– Sprzedać Dom?!

Nikt nigdy jeszcze nie słyszał, żeby w głosie Zuzanny, zawsze cichej, spokojnej i zgodnej, było tyle świętego oburzenia.

– Pomyśl logicznie.

Stefan, kuzyn z jakiejś odległej linii, zdaje się, po mieczu, znanej głównie z tego, że zawsze dysponowali sporą ilością gotówki, nie zamierzał ustąpić, choć – jak przyznał później – postawa Zuzanny była wysoce deprymująca.

– Przede wszystkim koszty. Czy twoja emerytura jest na tyle wysoka…

Nie jest – pomyślała Zuzanna. – Ale ostatecznie to mój, nie twój problem.

– …żeby, na przykład, ogrzać go w zimie. Świadomość, że marzniesz…

To mnie zmarznie tyłek, nie tobie – odparła w myśli.

– No i ogród. Przecież nie będziesz coraz młodsza…

A ty masz już zapewne problemy z prostatą – Zuzanna kontynuowała swój wewnętrzny monolog.

– To wszystko trzeba będzie przycinać, kosić trawę, chyba że myślisz o ogrodzie w stylu angielskim…

Dupek – powiedziały zielone oczy Zuzanny.

– Napracowałaś się już dosyć. Ten trzeci etap powinien być relaksem, odpoczynkiem…

Ten trzeci, końcowy etap ma należeć do mnie. Tylko do mnie. I mogę zrobić z nim, co chcę.

Głos kuzyna zamienił się w ciche, odległe brzęczenie.

– Oczywiście jest też druga opcja. Jeśli chcesz, aby pozostał w rodzinie…

Tu cię mam, gnojku.

Gdyby wzrok potrafił zabijać, kuzyn dawno leżałby martwy u jej stóp.

– …mogę go kupić od ciebie. Oczywiście nie jestem w stanie wypłacić całej sumy od razu, ale, powiedzmy, co kwartał… Mogłabyś nadal mieszkać w swoim pokoju.

Tak, a w międzyczasie zawsze mogę umrzeć.

A może ktoś zechce mi w tym dopomóc?

– Nie musisz odpowiadać od razu. Po prostu zastanów się.

Teraz albo nigdy – pomyślała Zuzanna i mocno zacisnęła pięści. Gdyby była facetem, nie ośmieliłby się przychodzić do niej z podobną propozycją. Już dawno temu doszła do wniosku, że faceci mają w życiu łatwiej.

Nagle przypomniała sobie czas, kiedy przyjeżdżała do Domu na wakacje, i jako że nie było w sąsiedztwie dziewczynek w jej wieku, za towarzyszy zabaw miała chłopaków. Synowie wczasowiczów niechętnie, ale ostatecznie zezwolili jej na udział w zabawach.

– Ona będzie siedzieć w obozie i żuć rzemienie – słyszała, kiedy bawili się w Indian. – Albo gotować dla całego plemienia.

I mała, chuda, rozgoryczona Zuzanna siedziała w obozie, czyli walącej się szopie na skraju lasu, i gotowała zupę z wody i piasku, dorzucając do zardzewiałego garnka pełnego błota nasiona traw i kwiaty wrotycza. A kiedy plemię wracało z polowania na bizony, posłusznie żuła łodygi sitowia.

Pewnego dnia zbuntowała się i oznajmiła, że też chce chodzić na polowania. Ale natychmiast dowiedziała się, że albo będzie siedzieć w obozie, albo…

– Nie potrzebujemy żadnej baby – oznajmił jeden z Siuksów, a drugi pogardliwie wzruszył ramionami.

Zuzanna zamieniła się w samotnego wojownika, chodzącego własnymi ścieżkami, a kiedy sąsiad przyłapał jednego z chłopców na wyrywaniu piór z koguciego ogona, jej radość nie miała granic.

Tak czy inaczej – bycie chłopakiem było o wiele łatwiejsze.

Temat powrócił za kilkanaście lat, kiedy zaczynała pracę.

– To stanowisko dla mężczyzny – usłyszała prawie natychmiast, gdy zadała niewygodne pytanie. Nie pytała już o nic.

Podobnie działo się w okresie przyznawania premii, rozdzielania projektów i przystępowania do konkursów.

