Igor T. Miecik

Katiusza z bagnetem

14 sekretów ZSRR

Copyright © by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., 2014
Grupa Wydawnicza PWN
ul. Gottlieba Daimlera 2
02-460 Warszawa
tel. 22 695 45 55
www.dwpwn.pl

Copyright © for the text by Igor T. Miecik, 2014

Dyrektor wydawniczy: Monika Kalinowska

Redaktor prowadzący: Marcin Kicki

Redakcja: Magdalena Binkowska

Korekta: Katarzyna Juszyńska, Agnieszka Więckowska

Projekt graficzny okładek do serii Bieguny: Przemek Dębowski

Opracowanie okładki: Ewa Modlińska

Zdjęcie na okładce: © Peter Turnley/Corbis

Przygotowanie publikacji elektronicznej: Ewa Modlińska

Skład publikacji elektronicznej na zlecenie Domu Wydawniczego PWN: Aneta Rawska

ISBN 978-83-7705-610-3 (ePub)

ISBN 978-83-7705-611-0 (Mobi)

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Wydawca niniejszej publikacji dołożył wszelkich starań, aby jej treść była zgodna z rzeczywistością, nie może jednak wziąć żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z wykorzystania zawartych w niej materiałów i informacji.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Spis treści

- Wstęp

- Rozdział 1 – Narodziny nadczłowieka

- Rozdział 2 – Czerwony trójkąt

- Rozdział 3 – Człowiek z węgla

- Rozdział 4 – Kiedy z pól odleciały ptaki

- Rozdział 5 – Horyzont wyobraźni

- Rozdział 6 – Święci nowej wiary

- Rozdział 7 – Okruch czarnego chleba

- Rozdział 8 – Katiusza z bagnetem

- Rozdział 9 – Republika SS

- Rozdział 10 – Niewidzialni

- Rozdział 11 – Czarna wołga

- Rozdział 12 – Bajkonur, mamy problem

- Rozdział 13 – Krwawa sobota

- Rozdział 14 – Nawrócenie

- Źródła

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

ROZDZIAŁ 12
Bajkonur, mamy problem

„Czy jest łączność? Czterdzieści jeden… Widzę płomień! Gorąco, gorąco, jest mi bardzo gorąco… Pomóżcie mi! Widzę ogień! Jest gorąco, gorąco… Wrócę? Wrócę? Czy ja wrócę?”

Koniec przekazu. Kobieta mówiła po rosyjsku i niewątpliwie walczyła o życie. W jej głosie było słychać przerażenie i desperację. Tak to przynajmniej odebrali ci, którzy słyszeli wołanie.

„Radziecka kosmonautka” – taka była pierwsza myśl braci Judica-Cordiglia, Achille i Giovanniego Battisty, włoskich radioamatorów z Turynu, którzy 19 maja 1961 roku odebrali sygnał. Wostok 6 z Walentyną Tierieszkową, pierwszą kosmonautką na pokładzie, wystartuje dopiero za dwa lata.

Moskwa nie podała żadnej oficjalnej informacji o katastrofie ani w ogóle o jakimkolwiek locie. Tego dnia na orbicie okołoziemskiej nie było ludzi. Oficjalnie. Hipoteza o katastrofie radzieckiego statku kosmicznego z kobietą na pokładzie wydawała się szalona.

To nie był jednak pierwszy sygnał przechwycony przez braci Cordiglia i nie ostatni. Piątego października 1957 roku o siedemnastej czterdzieści jako pierwsi na Zachodzie odebrali sygnał pierwszego sztucznego satelity Ziemi, radzieckiego Sputnika 1. Od tej chwili nieustannie monitowali eter, wyłapując przekazy niemal każdej radzieckiej ekspedycji kosmicznej.

Słyszeli Sputnika 1, psa Łajkę, Gagarina. Słyszeli też głosy ludzi, o których Moskwa mówiła, iż nie istnieją, i sygnały misji, które nigdy się nie odbyły.

