Tytuł oryginału
Dollars and Sex
by Marina Adshade

Copyright © 2013 by Marina Adshade
All rights reserved.

Wydanie polskie

Dyrektor wydawniczy: Monika Kalinowska

Redaktor prowadzący: Dąbrówka Mirońska

Tłumaczenie: Magdalena Rabsztyn

Redakcja: Monika Pujdak-Brzezinka

Korekta: Elwira Wyszyńska

Redakcja techniczna: Ewa Modlińska

Projekt okładki i stron tytułowych: Maciej Szymanowicz

Produkcja: Marcin Zych, Ewa Modlińska

Skład i łamanie: Ewa Modlińska, Justyna Wiśniewska

Copyright © for the Polish edition by Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o., Warszawa 2014

ISBN 978-83-7705-547-2 (ePub)

ISBN 978-83-7705-556-4 (Mobi)

Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o.
02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2
tel. 22 695 45 55
www.dwpwn.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

SPIS TREŚCI

- WSTĘP

- 1. KOCHAJ TEGO, Z KIM JESTEŚ

- 2. SPIKNĄĆ SIĘ NA UNIWERKU

- 3. MIŁOŚĆ W CYBERPRZESTRZENI

- 4. DOPEŁNIASZ MNIE

- 5. MAŁŻEŃSTWO TO WSPANIAŁA INSTYTUCJA

- 6. ZAROBIĆ NA CHLEB

- 7. NASTĘPNE POKOLENIE WCHODZI W DOROSŁOŚĆ

- 8. NIEWIERNY Z NATURY

- 9. MIŁOŚĆ O ZACHODZIE (ŻYCIA)

- PODSUMOWANIE

- PODZIĘKOWANIA

- BIBLIOGRAFIA

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

6

ZAROBIĆ NA CHLEB

[...]

Miłość w cyberprzestrzeni dla już żonatych/zamężnych

Jeśli kiedykolwiek szukaliście w internecie frazy „dlaczego ludzie się rozwodzą”, wiecie, że spece z upodobaniem przypisują niewierność i rozwody internetowym serwisom randkowym oraz portalom społecznościowym. Ta konkluzja opiera się na założeniu, że ponieważ wyszukiwanie w internecie jest tak łatwe (i tak anonimowe), mężczyźni i kobiety, którzy w innym przypadku dochowaliby wierności, zamiast tego szukają w cyberprzestrzeni nowego partnera.

Nowa publikacja Todda Kendella prezentuje ważne dowody, pokazujące, że mimo swojej popularności twierdzenie, jakoby dostęp do internetu odpowiadał za rozpad małżeństw, jest zwyczajnie fałszywe. Mało tego, łatwość, z jaką osoby będące w związku małżeńskim mogą teraz znaleźć nowych kochanków online, może wręcz zmniejszać odsetek rozwodów, a nie go zwiększać.

Pamiętacie model poszukiwania miłości, jakim posłużyłam się, żeby wyjaśnić powód, dla którego osoby samotne migrują do centrów miejskich w poszukiwaniu miłości? Internet działa właśnie tak jak miasto, ponieważ redukuje koszt szukania nowej miłości i ma tę dodatkową zaletę, że pozwala osobom żonatym/zamężnym prowadzić poszukiwania bez wiedzy współmałżonka.

Jak już wiemy, gdy koszty poszukiwania są wysokie, małżeństwa są generalnie niższej jakości, ponieważ mężczyźni i kobiety decydują się poprzestać na gorszym partnerze niż ponosić wyższe koszty dłuższych poszukiwań (wcześniej określaliśmy to jako ustawienie wartości wyjściowej na niskim poziomie). Kiedy jednak koszty poszukiwania są niskie, małżeństwa są generalnie wyższej jakości, ponieważ mężczyźni i kobiety mogą kontynuować poszukiwania dopóty, dopóki nie znajdą kogoś zbliżonego do ich modelowego partnera bez ponoszenia wysokich kosztów (mogą ustawić wysoką wartość wyjściową).