A teraz stał przed nią przedstawiciel tego odmiennego gatunku i proponował…

– Spierdalaj – wyrwało się Zuzannie, zanim zdążyła pomyśleć, co mówi.

Słowo, które poznała, bawiąc się z kolegami, przypomniało się jej nagle i niespodziewanie. Ale dopiero po latach poznała prawdziwą siłę jego rażenia – Stefan spojrzał na nią z niedowierzaniem i otworzył usta, jakby chciał coś powiedzieć, ale chyba nie bardzo wiedział, jak zareagować.

Zachowanie Zuzanny odbiło się szerokim echem po całej rodzinie i przez długi czas było jednym z głównych tematów poruszanych przy okazji przypadkowych spotkań, wizyt czy uroczystości.

Kuzyn nie ponowił swojej propozycji, za to któregoś dnia odwiedziła ją pani mecenasowa, której dom stał po drugiej stronie rzeki.

Zajrzała niby przypadkiem, wracając z lasu z koszykiem, w którym leżało kilka maślaków, i z miłym uśmiechem zapytała, czy Zuzanna przypadkiem nie rozważa możliwości sprzedaży Domu, i gdyby tak było, to nadarza się właśnie niebywała okazja, bowiem przyjechali do niej goście i jeden z nich po prostu zakochał się w okolicy…

– Nie – odpowiedziała Zuzanna.

Z odmową spotkało się jeszcze kilku chętnych, wśród których byli nawet tacy, którzy bezczelnie przynosili ze sobą zadatek, kusząc, namawiając i perswadując. Nie mogła oprzeć się wrażeniu, że przysyła ich nie kto inny, jak Stefan.

Oczywiście nie była tak nieżyciowa i głupia, za jaką uważała ją rodzina. Doskonale zdawała sobie sprawę z tego, że czas biegnie tylko w jedną stronę (a ostatnio nawet jakby przyspieszył), ale żeby z tego powodu sprzedać Dom?

Drewniany, z gankiem podpartym dwiema kolumnami, od północy porośnięty bluszczem o sztywnych, zielonych liściach, od południa otoczony krzewami bzu, stał już ponad sto lat i mimo swego wieku nie zamierzał się zawalić.

Dom postawił jej dziadek, którego znała nie tylko z fotografii wiszącej nad biurkiem. Posadził drzewa i otoczył ogród kamiennym murem.

Wieczorami Dom skrzypiał, wzdychał, trzeszczał, pod podłogą skrobały mysie pazurki, a przez trójkątne okienko w szczycie dachu wylatywały nietoperze.

W takich chwilach Zuzanna miała wrażenie, że Dom to żywy organizm. Z drewnianymi ścianami, które rozgrzane słońcem za dnia, wieczorami oddawały ciepło, z wodą krążącą w rurach niby krew w żyłach, oddychający wysokim kominem, spoglądający oczyma okien na wznoszącą się na drugim brzegu rzeki górę. Góra kształtem przypominała jej leżącego żubra, z pyskiem zanurzonym w wodzie.

Opowiadano o niej różne rzeczy, a to głównie za sprawą niewielkiego wojennego cmentarza, na który raz do roku udawali się harcerze, żeby zapalić znicze. Cmentarz podobno miał być nawiedzony i byli tacy, którzy zaklinali się na wszystkie świętości, że coś widzieli, ale zapytani, nie potrafili powiedzieć, co to było.

W okolicy cmentarza rosły największe i najsłodsze czarne jagody, których nie zbierał nikt… oprócz pewnej tajemniczej kobiety. Ale kim była – tego też nikt nie wiedział.

Teraz Zuzanna miała sporo czasu na zbadanie tych wszystkich tajemnic.

Był początek lata, w ogrodzie powoli dojrzewały maliny i nic nie wskazywało na to, aby miało spełnić się którekolwiek z proroctw kuzyna.

Sprzedać Dom – pomyślała Zuzanna, stojąc po pas wśród porastających dół ogrodu badyli. To oznaczało pozbyć się wszystkiego, co kiedykolwiek wydarzyło się w tym miejscu. Kuzyn Stefan z pewnością obłożyłby Dom sidingiem i wymienił dachówki na blachę falistą.

