Apelacje z prawa cywilnego

na przykładach i wzorach

Dominika Wetoszka
Marcin Derlacz

WYDAWNICTWO C.H.BECK
WARSZAWA 2020

Apelacje z prawa cywilnego na przykładach i wzorach

Stan prawny: styczeń 2020 r.
(uwzględnione zostały ustawy wynikające z nowelizacji KPC z 4.7.2019 r.)

Redakcja: Emilia Rucińska-Sech

Wydawca: Joanna Ablewicz

Aktualizacja: radca prawny Konrad Buczkowski

Projekt okładki: Robert Rogiński

© Wydawnictwo C.H.Beck 2020

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Opinie zawarte w niniejszej publikacji wyrażają osobisty punkt widzenia Autora.
Wydawnictwo C.H.Beck nie ponosi odpowiedzialności za zawarte w niej informacje.

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o.
ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: Marta Świerk
Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN: 978-83-8198-589-5

Wstęp

Od 2009 r. regularnie na egzaminach zawodowych z części prawa cywilnego pojawia się zadanie mające na celu sporządzenie apelacji na podstawie dostępnych akt sprawy, w tym wyroku sądu I instancji. Publikacja niniejsza skonstruowana została podobnie, bowiem w części praktycznej znajduje się wyrok sądu I instancji, wzór apelacji wraz z uzasadnieniem, a następnie komentarz.

„Apelacje w sprawach cywilnych na przykładach i wzorach” mają na celu usystematyzowanie podstawowych kwestii dotyczących konstruowania apelacji w sprawach cywilnych. Stanowią one kontynuację „Pozwów w sprawach cywilnych na przykładach i wzorach”, gdyż większość przykładów wyroków opartych jest na treści pozwów opracowanych w tej publikacji.

W ramach każdego pisma publikacja została podzielona na dwie części – teoretyczną oraz praktyczną. Część teoretyczna zawiera wytyczne odnośnie do wymogów formalnych apelacji. Odwołuje się także do orzecznictwa i literatury przedmiotu. W części praktycznej publikacja zawiera kilkanaście wzorów apelacji w sprawach cywilnych, opracowanych na podstawie wyroków sądów powszechnych. Autorzy jako praktycy zwracają uwagę na kwestie teoretyczne i praktyczne dotyczące apelacji, w tym m.in. zagadnienie określania wartości przedmiotu zaskarżenia, opłaty od apelacji.

„Apelacje w sprawach cywilnych na przykładach i wzorach” kieruje się w szczególności do aplikantów. Publikacja ta będzie pomocna podczas sporządzania apelacji na zajęciach oraz w codziennej pracy w kancelarii. Opracowanie to może okazać się przydatne również aplikantom przygotowującym się do egzaminu zawodowego – adwokackiego lub radcowskiego.

Niniejsza publikacja uwzględnia nowelizację przepisów Kodeksu postępowania cywilnego z 4.7.2019 r.

adw. dr Dominika Wetoszka

adw. Marcin Derlacz

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

KC |  | ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny
KPC |  | ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
KSCU |  | ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
KWU |  | ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
nowelizacja KPC z 4.7.2019 r. |  | ustawa z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469)
PrWeksl |  | ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe
RPDU |  | ustawa z 6.1.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka
RPOU |  | ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obwyatelskich

2. Organy orzekające

NSA |  | Naczelny Sąd Administracyjny
SA |  | Sąd Apelacyjny
SN |  | Sąd Najwyższy
SN (7) |  | Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów
SO |  | Sąd Okręgowy
SR |  | Sąd Rejonowy
WSA |  | Wojewódzki Sąd Administracyjny

3. Czasopisma i publikatory

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

Dz.U. 

Dziennik Ustaw

Dz.Urz. MS

Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości

Legalis

system informacji prawnej Wydawnictwa C.H.Beck

MoP

Monitor Prawniczy

OSA

Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych

OSN

Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego. Orzeczenia Izby Cywilnej

OSNAPiUS

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna

OSNC-ZD

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna-Zbiór Dodatkowy

OSNCPiUS

Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

PS

Przegląd Sądowy

Wok.

Wokanda

4. Inne skróty

art. |  | artykuł
itp. |  | i tym podobne
KRS |  | Krajowy Rejestr Sądowy
m.in. |  | między innymi
MS |  | Minister Sprawiedliwości
niepubl. |  | niepublikowany
NIP |  | numer identyfikacji podatkowej
np. |  | na przykład
orz. |  | orzeczenie
pkt |  | punkt
por. |  | porównaj
post. |  | postanowienie
poz. |  | pozycja
r. |  | rok
rep. |  | repertorium
RP |  | Rzeczpospolita Polska
s. |  | strona
S.A.  |  | spółka akcyjna
S.K.A.  |  | spółka komandytowo-akcyjna
sp.j. |  | spółka jawna
sp.k. |  | spółka komandytowa
sp. p. |  | spółka partnerska
sp. z o.o. |  | spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
t.j. |  | tekst jednolity
tzn. |  | to znaczy
tzw. |  | tak zwany
uchw. |  | uchwała
ust. |  | ustęp
uzas. |  | uzasadnienie
w zw. |  | w związku
WPS |  | wartość przedmiotu sporu
WPZ |  | wartość przedmiotu zaskarżenia
ww. |  | wyżej wymieniony
wyr. |  | wyrok
zd. |  | zdanie
ze zm. |  | ze zmianami
zł |  | złoty
zob. |  | zobacz

Rozdział I. Wymagania apelacji w sprawach cywilnych

1. Sprawy cywilne

Kwalifikacja sprawy następuje w chwili wniesienia pozwu. Apelacja stanowi zaś kontynuację postępowania rozpoczętego przed sądem I instancji, zainicjowaną przez stronę niezadowoloną z rozstrzygnięcia. Tym samym sprawa uznana przez sąd I instancji za sprawę cywilną pozostaje nią do momentu zakończenia postępowania.

Dla porządku jednakże warto przypomnieć zakres spraw cywilnych w rozumieniu KPC. Wprowadzenie do art. 1 KPC legalnej definicji sprawy cywilnej ma na celu sprecyzowanie kategorii sporów rozstrzyganych w postępowaniu cywilnym. Definicja ta opiera się na dwóch kryteriach: 1) materialnym oraz 2) procesowym.

Przez sprawę cywilną w ujęciu materialnym należy rozumieć taką sprawę, w której ochrona prawna sprowadza się do wywołania skutku w zakresie stosunku cywilnoprawnego sensu largo, a więc stosunku osobistego, rodzinnego lub majątkowego, którego uczestnicy występują w charakterze równouprawnionych podmiotów. Jeżeli choćby jeden z nich uzyskuje pozycję organu działającego z mocy swej władzy zwierzchniej, to stosunek taki nie jest stosunkiem cywilnoprawnym1.