1

Początkowo sukces włoskich radioamatorów zawodowym łącznościowcom wydawał się niewiarygodny. Swoją pierwszą aparaturę bracia zbudowali w 1956 roku, na podstawie zdjęć instalacji nasłuchowej NACA (poprzedniczki NASA), które znaleźli w magazynach popularnonaukowych. Turyn opuszczała wówczas, wyprzedając za bezcen część niepotrzebnego już wyposażenia, stacjonująca w mieście od zakończenia wojny jednostka logistyczna US Army. Bracia kupili części wojskowych anten radiowych za cenę złomu – płacąc dziesięć centów za kilogram. Ich instalacja kosztowała w sumie trzydzieści dolarów. Amerykańska stacja nasłuchowa – piętnaście milionów.

Cordiglia zamontowali swoje urządzenie na dziko, na dachu najwyższego budynku mieszkalnego Turynu. Okazało się, że jest to idealny punkt nasłuchowy, ponad miastem biegła bowiem orbita obiektów wystrzeliwanych przez Sowietów.

Po przechwyceniu sygnału Sputnika 1 bracia dostali propozycję poprowadzenia popularnonaukowej audycji w szwajcarsko-włoskim radiu. Ich dokonania stały się głośne i szybko zwróciły uwagę CIA, która za pośrednictwem włoskiego kontrwywiadu nawiązała z radiowcami kontakt, proponując im współpracę. Pilotowani przez specsłużby Włosi dostali pokaźny rządowy grant, a ten pozwolił im w połowie 1959 roku rozbudować pospawaną z demobilu antenę w stację nasłuchową z prawdziwego zdarzenia.

W grudniu 1959 roku włoska agencja informacyjna Continentale, powołując się na anonimowego informatora – wysoko postawionego czeskiego dyplomatę – podała, że w listopadzie 1957 roku, podczas lotu suborbitalnego, zginął radziecki pilot kosmonauta Aleksiej Ledowski. Była to pierwsza opublikowana przez media informacja o śmierci człowieka w kosmosie. Informacja, która prawdopodobnie wypłynęła nie z kręgów czeskiej dyplomacji, lecz właśnie od braci Cordiglia.

Pod koniec 1957 roku bracia prowadzili skrupulatny nasłuch radzieckich pasm, wiedząc, że Rosjanie przygotowują start Sputnika 2, z suczką Łajką na pokładzie. Nadany przez Sputnika 2 sygnał – bicie serca Łajki – wyłapali i nagrali, a informację o nim wysłali w świat. Było to trzy dni po domniemanej śmierci Ledowskiego.

Moskwa natychmiast ostro zdementowała depeszę agencji. Dlaczego bracia milczeli o Ledowskim? Dlaczego włoska agencja, mając pod bokiem najlepsze z możliwych źródło kosmicznych newsów, twierdziła, że zdobyła informację via Czechosłowacja? Prawdopodobnie dlatego, iż radiowcy wiedzieli już od swoich protektorów ze służb specjalnych, że trafili pod obserwację KGB i że Kreml rozważa ich likwidację. Nie mogli się przyznać, że poznali prawdę.

Arnold Barer, oficer wojsk lotniczych, lekarz i od 1955 roku uczestnik radzieckiego programu kosmicznego, dziś główny konsultant do spraw medycyny kosmicznej komercyjnego laboratorium Zwiezda budującego indywidualne systemy podtrzymania i ratowania życia lotników i kosmonautów, mówi: „Rzeczywiście, wśród kierowanego przez Władimira Jazdowskiego zespołu lekarzy i biologów pracujących przy programie wysyłki zwierząt w kosmos istniała specjalna nieoficjalna tajna grupa ochotników, wyselekcjonowanych do wymagających udziału człowieka doświadczeń – ostatecznych eksperymentów dokonywanych tuż przed startem oficjalnych misji kosmicznych. Nigdy nie słyszałem, by któryś z nich został wysłany na orbitę, ale program miał tak wysoką klauzulę tajności, że nikt z nas nie wiedział, co się dzieje w sąsiednim pomieszczeniu. Wszak oprócz samych lotów program miał na celu demonstrację siły – pokazania przeciwnikowi niemożliwych do zestrzelania rakiet. Środki przenoszenia piesków były równocześnie nośnikami głowic jądrowych”.