Jako że dostęp do internetowego randkowania i portali społecznościowych obniża koszty szukania partnera, szerszy dostęp do internetu powinien generalnie prowadzić do wyższej jakości związków.

Z tego wynika, że zwiększony dostęp do internetowego randkowania i portali społecznościowych zarówno zmniejszy prawdopodobieństwo rozwodu (ponieważ jakość małżeństw wzrośnie), jak i zwiększy to prawdopodobieństwo (ponieważ osoby zamężne/żonate mogą dyskretnie szukać nowych partnerów). Aby stwierdzić, który z tych czynników ma większy wpływ na rozwody, musimy przyjrzeć się danym.

W swoim badaniu Todd Kendall posłużył się danymi zebranymi od 43 552 par małżeńskich i ustalił, że nie ma istotnego związku pomiędzy dostępem do internetu a prawdopodobieństwem rozwodu. Odkrył również, że u par, w których mąż codziennie korzysta z internetu, ryzyko rozwodu jest mniejsze niż u tych, w których mąż rzadziej korzysta z sieci. Nie ma istotnego związku pomiędzy częstotliwością korzystania z internetu przez żonę a prawdopodobieństwem rozwodu pary.

Tak naprawdę nie wiemy, co ci mężczyźni i kobiety robią w internecie – mogą równie dobrze robić zakupy, co ściągać pornografię – ale nawet bez tej informacji jest to w zasadzie rozstrzygający dowód na to, że portale randkowe i społecznościowe nie są główną przyczyną rozwodów. Nie oznacza to, że żadne żonate/zamężne osoby nie poszukują w internecie nowych partnerów. Oznacza to tylko, że ci ludzie tak czy inaczej szukaliby nowego partnera, nawet bez dostępu do tego medium.

Lubrykant wskaźnikiem koniunktury?

Czy przyglądanie się rynkowi zabawek erotycznych może pomóc ekonomistom przewidzieć recesję?

Ekonomiści w wyjątkowo żartobliwym nastroju chętnie szukają nowych sposobów wypatrywania na rynku znaków nieuchronnie nadchodzącego spadku. Gdy zmęczyło nas już przyglądanie się zapasom i zdolności produkcyjnej, zwróciliśmy się ku innym wskaźnikom wyprzedzającym koniunkturę, takim jak sprzedaż hamburgerów lub przenoszenie się sklepików z pączkami do śródmieścia.

Jednym ze słynniejszych wskaźników wyprzedzających koniunkturę jest sprzedaż szminek. Leonard Lauder, dyrektor naczelny firmy kosmetycznej Estée Lauder do 1999 roku, zauważył, że w okresie poprzedzającym recesję sprzedaż szminek wzrastała. Okazało się, że ten niedrogi sposób pozwalający kobietom poczuć się dobrze to jednocześnie zabawny wskaźnik umożliwiający ekonomistom przewidzenie trudnego pod względem gospodarczym okresu.

Sprzedaż szminek nie zapowiedziała jednak spadku ekonomicznego w 2007 i 2008, a sprzedaż na tym rynku od kilka ostatnich lat nie ulega zmianie. Zamiast tego pojawia się kolejny rynek dobrego samopoczucia: rynek lubrykantów i gadżetów erotycznych.

Badania rynku z 2009 roku wykazały, że sprzedaż lubrykantów i akcesoriów wzbogacających życie seksualne poszybowała w górę podczas recesji. Argument za tym gwałtownym wzrostem sprzedaży artykułów erotycznych bardzo przypomina argument na rzecz efektu szminek: ludzie potrzebują niedrogiego sposobu, żeby poczuć się dobrze w ciężkich czasach (można powiedzieć, że potrzebują sposobu, by coś się podniosło, gdy wszystko opada).

Rzeczywistym testem, czy ten rynek stanowi dobry wskaźnik aktywności gospodarczej, będzie okres ożywienia gospodarczego. Jeśli sprzedaż żeli intymnych i wibratorów osłabnie w ciągu następnego roku, wówczas okaże się, że mamy zwycięzcę.