Natomiast biorąc pod uwagę kryterium procesowe, sprawami cywilnymi są sprawy, które nie ze swojej istoty, ale z woli ustawodawcy zostały poddane właściwości sądów powszechnych i SN (np. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych)2.

Katalog spraw cywilnych z art. 1 KPC obejmuje sprawy z powództwa o świadczenie, o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa oraz o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa3.

Z woli ustawodawcy i w oparciu o kryterium formalne, do spraw cywilnych można zaliczyć m.in. sprawy z:

1) ustawy z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji:

a) sprawy z zakresu żądania zwolnienia rzeczy lub prawa majątkowego od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej (art. 40 § 2),

b) w wypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej (art. 62),

c) w sprawach o wyjawienie majątku (art. 71 § 1),

d) w sprawach o pozostawienie pomieszczeń w użytkowaniu zobowiązanego (art. 110g § 6);

2) ustawy z 26.6.1974 r. – Kodeks pracy: w sprawach nieunormowanych w art. 87 i 88 (art. 90);

3) ustawy z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich:

a) w sprawie wymierzania i uchylania kary pieniężnej (art. 9 § 1),

b) w sprawach nieletnich (art. 20),

c) w sprawie przeprowadzania dowodu z opinii pedagogicznej, psychologicznej, medycznej oraz opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów (art. 25 § 1);

4) ustawy z 5.1.2011 r. – Kodeks wyborczy:

a) w sprawach protestów (art. 321 § 1–2),

b) do rozpoznawania protestów wyborczych (art. 393);

5) ustawy z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów:

a) do zarządu nad przedsiębiorstwem zastawcy (art. 27 ust. 2),

b) do postępowania rejestrowego (art. 44);

6) ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy:

a) przy egzekucji zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego oraz należności sądowych (art. 25 § 1),

b) do tytułów egzekucyjnych (art. 26),

c) przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji – należności z tytułu obowiązku naprawienia szkody, nawiązki lub świadczenia pieniężnego (art. 196 § 2);

7) ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego:

a) w kwestiach dotyczących pełnomocnika (art. 89),

b) w postępowaniu zabezpieczającym (art. 292 § 1),

c) w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 558);

8) ustawy z 20.8.1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym: do postępowania przed sądami rejestrowymi (art. 7);

9) ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: w postępowaniu z odwołań od decyzji Zakładu (art. 83 ust. 2);

10) ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi:

a) do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego (art. 65 § 2),

b) do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 (art. 106 § 5),

c) do przeprowadzania dowodów, o których mowa w art. 296 § 1 (art. 296 § 2),

d w sprawach nieunormowanych w niniejszej ustawie do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego (art. 300).

Orzecznictwo:

Prawo do apelacji w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych

Ubezpieczonemu przysługuje apelacja w sprawie o każdego rodzaju świadczenie z ubezpieczenia społecznego, jeśli sąd I instancji w części zmienił decyzję organu rentowego i nie oddalił odwołania w pozostałym zakresie (art. 367 § 1 KPC w zw. z art. 47714 § 1 i 2 KPC).

(postanowienie SN z 8.12.2016 r., II UZ 60/16, Legalis)

Sprawa z odwołania od poszczególnej decyzji organu rentowego jako jedna sprawa cywilna – brak znaczenia łącznego rozpoznania spraw z odwołań od kilku decyzji

1. W sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie.

2. Połączenie spraw do jednoczesnego rozpoznania w trybie art. 219 KPC ma jedynie techniczny charakter, nie oznacza powstania jednej nowej sprawy, a każda z połączonych spraw zachowuje samodzielność, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia. Z tego wynika, że sąd rozpoznając apelację od wyroku sądu I instancji zapadłego w dwóch połączonych sprawach, toczących się na skutek odwołania od dwóch decyzji organu rentowego dotyczącej podlegania przez zainteresowanego ubezpieczeniom oraz ustalającej podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia – rozpoznawał apelacje w dwóch sprawach, czego nie zmienia okoliczność, że obie decyzje były ze sobą powiązane i że odwołania od tych decyzji opierały się na tych samych zarzutach.

(postanowienie SN z 2.7.2012 r., I UZ 65/12, Legalis)

2. Dopuszczalność wniesienia apelacji

Zgodnie z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. Podstawą prawną wniesienia apelacji w postępowaniu cywilnym jest art. 367 § 1 KPC, zgodnie z którym apelacja przysługuje od merytorycznego wyroku sądu I instancji (rozstrzygającego co do istoty sprawy) do sądu II instancji.

Apelacja jest środkiem odwoławczym o charakterze zwyczajnym, dewolutywnym (rozpoznawanym przez sąd wyższej instancji) i suspensywnym (wstrzymującym uprawomocnienie się orzeczenia w zaskarżonym zakresie)4.

Zgodnie z zasadą skargowości wyrażoną w Kodeksie postępowania cywilnego, każdy wyrok sądu I instancji podlega zaskarżeniu bez względu na: 1) rodzaj sprawy, 2) wartość przedmiotu sporu czy 3) zakres zaskarżenia5.

Apelacja w sprawach cywilnych przysługuje od:

1) wyroku końcowego (art. 316 § 1 KPC);

2) wyroku częściowego (art. 317 § 1 KPC);

3) wyroku wstępnego (art. 318 § 1 KPC);

4) wyroku łącznego (art. 219 KPC);

5) wyroku uzupełniającego (art. 351 § 1 i 3 KPC);

6) wyroku zaocznego – jedynie powodowi (art. 339 § 1, art. 342 KPC);

7) postanowienia rozstrzygającego co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym (art. 518 KPC);

8) wyroku wydanego w postępowaniu uproszczonym (art. 5059 KPC)6.

Apelacja nie przysługuje od:

1) nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym (art. 493 § 1 KPC);

2) nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym (art. 505 § 1 KPC);

3) nakazu zapłaty wydanego w europejskim postępowaniu nakazowym i upominawczym (art. 50519 KPC);

4) wyroku zaocznego, jeśli zaskarża go pozwany (art. 344 § 1 KPC).

Postępowanie apelacyjne opiera się na zasadzie formalizmu procesowego, gdyż czynności podejmowane w postępowaniu apelacyjnym mają charakter zorganizowany pod względem formalnym, mogą być podejmowane w określonym czasie i miejscu7.

