Jarosław Kret

PLANETA WEDŁUG

KRETA

TYTUŁ Planeta według Kreta

AUTOR TEKSTU I ZDJĘĆ Jarosław Kret

WYDANIE POLSKIE

DOM WYDAWNICZY PWN

02-460 Warszawa,

ul. Gottlieba Daimlera 2

www.dwpwn.pl

Copyright text and photos © by Jarosław Kret, Warszawa 2011

Copyright © for the Polish edition by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., Warszawa 2013

WYDAWCA Monika Kalinowska

REDAKCJA Katarzyna Duran

KOREKTA Elwira Wyszyńska

DZIAŁ ILUSTRACJI, KARTOGRAFII I ARCHIWUM ELEKTRONICZNEGO Barbara Chmielarska-Łoś, Elżbieta Moore

PRODUKCJA Ewa Oszwałdowska

SKŁAD I ŁAMANIE ITWORKS, Warszawa

PROJEKT GRAFICZNY LAYOUTU Agata Muszalska

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI Fabryka Wyobraźni, Warszawa

ISBN 978-83-7705-422-2

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kodowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych w całości lub w części tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

NAJDŁUŻSZY SZNUR KORALI,
CZYLI MALEDIWY

Usiądźmy sobie na ławeczce i poczekajmy. Za kwadrans, może za dwa przypłynie nasz transport. Tu nie musisz się spieszyć. Relax. Jesteś w kraju wakacji – mówi piękna ciemnoskóra Fatma, która przed chwilą wyłowiła mnie z tłumu bladych europejskich turystów. I jak tu jej nie wierzyć, myślę sobie, mając przed oczami tylko kilka widoków, które zapamiętam chyba na całe życie. Nie mówię o lotnisku ani też nie o Fatmie. Mówię o tym, co widziałem z okienka samolotu, kiedy zniżaliśmy się do lądowania. Tymczasem wylądował kolejny samolot w jednym z najniezwyklejszych międzynarodowych portów lotniczych świata. Jest nim wysepka koralowa należąca do archipelagu Malediwów. Zaledwie jeden pas startowy, dwa hangary – „przyloty” i „odloty”, budynek administracji i przystań, czyli postój taksówek wodnych. Właśnie czekamy na taką „taksówkę” – szybką łódź motorową, jeden z dwóch podstawowych środków transportu na Malediwach. Na duże odległości używa się tu szybkich motorówek. Nie tracą jednak popularności stare, wolne, zadaszone łodzie, zwane dhoni, wyglądające jak stateczki spacerowe.

Widoki z Malediwów, takie jak ten na zdjęciu, zapamiętuje się na całe życie.

Republika Malediwów to jedno z najbardziej osobliwych państw świata.

Jest już wieczór, nie widzę nic dookoła. Słyszę jedynie szum oceanu, a niebo nad głową rozświetliło się tysiącami gwiazd. Wokół pustka, a oprócz morskiego szumu – cisza. Prujemy przez wzburzone wody Oceanu Indyjskiego. Słuchając, jak fale rozbijają się z impetem o burty naszej motorówki, mam jedynie nadzieję, że tutejsi taksówkarze znają wszystkie okoliczne rafy. Zastanawiam się, czy nie dosyć emocji na dzisiaj? Przyjęcie na lotnisku wcale nie należało do najprzyjemniejszych. Sprawdzali dokładnie paszport, czy nie mam wiz izraelskich, i przepytywali o alkohol, którego wwóz jest tutaj zakazany.

Republika Malediwów to jedno z najbardziej osobliwych państw świata. To rozciągnięte na obszarze dziewięćdziesięciu tysięcy kilometrów kwadratowych prawie tysiąc dwieście wysepek, z których jedynie sto dziewięćdziesiąt dziewięć jest zamieszkanych przez zaledwie dwieście pięćdziesiąt tysięcy Malediwczyków – to tyle ludności, ile ma średnie miasto w Polsce. Religią państwową jest tu islam. A islam nie pozwala pić alkoholu. Ciekawi mnie, dlaczego pozwala leżeć na plażach roznegliżowanym turystkom z Zachodu? Dobijamy do wysepki. Nie wiem, jak jest duża, nie wiem, co tu rośnie, nie wiem, kto tu mieszka. Nie wiem, czy będzie w okolicy jakaś wioska lub miasteczko. Nawet nie wiem, co się tu je. Czy tylko ryby i owoce morza? A może jedynie kokosy? Nic nie wiem. Tak naprawdę, to nie mam większego wyobrażenia o tym, jak się tu żyje. Muszę uzbroić się w cierpliwość. Czuję jedynie pod nogami skrzypiący piasek, a nad głową szumiące palmy.