Bardziej prawdopodobne, że Ledowski był członkiem tajnej grupy pilotów oblatywaczy. Zespół tworzyli najlepsi lotnicy delegowani ze swych jednostek na rozkaz najwyższego kierownictwa ZSRR do wypełnienia zadań specjalnego znaczenia dla państwa i obronności. Takie zadania na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych wykonywał Walerij Galajda, lotnik i spadochroniarz testowy I klasy: „Lotnictwo i technologia rakietowa przeżywały wówczas burzliwy rozwój. Nie mówiono nam, co tak naprawdę testujemy. Oficjalnie pracowaliśmy nad rozwojem technologii przeznaczonych dla lotnictwa”. Galajda dokonywał prób katapulty, która – jak się później okazało – była przeznaczona dla statków typu Wostok.

Eksperymentalny zespół nosił kodową nazwę Oddział Zero i został zorganizowany w 1953 roku jako komórka Instytutu Naukowo-Badawczego Medycyny Lotniczej i Kosmicznej. Działał aż do startu Jurija Gagarina. Oficjalnie na członkach Oddziału Zero przeprowadzano eksperymenty dotyczące „rozwiązywania problemów funkcjonowania załóg lotniczych realizujących misje w warunkach ekstremalnych prędkości i wysokości”. Arnold Barer, który jako lekarz zajmował się wpływem przyśpieszenia i przeciążenia na ludzki organizm, wspomina: „Oprócz przeciążeń badaliśmy między innymi zdolność przeżycia w kapsułach ratunkowych, lądownikach morskich, funkcjonowania w izolowanych pomieszczeniach. Tylko nieliczni wiedzieli, że nie o rozwój lotnictwa w tym chodzi, ale o podbój kosmosu”.

Z nieoficjalnych informacji zdobytych kilka lat temu przez rosyjską telewizję REN wynika, że Oddział Zero składał się z dwunastu osób. Pięciu jego członków nie dożyło czterdziestki. Według REN – z powodu efektów ubocznych skrajnie ciężkich testów.

Właśnie w czasie, gdy działał Oddział Zero, bracia Cordiglia odebrali najbardziej sensacyjne sygnały z kosmosu. Pierwszego lutego 1958 roku przechwycili transmisję świadczącą o śmiertelnym wypadku wykonującego suborbitalny lot Siergieja Szyborina. Tego nazwiska nie ma na liście osób związanych ani z sowieckim programem kosmicznym, ani z Instytutem Medycyny Lotniczej i Kosmicznej. Według Włochów rok później, 1 stycznia, na suborbicie zginął następny lotnik – kosmonauta widmo Andriej Mietkow.

Na początku lutego 1961 roku, na dwa miesiące przed startem Gagarina, bracia Cordiglia przechwycili i – co ważne – nagrali kolejny radziecki sygnał: przesyłany z orbity odgłos monitoringu pracy serca, który zamarł po kilku minutach. Uznali, że mają nagranie ludzkiej śmierci w przestrzeni kosmicznej.

Z dokumentów odtajnionych w latach dziewięćdziesiątych, już po upadku ZSRR, wynika, że tego dnia na orbitę okołoziemską rzeczywiście wzniósł się radziecki pojazd – sonda wystrzelona w stronę Wenus, jednak z powodu awarii został na orbicie okołoziemskiej. Nie ma słowa o jakimkolwiek żywym organizmie na jego pokładzie. W dokumentach aparat ten funkcjonuje jako „automatyczna stacja kosmiczna”.