W literaturze wskazuje się, że dopuszczalność wniesienia apelacji uzależniona jest od kumulatywnego spełnienia poniższych warunków:

1) istnienia orzeczenia;

2) istnienia interesu prawnego we wniesieniu apelacji;

3) zachowania terminu przewidzianego dla apelacji;

4) możliwości zaskarżenia orzeczenia apelacją;

5) legitymacji podmiotu do wniesienia apelacji;

6) zachowania formy przewidzianej dla apelacji;

7) uiszczenia opłaty od apelacji8.

Apelacja może być wniesiona wyłącznie od wyroku istniejącego, gdyż nie jest możliwe zaskarżenie czegoś, co nie istnieje w świetle prawa. Orzeczeniem nieistniejącym (sententia non existens) jest orzeczenie wydane przez właściwy organ, lecz pozbawione istotnych cech ustawowych np. brak ogłoszenia wyroku, brak podpisu sędziego pod wyrokiem9.

Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego jako I instancji – sąd apelacyjny (art. 367 § 2 KPC). Podkreślenia wymaga fakt, że funkcja sądu odwoławczego ma charakter kontrolny w stosunku do wyroku sądu I instancji, co oznacza, iż sąd II instancji ponownie rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą przez sąd niższej instancji w sposób merytoryczny, ograniczony jedynie granicami zaskarżenia. Tym samym rola sądu odwoławczego nie sprowadza się jedynie do kontroli legalności orzeczenia wydanego w I instancji.

Literatura przedmiotu wyróżnia dwa rodzaje apelacji: 1) pełną oraz 2) ograniczoną. Apelacja pełna oderwana jest od podstaw, tj. od reglamentowanej przez ustawodawcę listy możliwych zarzutów, zapewniając apelującemu pełną swobodę przy formułowaniu zarzutów apelacyjnych. Sąd II instancji ma obowiązek zastosować przepisy prawa materialnego, bez względu na stanowisko stron w zakresie zarzutów. Z kolei apelacja ograniczona występuje jedynie w postępowaniu uproszczonym oraz w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń. Jej funkcją nie jest ponowne rozpoznanie sprawy, a jedynie kontrola wyroku sądu I instancji. Co do zasady, nie jest możliwe powoływanie nowych faktów i dowodów. Sąd odwoławczy związany jest apelacją ograniczoną, opartą na skatalogowanych przez ustawodawcę zarzutach10.

Zasada formalizmu postępowania apelacyjnego oznacza również, że ten środek odwoławczy może być wniesiony jedynie przez podmiot posiadający zarówno legitymację, jak i interes prawny do zaskarżenia wyroku. Dysponentami postępowania apelacyjnego są uprawnione podmioty, które decydują o jego przedmiocie i zakresie zaskarżenia. Zauważyć należy, że legitymacja do wniesienia apelacji nie jest odpowiednikiem ogólnej legitymacji procesowej, ponieważ jej istnienie nie zależy od relacji danego podmiotu do przedmiotu sporu, lecz od relacji skarżącego do postępowania, w którym wydano zaskarżone orzeczenie11.

Podmiotami uprawnionymi do wniesienia apelacji od wyroku są:

1) strona postępowania, lecz jedynie w przypadku, gdy jest pokrzywdzona rozstrzygnięciem sądu I instancji (gravamen);

2) każdy ze współuczestników postępowania samodzielnie;

3) interwenient uboczny (samoistny i niesamoistny);

4) prokurator (art. 60 § 2 KPC);

5) Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 14 pkt 4 RPOU w zw. z art. 60 § 2 KPC);

6) Rzecznik Praw Dziecka (art. 10 ust. 1 pkt 3 RPDU w zw. z art. 60 § 2 KPC);

7) organizacje społeczne (art. 61 i 62 KPC);

8) inspektor pracy (art. 631 i 632 KPC);

9) powiatowy (miejski) rzecznik praw konsumentów (art. 633 i 634 KPC)12.

Warto zwrócić uwagę na kwestię istotną z punktu widzenia zawodowego pełnomocnika, a mianowicie rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu zawarte w wyroku I instancji. Zaskarżenie wyroku I instancji, nawet częściowe, powoduje, że zawarte w nim orzeczenie o kosztach pozostaje zawieszone do czasu wydania wyroku przez sąd II instancji. Postanowienie mające za przedmiot rozstrzygnięcie o kosztach procesu może być zaskarżone na dwa sposoby: 1) zażaleniem lub 2) apelacją. Jeśli strona chce zaskarżyć jedynie postanowienie o kosztach, wnosi zażalenie w trybie art. 394 § 1 pkt 6 KPC w terminie określonym w art. 394 § 2 KPC. Natomiast wniesienie przez stronę apelacji zamiast zażalenia spowoduje naruszenie terminu, co skutkować będzie odrzuceniem wniesionego środka odwoławczego jako spóźnionego (art. 373 w zw. z art. 397 § 3 KPC). Natomiast zaskarżenie orzeczenia co do istoty sprawy powoduje zaskarżenie również rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Powyższe ma zastosowanie także do zamieszczonego w wyroku rozstrzygnięcia w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z art. 3941a § 1 pkt 3 KPC, stronie przysługuje zażalenie na postanowienie dotyczące nadania wyrokowi klauzuli natychmiastowej wykonalności do innego składu sądu I instancji, który wydał zaskarżone postanowienie. Przepis ten nie wyłącza również możliwości zaskarżenia postanowienia nadającego wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności w drodze apelacji, jeśli strona skarży wyrok co do istoty sprawy. W literaturze wskazuje się, że ścisłe powiązanie orzeczenia w zakresie nadanego mu rygoru natychmiastowej wykonalności z rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, przemawia za dopuszczalnością takiego rozwiązania13.

Orzecznictwo:

Niedopuszczalność zaskarżania uzasadnienia orzeczenia

Wniesienie środka odwoławczego możliwe jest tylko wtedy, gdy kodeks go dopuszcza od określonego rodzaju orzeczeń czy ich uzasadnień. Dowodzenie, że kwestionowane postanowienie sądu I instancji podlegało zaskarżeniu apelacją upada w konfrontacji z postanowieniami: art. 367 § 1 KPC, w myśl którego apelacja przysługuje od wyroków w procesie, art. 518 KPC, w myśl którego apelacja przysługuje w postępowaniu nieprocesowym od postanowień orzekających co do istoty sprawy i art. 1148 § 3 KPC przewidującego apelację od postanowienia dotyczącego uznania orzeczenia sądu zagranicznego. Niemożliwa – w obowiązującym stanie prawnym – jest korektura motywów rozstrzygnięcia w drodze apelacji bądź kasacji.

