Copyright © by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., 2014

Grupa Wydawnicza PWN

ul. Gottlieba Daimlera 2

02-460 Warszawa

tel. 22 695 45 55

www.dwpwn.pl

Dyrektor wydawniczy: Monika Kalinowska

Redaktor prowadzący: Marcin Kicki

Tłumaczenie: Ewa Kleszcz

Redakcja: Wojciech Górnaś/Redaktornia.com

Korekta: Olga Gorczyca-Popławska

Projekt okładki: Jackie Seow

Opracowanie okładki: Ewa Modlińska

Przygotowanie wersji elektronicznej: Ewa Modlińska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Domu Wydawniczego PWN: Aneta Więckowska

Tytuł oryginału: The Death Class. A True Story About Life

Copyright: © Erika Hayasaki, 2014

ISBN 978-83-7705-634-9 (ePub)

ISBN 978-83-7705-635-6 (Mobi)

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Wydawca niniejszej publikacji dołożył wszelkich starań, aby jej treść była zgodna z rzeczywistością, nie może jednak wziąć żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z wykorzystania zawartych w niej materiałów i informacji.

prawolubni Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Część I
Sekrety śmierci

Rozdział trzeci
Przycisk przewijania

Klasowe zajęcia w terenie

Biuro koronera w Newark

Pisemna praca domowa

Przycisk przewijania

Gdybyś miał przycisk przewijania, do którego momentu w życiu byś wrócił i co zmienił?

Caitlin

Dr Bowe

Śmierć z perspektywy

Gdybym miała przycisk przewijania…

Sęk w tym, że tak bardzo kochałam swoją mamę i wciąż ją kocham. Kiedy byłam mała… chodziłam za nią krok w krok i cały czas chciałam być blisko niej. [Ale] kiedy była na haju… to było tak, jakby uruchamiał się we mnie jakiś przełącznik, i byłam zła. Tak wiele razy przekonywała mnie, żebym nie spuszczała [jej tabletek] w toalecie i nie mówiła nic tatusiowi. Przysięgała na moje życie, że już więcej tego nie zrobi. Cóż, mam dwadzieścia dwa lata, a to wciąż się dzieje… Tak bardzo chciałabym móc rozegrać to wszystko inaczej albo w jakiś sposób zmusić ją do odwyku.

Semestr wiosenny, styczeń 2008 roku

Caitlin zbyt długo przekonywała samą siebie, że może odpędzić śmierć za pomocą domowych obrzędów. Codzienne prysznice w domu jej rodziców zamieniały się w heroiczne misje ratowania życia. Wierzyła, że jeśli butelki z szamponem i mydłem nie będą ustawione etykietką dokładnie w tym samym kierunku, ręczniki zetkną się brzegami albo nie będą idealnie wyrównane, to ojciec umrze.

Studentka Kean University dzień po dniu metodycznie ustawiała łazienkowe drobiazgi, jakby zależało od tego życie jej bliskich, a jednocześnie zaniedbywała własne sprawy. O tym, że takie zachowanie może być przejawem głębszych problemów psychicznych, nie powiedział jej nikt aż do jesieni 2007 roku, kiedy zapisała się na zajęcia ze zdrowia psychicznego do doktor Normy Bowe.

Profesorka natychmiast zidentyfikowała zachowania opisywane przez Caitlin w pracach i klasowych dyskusjach. Nazwała to zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi. W przypadku Caitlin polegały one na uzależnieniu się od rytuałów – nawyków dających jej poczucie jakiejś kontroli w świecie, który walił się jej na głowę. Jednak Caitlin nie pytała, skąd wzięła się ta potrzeba kontroli, dopóki nie zapisała się na kolejne zajęcia Normy, Śmierć z perspektywy[33].