2

W latach pięćdziesiątych, na długo przed startem Gagarina, nie tylko bracia Cordiglia mieli informacje o katastrofach radzieckich rakiet kosmicznych. Informowały o nich kilkakrotnie poważne amerykańskie gazety, w tym „The New York Times”, nigdy jednak nie powoływały się na żadne wiarygodne źródła, nie były też w stanie przedstawić przekonujących dowodów.

Dopiero Hermann Oberth, austriacko-niemiecki specjalista, który pracował przy programie V-2, a po upadku Trzeciej Rzeszy dla Rosjan, po powrocie do Niemiec w 1960 roku ogłosił, że dwa lata wcześniej, podczas prób na poligonie rakietowym Kapustin Jar, był świadkiem katastrofy rakiety, w której zginął znajdujący się na jej pokładzie pilot.

Aleksander Żelezniakow, historyk, badacz radzieckiego programu kosmicznego, twierdzi, że właśnie w tym okresie Związek Radziecki prowadził tajny program pilotowanych rakietowych lotów suborbitalnych, pomyślany jako pierwszy etap wyniesienia w kosmos statku załogowego. Żelezniakow uważa, że program ten prawdopodobnie wywodzi się z niemieckiego programu rakietowego V-2, który wraz z częścią hitlerowskich specjalistów, z zastępcą Wernhera von Brauna Helmutem Gröttrupem na czele, został przeniesiony do Rosji. Osiemnastego października 1947 roku na terenie Centralnego Państwowego Poligonu Balistycznego pod Nowogrodem Sowieci odpalili pierwszą złożoną w ZSRR z poniemieckich części rakietę V-2. Trzy lata później na wyposażenie Armii Czerwonej została przyjęta pierwsza międzykontynentalna rakieta rodzimej konstrukcji – R-1.

Niektórzy badacze podejrzewają, że właśnie wtedy został zainaugurowany program pilotowanych suborbitalnych lotów rakietowych. Piloci byli potrzebni, by nakierować głowicę rakiety na cel. Ówczesne systemy samonaprowadzania, czy zdalnego kierowania, zdawały się zbyt zawodne, by można było na nich polegać.

Radziecki program kosmiczny był od początku do końca przedsięwzięciem stricte wojskowym. Cywilne misje na stacjach orbitalnych Salut to wyłącznie przykrywka. Wiktor Gorbatko, generał major, uczestnik misji Salut-5, mówi: „Nawet sama nazwa była przykrywką. Salut-5 to w rzeczywistości misja wojskowa Ałmaz-3, która realizowała wyłącznie wojskowe zadania. Cele cywilne, jak hodowla grzybów czy fotografowanie Ziemi, były jedynie kamuflażem dla międzynarodowej opinii publicznej”.

Czy ZSRR był technicznie w stanie wysyłać ludzi w kosmos na długo przed Gagarinem, w latach, gdy urwane sygnały słyszeli bracia Cordiglia? Żelezniakow twierdzi, że tak – już w 1955 roku. Do załogowego lotu była przeznaczona na przykład wersja międzykontynentalnej rakiety balistycznej R-5 z odłączaną głowicą. Miała parametry niemal identyczne z tymi rakiety Mercury, która wyniosła na suborbitę amerykańskich astronautów. Program Mercury przebiegał w sposób tożsamy z założeniami tajnego radzieckiego projektu dwuetapowego wyniesienia człowieka w kosmos. Amerykanie odbyli najpierw dwa loty suborbitalne, a później wzbili się na wysokość orbitalną.

Na cywilnych wersjach rakiety R-5 wysłano na suborbitę psy znane – Łajkę, Biełkę i Striełkę – i mniej znane. Reporterzy telewizji REN, tropiący tajemnice radzieckiego programu kosmicznego, twierdzą, że dotarli do dokumentów, z których wynika, iż Łajka nie była wcale pierwsza i w sumie w kosmos w latach 1951–1960 wystrzelono dwadzieścia dziewięć psich załóg. Dziewięć z tych wypraw zakończyło się śmiertelnymi w skutkach awariami.