(postanowienie SN z 7.11.2003 r., V CZ 106/03, Legalis)

Niedopuszczalność apelacji od orzeczenia nieistniejącego w sensie prawnoprocesowym

1. Apelację można wnieść wyłącznie od istniejącego orzeczenia sądu I instancji. Nie można więc wnieść apelacji od orzeczenia, które w sensie prawno-procesowym w ogóle nie istnieje, jak również od orzeczenia, w którym brakuje rozstrzygnięcia o całości przedstawionego pod osąd roszczenia procesowego. Wywiedzenie apelacji jest w takich przypadkach niedopuszczalne, ponieważ brakuje substratu zaskarżenia.

2. W razie pominięcia przez sąd I instancji rozstrzygnięcia (pozytywnego, negatywnego) o zgłoszonym żądaniu lub o jego części, strona ma prawo złożyć, przewidziany w art. 351 § 1 KPC, wniosek o uzupełnienie orzeczenia. Wniosek o uzupełnienie orzeczenia nie konkuruje ze środkami odwoławczymi, a stanowi remedium, które może otworzyć drogę do skutecznego wniesienia apelacji.

(postanowienie SN z 13.8.2015 r., I CZ 58/15, Legalis)

Niedopuszczalność rozpoznania zażalenia opartego na tożsamych zarzutach jak apelacja

Z chwilą wniesienia przez powoda apelacji, w której zawarł zarzuty dotyczące rozstrzygnięcia sądu I instancji o kosztach procesu i kosztach sądowych, rozpoznanie jego zażalenia – opartego na tożsamych zarzutach – stało się niedopuszczalne. W takiej sytuacji postępowanie wywołane zażaleniem należy umorzyć, na zasadzie art. 355 § 1 KPC.

(wyrok SA w Krakowie z 30.6.2015 r., I ACa 522/15, Legalis)

Apelacja wniesiona od nieistniejącego w części orzeczenia sądu I instancji; redakcja sentencji wyroku

Jeżeli sąd okręgowy, w sprawie wysokości kapitału początkowego oraz emerytury, uwzględniając częściowo odwołanie ubezpieczonej, zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyjął nowy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru inny niż wskazany w zaskarżonej decyzji, nie oddalając odwołania w pozostałym zakresie, apelacja wniesiona od nieistniejącego – w tej części – orzeczenia sądu I instancji, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 367 § 1 KPC). Sentencja wyroku powinna zawierać tak zredagowane rozstrzygnięcie sądu co do żądania stron, aby na jej podstawie możliwe było określenie zakresu powagi rzeczy osądzonej i skutków wyroku bez uciekania się do treści uzasadnienia tego wyroku. W konsekwencji, odrzuceniu podlega apelacja od wyroku dotycząca takiej jego części, do której nie odnosi się sentencja tego wyroku, w szczególności w sytuacji, gdy w sentencji wyroku brak jest rozstrzygnięcia w przedmiocie „oddalenia powództwa w pozostałym zakresie”, ponieważ w rozumieniu przepisów prawa procesowego w tym zakresie orzeczenie nie zostało wydane.

(postanowienie SA w Szczecinie z 19.1.2015 r., III AUa 269/14, Legalis)

Pokrzywdzenie orzeczeniem jako przesłanka dopuszczalności środka zaskarżenia

Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka.

(uchwała SN (7) z 15.5.2014 r., III CZP 88/13, Legalis)

Dopuszczalność jednoczesnego zażalenia na rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu kosztów procesu i wniesienia apelacji

Wniesienie apelacji wyłącza dopuszczalność zażalenia na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku, niezależnie od kolejności składania tych środków odwoławczych (art. 394 § 1 pkt 9 KPC).

(postanowienie SN z 18.4.2013 r., III CZP 15/13, Legalis)

Strona uprawniona do wniesienia apelacji

Apelację może wnieść strona, której żądania i wnioski nie zostały uwzględnione, a nie strona, której interes prawny został naruszony orzeczeniem.

(postanowienie SN z 10.1.2002 r., I CZ 197/01, Legalis)

Zależność rodzaju środka odwoławczego od przedmiotu rozstrzygnięcia

O rodzaju środka odwoławczego decyduje przedmiot rozstrzygnięcia, a nie forma orzeczenia.

(postanowienie SN z 20.2.2003 r., II CZ 10/03, Legalis)

3. Uzasadnienie wyroku sądu I instancji

Nowelizacja KPC wprowadziła zmiany w zakresie publikacji oraz uzasadniania wyroków. Stosownie do brzmienia art. 326 § 1 KPC, ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Postanowieniem ogłoszonym niezwłocznie po zamknięciu rozprawy sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku na okres do 2 tygodni, a wyjątkowo do miesiąca po zamknięciu rozprawy. Terminy, na które sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku, mają charakter instrukcyjny.

Ustawodawca wprowadził także wymogi formalne odnośnie do sposobu uzasadniania wyroków. Po pierwsze, uzasadnienie wyroku powinno być sporządzone w sposób zwięzły (art. 3271 § 2 KPC). Po drugie, w uzasadnieniu należy zawrzeć:

1) podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz

2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 KPC).

Istotne z punktu widzenia profesjonalnego pełnomocnika są zmiany w przedmiocie wniosku o uzasadnienie wyroku. Przede wszystkim, wprowadzona została opłata stała od wniosku o uzasadnienie wyroku w wysokości 100 zł (art. 25b KSCU). Ponadto, wprowadzony został podział na wyroki doręczane przez sąd z urzędu oraz na wniosek. Sąd z urzędu doręcza wyrok stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku (art. 327 § 2 KPC), obu stronom w przypadku wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym (art. 327 § 3 KPC). W pozostałych przypadkach sąd doręcza wyrok jedynie na wniosek strony.

Jeśli zaś chodzi o pisemne uzasadnienie wyroku, sporządzane jest ono na wniosek strony o doręczenie wyroku z uzasadnieniem zgłoszony w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku (art. 328 § 1 KPC), natomiast w przypadku gdy wyrok doręcza się z urzędu, termin, o którym mowa w § 1, liczy się od dnia doręczenia wyroku (art. 328 § 2 KPC). Kolejnym novum jest obowiązek wskazania we wniosku o uzasadnienie wyroku zakresu uzasadnienia, tj. czy pisemne uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku, czy jego części, w szczególności poszczególnych objętych nim rozstrzygnięć (art. 328 § 3 KPC).

Wniosek niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których nie usunięto mimo wezwania, podlega odrzuceniu (art. 328 § 4 KPC).

Artykuł 329 § 2 KPC wprowadza termin na sporządzenie przez sąd pisemnego uzasadnienia wyroku – 2 tygodnie od dnia wpływu do właściwego sądu wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, a jeżeli wniosek był dotknięty brakami – od dnia usunięcia tych braków. W przypadku niemożności sporządzenia uzasadnienia w terminie, prezes sądu może przedłużyć ten termin na czas oznaczony (art. 329 § 4 KPC).