Na szczęście w pokoju jest niezwykle czysto i – to chyba najważniejsze – nie ma telewizora. Wszystkie złe wspomnienia z przylotu ulatują nagle po przebudzeniu: kompletna cisza, zmącona jedynie szumem morza i szelestem palm, delikatnie trącanych morską bryzą. A wizualnym dopełnieniem tej impresji jest niewiarygodnie biała plaża i w dwójnasób niewiarygodnie turkusowe morze. Chwilę później, jakby pod okiem sprawnego reżysera, w ten „kalendarzowo-folderowy” obrazek wkomponowuje się kolorowa łódź tutejszych rybaków wracających z porannego połowu.

Jestem na wysepce Bi Ya Doo. Ma może jakieś dwadzieścia tysięcy metrów kwadratowych powierzchni. Akurat wystarczy, aby umieścić na niej mały tzw. holiday resort. I już nic więcej. Naturalną granicą ośrodka wczasowego jest ocean. Nie ma tu żadnego płotu, nie ma drogi do wsi czy miasteczka, bo nie ma miasteczka. Nie ma żadnych pojazdów, poza wózkami ciągniętymi przez obsługę hotelu. Jedyny parking to przystań dla motorówek i dhoni. Do pięknych, białych plaż porośniętych palmami kokosowymi przylepione są otoczone zielenią bungalowy. W centrum wysepki jest recepcja, obiekty administracyjne i techniczne.

Do stolicy Malediwów nie dojeżdża się autostradą. To chyba jedyna stolica na świecie, do której nie prowadzi żadna droga lądowa.
Male to centrum kraju, a zarazem sześćdziesięciotysięczne miasto w północnej części Malediwów.

Zaraz po śniadaniu zaczyna się ruch. Tłum Japończyków podąża w kierunku plaży z długim molo. Tuż obok jest małe centrum nurkowania. Dookoła miniplacyku stoją trzcinowe domki, jest w nich salka do teoretycznych wykładów – o nurkowaniu, rybach i wrakach zatopionych statków. Jest też wypożyczalnia sprzętu do nurkowania, pośrodku placyku znajduje się basenik z czymś na kształt fontanny. To zbiornik ze słodką wodą do spłukiwania soli ze sprzętu. Malediwy to prawdziwy kombinat nurkowania. Właściwie na większości wysepek-hoteli wszystko podporządkowane jest przede wszystkim gościom z maskami, płetwami i butlami z tlenem. A ci znajdują tu rzeczywiście raj. Dno oceanu wokół Malediwów, poza niespotykanej urody rafami koralowymi, zaskakującymi bogactwem form, kształtów i barw, kryje wciąż wiele nierozwiązanych zagadek z przeszłości. Co jakiś czas udaje się tu odnaleźć płetwonurkom kolejny zatopiony galeon z XVIII wieku czy wrak japońskiej, niemieckiej lub amerykańskiej łodzi podwodnej z czasów drugiej wojny światowej.

Pośród dhoni zabierających na pokład płetwonurków stoi jedna zapewniająca stałe, bezpłatne połączenie z sąsiednią, siostrzaną wyspą, Villi Varoo. Także na niej jest hotel, należący do tej samej sieci co ten na Bi Ya Doo. Wsiadam na dhoni i szybko znajduję sobie najwygodniejsze miejsce – pośród worków z czystą bielizną na zmianę. Na tych wyspach-ośrodkach wypoczynkowych dość ciekawie rozwiązano problem pozbywania się nieczystości. O ile na większych wysepkach, gdzie istnieją też i wioski, zakopuje się i spala część śmieci, z małych wysepek śmieci się wywozi. Z nieczystościami z toalet też ponoć nie ma większego problemu. Pod ośrodkami wczasowymi, a dalej pod wodą, kilkaset metrów w ocean poprowadzone są rury kanalizacyjne, połączone ze specjalnymi pompami, które wypychają nieczystości bezpośrednio w prądy oceanu. Czystą wodę odzyskuje się z morskiej w małych odsalarniach lub zbiera się deszczówkę.

