Copyright © for the Polish edition

by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., 2015

Grupa Wydawnicza PWN

ul. Gottlieba Daimlera 2

02-460 Warszawa

tel. 22 695 45 55

www.dwpwn.pl

Menedżer pionu wydawniczego: Monika Kalinowska

Wydawca: Marcin Kicki

Przekład: Agnieszka Hofmann

Redakcja: Olga Gorczyca-Popławska

Korekta: Julia Celer, Katarzyna Juszyńska

Projekt okładki: Magdalena Kuc

Zdjęcia na okładce: Magdalena Kuc

Przygotowanie wersji elektronicznej: Ewa Modlińska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Domu Wydawniczego PWN: Tomasz Szymański

Tytuł oryginału: Germania

Copyright: © 2013 Knaur Taschenbuch.

Ein Unternehmen der Droemerschen Verlagsanstalt

Th. Knaur Nachf. GmbH & Co. KG, München

ISBN 978-83-7705-844-2 (ePub)

ISBN 978-83-7705-845-9 (Mobi)

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

1

„Przyszli po mnie” – przemknęło mu przez głowę. Kiedy ta myśl powoli okrzepła i Oppenheimer uświadomił sobie jej konsekwencje, instynktownie naciągnął kołdrę na głowę. Ale było już za późno. Nieproszony gość znajdował się w pokoju. Ze względu na zaciemnienie do ciasnego lokum nie wpadał z zewnątrz najmniejszy promień światła. Intruz był ledwie cieniem, czającym się tuż przy łóżku.

Zaspany Oppenheimer otoczył ramieniem żonę i wyczuł jej spięte ciało. Lisa uniosła się lekko, ledwie ośmielając się oddychać. Za oknem było cicho. Nocy nie zakłócały wyjące syreny, w powietrzu nie huczały bomby, w oddali nie terkotały wystrzały flaków – dział przeciwlotniczych i przeciwpancernych. To nie alarm bombowy ją wystraszył. Oppenheimer obrócił się i spojrzał na nią pytająco, a wtedy także on dostrzegł obcego stojącego obok.

Niewyraźna postać zachowywała się spokojnie, oddychała regularnie. W mroku zapląsał ognik, poszybował w górę i rozżarzył się, kiedy intruz zaciągnął się dymem. Z mrocznej nicości pokoju wionął zapach tytoniu.

Przybysz musiał być gestapowcem. Oppenheimer dobrze znał berliński podziemny światek i wiedział, że żaden normalny złodziej nie włamywałby się do Judenhausu, by następnie, nonszalancko paląc papierosa, czekać, aż ofiary zbudzą się i go nakryją. „Oppenheimer wie, co w trawie piszczy”. Koledzy z policji, kiedy jeszcze służył, z upodobaniem cytowali to powiedzonko. Żaden włamywacz nie ryzykowałby ściągania na siebie Gestapo dla paru nędznych moniaków. Gestapowcy uważali, że nachodzenie i okradanie Żydów to ich wyłączny przywilej. Nawet jeśli w ostatnich miesiącach rewizje już się nie zdarzały, Oppenheimer dobrze je pamiętał. Gestapowcy zjawiali się zwykle w kilku. Zupełnie normalne było bicie mieszkańców po twarzy, opluwanie ich i obrzucanie obelgami. Ale ten człowiek przyszedł sam, i do tego po kryjomu. To ze wszech miar zły znak. Po grubiańskich gestapowcach przynajmniej było wiadomo, czego się spodziewać. Jeśli przychodzili cichcem, należało się przygotować na wszystko.

Na nieskończenie długą chwilę zastygli w bezruchu: Oppenheimer w łóżku, Lisa obok niego, obcy oparty o framugę drzwi. W końcu rozległ się głos mężczyzny:

– Wiem, że pan nie śpi, Oppenheimer. Służba bezpieczeństwa. Może zechciałby pan wreszcie wstać i udać się ze mną?

Wprawdzie sformułował to jak pytanie, ale ton nie pozostawiał najmniejszych wątpliwości. Mówiący nie zamierzał tolerować odmowy.