Wyrok z pisemnym uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zgłosiła wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (art. 331 § 1 KPC), zaś sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z urzędu nie zwalnia strony od obowiązku zgłoszenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (art. 331 § 2 KPC).

4. Termin wniesienia apelacji

Kodeks postępowania cywilnego określa 2-tygodniowy termin do wniesienia apelacji od wyroku sądu I instancji, a jeżeli doszło do przedłużenia terminu do sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku termin ten wynosi 3 tygodnie (art. 369 § 1 i 11 KPC). W tym drugim wypadku o terminie tym sąd zawiadamia stronę doręczając jej wyrok z uzasadnieniem. Jeżeli w zawiadomieniu termin ten wskazano błędnie, a strona się do niego zastosowała, apelację uważa się za wniesioną w terminie.Termin do wniesienia apelacji jest terminem ustawowym i procesowym, który nie może być przedłużony ani skrócony. Termin ten liczony jest od doręczenia wyroku wraz uzasadnieniem. Co istotne, nowelizacja KPC zniosła możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, czyli bez uprzedniego żądania przez stronę sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku.

Z ostrożności procesowej we wniosku o uzasadnienie żąda się sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku wraz z jego sentencją, mimo że SN stwierdził, iż wniosek o doręczenie wyroku sądu I instancji z uzasadnieniem, wniesiony w terminie określonym w art. 328 § 1 zd. 1 KPC, z reguły stanowi równocześnie żądanie sporządzenia tego uzasadnienia (uchw. SN z 18.8.2010 r., II PZP 7/10, Legalis; uchw. SN z 18.8.2010 r., II UK 260/10, Legalis). Wniosek powinien spełniać wymagania pisma procesowego i być złożony w terminie tygodniowym od dnia publikacji sentencji wyroku (art. 328 § 1 KPC). Bezskuteczne jest złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku przed jego publikacją14.

Ponadto, z uwagi na fakt, że jest to termin prekluzyjny, jego niedochowanie skutkować będzie odrzuceniem apelacji przez sąd II instancji na zasadzie art. 373 § 1 KPC15.

Należy mieć na względzie, że aby termin do wniesienia apelacji rozpoczął bieg, wyrok wraz z uzasadnieniem musi być skutecznie doręczony, stosownie do reguł dotyczących doręczeń określonych w art. 131 i n. KPC. Wadliwe doręczenie nie wywołuje skutków prawnych, a termin do wniesienia apelacji rozpoczyna bieg dopiero z chwilą, gdy wyrok z uzasadnieniem faktycznie dotrze do adresata16.

Termin do wniesienia apelacji podlega przywróceniu na zasadach ogólnych z art. 168 KPC. Jednakże sąd odwoławczy może ocenić postanowienia sądu I instancji przywracającego termin do wniesienia apelacji, a zwłaszcza czy niewniesienie apelacji w terminie było przez stronę niezawinione (post. SN z 7.3.2007 r., II CZ 7/07, Legalis).

Złożenie przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu, jak również wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia apelacji (art. 124 § 1 KPC). Jeśli okaże się, że po ustanowieniu adwokata z urzędu, okres biegnącego terminu do wniesienia apelacji jest niewystarczający w takim stopniu, iż prowadzi to do uchybienia terminu, strona może ubiegać się o przywrócenie terminu17.

Artykuł 369 § 3 KPC stanowi, że aby termin do wniesienia apelacji został zachowany, strona może przed jego upływem wnieść apelację do sądu II instancji. W takim przypadku sąd ten zawiadamia sąd I instancji o wniesieniu apelacji i żąda przedstawienia akt sprawy. Wniesienie apelacji do sądu niewłaściwego nie wywołuje skutków procesowych. W takim przypadku za dzień wniesienia apelacji należy uznać dzień wpływu apelacji do sądu właściwego lub nadania apelacji pod adresem sądu właściwego przez sąd niewłaściwy w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego18. Jednak apelacje wniesione bezpośrednio do sądu II instancji, będą traktowane jak apelacje wniesione do sądu właściwego; za datę ich wniesienia należy uznać dzień złożenia w biurze podawczym tego sądu lub nadania apelacji pod adresem sądu II instancji w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego19. Ustawodawca zrezygnował z postępowania międzyinstancyjnego, bowiem sąd I instancji niezwłocznie przedstawia akta sądowi odwoławczemu (art. 371 KPC), który dokonuje oceny apelacji pod względem formalnym. Sąd II instancji odrzuca apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie (art. 373 § 1 KPC).

Jak słusznie zauważa W. Broniewicz20, sąd, odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego, musi wydać dwa postanowienia, a mianowicie postanowienie o odrzuceniu względnie oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu i postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego. Oba te postanowienia mogą być oczywiście objęte jednym postanowieniem jako jego kolejne punkty21.

Orzecznictwo:

Nieskuteczność wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku złożonego w dniu jego ogłoszenia, lecz przed dokonaniem ogłoszenia

Wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku złożony w dniu jego ogłoszenia, lecz przed dokonaniem ogłoszenia, jest nieskuteczny.

(…) Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że nieskuteczność wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku złożonego przed ogłoszeniem (podpisaniem) jego sentencji wynika z jego niedopuszczalności; nieistnienie wyroku w chwili zgłaszania wniosku o jego uzasadnienie oznacza brak substratu (przedmiotu) wniosku, podlega on zatem odrzuceniu jako niedopuszczalny, podobnie jak środek zaskarżenia skierowany przeciwko sententiae non existit.

(uchwała SN z 24.5.2017 r., III CZP 18/17, Legalis)

Zaskarżanie postanowienia o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

Postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie kończy postępowania w sprawie, niezależnie od tego, czy zostało wydane przez sąd pierwszej, czy II instancji. Także postanowienie sądu I instancji o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie kończy postępowania w sprawie, skoro zgodnie z treścią art. 369 § 2 KPC strona ma możliwość wniesienia apelacji z pominięciem czynności zgłoszenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Postanowienie to, pomimo że nie kończy postępowania w sprawie, jest zaskarżalne zażaleniem do sądu II instancji na podstawie art. 394 § 1 pkt 7 KPC.

(postanowienie SN z 17.5.2017 r., III PZ 2/17, Legalis)

Termin do wniesienia środka zaskarżenia w sytuacji przeoczenia przez sąd spóźnienia wniosku o uzasadnienie wyroku

Przeoczenie przez sąd pierwszej I spóźnienia żądania uzasadnienia wyroku, które spowodowało, że zamiast odrzucić wniosek na podstawie art. 328 § 1 KPC doręczył stronie wyrok z uzasadnieniem, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego. Dla strony, która nie zażądała sporządzenia uzasadnienia albo zażądała go w terminie spóźnionym, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.