Malediwy są prawdziwym rajem dla turystów. Słońce, ciepłe morze, wspaniałe rafy koralowe. Dlatego jest tu wiele tzw. holiday resorts, takich jak Jacuzi Villa w kompleksie Bandos Island na zdjęciu.

Krótki rejs z wyspy na wyspę upływa mi na rozkoszowaniu się widokiem latających ryb, które ścigają się z naszą łodzią. To niezwykłe widowisko możnaby oglądać cały dzień. Z turkusowego nurtu, równolegle z prującą łagodną falę łodzią, lecą czarne lub granatowe, połyskujące tęczowo w słońcu ryby z płetwami w kształcie miniskrzydeł. Wzbijają się z impetem nad wodę, przelatują kilka metrów i wpadają z pluskiem z powrotem do wody. I tak jedna po drugiej, jakby celowo chciały nam uprzyjemnić monotonię rejsu.

Malediwy to rozciągnięte na rozległym obszarze oceanu prawie tysiąc dwieście koralowych wysepek, z których jedynie sto dziewięćdziesiąt dziewięć jest zamieszkanych.

Malediwy to rzucony w turkus Oceanu Indyjskiego sznur ponad tysiąca kolorowych, koralowych wysepek, powiązanych w dwa tuziny łańcuchów bajecznych atoli. Biały piasek na plażach to nie jest zwykły piach, jaki znamy znad polskiego Bałtyku. Jest to właściwie dość ostry miał koralowo-muszelkowy. Mieszkańcy Malediwów rozpowszechniają wśród turystów dość niewiarygodnie brzmiącą teorię „grzybkową”, dotyczącą budowy wysp. Mówi ona, że – gdyby przyjrzeć się wyspom w przekroju poprzecznym – swoją konstrukcją przypominają grzyby. Znad wody wyrastają ich kapelusze, podstawą natomiast są coraz cieńsze nóżki, wciąż omywane przez silne prądy podwodne. Według Malediwczyków istnieje więc duże prawdopodobieństwo zatopienia kruchych, koralowych wysp w ciągu najbliższych pięćdziesięciu lat. Najciekawszy w tej teorii jest ten fragment, który wyznacza granicę życia wysp na jeszcze jakieś pięćdziesiąt lat i wciąż niezmiennie powtarzany jest od bez mała dwudziestu lat. Przydałby się tu chyba Einstein, żeby wytłumaczyć teorię zatrzymania czasu. Uwzględniając jednak budowę wysp, nie wznosi się tu ciężkich budowli, nawet w stolicy nie ma wieżowców. Nie pozwolono też przykryć kopuły największego meczetu czystym złotem, ze względu na jego ogromny ciężar. W tym przypadku użyto drogiego, specjalnego superlekkiego stopu aluminium. A jak z tymi „grzybkami” jest naprawdę? Rozstrzygną naukowcy i czas. Pewne jest jednak to, że ma ona wśród Malediwczyków szerokie zastosowanie, bo turyści chcą zobaczyć wyspy, jeszcze zanim zatoną.

Łączność między wysepkami Malediwów zapewniają stateczki, łodzie i hydroplany.

Inaczej niż na mniejszej wyspie – Bi Ya Doo, gdzie stały piętrowe, drewniane bungalowy, na większej – Villi Varoo, wzniesiono domki parterowe. Tu nie ma Japończyków, ale jest dużo Niemców i Anglików. Oni ponoć nie lubią, gdy ktoś mieszka im nad głowami. Na Villi Varoo jest dobrze zaopatrzony w alkohole barek. Na Malediwy nie wolno wwozić trunków procentowych, ale można je pić – z barków hotelowych i to ile dusza zapragnie (i ciało, ale też i portfel zniesie, bo nie należą do najtańszych). Ponoć przeciętny wczasowicz z Niemiec nie nurkuje. Bawi się raczej na plaży pod palmami do białego rana, a cały gorący dzień przesypia, by znów mieć siły na kolejne plażowe nocne party. Ja tam wolę nurkować.