Dwudziestego siódmego września 1957 roku agencja TASS poinformowała, że ukończono testy nad większą i silniejsza rakietą R-7. Dziś wiadomo, że przeznaczona do transportu potężnej głowicy wodorowej R-7 miała hermetyczny przedział zaprojektowany z myślą o montażu kabiny dla załoganta. R-5 i R-7 wykonały kilkadziesiąt lotów na wysokość od stu do czterystu siedemdziesięciu kilometrów (dwa i pół razy wyżej niż amerykański Mercury).

3

Tylko czy to możliwe, by – jeśli istniała kabina pilotów w R-5 i R-7 – jej plany nie wypłynęły do dziś? Przez ponad pięćdziesiąt lat? Czy zasłona mogła być aż tak szczelna?

„Wokół tej tajemnicy panował prawdziwy obłęd – wspomina Jewgienij Kiriuszyn, na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych związany z radzieckim programem kosmicznym, w którym zajmował się testowaniem urządzeń budowanych na potrzeby pojazdów kosmicznych. – Surowo zakazane było używanie słowa «rakieta», i to zarówno w dokumentach, jak i podczas rozmowy choćby telefonicznej. Mówiliśmy «wyrób» albo «artefakt». Kolega, który dostał od narzeczonej kartkę «Pozdrowienia z okazji dnia kosmonautyki», o mały włos nie wyleciał z programu z wilczym biletem”.

W latach pięćdziesiątych ze względu na tajemnicę we wszystkich odpalanych rakietach, zarówno wojskowych, jak i cywilnych, montowano systemy samozniszczenia. W ten sposób 2 grudnia 1960 roku wyleciała w powietrze rakieta wynosząca w kosmos suczki Pszczółkę i Muszkę – eksplodowała, kiedy zboczyła z przewidzianej trajektorii i pojawiło się niebezpieczeństwo, że może spaść na terytorium obcego państwa.

Oficjalnie do dziś Rosjanie twierdzą, że przed Gagarinem oprócz zwierząt latały tylko ubrane w autentyczne skafandry kosmiczne manekiny do badania wpływu lotu na ludzki organizm, tak zwani Iwanowie Iwanowicze. W razie gdyby na miejsce lądowania kapsuły pierwsza przybyła okoliczna ludność, ich twarze były zaklejone napisem „makieta”. To właśnie szumem wokół lądowań manekinów Rosjanie tłumaczą plotki o kosmonautach, którzy zginęli.

Kiriuszyn tłumaczy: „Co mogli sobie pomyśleć ludzie, widząc lądującą kapsułę, a zaraz po tym helikoptery i umundurowane oraz uzbrojone specsłużby, które wyciągają ze środka coś bezwładnego w kształcie człowieka i w pośpiechu zabierają ze sobą?”.

Ponad rok po wyniesieniu na orbitę statku Korabl-Sputnik 1 (1960) Reuters poinformował, że na pokładzie Sputnika 1 był człowiek o nazwisku Zawadowski i że nie udało mu się wrócić. Zginął na orbicie. Amerykanie powoływali się na pułkownika sił powietrznych USA Barneya Oldfielda. Stany Zjednoczone posiadały już wówczas aparaturę szpiegowską zdolną śledzić posunięcia kosmiczne ZSRR. Nie ma wątpliwości, że taki kosmonauta istniał naprawdę – fotografia, na której znalazł się w grupie lotników oblatywaczy, została opublikowana w październiku 1959 roku przez „Ogoniok”. Po depeszy Reutersa radziecka prasa milczała. Nie było żadnego dementi. „Ogoniok” nie pokazał nowego zdjęcia Zawadowskiego, by rozwiać plotki.

W 2002 roku w jednej z rosyjskich gazet ukazał się wywiad z kobietą, która przedstawiała się jako wdowa po Zawadowskim. Przyznała, że jej mąż pracował jako pilot eksperymentalny w Instytucie Medycyny Lotniczej i Kosmicznej i był związany z radzieckim programem rakietowym. Nigdy jednak nie poleciał w kosmos – zmarł w 2002 roku w łóżku, nie na orbicie, dożywszy starości. Aleksander Żelezniakow uważa, że historia Zawadowskiego może być przykładem poprawiania historii i wycierania biografii, co w programie kosmicznym ZSRR i w ogóle w historii kraju było na porządku dziennym.