(postanowienie SN z 9.4.2015 r., V CZ 116/14, Legalis)

Brak znaczenia sprostowania orzeczenia dla terminu złożenia środka odwoławczego

Wydanie postanowienia o sprostowaniu orzeczenia nie ma wpływu na bieg terminu do zaskarżenia tego orzeczenia.

(postanowienie SN z 21.6.2012 r., III CZ 33/12, Legalis)

Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu a bieg terminu do wniesienia apelacji cywilnej

1. Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia apelacji.

2. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie stanowi koniecznego warunku skutecznego dopełnienia czynności wniesienia apelacji w terminie.

(postanowienie SN z 10.1.2007 r., I CZ 108/06, Legalis)

5. Pełnomocnictwo do wniesienia apelacji

Katalog podmiotów uprawnionych do wniesienia apelacji otwiera strona postępowania niezadowolona z rozstrzygnięcia sądu I instancji. Uprawnionym jest również pełnomocnik tej strony działający na podstawie pełnomocnictwa, które zgodnie z art. 91 pkt 1 KPC obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych. Jeśli pełnomocnictwo jako jednostronna czynność prawna nie zostało przez mocodawcę ograniczone, pełnomocnik procesowy ma umocowanie do wniesienia apelacji w imieniu mocodawcy. Pełnomocnik wnosi apelację w imieniu i na rzecz strony postępowania22.

W literaturze podnosi się, że w praktyce niekiedy problematyczne jest ustalenie zakresu pełnomocnictwa wyłącznie na podstawie jego treści. Największe trudności mogą sprawiać sformułowania takie jak „w sprawie toczącej się przed sądem rejonowym (okręgowym)” bądź „w sprawie o sygnaturze (...)” ze wskazaniem sygnatury akt sądu I instancji, ale bez zaznaczenia, że upoważnia ono do działania przed sądami powszechnymi czy też sądami obu instancji. W ocenie M. Manowskiej, precyzyjne wskazanie sądu, wydziału oraz sygnatury z zaznaczeniem, że upoważnienie dotyczy sprawy toczącej się przed sądem I instancji, powinno być potraktowane jako ograniczenie zakresu umocowania do postępowania przed sądem I instancji. Jeśli natomiast oświadczenie o udzieleniu pełnomocnictwa nie zawiera formuły upoważniającej do występowania przed określonym sądem tylko w sprawie o określonej sygnaturze, należy przyjąć, że zostało ono udzielone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i drugoinstancyjnym23.

Przykład:

Ja, niżej podpisany Tadeusz Kostny udzielam adwokat Marcelinie Morskiej pełnomocnictwa do reprezentowania mnie w sprawie o sygn. akt I C 717/17 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Płocku I Wydział Cywilny.

Przykład:

Anastazja Milska niniejszym upoważnia adw. Tamarę Krysiak do reprezentowania jej, z prawem substytucji, przed sądami powszechnymi wszystkich instancji, sądami polubownymi, innymi instytucjami i osobami fizycznymi oraz prawnymi na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie przeciwko PZU S.A. o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku z wypadkiem samochodowym z 26.7.2017 r.

Brak pełnomocnictwa stanowi brak formalny apelacji, który uniemożliwia jej nadanie prawidłowego biegu. Niezależnie od tego, czy apelacja dotknięta brakami formalnymi wnoszona jest przez stronę czy przez adwokata lub radcę prawnego, którą tę stronę reprezentuje, sąd wzywa do poprawienia lub uzupełnienia apelacji w wyznaczonym terminie (termin sądowy) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 130 § 1 i 2 oraz art. 1301a § 1 i 3 KPC nie znajdują zastosowania w zakresie ustawowego tygodniowego terminu do usunięcia tych braków/ponownego wniesienia pisma procesowego oraz skutku nieusunięcia braków polegającego na zwrocie pisma). Pamiętać należy, że na skutek zniesienia postępowania międzyinstancyjnego przez nowelizację KPC z 4.7.2019 r., postanowienie o odrzuceniu apelacji wydaje sąd II instancji – art. 373 § 1 KPC.

Podmioty uprawnione do wniesienia apelacji inne niż strona to m.in.:

1) prokurator;

2) Rzecznik Praw Obywatelskich;

3) interwenient uboczny;

4) organizacje pozarządowej;

5) inspektor pracy;

6) powiatowy/miejski rzecznik konsumentów.

Orzecznictwo:

Zakres pełnomocnictwa procesowego udzielonego do „zastępstwa” w konkretnej sprawie

Udzielenie pełnomocnictwa procesowego do „zastępstwa” w konkretnej sprawie, bez ograniczania zakresu pełnomocnictwa, oznacza umocowanie pełnomocnika do podejmowania wszystkich łączących się z tą sprawą czynności procesowych oraz składania niezbędnych oświadczeń zarówno w postępowaniu przed sądem pierwszej jak i II instancji. Dla skuteczności wykazania pełnomocnictwa procesowego ogólnego wystarczające jest oznaczenie sprawy w dokumencie poprzez jakikolwiek opis pozwalający na jej określenie w procesowym znaczeniu, w tym także przez ogólne stwierdzenie o upoważnieniu pełnomocnika do zastępowania mocodawcy.

(postanowienie SN z 13.1.2016 r., V CSK 289/15, Legalis)

Treść pełnomocnictwa procesowego

Ustawodawca nie przewidział wymagań formalnych, jakim powinno czynić zadość określenie sprawy w treści pełnomocnictwa. Może ono zatem polegać na oznaczeniu stron i przedmiotu postępowania, na wskazaniu sygnatury akt, jak też na jakimkolwiek innym oznaczeniu, które pozwala na identyfikację sprawy w jej technicznoprocesowym znaczeniu.

(postanowienie SN z 20.1.2015 r., V CZ 93/14, Legalis)

Ustalanie zakresu pełnomocnictwa do dokonania poszczególnych czynności procesowych

Zakres pełnomocnictwa ograniczonego do poszczególnych czynności procesowych należy ustalać na podstawie art. 88 KPC, z uwzględnieniem art. 65 KC w zw. z art. 92 KPC.

(wyrok SN z 4.9.2008 r., III UZ 6/08, Legalis)

Zakres umocowania pełnomocnika w postępowaniu cywilnym

Umocowanie udzielone profesjonalnemu pełnomocnikowi przed sądem I instancji rozciąga się także na postępowanie przed sądem II instancji.

