejsce

11 czerwca

GP Danii

15 punktów, 3. miejsce

25 czerwca

GP Czech

9 punktów, 7. miejsce

9 lipca

GP Wielkiej Brytanii

15 punktów, 2. miejsce

14 sierpnia

GP Szwecji

8 punktów, 10. miejsce

27 sierpnia

GP Polski w Gorzowie Wlkp.

15 punktów, 2. miejsce

10 września

GP Niemiec

10 punktów, 6. miejsce

24 września

GP Szwecji

11 punktów, 6. miejsce

1 października

GP Polski w Toruniu

8 punktów, 10. miejsce

22 października

GP Australii

15 punktów, 2. miejsce

Klasyfikacja generalna: srebrny medal (130 punktów)

2017

30 sierpnia

GP Słowenii

8 punktów, 9. miejsce

13 maja

GP Polski w Warszawie

13 punktów, 5. miejsce

27 maja

GP Łotwy

9 punktów, 7. miejsce

10 czerwca

GP Czech

7 punktów, 10. miejsce

24 czerwca

GP Danii

11 punktów, 6. miejsce

22 czerwca

GP Wielkiej Brytanii

9 punktów, 9. miejsce

14 sierpnia

GP Szwecji

14 punktów, 5. miejsce

27 sierpnia

GP Polski w Gorzowie Wlkp.

18 punktów, 1. miejsce

10 września

GP Niemiec

5 punktów, 11. miejsce

23 września

GP Szwecji

6 punktów, 13. miejsce

1 października

GP Polski w Toruniu

15 punktów, 2. miejsce

22 października

GP Australii

16 punktów, 2. miejsce

Klasyfikacja generalna: brązowy medal (131 punktów)

2018

12 maja

GP Polski w Warszawie

15 punktów, 5. miejsce

26 maja

GP Czech

16 punktów, 4. miejsce

30 czerwca

GP Danii

18 punktów, 1. miejsce

7 lipca

GP Szwecji

16 punktów, 4. miejsce

21 lipca

GP Wielkiej Brytanii

16 punktów, 2. miejsce

11 sierpnia

GP Skandynawii (Szwecja)

10 punktów, 8. miejsce

25 sierpnia

GP Polski w Gorzowie Wlkp.

12 punktów, 3. miejsce

8 sierpnia

GP Słowenii

5 punktów, 14. miejsce

22 września

GP Niemiec

16 punktów, 1. miejsce

6 października

GP Polski w Toruniu

15 punktów, 1. miejsce

Klasyfikacja generalna: MISTRZ ŚWIATA (139 punktów)

2019

18 maja

GP Polski w Warszawie

6 punktów, 12. miejsce

1 czerwca

GP Słowenii

9 punktów, 6. miejsce

15 czerwca

GP Czech

nie startował (kontuzja)

6 lipca

GP Szwecji

nie startował (kontuzja)

3 sierpnia

GP Polski we Wrocławiu

6 punktów, 10. miejsce

17 sierpnia

GP Skandynawii (Szwecja)

6 punktów, 13. miejsce

31 sierpnia

GP Niemiec

8 punktów, 11 miejsce

7 września

GP Danii

11 punktów, 6 miejsce

21 września

GP Wielkiej Brytanii

5 punktów, 13 miejsce

5 października

GP Polski w Toruniu

6 punktów, 12 miejsce

Klasyfikacja generalna: 13 miejsce (60 punktów)

ZAŁĄCZNIK II
STATYSTYKI LIGOWE

WYSTĘPY W LIDZE BRYTYJSKIEJ

M

B

Pkt

Bon

Raz

Śr. M.

2006

CL

Scunthorpe

35

169

377

45

422

10,77

2006

PL

Sheffield

4

15

23

2

25

5,75

2007

PL

Rye House

40

175

372

33

405

9,30

2007

CL

Scunthorpe

20

106

291

10

301

14,55

2008

PL

Rye House

35

169

430

24

454

12,29

2009

EL

Wolverhampton

37

162

303

33

336

8,19

2010

EL

Wolverhampton

38

181

328

15

343

8,63

2011

EL

Wolverhampton

25

114

233

9

242

9,32

2012

EL

Wolverhampton

19

90

198

11

209

9,29

2013

EL

Wolverhampton

23

112

262

19

281

10,42

2014

EL

Wolverhampton

25

118

205

25

230

8,20

2016

EL

Wolverhampton

10

47

100

9

109

10,00

Legenda: CL – Conference League (3. klasa rozgrywkowa), PL – Premier League (2. klasa rozgrywkowa), EL – Elite League (1. klasa rozgrywkowa), M – mecze, B – biegi, Pkt – punkty, Bon – bonusy, Raz – punkty razem, Śr. M. – średnia meczowa

WYSTĘPY W LIDZE POLSKIEJ

M

B

Pkt

Bon

Raz

Śr. M.