Ofiarą takich poprawek był na przykład Grigorij Nielubow, lotnik kosmonauta, członek grupy oblatywaczy. W 1962 roku został usunięty dyscyplinarnie z zespołu, a kiedy rok później zginął śmiercią samobójczą pod kołami pociągu, fotografie elitarnego oddziału pilotów kosmicznych, do którego należał, zostały poddane retuszowi, tak by wymazać Nielubowa. Miał zniknąć już na zawsze, także z historii.

Jedenastego października 1960 roku, ponad cztery miesiące po informacji o śmierci Zawadowskiego, włoski dziennik „Corriere della Sera”, powołując się na poufne źródła, poinformował, że podczas radzieckiej próby z nowym aparatem orbitalnym zginął pułkownik Piotr Dołgow. Po raz pierwszy informację o śmierci swojego kosmonauty podała też Moskwa, tyle że dwa lata później. Według Rosjan okoliczności były zupełnie inne. Dołgow owszem, miał wypadek, ale w listopadzie 1962 roku, i nie w stacji orbitalnej, a podczas stratosferycznego skoku spadochronowego z wysokości dwudziestu ośmiu kilometrów.

Być może historia o zaginionych radzieckich kosmonautach to tylko jedna z legend zimnej wojny. Być może informacje o śmierci na orbicie fabrykowali dążący do kompromitacji konkurentów w kosmicznym wyścigu Amerykanie. Możliwe, że walcząc o kolejne granty na rozwój swojej stacji nasłuchowej, konfabulowali i koloryzowali również bracia Cordiglia. Dowodów na istnienie kosmonautów widm wciąż jest niewiele, jednak wątpliwości, dziwnych zbiegów okoliczności i poszlak aż nadto, by stawiać pytania, czy rzeczywiście znamy prawdę o tym, jak przebiegał podbój kosmosu.

O zwycięstwie ZSRR w wyścigu do gwiazd świat usłyszał w słynnym komunikacie radiowym, który zaczynał się od słów: „Tu mówi Moskwa, pracują wszystkie radiostacje Związku Radzieckiego. Czas moskiewski, godzina dziesiąta i dwie minuty”. Później było o tym, czego dokonał radziecki kosmonauta Gagarin na pokładzie statku Wostok 1. Komunikat został opracowany na postawie depeszy agencji TASS. Wśród ludzi pracujących przy sowieckim programie kosmicznym krąży historia o tym, że TASS przekazano trzy komunikaty. Każdy na wypadek innego rozwoju wypadków.

Znamy ten o sukcesie, a jak brzmiały pozostałe, których nikt nie usłyszał?

Możliwe katastrofy sowieckich pojazdów orbitalnych według źródeł zachodnich:

• 1960 rok: nieznany kosmonauta ginie, kiedy jego statek zbacza z kursu;

• listopad 1960 roku: sygnał SOS od mającego kłopoty obiektu;

• luty 1961 roku: nagranie duszącego się kosmonauty;

• kwiecień 1961 roku: tuż przed lotem Gagarina kapsuła okrąża Ziemię trzykrotnie, nim ponownie wchodzi w atmosferę;

• maj 1961 roku: słabe wołanie o pomoc z orbitującej kapsuły;

• październik 1961 roku: radziecki pojazd kosmiczny zbacza z kursu i kieruje się w przestrzeń kosmiczną;

• listopad 1961 roku: kosmiczna kapsuła odbija się od ziemskiej atmosfery i znika;

• listopad 1963 roku: anonimowa kosmonautka ginie w czasie ponownego wejścia w atmosferę;

• kwiecień 1964 roku: w podobnych co wyżej okolicznościach ginie kosmonauta.