Podczas zaledwie tygodniowego pobytu na Malediwach można zdobyć wstępne szlify w kunszcie nurkowania z butlą. Kursy prowadzą doświadczeni instruktorzy z Europy, USA i Australii. Jeżeli jednak boisz się głębokiej wody i butli z tlenem, wystarczy, że weźmiesz maskę z rurką, płetwy bądź plastikowe buty by nie pokaleczyć nóg o rafę koralową, koniecznie trzeba też założyć koszulkę – by nie spalić sobie pleców i dalej jazda na rafę przy plaży, uprawiać snorkeling.

Nazwa tej zabawy pochodzi od angielskiego słowa snorkel – tak nazywa się rurkę, która służy do oddychania, gdy głowę mamy zanurzoną w wodzie i nie mamy ochoty szybko jej wyjmować, widząc co tam, pod nami się dzieje. A dzieją się rzeczy niezwykłe. Tuż na wyciągnięcie ręki, pośród bajecznie kolorowych koralowców o wymyślnych kształtach, przewijają się całe ławice niespotykanie barwnych ryb i przedziwnych stworzeń morskich, równie niebezpiecznych, co pięknych. Gdy połkniesz tego bakcyla, nawet nie zauważysz, jak szybko miną koralowe wakacje i jak szybko przypalisz sobie kark i plecy (o ile zawczasu nie zakryjesz ich chustką i koszulką).

Szybkie łodzie zapewniają połączenie stolicy Male z wyspą-lotniskiem, a także z innym wysepkami.

Do stolicy Malediwów nie dojeżdża się autostradą. Nie ma tu nawet drogi wjazdowej. To bodaj jedyna stolica na świecie, do której nie prowadzi żadna droga lądowa. Ani asfaltowa, ani brukowana, ani nawet piaszczysta. W stolicy nawet nie można wylądować samolotem. Trzeba przylecieć na leżącą obok wyspę-lotnisko i z niej przedostać się łodzią do Male. Gościnna i niezwykle opiekuńcza Fatma proponuje, by odwiedzić stolicę, i zaprasza mnie do szybkiej motorówki. Male, polityczne, handlowe i kulturalne centrum kraju, to także wyspa, a zarazem sześćdziesięciotysięczne miasto. Leży w północnej części centralnego atolu Malediwów – zwanego także Male – i ze swoją powierzchnią około dwóch kilometrów kwadratowych nie jest bynajmniej największą wyspą kraju. Spacer z jednego końca na drugi, najdłuższą, główną ulicą miasta, zwaną Madźidi Magu, zabiera mi około dwudziestu pięciu minut, z tym że po drodze zatrzymuję się przy kilku jeżdżących tu samochodach, by przyjrzeć się im z bliska, czy to aby nie jakieś atrapy. Do niedawna głównym środkiem transportu miejskiego w Male był rower. W ostatnich czasach, czyli na przełomie wieków, samochód stał się świadectwem statusu społecznego i, choć wszędzie tu można dotrzeć na piechotę, malediwscy nuworysze, mimo dwustuprocentowego cła, sprowadzają na wysepkę coraz więcej aut. W stolicy jest coraz ciaśniej. Miasto podzielono na cztery dzielnice. Koralowe, a więc dość delikatne i kruche podłoże nie pozwala na budowę wysokich budowli. Nie ma tu wieżowców. Nie ma kilkupiętrowych bloków. Nikt tu więc nie zna wind. Nawet ministerstwa to jednopiętrowe budyneczki. W mieście jest jedna poczta, sześć konsulatów i sześć banków. Łączność z krajem utrzymuje się poprzez CB-radio, telefony satelitarne i częściowo telefony komórkowe.

Dno oceanu wokół Malediwów kryje wyjątkowej urody rafy koralowe.
Dlatego Malediwy są prawdziwym kombinatem nurkowania.

Główne zabytki miasta są ściśle związane z islamem: meczet Hukuru zbudowany w 1656 roku z koralowego wapienia czy dziesięć lat młodszy od niego minaret Munnaaru, powstały z tego samego budulca. Jest tu też tak zwany Medhu Zijaarath, prawdopodobny grób Abdula Barakaatha Jousuufa al Barbary – Marokańczyka, który w tym czasie, kiedy my w zimnej Polsce przyjmowaliśmy chrześcijaństwo, sprowadził na gorące wyspy islam. Jest tu też grób Mohammeda Thakurufaanu, który wtedy, kiedy my na dobre pozbyliśmy się z Polski Krzyżaków, wypędził z wysp Portugalczyków.