A wtedy powinniśmy poprosić pismo „The Economist”, żeby podawało wskaźniki sprzedaży na rynku gadżetów erotycznych i lubrykantów. W końcu wydają się podzielać mój punkt widzenia co do zapewnienia czytelnikom stymulującej analizy ekonomicznej.

Jeśli to was nie przekonuje, to badanie z Holandii, które również analizuje związek pomiędzy jakością małżeństwa a internetem, wykazało, że im częściej osoba korzysta z internetu, tym jest szczęśliwsza w swoim związku.

Wykorzystując dane zebrane od par małżeńskich, Peter Kerkhof, Catrin Finkenauer i Linda Muusses ustalili, że częstotliwość korzystania z internetu jest skojarzona ze szczęśliwszymi małżeństwami charakteryzującymi się partnerami, którzy mają przed sobą mniej tajemnic, czują się bardziej ze sobą związani i z większą pasją podchodzą do swojego związku.

Gdy jednak badacze patrzyli tylko na kompulsywnych użytkowników internetu, okazało się, że ci uzależnieni z czasem doświadczali malejącej zażyłości i pasji w swoich związkach, spędzali mniej czasu z partnerem i byli bardziej skłonni mieć przed nim tajemnice. Ogólnie rzecz biorąc, jakość ich związku była niższa i wydawała się spadać z czasem. Ów spadek jakości nie wynikał jednak z tego, że spędzali cały czas w internecie, ale raczej stąd, że nałogowość ich zachowania szkodziła ich małżeństwom.

Małżeństwo jako ubezpieczenie na ciężkie czasy

W historii Jane, którą opowiedziałam wam na początku tego rozdziału, w jej małżeństwie było wiele problemów, szczególnie niechęć Johna do negocjowania z Jane w sprawie ważnych decyzji rodzinnych, lecz koniec końców to jego bezrobocie zniszczyło słabe fundamenty ich małżeństwa.

Poza ciężką próbą, na jaką wystawia parę przejście przez kryzys gospodarczy, utrata pracy likwiduje przede wszystkim jeden z powodów bycia w małżeństwie – posiadanie dodatkowego wsparcia na wypadek, gdyby coś poszło nie tak. Jeśli małżeństwo stanowi formę ubezpieczenia na ciężkie czasy, wówczas gdy jedno z partnerów już straciło pracę, owo ubezpieczenie, jeśli chodzi o dochody dla drugiej osoby, zasadniczo znika.

Mój mąż to obligacja śmieciowa

Przy podejmowaniu decyzji finansowych kobiety są znacznie mniej skłonne brać ryzykowne aktywa niż mężczyźni – wydają się bardziej niechętne ryzyku. Osoby stanu wolnego z kolei są bardziej niechętne ryzyku niż osoby w związku małżeńskim, więc wynika z tego, że zamężne kobiety, przynajmniej historycznie, wydają się bardziej skłonne brać ryzykowne aktywa niż kobiety samotne.

Jeśli potraktujemy męża jako jeden ze składników majątku, obok akcji, obligacji i nieruchomości, takie zachowanie kobiety zamężnej ma sens, ale tylko jeśli jej mąż to aktywa niskiego ryzyka. Z takim dodatkowym środkiem niskiego ryzyka (tzn. mężem) w portfelu zamężnej kobiety, równoważenie portfela poprzez nabywanie środków większego ryzyka ma sens. Zatem zamężne kobiety nie są tak naprawdę mniej ostrożne niż kobiety samotne, a po prostu wydają się takie być, ponieważ zapominamy o jej środku niskiego ryzyka, który wieczorem kładzie nogi na stoliku do kawy.

Ale oto pojawia się coś nowego: w ciągu minionych 40 lat ten środek, którym jest mąż, zmienił się i już nie zachowuje się jak środek wolny od ryzyka tylko jak obligacja śmieciowa – obligacja o wysokim dochodzie i bardzo dużym ryzyku niewywiązania się z płatności. Dodajmy do tego niestabilność rynku (zasadniczo zyski, z których spłacane są obligacje śmieciowe w przypadku niewywiązania się z płatności), a ryzykowność mężowskiego środka wzrasta z czasem.