W serii Bieguny dotychczas ukazały się:

Jake Adelstein, ZEMSTA YAKUZY. Mroczne kulisy japońskiego półświatka

Anna Badkhen, KAŁASZNIKOW KEBAB. Reportaże wojenne

Michael Booth, SUSHI I CAŁA RESZTA. Wszystkie smaki Japonii

Anthony Bourdain, ŚWIAT OD KUCHNI. W poszukiwaniu posiłku doskonałego

Bryan Bruce, HISTORIA SMAKU. Jak warzywa i przyprawy budowały fortuny, wywoływały wojny i wpędzały ludzi w szaleństwo

Nominacja do Nagrody
im. Ryszarda Kapuścińskiego
za Reportaż Literacki

Tim Butcher, RZEKA KRWI. Podróż do pękniętego serca Afryki

Tomasz Cichocki, ZEW OCEANU. 312 dni samotnego rejsu dookoła świata

Claire i Mia Fontaine, KĄPIEL ZE SŁONIEM. Matka i córka w podróży dookoła świata

Henry Hemming, KIERUNEK BAGDAD. Jak zostałem włóczęgą, terrorystą i szpiegiem na Bliskim Wschodzie

Kari Herbert, CÓRKA POLARNIKA. Zapiski z krańca świata

Kari Herbert, ŻONY POLARNIKÓW. Siedem niezwykłych historii

II nagroda w konkursie
Ambasador Nowej Europy

Merle Hilbk, CZARNOBYL BABY. Reportaże z pogranicza Ukrainy i Białorusi

Dom Joly, WITAMY W PIEKLE. Wyprawy do miejsc odradzanych przez biura podróży

Nicholas Jubber, TAJEMNICA PREZBITERA. Śladami papieskiego emisariusza z Wenecji do Etiopii

Peter Kerr, POMARAŃCZE W ŚNIEGU. Pierwsza zima na Majorce

Radek Knapp, INSTRUKCJA OBSŁUGI POLSKI

Igor T. Miecik, KATIUSZA Z BAGNETEM. 14 sekretów ZSRR

John Mole, BYŁEM ZIEMNIACZANYM OLIGARCHĄ. Jak prowadzić biznes w Rosji i nie zwariować

Katarzyna Pawlak, ZA CHINY LUDOWE. Zapiski z codzienności Państwa Środka

Boris Reitschuster, RUSKI EKSTREM. Jak nauczyłem się kochać Moskwę

Boris Reitschuster, RUSKI EKSTREM DO KWADRATU. Co zostało z mojej miłości do Moskwy

Jarek Sępek, W 80 DNI DOOKOŁA ŚWIATA (NIE WYJEŻDŻAJĄC Z LONDYNU)

Emilia i Szymon Sokolikowie, DO SANTIAGO. O pielgrzymach, Maurach, pluskwach i czerwonym winie

Wojciech Śmieja, GORSZE ŚWIATY. Migawki z Europy Środkowo-Wschodniej

ŚWINKI NA PATYKU. Najlepsze opowiadania podróżnicze Lonely Planet

Jeffrey Tayler, MORDERCY W MAUZOLEACH. Między Moskwą a Pekinem

UCHO NA ŚWIAT. Wywiady Katarzyny i Krzysztofa Świdraków

Eric Weiner, GEOGRAFIA SZCZĘŚCIA

Eric Weiner, POZNAM SYMPATYCZNEGO BOGA. Moje flirty z istotami wyższymi

Tony Wheeler, PRZEKLĘTA ZIEMIA. Wyprawy do miejsc zatraconych, często nieprzyjaznych i trudnych do zrozumienia, ale może właśnie dlatego tak ciekawych i prowokujących

nominacja do Nagrody
Literackej Nike

Bursztynowy Motyl
– Nagroda im. Arkadego Fiedlera

Paulina Wilk, LALKI W OGNIU. Opowieści z Indii

Anna Wojtacha, KRUCHY LÓD. Dziennikarze na wojnie