W miarę współczesnymi obiektami godnymi odwiedzenia są: urzekający swą niezwykłą orientalną urodą, acz z wpływami wyspiarsko-kolonialnymi, zbudowany w 1913 roku pałac sułtana Mohammeda Shamsuddeena, zwany Mulee Age, który od 1953 roku, czyli od proklamowania republiki, służył przez czterdzieści lat jako pałac prezydencki. Jest tu i park sułtana z Muzeum Narodowym czy też wart odwiedzenia kolorowy port. Na zdjęciach z Male rozpoznamy plac Republiki – Dźumhoree Maidan i słynny ze sprzedawanych tam kolorowych okazów targ rybny. Male nie ma uniwersytetu. Działa tu jednak Malediwskie Centrum Edukacji Społecznej dające średnie wykształcenie i dziesięć szkół podstawowych. Najpotężniejszą budowlą w mieście jest wspomniany przeze mnie już wcześniej meczet ze złotą kopułą. Jako że nie mógł mieć prawdziwie złotej kopuły, bo była za ciężka, Malediwczycy zrekompensowali sobie stratę „moralną”, wznosząc obok potężny minaret, który teraz jest najwyższą budowlą miasta. A sam meczet, w głównej hali, słynącej z przepięknych rzeźb w drewnie, może jednorazowo pomieścić do sześciu tysięcy wiernych, czyli dziesięć procent ludności miasta. W Centrum Islamskim obok meczetu jest oczywiście islamska szkoła, zwana madrasą, a także biblioteka i sala konferencyjna.

Słynny podróżnik Thor Heyerdahl skłaniał się ku teorii, że Malediwy znane były już dwa tysiące lat temu starożytnym Egipcjanom, Rzymianom, Mezopotamczykom i kupcom z doliny Indusu, jako że wyspy leżały na trasie ich morskich wypraw handlowych. Ponoć w tamtych czasach Malediwy zamieszkiwał legendarny lud czcicieli słońca, zwany Redin.

Male, stolica tego wyspiarskiego państwa, żyje i rozwija się dzięki turystyce, choć właściwie sama w sobie celem turystycznym nie jest. Obcokrajowcy odwiedzający Male to zazwyczaj biznesmeni i zbłąkani turyści, tacy jak ja, którzy chcą się powłóczyć poza ośrodkami wczasowymi bądź są jeszcze niezdecydowani, na którą wyspę się wybrać. Malediwy to jeden z niewielu krajów świata odwiedzanych przez tysiące turystów, którzy w większości nie znają nawet jego stolicy. (Podobnie też powoli dzieje się z Egiptem, który turyści odwiedzają dla Morza Czerwonego, a nie znają ani Kairu, ani też – o zgrozo – piramid!)

Malediwy to rzucony w turkus Oceanu Indyjskiego sznur powiązanych w dwa tuziny łańcuchów bajecznych atoli.

W czasach historycznych, najbliżej na Malediwy było mieszkańcom Cejlonu i Indii. Oni też, już pięć wieków przed Chrystusem, sprowadzili tu buddyzm i hinduizm. Świadczą o tym ruiny świątyń buddyjskich znalezione na kilku wyspach, a także – co niezwykłe – późniejsze budowle muzułmańskie zorientowane na wschód, a nie na zachód, w stronę Mekki, co może świadczyć o tym, że są to dawne buddyjskie i hinduskie obiekty, przebudowane na muzułmańskie w związku z powszechnym ubóstwem materiału budowlanego na koralowych wysepkach. Przypuszcza się, że już pięćset lat przed naszą erą docierali tu także Chińczycy.

Jeżeli chcemy w historii wysp odnaleźć Europejczyków, zainteresowanych Malediwami, należy wspomnieć, że o tych niezwykłych wysepkach, leżących w oceanie na południe od Indii, pisali już w pierwszych wiekach naszej ery starożytni podróżnicy Pappus z Aleksandrii czy Scholasticus z Teb.