Zuzanna, brnąc wśród okazałych pokrzyw, zawróciła w stronę Domu. Przechodząc obok ganku, rzuciła okiem na starą deskę, którą jej ojciec dawno temu przybił na ścianie. Pochodziła z nieistniejącej już szopy, a wycięto na niej nożem dziwny znak: dwa koła, większe opisane na mniejszym.

Deska miała szczególną historię – otóż pewnej wyjątkowo mroźnej zimy na podwórzu pojawiła się rodzina Cyganów – stara Romni, dwoje młodych i dziecko.

Poprosili o kubek gorącego mleka, a babka zaprosiła ich do środka.

Patrzyła, jak śnieg taje na ich ubraniach, i spojrzała na swego męża. Bez słowa przyniósł z komórki pod schodami trzy sienniki i rzucił je na podłogę koło pieca. A potem razem z babką wyszli z kuchni.

Cygańska rodzina opuściła Dom wczesnym rankiem, zostawiając za sobą tunel przekopany w śniegu od drzwi do bramy i cienki złoty pieniążek na stole.

Według rodzinnej opowieści wiosną dziadek zakopał ten pieniądz pod progiem, a chowając łopatę do szopy, odkrył wycięty nożem tajemniczy znak.

– To szpera – wyjaśnił Tadek, zaprzyjaźniony milicjant, a kiedy napotkał pytające spojrzenie babki, dodał, że Cyganie często pozostawiają sobie tajemnicze znaki. Ten według niego oznaczać miał: „Tu mieszkają dobrzy ludzie”.

Kiedy szopa zawaliła się ze starości, dziadek wyciął oznaczoną deskę i przybił ją do ściany Domu. Ale wówczas już polnymi drogami przestały ciągnąć tabory i już nigdy żaden Cygan nie zastukał do drzwi Domu.

Zuzanna, spędzając wakacje u dziadków, marzyła o tym, że pojawią się niespodzianie jak kolorowe przelotne ptaki.

– To już przeszłość – machnęła ręką babka i zaczęła wspominać miedziane misy i patelnie, a dziadek mruczał, że nie wolno zamykać ptaków w klatce i, jak się później zorientowała, miał na myśli przymusowe osiedlanie romskich rodzin w blokach.

Złotej monety próbował pewnego lata szukać kuzyn Stefan (zawsze był bezczelny – pomyślała, wchodząc do Domu), ale kiedy dziadek przyłapał go na kopaniu pod progiem, spuścił mu tęgie lanie.

To wszystko przypomniało się Zuzannie, kiedy odprawiła sprzed drzwi ostatniego potencjalnego kupca.

– To bardzo nierozsądne – podsumowała ciotka Izabela. – Po pierwsze, ten dom wymaga remontu, na który cię nie stać, a po drugie… przecież masz mieszkanie, prawda?

Niewielkie dwupokojowe mieszkanko Zuzanna wynajęła młodym ludziom. Korposzczurowi i Minimaliście, jak ich nazywała.

Z jednej strony, nie miała ochoty się go pozbywać. A z drugiej, nadarzyła się okazja zdobycia dodatkowej gotówki.

Pomysł z wynajmem podsunęła jej Anna, przyjaciółka ze szkolnej ławki, kiedy Zuzanna poinformowała ją o swoich planach.

Anna za szkolnych czasów bywała częstym gościem w Domu, otwartym dla wszystkich przyjaciółek Zuzanny.

– Świetny pomysł – zgodziła się – ale…

– Ale…? – podchwyciła Zuzanna.

– Powinnaś coś zrobić z mieszkaniem.

– Sprzedać?

– Wynająć – odparła z uśmiechem koleżanka.

Nie minął tydzień, a Zuzanna zaczęła otrzymywać pierwsze oferty. Sceptycznie nastawiona do studentek z Ukrainy, ostatecznie spotkała się z dwójką młodych ludzi.

Pracownik korporacji i student przyszli na spotkanie z kotem.

– To jest Aspiryna – przedstawił kotkę Korposzczur. – Jeśli mieszkanie jest przyjazne zwierzętom…

– Palę papierosy – zastrzegł drugi. – Ale na balkonie.

– I… powinna pani wiedzieć – zaczął nieśmiało Korposzczur – że jesteśmy razem.

– To widzę – odpowiedziała Zuzanna.

– To znaczy jesteśmy parą – wyjaśnił.