(wyrok SN z 5.3.2004 r., I CK 377/03, Legalis)

Forma pełnomocnictwa do czynności procesowych w sprawie wymagającej pełnomocnictwa szczególnego

Pełnomocnictwo do niektórych tylko czynności procesowych w sprawie, w której wymagane jest pełnomocnictwo szczególne, musi wymieniać te czynności i oznaczać sprawę przez wskazanie jej przedmiotu oraz stron.

(postanowienie SN z 19.10.1999 r., II CZ 115/99, Legalis)

6. Wymogi formalne apelacji

Apelacja w sprawach cywilnych jako zwyczajny środek odwoławczy powinna być sporządzona i wniesiona na piśmie, a ponadto spełniać wymogi formalne:

1) przewidziane dla pisma procesowego określone w art. 126 i n. KPC;

2) przewidziane dla apelacji – tzw. wymagania konstrukcyjne – art. 368 § 1 pkt 1–3 i 5 KPC.

Apelacja powinna zawierać zatem następujące elementy konstrukcyjne:

1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowana – art. 126 § 1 pkt 1 KPC;

2) imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników – art. 126 § 1 pkt 2 KPC;

3) sygnaturę akt – art. 126 § 21 KPC;

4) wartość przedmiotu zaskarżenia – art. 1261 § 1 KPC;

5) oznaczenie rodzaju pisma – art. 126 § 1 pkt 3 KPC;

6) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części – art. 368 § 1 pkt 1 KPC;

7) zwięzłe przedstawienie zarzutów – art. 368 § 1 pkt 2 KPC;

8) uzasadnienie zarzutów – art. 368 § 1 pkt 3 KPC;

9) powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów– art. 368 § 1 pkt 4 KPC;

10) wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia – art. 368 § 1 pkt 5 KPC;

11) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika – art. 126 § 1 pkt 4 KPC;

12) wymienienie załączników – art. 126 § 1 pkt 5 KPC.

Zachowanie powyższych wymagań formalnych apelacji warunkuje dopuszczalność jej rozpoznania, zaś ich niespełnienie może spowodować bezskuteczność apelacji lub wezwanie strony apelującej do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego. Jest to konsekwencją zasady formalizmu procesowego24.

6.1. Wymagania przewidziane dla pisma procesowego

W świetle art. 126 § 21 KPC apelacja jest dalszym pismem procesowym. Tym samym w swojej treści powinna zawierać następujące elementy:

1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowana (art. 126 § 1 pkt 1 KPC);

2) imiona i nazwiska lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników (art. 126 § 1 pkt 2 KPC);

3) oznaczenie rodzaju pisma (art. 126 § 1 pkt 3 KPC);

4) w przypadku, gdy jest to konieczne dla rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia – wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie oraz wskazanie dowodu na potwierdzenie każdego z tych faktów (art. 126 § 1 pkt 5 KPC);

5) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 126 § 1 pkt 6 KPC);

6) wymienienie załączników (art. 126 § 1 pkt 7 KPC);

7) sygnaturę akt (art. 126 § 22 pkt 1 KPC);

8) wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 1261 § 1 KPC)25.

6.1.1. Oznaczenie sądu, do którego jest skierowana

Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego – sąd apelacyjny (art. 367 § 2 KPC). Zgodnie z art. 369 § 1 KPC, apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Autor apelacji musi zatem wskazać w jej treści sąd właściwy do rozpoznania sprawy w wyższej instancji, jednocześnie wnosząc ją do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Tym samym, apelację kieruje się do sądu wyższej instancji, który będzie ją merytorycznie rozpoznawał, ale za pośrednictwem sądu wydającego wyrok.

Przykład:

Sąd Okręgowy w Gdańsku

XVI Wydział Cywilny Odwoławczy

za pośrednictwem

Sądu Rejonowego w Sopocie

I Wydział Cywilny

ul. 1 Maja 10

81–828 Sopot

Brak oznaczenia sądu odwoławczego stanowi brak formalny apelacji. Przepisy KPC nie wymagają od autora apelacji dokładnego określenia sądu i wydziału właściwego do rozpoznania sprawy w II instancji. Wydział ten zostaje oznaczony poprzez podanie sygnatury akt sprawy, w której wnoszona jest apelacja26.

Przykład:

Sąd Okręgowy w Krakowie

ul. Przy Rondzie 7

31–547 Kraków

za pośrednictwem

Sądu Rejonowego w Wadowicach

I Wydział Cywilny

ul. Żwirki i Wigury 9

34–100 Wadowice

Przykład:

Sąd Okręgowy w Poznaniu

XV Wydział Cywilny Odwoławczy

za pośrednictwem

Sądu Rejonowego w Gostyniu

I Wydział Cywilny

ul. Sądowa 1

63–800 Gostyń

Artykuł 369 § 1 i 11 KPC reguluje termin wniesienia apelacji do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Zgodnie z art. 369 § 3 KPC, termin ten będzie także zachowany, jeżeli przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu II instancji. Wniesienie apelacji następuje przez złożenie jej w biurze podawczym właściwego sądu lub nadanie jej w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego (art. 165 § 2 KPC). W pierwszym przypadku decyduje prezentata biura podawczego, w drugim, dowód nadania przesyłki pocztowej. Wobec tego, że prezentata jest umieszczana na wszystkich wpływających do sądu pismach procesowych, powinna zawierać określenie sposobu wniesienia pisma – czy doszło do złożenia pisma bezpośrednio w sądzie, czy też zostało nadane w urzędzie pocztowym (post. SN z 16.7.2008 r., II CZ 42/08, Legalis). 

6.1.2. Oznaczenie stron

Apelacja jak każde pismo procesowe powinna zawierać oznaczenie stron postępowania – imiona i nazwiska lub nazwę w przypadku osoby prawnej. Brak jest obowiązku wskazywania miejsca zamieszkania lub siedziby stron zgodnie z art. 126 § 2 pkt 1 KPC, gdyż apelacja jest kolejnym pismem procesowym w toczącej się sprawie. W przypadku osób prawnych warto jednak uzupełnić oznaczenie stron poprzez podanie miejscowości, w której siedzibę ma osoba prawna. Jeśli strona była reprezentowana przed sądem I instancji przez profesjonalnego pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo apelację wnosi jedna z tych osób, należy wskazać ich dane personalne. Brak zaś jest potrzeby wskazywania numeru PESEL czy numeru KRS, które powód oznacza w pozwie.