Nowy semestr zaczął się na początku 2008 roku i miał potrwać pięć miesięcy. To właśnie na tych zajęciach Caitlin odkryła dzięki pracom domowym, jak głęboko osadzony jest jej lęk przed śmiercią. Zwierzyła się profesorce na osobności, że nie potrafi się zmusić do opuszczenia domu rodzinnego i zostawienia rodziców samym sobie. Była przerażona, że coś mogłoby się im przytrafić. Czasami budziła się w środku nocy i pędziła do łóżka śpiących rodziców tylko po to, aby się upewnić, że nie przestali oddychać. Nie mogła znieść myśli o utracie któregokolwiek z nich, szczególnie taty. Był jej najzagorzalszym obrońcą. Jedynym człowiekiem w jej życiu, który sprawiał, że czuła się ważna. Wierzyła, że jej butelki z szamponem zapobiegną katastrofie. A jeśli nie, zrobią to przełączniki światła; za każdym razem włączała je i wyłączała trzykrotnie, powtarzając na głos „Boże, uchowaj”.

Nie zawsze zmagała się z tą potrzebą kontrolowania losu swojej rodziny. Kiedy była małą dziewczynką, radziła sobie na inne sposoby. Jej matka krzyczała i rzucała się po domu, bo mąż znowu schował jej pigułki, a Caitlin klęczała na podłodze, pogrążona w krainie kredek i kolorowanek. Wycofywała się do własnego świata zabawy. Gdy chodziła do szkoły podstawowej, znalazła na podwórku zardzewiały miedziany klucz. Był to klucz uniwersalny, który podobno otwierał wiele drzwi. Zaczęła zbierać takie klucze. Tata przynosił jej nowe, a ona hołubiła każdy z nich, zwłaszcza że pochodziły od niego. Ojciec powiedział jej, że może osiągnąć w życiu wszystko, co zechce. „Nigdy się nie poddawaj – mówił. – Nie rezygnuj za łatwo”.

Ale gdy dorosła, uniwersalne klucze straciły swoją moc otwierania drzwi do bezpiecznych światów. Odcinanie się od kłótni już się nie udawało. Przestała wierzyć, że może wszystko. Tylko te rytuały, takie jak układanie monet w idealnym porządku, albo orłami, albo reszkami do góry, zdawały się łagodzić jej lęki.

W ciągu ostatnich dziesięciu lat profesorka opracowała wiele pisemnych ćwiczeń terapeutycznych, które wyciągała znienacka na zajęciach. Przeczytała chyba ze dwa tysiące listów pożegnalnych albo więcej. W połowie semestru, na który uczęszczała Caitlin, Norma poprosiła studentów, aby odpowiedzieli na pytanie: „Gdybyś miał przycisk przewijania, do którego momentu w życiu byś wrócił i co zmienił?”.

Caitlin wróciła do domu i napisała odpowiedź tak szczerą, jak tylko umiała, i na następnych zajęciach oddała pracę. Podczas jednego z kolejnych spotkań Norma zajęła swoje miejsce w kręgu ławek i oznajmiła studentom, że jedna z wypowiedzi wyróżniła się na tle reszty i ma nadzieję, że autor przeczyta ją na głos. Caitlin rozejrzała się wokół, zastanawiając się, o kim spośród trzech tuzinów jej rówieśników mówi Norma.

– Caitlin. – Profesorka spojrzała na nią, wymawiając jej imię.

Dziewczynie opadła szczęka. „Ona chyba nie mówi poważnie”, pomyślała. Ze wszystkich tych studentów Norma wybrała właśnie ją, aby podzieliła się swoją historią? Poczuła się niezręcznie. Ale była też zaskoczona, że profesorka poświęciła jej pracy wystarczająco dużo uwagi, żeby w ogóle o niej wspomnieć. Inni studenci dzielili się swoimi listami pożegnalnymi na drugich zajęciach. Niektórzy stracili członków rodziny i przyjaciół w wypadkach albo z powodu chorób. Ich zmagania zdawały się znacznie bardziej tragiczne niż jej problemy. Kogo w tej klasie, zastanawiała się, naprawdę obejdzie jej opowieść?

Przypisy

[33] Dodatkowe informacje na temat zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych: Jeremy Wolfe, Defining Mental Illness. Are Suicide Bombers Insane?, Massachusetts Institute of Technology: MIT OpenCourseWare, Lecture 21, Introduction to Psychology, Fall 2004; Paul Bloom, What Happens When Things Go Wrong. Mental Illness, Part II, Yale Open Courses, Psychology 110: Introduction to Psychology, Lecture 19, Oct. 12, 2009.