A więc to są… ci… jak im tam… geje – pomyślała Zuzanna. Owszem, słyszała sporo na ten temat, ale nigdy dotąd nie zdarzyło jej się spotkać kogoś takiego osobiście.

– To wasza prywatna sprawa – odparła, siląc się na obojętny ton i próbując pozbyć się obrazu dwu mężczyzn połączonych w miłosnym akcie, jaki nagle pojawił się w jej głowie.

Ciotka Izabela z pewnością dostałaby zawału.

Ale potencjalni lokatorzy wyglądali całkiem zwyczajnie i na dodatek byli rozbrajająco szczerzy.

– Kiedy chcecie się wprowadzić?

– Jak najszybciej – poinformował towarzysz Korposzczura.

Zuzanna pokiwała głową.

– Chyba powinniście zabezpieczyć balkon – rzuciła. – Ze względu na kota, nie papierosy.

Rozejrzała się po mieszkaniu. Wszystko, co chciała ze sobą zabrać, było już w Domu.

– W sumie mieszkanie jest do wynajęcia od zaraz.

Wyjęła z teczki przygotowaną umowę najmu i złożyła na niej swój podpis.

Klamka zapadła – pomyślała, wychodząc z mieszkania. Czynsz pokryje koszty ogrzewania Domu, jeśli przed zimą nie uda się uruchomić pieców.

Wsiadając do samochodu, spojrzała w górę, tam, gdzie były jej okna. Mam nadzieję, że nie zapomną o zabezpieczeniu balkonu – pomyślała. I że nie będą TEGO robić na balkonie.

Wyjazd z miasta zajął jej trochę czasu. Był piątek i kto mógł, wyjeżdżał na weekend. Korek skończył się dopiero na dwupasmówce, a i tu samochody poruszały się w żółwim tempie.

Z radiowych wiadomości dowiedziała się o kilku nowych aferach i kompromitacjach, i nagle doszła do wniosku, że to już jej nie dotyczy. Przez całe życie wydawało jej się, że ma wpływ na to, co dzieje się dokoła, i za każdym razem odkrywała bolesną prawdę.

Nie zmieniało się nic lub prawie nic.

Propozycje, podwyżki, przekręty, protekcje, potwarze… wszystko na „pe”… jak „pierdolenie o Szopenie”. Było to ulubione powiedzonko wójta, którym zwykł podsumowywać każdą rozmowę.

– Potok, płynący w czasie deszczu parowem, powoduje obniżanie się zbocza – oznajmiła któregoś dnia, składając prośbę o zabezpieczenie skarpy. – To powoduje, że ganek…

– Pierdolenie o Szopenie – mruknął wójt i odesłał ją do lokalnej grupy inicjatywnej, w której gestii leżały podobne problemy.

Oczywiście biuro grupy było zamknięte, a działalność – jak się później okazało – polegała na wysyłaniu pracowników na kursy i szkolenia oraz organizowaniu wyjazdów do dwóch partnerskich miast w Niemczech.

Zuzanna dała sobie spokój za drugim podejściem, kiedy trafiła na zamknięte drzwi. Musiał istnieć sposób na umocnienie zbocza, trzeba było tylko go znaleźć. Na szczęście lato zaczynało się upalne, a prognozy nie przewidywały opadów. Miała czas.

Postawiła samochód pod wiatą stojącą na miejscu szopy i na chwilę usiadła na kamiennej ławce.

Było cicho. Od strony autostrady dochodził daleki, monotonny szum, a z pobliskiej łąki dobiegało porykiwanie krów.

Ile to lat minęło od czasu, gdy po zachodzie słońca wyprawiała się z babką po mleko… A jakich historii nasłuchała się po drodze: o niedźwiedziu, który próbował dostać się do nowiutkiego wychodka, o wilku, który wpadł do kościoła, o tym, jak jej pradziadka wzięto za ducha…

Gdyby miała przy sobie swoje wnuki, z pewnością opowiedziałaby im to wszystko.

Jednak jedyny syn wybrał życie za granicą, a jego dzieci, choć biegle mówiły i pisały po polsku, nie przejawiły dotąd najmniejszej chęci przyjazdu.

Kiedy odwiedziła ich parę lat temu w święta, spoglądały na nią trochę dziwnie, zupełnie jakby przy świątecznym stole pojawił się dinozaur.