2008

EL

Częstochowa

11

35

26

5

31

2,36

2009

EL

Częstochowa

17

86

125

16

141

7,35

2010

EL

Częstochowa

14

60

65

7

72

4,64

2011

1L

Gniezno

12

60

124

8

132

10,33

2012

EL

Wrocław

14

71

115

13

128

8,21

2013

EL

Wrocław

16

87

203

12

215

12,69

2014

EL

Wrocław

12

63

128

11

139

10,67

2015

EL

Wrocław

18

94

220

7

227

12,22

2016

EL

Wrocław

18

95

223

6

229

12,39

2017

EL

Wrocław

18

94

178

16

194

9,89

2018

EL

Wrocław

18

95

195

17

212

10,83

2019

EL

Wrocław

13

47

110

4

114

8,46

Legenda: EL – Ekstraliga (1. klasa rozgrywkowa), 1L – 1. liga (2. klasa rozgrywkowa)

WYSTĘPY W LIDZE SZWEDZKIEJ

M

B

Pkt

Bon

Raz

Śr. M.

2008

AS

Vargarna

5

27

52

7

59

10,04

2009

ES

Vargarna

19

95

150

18

168

7,89

2010

ES

Vargarna

8

30

32

5

37

4,00

2011

ES

Vargarna

9

42

55

10

65

6,11

2012

ES

Dackarna

5

22

36

1

37

7,20

2014

ES

Vetlanda

12

53

113

12

125

9,42

2015

ES

Vetlanda

14

63

138

14

152

9,86

2016

ES

Vetlanda

14

72

140

15

155

10,00

2017

ES

Masarna

14

68

150

14

164

10,71

2018

ES

Indianerna

15

77

165

8

173

11,00

2019

ES

Indianerna

6

31

79

1

80

13,17

Legenda: ES – Elitserien (1. klasa rozgrywkowa), AS – Allsvenskan (2. klasa rozgrywkowa)

Dane aktualne na 16 sierpnia 2019 r.

Ślub rodziców Taia, Susan i Roberta Woffindenów, 21 sierpnia 1988 roku w kościele St Peter ad Vincula w Bottesford, Scunthorpe

Pogrzebany żywcem – Johnno (Steve Johnston) bawi się z przyszłym mistrzem na plaży Scarborough Beach
(cztery lata)

Łokieć zaklinował się w kuchennym krześle. Tata oraz przyjaciel rodziny Neil Machin ruszyli Taiowi na ratunek (siedem lat)

Zdjęcie szkolne z Ocean Reef High School, Tai chodził wtedy do pierwszej klasy gimnazjum. Widać, że życie w Australii bardzo mu się podoba (13 lat)

Tai (za kierownicą) oraz jego wieloletni przyjaciel Tyrone Zampogna podziwiają zieleń nad jeziorem Joondalup w Parku Narodowym Yellagonga w Perth (sześć lat)

Steve bierze Taia na przejażdżkę po ogrodzie koło domu przy Enderby Road w Scunthorpe (dwa lata)

Młody Bruce Lee – Tai po egzaminie na czarny pas taekwondo (11 lat)

Gwiazda Sheffield Tigers Sean Wilson, Tata oraz Srebrny Kask

Tai szykuje się do występu w mistrzostwach Australii U-16 125cc w 2002 roku na torze w Mildurze (12 lat)

Młody Tai z menedżerem Vargarny, Peterem Janssonem, który otworzył mu drzwi do ligi szwedzkiej

Na prawej nodze widać niebieski motocrossowy but, który chronił uszkodzoną kostkę Taia podczas jego pierwszych występów dla Scunthorpe w 2006 roku (15 lat)

Duży sukces, duża nagroda − Tai podziwia motocykl Jawy, który otrzymał za wygranie indywidualnych mistrzostw Premier League (Premier League Riders’ Championship) w 2008 roku

Promotor drużyny Rye House, Len Silver, chyba nie spodziewał się, że radość Taia po zwycięstwie w finale indywidualnych mistrzostw Wielkiej Brytanii 2008 będzie tak wielka!