We wczesnym średniowieczu, w swoich podróżach po Oceanie Indyjskim, w drodze na półwysep Malakka i do Chin, docierali tu Arabowie. Stali się częstymi gośćmi, a to za sprawą licznie występujących tutaj muszelek kauri (muszelki porcelanki Cypraea moneta), które szczególnie w Afryce Północnej i Wschodniej były powszechnie stosowanym środkiem płatniczym. Arabowie nazwali wtedy Malediwy „wyspami pieniędzy”.

Prawdopodobnie owe malediwskie kauri przyczyniły się do upadku ekonomicznego kilku ważnych afrykańskich państw plemiennych, w których muszelki spełniały rolę pieniędzy. Pełniły ją aż do chwili, kiedy to sprytni arabscy poszukiwacze „przegrzali koniunkturę”. Zaczęli bowiem sprowadzać kauri z Malediwów na potęgę, zalewając nimi pół Afryki. Tym samym załamali ekonomie afrykańskich państw do tego stopnia, że już więcej się z owego krachu ekonomicznego nie podźwignęły. Arabowie zaś nie tylko zyskali na Maledwiach ekonomicznie, ale też i przeprowadzili ekspansję „duchowości”. Będąc na wyspach częstymi gośćmi, sprowadzili tu islam. Powstało na ten temat wiele legend. Jedna z nich mówi, że w 1153 roku Marokańczyk, Abdul Barakaath Jousuuf al Barbary, wyzwolił mieszkańców atolu Male od złego dżinna o imieniu Rannamaari, który nękał rybaków i kazał dostarczać sobie dziewice na ofiarę. Poważnie obawiając się o los swoich potomków – ów dżinn ponoć konsumował owe dziewice podwójnie – wpierw ich dziewictwo, a potem i je same, tak więc mając mnóstwo obaw wobec tego, czy w zachowają ciągłość gatunku, Malediwczycy poprosili Al-Barbarego o pomoc. Zastanowił się Al-Barbary, jak może sobie z tym problemem poradzić i niewiele myśląc, poprosił wyspiarzy o szaty niewieście. Przebrał się w nie i położył na stole ofiarnym. Gdy zły dżinn zbliżył się do niego, zaczął cytować wersety z Koranu, którymi przepędził dżinna na dobre. Tyle legenda. Do dziś jednak nie wiemy, jak wyglądał Barbary (ponieważ w islamie istnieje zakaz przedstawiania w malarstwie czy rzeźbie postaci ludzkich), więc skłonni jesteśmy uwierzyć w to, że ów dżinn zląkł się jedynie wersetów. A wracając do legendy, po szlachetnym czynie Al-Barbarego Malediwczycy przekonali się do słuszności Koranu, a zatem i islamu jako jedynej religii.

Jak podają źródła historyczne, islam przyjął w 1153 roku król Dovemi Kalaminja z wyspy Theemuge z dynastii Male, zwanej też Soamavansa. Z biegiem lat władcy kolejnych wysp, dzięki sile perswazji, a częściej chyba muzułmańskiego miecza, przyjmowali tę religię, w ten sposób kończąc obecność buddyzmu i hinduizmu na wyspach. Od tego czasu datuje się też pisana historia Malediwów.

Z Male płyniemy już na lotnisko. I wciąż zastanawia mnie to wyjątkowo harmonijne połączenie tradycji z cywilizacją Zachodu. Przecież ten kraj mógłby zamknąć się hermetycznie na wszelkie wpływy świata zewnętrznego, a jednak płynę luksusową, zachodnią łodzią na nowoczesne lotnisko, mając świadomość, że jestem w kraju, który wręcz łakomie korzysta z dobrodziejstw zachodniej cywilizacji. Przecież to osobliwe państwo istnieje i ma się dobrze przede wszystkim dzięki turystom z Europy i Japonii. Z drugiej strony niemal namacalnie czuję, jak zachodzące słońce oświetla moje plecy światłem odbitym od złotej kopuły Wielkiego Meczetu Piątkowego, pod wezwaniem sułtana Thakurufaanu Al A’z’ama. Ta gigantyczna, jak na malediwskie warunki, budowla powstała dzięki muzułmańskiej pomocy finansowej płynącej tu szerokim strumieniem z krajów arabskich, Pakistanu, Indonezji, sułtanatu Brunei i Malezji. Widzę złotą kopułę jeszcze długo z okienka samolotu, błyszczącą jak samotny diament w najdłuższym na świecie sznurze korali.