– Wiesz – powiedział jej potem syn – tu jest trochę inny model życia.

Ma mnie za kompletną idiotkę – pomyślała, ale nie odezwała się.

– Próbujesz wejść w rolę klasycznej babci… Tutaj babcie żyją zupełnie inaczej.

– Okej – odparła. – Nie będzie mnie dzisiaj na obiedzie.

– Dlaczego się obrażasz?! – wybuchnął.

– Nie obrażam się – powiedziała spokojnie. – Przyjechałam tu do rodziny. Ale skoro model życia jest inny… Po prostu chcę pochodzić po mieście. Zobaczyć coś poza ekranem telewizora.

– Mogę…

Zuzanna podniosła rękę.

– Nie. Chcę wyjść sama.

Z kilkugodzinnego spaceru wróciła szczerze rozbawiona, bowiem w kawiarni do jej stolika dosiadł się brodaty mężczyzna, który wyglądał jak statysta z filmu o wikingach. Zwróciła na niego uwagę natychmiast, kiedy tylko wszedł do lokalu.

Być może przechwycił jej spojrzenie i poczuł się w jakiś sposób zachęcony. Tak czy owak, spędziła trzy kwadranse w towarzystwie kogoś, kto stanowił całkowite zaprzeczenie jej ideału mężczyzny, niemniej jednak – musiała to przed sobą przyznać – był doskonałym rozmówcą.

Błogosławiąc swoją nauczycielkę angielskiego, dowiedziała się, że brodacz jest wojującym ekologiem negującym każdy system, broni wielorybów i występuje przeciw myśliwym polującym na foki. Przyjechał do rodzinnego miasta i zamiast usiąść do stołu i gapić się w telewizor, wyszedł na spacer.

Dokładnie tak jak ja – pomyślała i w przypływie radości wymieniła się z nim numerem telefonu.

Syn zapewne skrytykowałby ją za to, ale Zuzanna słynęła w rodzinie ze spontanicznych, nieprzemyślanych decyzji i dziwacznych zachowań, więc powróciwszy do Domu, ograniczyła się tylko do kilku uwag na temat miasta (interesting, fascinating, outstanding) i usiadła do kolacji.

Wiking na szczęście nie zadzwonił. Iskierkę rozczarowania ukryła głęboko, nie przyznając się do niej przed sobą. Być może jakiś wieloryb potrzebował pomocy albo Wiking dołączył do spektakularnej pikiety.

Tak czy inaczej – powracając do Domu, czuła dziwną ulgę.

Refleksje przyszły później, kiedy sprowadziła się do Domu. Miała przedziwną pewność, że wnuki nigdy nie przyjadą do niej na wakacje, a Dom, odziedziczony po jej śmierci przez syna, będzie stał pusty albo… dostanie się w ręce Stefana.

Zuzanna podniosła się z ławki. Otrzepała spodnie z mchu obficie porastającego kamienie i spojrzała na szczyt bezimiennej góry. Pod lasem zapaliło się niewielkie światełko.

Ciekawe, kto tam mieszka – pomyślała, wchodząc do sieni.

W tej samej chwili zadzwonił telefon.

– Wstydziłabyś się – głos ciotki Izabeli drżał z irytacji.

– Niby czego? – wyrwało się Zuzannie i natychmiast zdała sobie sprawę, że ciotka od dawna przyjaźniła się z jedną z jej sąsiadek.

Wieści rozchodziły się z prędkością światła.

– W twoim mieszkaniu…

– To moje mieszkanie – odpowiedziała uprzejmie.

Po drugiej stronie zapadła urażona cisza. Zuzanna wyłączyła telefon. Wyobraziła sobie minę ciotki Izabeli i wybuchnęła śmiechem.

Śmiała się, idąc do kuchni, siadając na krześle i sięgając po papierosa.

A Dom – jak się wydało – wtórował jej cichym skrzypieniem podłogi.

– No proszę – wykrztusiła – wszystkim się wydawało…

Wszystkim w rodzinie wydawało się, że Zuzanna jest dziwna. Jej pracę w zieleni miejskiej traktowano jako pójście na łatwiznę i absolutny brak ambicji i na nic zdały się jej nieśmiałe tłumaczenia, że w biurze projektowym – gdzie znalazła zatrudnienie po studiach – była po prostu nikim.

