Copyright © for the Polish edition by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., 2015

Grupa Wydawnicza PWN

ul. Gottlieba Daimlera 2

02-460 Warszawa

tel. 22 695 45 55

www.dwpwn.pl

Wydawca: Marcin Kicki

Przekład: Anna Mizrahi

Redakcja: Renata Bubrowiecka

Korekta: Julia Celer, Katarzyna Juszyńska

Mapa: Bartosz Kunowski

Ilustracje: Kalem Agency

Projekt okładki: Filip Kuźniarz

Zdjęcia na okładce: Alexander Ishchenko/Shutterstock, Stokkete/Shutterstock

Przygotowanie wersji elektronicznej: Ewa Modlińska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Domu Wydawniczego PWN: Aleksandra Łapińska

Tytuł oryginału: İstanbul Hatırası

Copyright: © Ahmet Ümit, 2010

Copyright: © Kalem Agency, 2010

Książka została wydania przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Turcji w ramach programu TEDA.

ISBN 978-83-7705-892-3 (ePub)

ISBN 978-83-7705-893-0 (Mobi)

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Spis treści

- BYZANTION – legendarne miasto króla Byzasa

- KONSTANTYNOPOL – stolica Konstantyna Wielkiego

- MURY TEODOZJUSZA II – kamienna zbroja Konstantynopola

- MIASTO POWSTAŁE Z POPIOŁÓW – Konstantynopol Justyniana

- KOSTANTINIYYE – ogród różany Mehmeda Zdobywcy

- MIASTO ARCHITEKTA SINANA – stolica Sulejmana Wspaniałego

- NASZ STAMBUŁ – miasto skradzionych nadziei

- Podziękowania

- Wymowa niektórych liter alfabetu tureckiego w języku polskim

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

BYZANTION
LEGENDARNE
MIASTO
KRÓLA BYZASA

KSIĘŻYC
I GWIAZDA
POŚRODKU

Czarne oczy ofiary wpatrywały się w posąg Atatürka. Mężczyzna, około pięćdziesiątki, leżał z rękami uniesionymi nad głowę, dłońmi skierowanymi wnętrzem ku sobie i związanymi w nadgarstkach nylonowym sznurkiem. Rozłożone szeroko nogi były obrócone ku morzu. Długie srebrzyste włosy rozsypały się na marmurowej posadzce, a kołnierz ceglastej skórzanej kurtki i przód beżowej koszuli były czarne od zaschniętej krwi. Gdyby pokryty delikatnym szpakowatym zarostem podbródek nie opadł na klatkę piersiową, bez trudu dostrzegłbym głęboką ranę ciętą, która prawdopodobnie sprawiła, że mężczyzna wykrwawił się na śmierć. Poczułem niesmak. Nie wiem, czy to przez wczesną porę, czy też przez fakt, że nieuchronnie zaczynałem się starzeć. Bo przecież tak wiele razy miałem do czynienia z podobnym widokiem.

Obróciłem się ku morzu, które stopniowo odzyskiwało kolor. Dwa udręczone miejskie promy jak dwaj ociężali morscy robotnicy przepłynęły przede mną, pozostawiając spienione białe pasy na delikatnie pulsującym błękicie wody. Na Sarayburnu czuć było lekką bryzę. Wszystko tonęło w jasnym świetle, któremu towarzyszył cudowny zapach morza. Drzewa u stóp pałacu wznoszącego się za asfaltową drogą dawno już zakwitły. Próbowałem przypomnieć sobie zamierzchłe czasy, Stambuł mojego dzieciństwa. Jakieś strzępy obrazów, urywane głosy, fragmenty zdarzeń… Nie, nawet jeden obraz z przeszłości nie ożył w mojej pamięci. Nagle poczułem na sobie czyjś wzrok. Uniosłem głowę i napotkałem jego spojrzenie. Srebrzysty półksiężyc obserwował mnie z nieba. Myślałem, że blednie, tymczasem jego rysy z każdą chwilą stawały się coraz wyrazistsze. Zmarzłem, wstrząsnął mną dreszcz. Oderwałem wzrok od półksiężyca i postawiłem kołnierz płaszcza.

– Czy to przypadek?

Głos odbił się nieśmiałym echem na niewielkim placu i znikł gdzieś wśród westchnień morza. Właściciel głosu, nasz hałaśliwy Ali, wbił wzrok w odlany z brązu posąg Atatürka. Nie wiadomo, do kogo skierował to pytanie, ale Zeynep zareagowała najszybciej:

– Co masz na myśli?

W jej pięknej twarzy krył się niepokój, czy przypadkiem nie pominęła jakiegoś ważnego szczegółu. Ali machnął skrzypiącą krótkofalówką w stronę pomnika.

– To, że ofiarę pozostawiono właśnie tutaj. – Spojrzał na mnie pytającym wzrokiem. – Co pan sądzi, nadkomisarzu? Czy to przypadek?

Nie znałem odpowiedzi. Zbliżyłem się do pomnika. Mustafa Kemal stał zamyślony w cywilnym stroju, podparty pod boki, zapatrzony w błękit morza.

– Co chcesz przez to powiedzieć? – drążyła Zeynep, wykorzystując moje milczenie. – Uważasz, że został złożony Atatürkowi w ofierze?

– A czemu nie? – Głos Alego był spokojny, jakby rozmawiali o czymś zupełnie zwyczajnym. – Mało szaleńców żyje w tym kraju?

Miał rację co do szaleńców, ale jeszcze nigdy nie spotkałem się z tym, by ktoś składał ofiary z ludzi Mustafie Kemalowi.

– Wątpię – mruknęła Zeynep, rozpoczynając oględziny. – Według mnie to czysty przypadek. Gdyby rzeczywiście został zaszlachtowany w tym celu, zabójstwo powinno się było odbyć właśnie tutaj. A tak się nie stało. – Prawą ręką w gumowej rękawiczce wskazała posadzkę pod głową ofiary. – Brak śladów krwi. Przyniesiono go tutaj po śmierci. Nie sądzę, aby ta zbrodnia miała związek z Atatürkiem.

– Nie wiem… – Reszta słów Alego, który wyraźnie miał ochotę na sprzeczkę, utonęła w dźwięku syreny przepływającego obok promu.

Gdy sygnał przypominający żałosny jęk dzikiego antycznego zwierzęcia zgasł w ciszy poranka, rozległ się głos Zeynep:

– Tutaj coś jest… – Próbowała wydobyć jakiś przedmiot z wnętrza związanych dłoni ofiary. – Coś metalowego… Mam to.

Utkwiliśmy wzrok w okrągłym przedmiocie z metalu, który Zeynep trzymała między kciukiem a palcem wskazującym.

– To jakaś moneta – wyszeptała. – Wygląda na starą…

Ali próbował odcyfrować napis na rewersie.

– Tu z boku są litery, a w środku kształty… Co to, do diabła?!

Bez okularów nie miałem żadnej szansy na dostrzeżenie wzorów, które sprawiały kłopot nawet młodemu Alemu. Sięgnąłem po nie do wewnętrznej kieszeni marynarki, kiedy znów rozległ się głos Zeynep:

– Czy to przypadkiem nie gwiazda? A to przecież księżyc! – Zdumiona popatrzyła na mnie. – Tak jest, panie nadkomisarzu. Mamy tu księżyc i gwiazdę pośrodku. – Umilkła, a potem dodała dziwnym głosem: – Jak na tureckiej fladze.