Tytuł: Niespokojni

Autor: Alina Kietrys

Copyright © for the text by Alina Kietrys, Warszawa 2015

Copyright © for the Polish edition by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., Warszawa 2015

Menedżer pionu wydawniczego: Monika Kalinowska

Redaktor prowadzący: Katarzyna Kucharczuk

Korekta: Łukasz Mackiewicz (eKorekta24.pl)

Redakcja: Magdalena Kędzierska-Zaporowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Zbigniew Derkacz

Przygotowanie wersji elektronicznej: Ewa Modlińska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Domu Wydawniczego PWN: Michał Latusek

ISBN 978-83-7705-790-2 (ePub)

ISBN 978-83-7705-791-9 (Mobi)

Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o.
02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2
infolinia: 801 33 33 88
www.pwn.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

SPIS TREŚCI

- Dedykacja

- Od autorki

- Lech Bądkowski

- Jan Karski

- Stefan Kisielewski

- Marian Kołodziej

- Jacek Kuroń

- Kazimierz Moczarski

- Bibliografia

- Przypisy

- Zdjęcia

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Annie, Czesławowi, Ryszardowi i Filipowi

JACEK KUROŃ

Jedyną drogą do kierowania własnym życiem jest aktywne przekształcanie otaczającego nas świata przedmiotów, relacji łączących nas z partnerami i wreszcie – świata stosunków społecznych. Swe życie zmieniać możemy pośród innych, dla innych i wspólnie z innymi.

Jacek Kuroń[121]

Moja droga do pisania o Jacku Kuroniu? Przez zdziwienie, niedowierzanie, ciekawość, przez ludzi spotkanych w życiu zawodowym i osobiste gdańskie doświadczenia. Historyczne epizody, które zostają na całe życie, szczególnie wtedy, gdy dorosłość spędza się w mieście swoiście stygmatyzowanym. Niektórzy próbują w tym znaleźć genius loci Gdańska.

Jacek Kuroń pisał:

„Uczyniłem w swoim życiu wiele zła. Trochę z małej wiary, tchórzostwa, lenistwa, bezmyślności, braku wyobraźni. Znacznie więcej jednak z mocnej wiary, odwagi, pracowitości, namysłu, troski. Czyniłem więc zło, działając z dobrą wiarą[122].”

Kiedy pierwszy raz przeczytałam ten akapit, myślałam, że to chwyt kreacyjny. Ale potem zobaczyłam, jak często Jacek Kuroń wracał do samobiczowania, jak demonstrował poczucie, że wewnętrznie jest niespójny, jak zależało mu na tym, by potomni także wiedzieli, iż niepokój to jego swoista specjalność życiowa. A życie to działanie. Wszelkie. A więc Człowiek legenda opętany ideą, Człowiek sprawa, Człowiek niepokój, Człowiek kreacja. A także Człowiek z życiorysem dobrym na scenariusz filmowy.

Pisał, bo wierzył, że należy pisać, by zostawić po sobie legendę i niepokój, by uświadamiać, że idea była wielowymiarowa. Pisał, by zarobić pieniądze. Był tak samo szczery, jak kreacyjny. Potrafił kochać i akceptować zaledwie po kilku chwilach znajomości, nie miał w sobie nienawiści, a życie go nie oszczędzało. Robił wielokrotnie rachunek sumienia, choć był niewierzący. Łączył chrześcijaństwo z marksizmem. Nie bluźnię. To rezultat ponad tysiąca stron cennej lektury zapisanej myśleniem i zmaganiami Jacka Kuronia.

„Przez całe życie szukałem sacrum. (…) Kiedy umarła Gaja i zawalił mi się świat, wymyśliłem jako sposób na życie – wiarę w Boga i życie po życiu. (…) pracowałem nad tym blisko dwa więzienne lata[123].”

Jacek Kuroń pisał czasami bez opamiętania. Zostawiał po sobie ślady dla potomnych, którzy nie do końca go rozumieli i chyba… nie zawsze rozumieją także dzisiaj. Najważniejsza dla tych zapisków była redakcja tekstu, by spisany z dyktafonu czy z notatek materiał nabrał właściwej formy.

„Będzie przy mojej książce pracować jeszcze parę osób (…) I wszystkie te osoby będą się uważały za jej twórców, może z wyjątkiem Ani (Dodziuk)… jak mam rzeczywiście wielkie kłopoty, to zawsze wołam albo Joasię Szczęsną, albo Anię, albo Helenę Łuczywo, a często wszystkie[124].”

Szukał utopijnej, wszechogarniającej miłości. Chciał zgody. To swoista naiwność polityczna naszych czasów niejednego dążącego do poprawności polityka! Ale on miał ku temu swoje prawa. Zasłużył na baczną uwagę własnym życiorysem. Choć nie u wszystkich.