Obsadę w większości stanowili mężczyźni, i to właśnie oni dostawali zielone światło przy zgłaszaniu projektów na rozmaite konkursy, a projekt Zuzanny został odrzucony w przedbiegach jako ekstrawagancki i… kosztowny. Proste drewniane ławki, stoliki wykładane biało-czarną szachownicą.

Kosztowne?

Kiedy zmieniła stanowisko na to inne, nieżyciowe, szef zaproponował, że odkupi od niej projekt.

Nie zgodziła się. Zabrała teczkę i schowała ją na dnie szuflady.

– Głupota – orzekł wuj Wincenty. – Lepiej mieć pieniądze niż ich nie mieć.

Ale wuj Wincenty był mężczyzną. I gdyby to on był autorem projektu, pewnie miałby szanse na wygranie konkursu.

Kiedy syn Zuzanny wyjechał do Szwecji, wszyscy oczekiwali, że Zuzanna pojedzie w ślad za nim. Mogłaby znaleźć dobrze płatną pracę, zapewnić sobie godną starość (czy starość ze smarkaniem, kaszlaniem i puszczaniem bąków może być godna? – zastanawiała się Zuzanna), a mieszkanie, które było jej własnością, na ten czas mógłby zająć ktoś z rodziny. A gdyby zdecydowała się pozostać za granicą…

– Tym razem nie będzie tak łatwo – wykrztusiła Zuzanna, ocierając oczy.

Podeszła do otwartego okna. Pachniało żywicą i sianem z pobliskiej łąki, a ponad szczytem góry, ponuro czerniejącej w mroku, świecił ogromny księżyc.

– Boże – szepnęła – jeżeli gdzieś tam jesteś… daj mi jeszcze kawałek życia i oszczędź upokorzeń.

Tych miała naprawdę dość i gdyby istniał jakiś limit, z pewnością został dawno przekroczony. Jedyna dziewczyna w rodzinie żyjąca w cieniu kuzynów, cicha i spokojna, wzorowa uczennica i jedna z najzdolniejszych studentek, dobra żona i dobra matka – wszystkie życiowe role wypełniała perfekcyjnie i z sercem, posłuszna, niesprawiająca kłopotów wychowawczych, punktualna, nieulegająca żadnej modzie.

– I po co jej te zdolności? – burknął wuj Wincenty, kiedy odebrała z rąk rektora nagrodę za wyniki w nauce. – Wyjdzie za mąż, urodzi dziecko, tyle.

Co mają do tego zdolności? – zastanawiała się. Tak jakby zdolny mógł być tylko mężczyzna i jakby tylko mężczyznom należały się laury. Tylko za co? Za to, że przychodząc na świat, nie miałam… – zawahała się, szukając odpowiedniego słowa – jaj? Czy niewielki woreczek zawierający dwie kulki miał decydować o wszystkim? Czy mężczyzna, bez względu na stopień inteligencji, zawsze ma być kimś lepszym?

Doskonale pamiętała dzień, kiedy włożyła sobie do majtek dwie piłeczki pingpongowe, chcąc poznać sekret ich posiadania.

Nie było to wygodne i po krótkim czasie trwania eksperymentu odkryła, że w niczym jej nie pomagają, wręcz przeciwnie.

No i oczywiście zgubiła je, biegnąc nad rzekę.

– Jestem jedyną kobietą, która zgubiła jaja – powiedziała do swego odbicia w szybie i ponownie wybuchnęła śmiechem. – A teraz… będę musiała je odnaleźć…

Dochodziła północ, a Zuzannie wcale nie chciało się spać. Usiadła przy kuchennym stole i wyjęła z szuflady notes.

„Ogród” – zapisała na pierwszej stronie.

Nagle przypomniała sobie, że istniał gdzieś nigdy niezrealizowany plan ogrodu. Dziadkowi przeszkodził komunizm, a rodzice nie czuli pociągu do „prac ziemnych”, jak określała to matka.

Z rodziców żył jeszcze ojciec, zwany pieszczotliwie Ojcowatym, jedyny mężczyzna w rodzinie, który w nią wierzył. Żył albo i nie żył, w zależności od tego, czy trwał w półśnie, gubiąc się w porach dnia, z trudem przypominając sobie ludzi, którzy odwiedzali dom opieki, czy… budził się, pytając o godzinę.