Jeśli jest to prawdą i jeśli argument męża jako pozycji w portfelu wyjaśnia mniejszą awersję do ryzyka zamężnych kobiet, wówczas w miarę rosnącego odsetka rozwodów moglibyśmy oczekiwać, że rozbieżność w niechęci do ryzyka pomiędzy zamężnymi a samotnymi kobietami się zmniejszy.

Niedawne badanie włoskich ekonomistek Grazielli Bertocchi, Marianny Brunetti i Costanzy Torricelli wykazało, że z początkiem lat dziewięćdziesiątych rozbieżność w niechęci do ryzyka pomiędzy samotnymi i zamężnymi kobietami wręcz się powiększyła, gdy zamężne kobiety weszły do grupy zatrudnionych i przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych zachowaniem zaczęły przypominać mężczyzn. Lecz wszystko zmieniło się na początku dwudziestego pierwszego wieku – od tego czasu rozbieżność w niechęci do ryzyka znacznie się zmniejszyła i zamężne kobiety w coraz większym stopniu zaczęły przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych zachowywać się tak samo jak samotne kobiety – działają z większą niechęcią do ryzyka.

Podczas gdy liczba rozwodów w wielu krajach jest stała od ponad dekady, w ciągu zaledwie trzech lat (2000–2002) liczba rozwodów we Włoszech wzrosła o 45%. Zatem w okresie zwiększonego ryzyka w małżeństwie, poziom niechęci do ryzyka u kobiet zamężnych zbiegł się z tym u kobiet samotnych. Odpowiada to naszej hipotezie, że zamężne kobiety decydują się zbilansować swój portfel inwestycjami mniejszego ryzyka w reakcji na zwiększone ryzyko związane z obligacjami śmieciowymi w postaci mężów.

Utrata pracy zmniejsza motywację pary do pozostania razem. To prawdopodobnie nie ma znaczenia w przypadku związków opartych na solidnych fundamentach – w końcu nie ma sensu mieć ubezpieczenia, jeśli ubezpieczyciel wycofuje się z umowy właśnie wtedy, gdy chcemy wystąpić z roszczeniem – ale nie wszystkie związki mają solidne fundamenty, a dla wielu utrata pracy przez współmałżonka to kropla, która przepełnia czarę.

Nowe badanie Judith Hellerstein i Melindy Morrill szuka dowodu na związek pomiędzy bezrobociem oraz rozwodami i wykazuje, ku pewnemu zaskoczeniu, że większe ryzyko rozwodu jest w czasach koniunktury niż kryzysu. Mało tego, gdy poziom bezrobocia rośnie o jeden punkt procentowy, o tyle samo spada liczba rozwodów.

Są dwa wyjaśnienie tego niezgodnego z intuicją zjawiska.

Pierwsze z nich jest takie, że choć podczas recesji jest bardziej prawdopodobne, że niektóre pary się rozwiodą (na przykład te, które straciły pracę), z drugiej strony jest bardziej prawdopodobne, że inne pary pozostaną razem (na przykład te, które nie straciły pracy, ale obawiają się, że tak się stanie).

W końcu nie likwidowalibyście ubezpieczenia samochodowego akurat w tym czasie, kiedy ryzyko wypadku jest najwyższe – nawet jeśli już go nie chcecie, poczekacie, aż ryzyko minie. Jednym z powodów, dla których liczba rozwodów rośnie, gdy poziom bezrobocia spada, jest to, że poprawa stanu gospodarki zmniejsza niepewność zatrudnienia, zmniejszając potrzebę ubezpieczenia, jaką daje małżeństwo.

Drugim wyjaśnieniem powodu, dla którego pary zostają razem w czasie recesji, jest to, że spadające ceny nieruchomości utrudniają rozstanie się z domem rodzinnym, którego wartość spadła poniżej oczekiwań, a nawet poniżej wartości hipoteki.