Oppenheimer nie odważył się włączyć lampki nocnej. Trzęsąc się w środku, wstał i wziął ubranie z oparcia krzesła. Nawet się nie zastanawiał, czego właściwie chce człowiek z SD. Machinalnie przeszedł przez kuchnię, którą dzielili z innymi mieszkańcami Judenhausu. Nie po raz pierwszy poczuł zdumienie, jak bezwolnie się poddawał, kiedy był zastraszony, kiedy wiedział, że jego los leży w cudzych rękach. Pomyślał przelotnie o Lisie, którą musiał zostawić bez ochrony. Dla niej, urzędowo potwierdzonej Aryjki, i tak byłoby lepiej, gdyby go zabili. Stałaby się wolna, przestałaby być wykluczona z narodowej wspólnoty tylko dlatego, że poślubiła Żyda. Mimo porażającego strachu ta myśl przyniosła mu pewne pocieszenie.

Na klatce schodowej paliło się światło i Oppenheimer po raz pierwszy ujrzał obcego. Jego fizjonomia była rozczarowująca. Mężczyzna nosił okulary i był niewielkiego wzrostu. Ale ręka w wypchanej kieszeni płaszcza zdradzała, że ma przy sobie broń. Oppenheimer zdziwił się, że nikt z pozostałych mieszkańców nie jest na nogach. Nawet ciekawscy Schlesingerowie nie przemykali chyłkiem przez korytarz. Najwyraźniej bezpieczniak przyszedł tylko po niego.

Agent SD zmarszczył czoło na widok walizki w jego ręku. To był odruch. Wychodząc, bezwiednie chwycił kuferek, spakowany na wypadek alarmu lotniczego. W środku miał najpotrzebniejsze rzeczy, przydatne, gdyby musiał się schronić przed nalotem w piwnicy. W Berlinie często widywało się takie walizki.

– Nie będzie panu potrzebna – powiedział człowiek z SD i zawrócił go gestem.

Oppenheimer odstawił walizkę do nieoświetlonej kuchni.

Przed domem czekało dwóch esesmanów z karabinami. Gdy tylko bezpieczniak wypchnął Oppenheimera za drzwi, ruszyli do przodu. Nocne niebo zasłaniały chmury. Ukryty za nimi księżyc był jedynie rozmazaną poświatą, odbijającą się matowo w stalowych hełmach esesmanów. Oppenheimer patrzył niespokojnie na szare plecy poruszające się równym rytmem i wsłuchiwał się w metaliczne pobrzękiwanie karabinów. Czy zdołałby uciec? Niemal natychmiast porzucił tę myśl. Dopóki miał za plecami agenta SD uzbrojonego w broń palną, nie mógł nic zrobić.

Dotarli do samochodu zaparkowanego dyskretnie w najbliższej przecznicy. Tylne drzwiczki się otworzyły i Oppenheimera otoczyła czerń.

Przez ostatnie dni w Berlinie panował niezwykły spokój. Również i tej nocy nie było alarmu. Wszyscy wiedzieli, jak złudna jest ta cisza. Samoloty kiedyś wrócą. Bomby zniszczyły niezliczone budynki i zamieniły stolicę Rzeszy w świat gruzu i popiołu. Nowe wyrwy w szeregach ulic świadczyły o niedawnych atakach. Mieszkańcy już dawno przywykli do ciągłych zmian. W Berlinie życie zawsze toczyło się bardzo szybko, ale budowlane szaleństwo, które ogarnęło to miasto po przejęciu władzy przez Hitlera, nawet wedle tutejszych kryteriów było niespotykane. Nazistowscy włodarze kazali zrównać z ziemią najpiękniejsze place w centrum, by zamienić je w przestrzenie nadające się pod parady wojskowe, poprzenosili fontanny i pomniki, herkulesowym wysiłkiem przeflancowali nawet Kolumnę Zwycięstwa spod Reichstagu na Großer Stern w parku Tiergarten.

Oppenheimer, wyglądając podczas jazdy przez boczną szybę, drgnął. Przez moment wydało mu się, że spogląda w czyjąś wystraszoną twarz. Jednak po chwili okazało się, że to światło księżyca spłatało mu figla. Zapadłe policzki i oczy leżące głęboko w oczodołach należały do niego. Kiedy zdał sobie sprawę, że wystraszył się własnego odbicia, poczuł się jak głupiec.