Sukcesy…

Pierwsze z wielu trofeów: dumny Tai pokazuje nagrodę na zwycięstwo w indywidualnych mistrzostwach Australii Zachodniej U-16 w 2005 roku.

Marzenie się spełniło – w 2013 roku Tai po raz pierwszy zostaje mistrzem świata

Kolejny ważny krok – Tai wygrał indywidualne mistrzostwa Wielkiej Brytanii U-18 w roku 2007 i 2008

Wspaniały wieczór na Gali Speedway Riders’ Association. Tai wyjechał stamtąd z Nagrodą dla Najlepszego Juniora Roku oraz Nagrodą Kibiców dla Najlepszego Zawodnika Roku

Do takiego widoku Tai przyzwyczaił swoich rywali…

Tai pokazuje rywalom miejsce w szeregu

Idealna sylwetka – przepiękne ujęcie Taia na pełnej prędkości

Jako pierwszy żużlowiec w historii Tai otrzymał prestiżową statuetkę Torrens Trophy, do której nominował go przewodniczący komisji konkursowej Barrie Baxter, marzec 2019 r.

Czasami na torze dzieją się nieprzewidziane rzeczy.
Pogięte koło i rama – cena nieprzyjemnego upadku

Zdjęcie zrobione po wypadku na trampolinie, kilka tygodni przed wyjazdem na Wyspy. Tai obawia się, czy będzie w stanie jeździć na motocyklu

Tai podczas Grand Prix Polski w Warszawie, maj 2019 r. Zaledwie miesiąc później doznał urazu kręgosłupa na meczu ligowym w barwach Sparty Wrocław

Rodzina (wtedy) w komplecie – Tai, Faye i Rylee-Cru. 1 grudnia 2019 roku dołączyła do nich Calle

Tai świętuje zdobycie brązowego medalu mistrzostw świata po Grand Prix Polski w Toruniu, 6 października 2018 r.

* Święto państwowe w Australii i Nowej Zelandii, obchodzone 25 kwietnia dla upamiętnienia żołnierzy poległych w trakcie bitwy o Gallipoli (przyp. tłum.).

** Zawody przerwano po 12 wyścigach ze względu na zły stan toru.

Raw Speed. My Autobiography

Text copyright © Tai Woffinden and Peter Oakes 2019

Originally published in the English language in the UK by John Blake Publishing, an imprint of Bonnier Books UK

The moral rights of the authors have been asserted

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo SQN 2020

Copyright © for the Polish translation by Tomasz Jastrzębski 2020

Redakcja – Maciej Cierniewski

Korekta – Agnieszka Zygmunt

Projekt typograficzny i skład – Joanna Pelc

Adaptacja okładki – Paweł Szczepanik / BookOne.pl

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

Wydanie I, Kraków 2020

ISBN EPUB: 978-83-8129-548-2
ISBN MOBI: 978-83-8129-547-5

Wydawnictwo SQN pragnie podziękować wszystkim, którzy wnieśli swój czas,
energię i zaangażowanie w przygotowanie niniejszej książki:

Produkcja: Kamil Misiek, Joanna Pelc, Joanna Mika, Dagmara Kolasa

Design i grafika: Paweł Szczepanik, Marcin Karaś, Agnieszka Jednaka

Promocja: Piotr Stokłosa, Łukasz Próchno, Gabriela Matlak, Aldona Liszka, Szymon Gagatek, Tomasz Czernich

Sprzedaż: Tomasz Nowiński, Patrycja Talaga, Karolina Żak

E-commerce: Tomasz Wójcik, Szymon Hagno, Łukasz Szreniawa, Marta Tabiś

Administracja i finanse: Klaudia Sater, Monika Płuska, Honorata Nicpoń, Ewa Koza

Zarząd: Przemysław Romański, Łukasz Kuśnierz, Michał Rędziak

www.wsqn.pl

www.sqnstore.pl

www.labotiga.pl