Tak więc Zuzanna była i nie była sierotą.

Z życiem radziła sobie raz lepiej, raz gorzej – pokonała porozwodową depresję, z uśmiechem na twarzy żegnała syna udającego się na poszukiwanie lepszego życia.

To – do takiego wniosku doszła później – był kardynalny błąd.

Cechująca ją siła woli wyrobiła jej w rodzinie opinię ograniczonej i pozbawionej uczuć. Co innego, gdyby się załamała, miała za sobą próbę samobójczą lub choćby psychoterapię, gdyby wydzwaniała po nocach do bliższych i dalszych krewnych.

Ale Zuzanna dobrze wiedziała, że musi sobie radzić ze wszystkim sama.

Tym razem – pomyślała – też sobie poradzę.

Plan ogrodu leżał zrolowany w kartonowej tubie, w biurku dziadka, do którego zaglądała po raz ostatni w dniu jego śmierci. Rozwinęła go ostrożnie i aby nie wrócił do poprzedniego kształtu, przycisnęła brzegi fajansowymi kubkami, które dotąd stały na kredensie. Bezimienny projektant podzielił ogród na niski i wysoki, część kwiatową i warzywnik, sugerując rośliny, które będą czuły się dobrze w tym klimacie i polubią tutejszą glebę.

– Tak – powiedziała do siebie. – To ma sens.

To było coś, co mogła zrobić sama, nie korzystając z niczyjej pomocy.

Praca fizyczna zawsze dawała jej odprężenie, zwalniała od myślenia, a przede wszystkim – dawała natychmiastowe rezultaty. Jeżeli się postara, z końcem lata zakwitną pierwsze kwiaty.

Kiedy poczuła senność, zegar pokazywał drugą. Jeszcze miesiąc temu o tej porze dawno już spała, aby rano wstać do pracy wypoczęta, zdążyć zrobić delikatny makijaż i nie biec do autobusu.

Teraz nie musiała już niczego i czuła się tak, jakby rozpoczynały się najdłuższe w jej życiu wakacje.

Zamknęła okno i poszła na górę, do sypialni. Rozścielone łóżko czekało od rana, gdyż nagle doszła do wniosku, że sypialnia jest właśnie po to, aby móc położyć się w każdej chwili.

Nie było nikogo, kto by zwrócił jej uwagę, że nie pościeliła łóżka, ani nikogo, komu przeszkadzałyby jej nowe zwyczaje.

Jestem u siebie i dla siebie – pomyślała, zasypiając.

A dokoła niej trwał Dom, opierając się ścianami o wiatr, pod podłogą buszowały myszy, a na strychu szeleściło nocne stworzenie.

Sny Zuzanny były dobre i pogodne, potwierdzające prawdę, że tu nikt nigdy nie miewał koszmarów.

Tu słowa „dobrej nocy” nabierały szczególnego znaczenia i wszyscy, którym kiedykolwiek zdarzyło się spędzić noc pod tym dachem, byli podobnego zdania.

Obudziły ją ptaki, konkretnie jeden zuchwały kos, który, przysiadłszy na balustradzie niewielkiego balkoniku, oznajmiał przyjaciołom, że dojrzały już pierwsze czereśnie.

Trzeba będzie poprosić kogoś, żeby je zebrał – pomyślała, siadając na łóżku.

Schodząc do kuchni, zaczęła się nagle zastanawiać, po co właściwie miałaby to robić.

Dawno temu, kiedy syn był mały, a rodzina większa, znajdowała przyjemność w robieniu kompotów, powideł i owocowych musów.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

Katarzyna Ryrych

Trzeci etap

© by Katarzyna Ryrych

© by Wydawnictwo Literatura

Okładka:

Ilona Gostyńska-Rymkiewicz

Zdjęcia na okładce vitaliymateha, Serenkonata (stock.adobe.com)

Korekta i skład:

Lidia Kowalczyk, Joanna Pijewska

Wydanie I

ISBN 978-83-7672-797-4

Wydawnictwo Literatura, Łódź 2020

91-334 Łódź, ul. Srebrna 41

handlowy@wydawnictwoliteratura.com.pl

tel. (42) 630-23-81

www.wydawnictwoliteratura.pl

www.pietro-wyzej.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Błaszczyk