Na zewnątrz mignął wysoki cokół Kolumny Zwycięstwa. Esesman za kierownicą skręcił w lewo i ruszył osią Wschód-Zachód w stronę śródmieścia. Po chwili przejechali przez Bramę Brandenburską. Mimo ciemności Oppenheimer bez trudu orientował się w okolicy. Znał tu każdy zaułek i nie musiał patrzeć do góry, by wiedzieć, że nad ich głowami przemknęły kamienne skrzydła, sięgające głęboko w noc.

Arteria, którą jechali, nosiła nazwę Unter den Linden, Pod Lipami, ale architekci Hitlera już parę lat temu sprowadzili ją ad absurdum. Wpadli na pomysł, by powycinać stare drzewa, robiąc miejsce dla niezliczonych marmurowych kolumn, na których królowała formacja orłów Rzeszy. Młode lipy, które następnie zasadzono, wyglądały w swej karłowatości jak kiepski żart.

W tym miejscu było słychać gromkie wiwaty, kiedy tereny kontrolowane przez Ligę Narodów wcielono z powrotem do Rzeszy, jeszcze większa euforia wybuchła, gdy obwieszczono pierwsze sukcesy na froncie, a armia niemiecka w całej Europie kontynuowała swój zwycięski marsz.

Aplauz cichł coraz bardziej, kiedy spadły bomby.

A potem był Stalingrad.

Militarna klęska w bezkresie rosyjskich stepów sprawiła, że sukces zaczął smakować cierpko, a ufność w dobrze naoliwioną niemiecką maszynerię wojenną została trwale podkopana.

Kiedy świeciło słońce, oślepiająco białe marmurowe kolumny Hitlera nadal opromieniały centrum miasta, ale nocą zamieniały się w upiorny las cieni pośrodku pustyni gruzów, przez który teraz przebijał się z mozołem ich samochód.

Kierowca wyminął załatany prowizorycznie krater w nawierzchni. Spłoszone światłem reflektorów szare cienie o świecących oczach pośpiesznie umykały do swych kryjówek. Szczury. W ruinach gnieździły się ich tysiące. Nie zważając na zniszczenia, centymetr po centymetrze odzyskiwały swój dawny teren.

Esesman otworzył drzwiczki. Oppenheimer dostrzegł niewyraźną sylwetkę innego pojazdu zaparkowanego w pobliżu. Nieco dalej w mroku stali mężczyźni z latarkami.

– Wysiadać – rozkazał człowiek z SD.

Oppenheimer z ociąganiem wygramolił się ze środka. Jazda trwała nieoczekiwanie długo. W końcu w ciemnościach stracił orientację. Panika, którą początkowo odczuwał, coraz bardziej ustępowała miejsca zdumieniu. Kiedy przekroczyli Szprewę i na przeciwległym brzegu rozpoznał potężne hale fabryczne AEG, domyślił się, że znajdują się w podmiejskiej miejscowości Oberschöneweide. Imponujące przemysłowe zabudowania, okalające w tym miejscu północny brzeg Szprewy, znał każdy berlińczyk, ale Oppenheimer nie potrafił sobie wyjaśnić, co mogło skłonić służbę bezpieczeństwa do przywiezienia go tutaj w środku nocy.

Tajniak gestem skierował go ku rozchwianym snopom światła. Wycelował w niego broń wyjętą z kieszeni płaszcza, a ten opornie ruszył przed siebie.

Agent poprowadził go na rozległy zieleniec, gdzie pośrodku na granitowym piedestale tkwił wysoki na trzy, cztery metry kamienny kikut. Nieukończony kloc nie pełnił żadnej rozpoznawalnej funkcji. Po bliższym przyjrzeniu zapewne okazałoby się, że to nędzne pozostałości po jakimś pomniku, bo takich pełno w Berlinie. Większość monumentów była nowszej daty i przypominała o okropieństwach ostatniej wojny. Teraz, gdy wojny światowe można już było numerować, określano ją mianem pierwszej wojny światowej, ale potocznie nazywano krótko i treściwie wojną „zafajdaną”. Ponieważ w tych heroicznych czasach panował dotkliwy brak wszelkich metali, niebagatelny zapas żelastwa, jakim były pomniki, niezwłocznie przetopiono, gdy tylko rozpoczęła się nowa, jeszcze większa wojna. W miejscu, gdzie niedawno zapewne górował jakiś posąg, teraz ziała pustka.