Był torturowany, upadlany i poniżany. Nawet w Sejmie III RP dał temu wyraz, kiedy nie wytrzymał psychicznie (a do spokojnych nie należał) prymitywizmu „nowych dzielnych opozycjonistów”. Ze szczegółami opowiedział posłowi, co z nim robiono w więzieniu w Sztumie, zdenerwowany nazwał również posła klawiszem.

Posądzano go bez skrupułów o współpracę z bezpieką, oskarżano o niemiecką agenturę, o zdradę przy Okrągłym Stole. Utrwalano jego „termosowe” pijaństwo, uwodzenie przypadkowych kobiet i niewierność wobec tych, których kochał. Zarzucano mu naiwność, szukanie taniego poklasku za pomocą kuroniówki i… zupy. Zazdroszczono mu politycznej przeszłości, autentycznego działania opozycjonisty. Ale też wytykano sukcesy. Wszak miał władzę, i to niemałą. Ludzie mu ulegali. Był więźniem starego systemu i ministrem w nowych czasach, a także ikoną człowieka niosącego pomoc potrzebującym, bezrobotnym po wdrożonym planie Balcerowicza, który zresztą poparł jako minister. Potem męczyło go poczucie winy.

„Czy władza deprawuje? (…) Gdzie zaczyna się działanie odoru władzy, czy raczej może pięknego zniewalającego zapachu? Na czym polega? Ano, na ogłupiającym poczuciu, że jesteś wyróżniony, że ci się coś należy, bo jesteś jakiś inny. Im dalej tym gorzej. Zostajesz ministrem, przestajesz wiedzieć co to jest autobus i tramwaj (…) sekretarki wypisują wszystko, co trzeba, pilnują twojego porządku dnia. (…) Zostajesz posłem i natychmiast wokół znajdują się ludzie, którzy będą ci przytakiwać, choćbyś gadał głupstwa (…) Z tego zaczadzenia, że oto prawie zawsze mamy rację, często rodzi się łatwość idealizowania siebie i równa tamtej łatwość potępiania innych (…) jesteś narażony na pokusy przyzwolenia na profity finansowe płynące z faktu, że decydujesz. Nie chodzi o to, żebyś wprost kradł pieniądze z kasy państwowej, ale o sytuacje bardziej wyrafinowane, choć równie haniebne”[125].

Kochany przez jednych, a lekceważony przez drugich Jacek Kuroń budzi do dziś ambiwalentne uczucia. Jego teksty ciągle w społecznym odbiorze nie stanowią ważnej i uważnej lektury. Z moich rozmów w różnych środowiskach wynika, że dla wielu osób jest to „wiedza tajemna” i… mało znana. Imieniem Jacka Kuronia nazywają skwery, ulice i szkoły. Ale są też tacy, którzy chcą zatrzeć – uprzednio nieźle zbrukawszy – wszelki ślad po nim.

„Naiwniacy z zupą i kuroniówką… Niech idą do diabła!” – słyszałam nie raz. Czyżby nie nadszedł jeszcze czas sprawiedliwości?

I jakby na potwierdzenie takich opinii słowa Andrzeja Celińskiego[126], który często był blisko Jacka Kuronia, z naszej wiosennej rozmowy w 2014 roku:

– To była piękna bajka, w której kłębiły się ludzkie ambicje. Postawy pierwszej opozycji, KOR-owskie były ważne. Dzisiaj Jacek Kuroń miałby etykietę naiwniaka. Jak to bez pieniędzy, bez własnego interesu takie dążenia? To niemożliwe. Dla Jacka Kuronia i tamtej opozycji Polska była nieprawdopodobną wartością. Mit Judyma, służba ojczyźnie, zadania i obowiązki wobec ojczyzny, odpowiedzialność za Polskę – to było najważniejsze. Inteligencja z tamtych lat to pokolenie, które już odeszło albo odchodzi.

PRZYPISY

[121] J. Kuroń, Działanie, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2002, s. 6.

[122] J. Kuroń, Polityka i odpowiedzialność, Aneks, Londyn 1984, s. 5.

[123] J. Kuroń, Wiara i wina, w: Autobiografia, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2011, s. 397.

[124] J. Kuroń, Spoko!, Czyli kwadratura koła, w: Ibidem, s. 937.

[125] Ibidem, s. 815, 816.

[126] Działacz opozycji demokratycznej, był członkiem KSS KOR, uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu, związany z Solidarnością, Unią Demokratyczną, Unią Wolności, od 2012 roku przewodniczący Partii Demokratycznej.