6.1.3. Sygnatura akt

Jak już wspomniano wyżej apelację można wnieść jedynie od wyroku istniejącego. Ponadto, wyrok ten powinien być dostatecznie zindywidualizowany poprzez wskazanie sądu, który go wydał, daty wydania oraz sygnatury akt sądu I instancji. Sygnatura akt składa się z cyfry rzymskiej oznaczającej wydział, a jeżeli wydział dzieli się na sekcje – również z cyfry arabskiej oznaczającej sekcję, oznaczenia repertorium lub wykazu, numeru porządkowego, pod którym sprawa jest wpisana do odpowiedniej księgi oraz – po znaku łamania – dwóch ostatnich cyfr roku, w którym akta zostały założone27. W apelacji można wskazać, że oznaczona sygnatura jest sygnaturą sądu I instancji. Nie jest to wymagane przez przepisy KPC, ale niewątpliwie ułatwi pracę sekretariatom. Pamiętać należy, że sygnatura akt determinuje wydział sądu odwoławczego, do którego kierowana jest apelacja28.

6.1.4. Wartość przedmiotu zaskarżenia

W sprawach majątkowych należy określić w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia. W sprawach, w których wyrok zaskarżono w całości wartość ta – co do zasady – odpowiada wartości przedmiotu sporu. Wyjątkiem jest sytuacja, w której powód rozszerzył powództwo lub gdy sąd orzekł ponad żądanie (art. 368 § 2 KPC). Wówczas wartość przedmiotu sporu można oznaczyć na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie. Zaś w przypadku zaskarżenia wyroku w części, wartość przedmiotu zaskarżenia będzie niższa od wartości przedmiotu sporu, a do jej ustalenia zastosowanie będą miały przepisy art. 19–24 i art. 25 § 1 KPC29.

Również w przypadku gdy powód przed sądem I instancji rozszerzył powództwo o odsetki od zaległych odsetek (kapitalizacja odsetek), będziemy mieć do czynienia ze zmianą wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji. Należy jednak pamiętać, że odsetki takie mogą być jednak wówczas naliczane od sumy takich zaległych odsetek dopiero od momentu rozszerzenia powództwa, a nie od chwili wniesienia pozwu (por. wyr. SA w Katowicach z 12.2.1992 r., I ACr 31/92, OSA 1992, Nr 7–8, poz. 62).

Zakresem zaskarżenia mogą być także objęte wyłącznie odsetki od roszczenia głównego rozpoznanego przez sąd I instancji. Jednakże odsetki jako roszczenie akcesoryjne nie mogą być wliczone do wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli nadal dochodzone są obok roszczenia głównego, tj. jeśli żądanie pozwu było sformułowane jako żądanie roszczenia głównego wraz z odsetkami i w takim też kształcie stały się przedmiotem zaskarżenia30.

Jeśli strona nie wskaże w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia, przewodniczący wezwie ją do uzupełnienia pisma w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia apelacji w trybie art. 373 KPC.

Wartość przedmiotu zaskarżenia podaje się w złotych, zaokrąglając w górę do pełnego złotego (art. 1261 § 3 KPC). Nawet jeśli strona dochodzi roszczenia określonego w walucie obcej, ma obowiązek wskazania wartości przedmiotu sporu/zaskarżenia w złotych na dzień wniesienia pisma31.

Pamiętać należy o praktycznym aspekcie określenia wartości przedmiotu zaskarżenia, a mianowicie – podstawy do określenia wysokości opłaty od apelacji (art. 13 KSCU).

Wartością przedmiotu zaskarżenia wyroku wstępnego jest wartość przedmiotu sporu32. Natomiast, jeżeli w apelacji, skardze kasacyjnej bądź skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego kwestionuje się rozstrzygnięcie o powództwie głównym i powództwie wzajemnym, to wartość przedmiotu zaskarżenia ustala się osobno dla każdego z tych powództw33.

(...)

1 Z. Resich, Dopuszczalność drogi sądowej w sprawach cywilnych, Warszawa 1962, s. 49.

2 M. Uliasz, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. I, Warszawa 2007, s. 136.

3 A. Góra-Błaszczykowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2019, komentarz do art. 1, uw. 16.

4 E. Marszałkowska-Krześ (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2019, komentarz do art. 367, uw. 2.

5 S. Jaworski, Apelacje cywilne i karne. Komentarz praktyczny z orzecznictwem. Wzory pism procesowych, Warszawa 2016, s. 3.

6 D. Wetoszka, M. Rydlichowski, J. Gręndzińska, Apelacje w sprawach gospodarczych na przykładach i wzorach, Warszawa 2018, s. 4.

7 S. Jaworski, Apelacje cywilne i karne…, s. 4.

8 H. Pietrzkowski, Czynności procesowe…, s. 386.

9 M. Manowska, Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2016, s. 23.

10 H. Pietrzkowski, Czynności procesowe…, s. 384–386.

11 T. Ereciński, Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010, s. 67 i cytowana tam literatura.

12 D. Wetoszka, Apelacje…, s. 5.

13 E. Marszałkowska-Krześ (red.), Kodeks…, komentarz do art. 367, uw. 10–11.

14 Zob. post. SN z 11.10.2002 r., I CZ 115/02, Legalis; S. Jaworski, Apelacje…, s. 14.

15 D. Wetoszka, Apelacje…, s. 7.

16 E. Marszałkowska-Krześ (red.), Kodeks…, komentarz do art. 369, uw. 2.

17 Tak post. SN z 10.8.2005 r., I CZ 56/05, Legalis; E. Marszałkowska-Krześ (red.), Kodeks…, komentarz do art. 369, uw. 8.

18 Zob. post. SN z 24.9.1998 r., III CKN 722/98, Legalis.

19 E. Marszałkowska-Krześ (red.), Kodeks…, komentarz do art. 369, uw. 6.

20 Glosa do uchw. SN (7) z 31.5.2000 r., III ZP 1/00, s. 257.

21 A. Góra-Błaszczykowska (red.), Kodeks…, komentarz do art. 370, uw. 1.

22 D. Wetoszka, , Apelacje…, s. 10.

23 M. Manowska, Apelacja…, s. 29.

24 D. Wetoszka, Apelacje…, s. 11–12.

25 Ibidem, s. 12.

26 M. Manowska, Apelacja…, s. 36.

27 Zob. § 38 ust. 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z 19.6.2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz. MS z 2019 r. poz. 138).

28 D. Wetoszka, Apelacje…, s. 18.

29 E. Marszałkowska-Krześ (red.), Kodeks…, komentarz do art. 368, uw. 35.

30 M. Manowska, Apelacja…, s. 23.

31 Zob. wyr. SN z 18.5.1984 r., I CR 121/84, Legalis.

32 Zob. post. SN: z 13.8.1970 r., II CZ 103/70, Legalis oraz z 2.6.1997 r., I PKN 192/97, Legalis.

33 Zob. post. SN z 15.5.2007 r., V CZ 35/07, Legalis.