Wyobraźcie sobie, że jesteście w związku małżeńskim, który chcielibyście zakończyć. Jeśli ceny nieruchomości spadły, wówczas kupno nowego domu – a właściwie dwóch, ponieważ tylu potrzebujecie teraz jako para – jest tańsze niż było w przeszłości. Zatem spadające ceny domów mogą zwiększyć waszą gotowość do zakończenia związku, ponieważ znalezienie nowego lokum jest teraz mniej kosztowne.

Jeśli tak jest, to wówczas gdy ceny domów spadają, liczba rozwodów powinna rosnąć, i odwrotnie, gdy ceny nieruchomości wzrastają, poziom rozwodów powinien spadać.

Według badania, które przeprowadzili Martin Farnham, Lucie Schmidt i Purvi Sevak, chociaż kupno nowego domu w czasie spadku cen jest dobrym pomysłem, pary wolą zostać w niezbyt ich satysfakcjonującym związku niż stracić część majątku włożonego w dotychczasowy dom. Autorzy utrzymują, że emocjonalna bariera powstrzymująca ludzi od sprzedaży nieruchomości ze stratą skłania ich do pozostania przy swoich domach – i małżeństwach – w nadziei, że w przyszłości ta finansowa strata ulegnie redukcji.

Badacze wyliczyli, że 10-procentowy spadek cen domów zmniejsza liczbę rozwodów wśród osób z dyplomem licencjata (tych, które mają większe szanse być właścicielami domów) o niesamowite 29%. Gdy weźmiecie pod uwagę, że pomiędzy kwietniem 2006 roku a sierpniem 2010 ceny domów spadły o trzy razy więcej (30%), wynik ten przekłada się na potężny spadek liczby rozwodów.

W przypadku tych, u których prawdopodobieństwo posiadania domu jest mniejsze, spadające ceny nieruchomości wywierają odwrotny wpływ na liczbę rozwodów – 10-procentowy spadek cen domów podnosi poziom rozwodów wśród osób, które nie ukończyły szkoły średniej, o równie niesamowite 20%.

Dane te mówią nam, że kryzysy gospodarcze mają destrukcyjny wpływ na małżeństwa, ale efekt ten dotyczy głównie biedniejszych gospodarstw domowych. Nie powinno to budzić zdziwienia, ze względu na fakt, że recesja najbardziej dotyka stanowisk niewymagających od pracownika wysokich kwalifikacji – w 2010 roku prawdopodobieństwo, że osoba o wykształceniu poniżej średniego będzie bezrobotna, było trzykrotnie większe niż w przypadku osoby z dyplomem college’u.

Skoro decyzja o rozwodzie jest powiązana z bezrobociem i cenami nieruchomości, zatem może i decyzja o małżeństwie również wiąże się ze stanem gospodarki. Według amerykańskiego Departamentu Spisu Ludności ogólna liczba małżeństw osób w wieku pomiędzy 25. a 34. rokiem życia spadła o 4% pomiędzy latami 2006 i 2010 (z 49 do 44%). Choć wskaźnik małżeństw spada od dekad, ta tendencja zniżkowa podczas recesji była inna z jednego powodu – podczas gdy liczba małżeństw wśród osób wykształconych pozostała nieomal bez zmian, liczba małżeństw wśród osób, które zdobyły wykształcenie co najwyżej średnie, zmniejszyła się znacznie – o 10 punktów procentowych na przestrzeni 10 lat.

Należy jeszcze dowieść, czy ten spadek współczynnika małżeństw pomiędzy słabiej wykształconymi pracownikami rzeczywiście jest związany z recesją, ale w ciągu ostatnich lat pojawiły się dowody, że małżeństwo jako forma ubezpieczenia zostało zastąpione w tej roli przez kohabitację.

Według raportu Rose Kreider, liczba heteroseksualnych par żyjących razem bez ślubu wzrosła o 13% pomiędzy 2009 a 2010 rokiem. Największy wzrost liczby kohabitujących par w tym okresie dotyczy tych, w których przynajmniej jedno z partnerów było bezrobotne – tylko 39% par, które zamieszkały wtedy razem, składało się z dwójki pracujących osób w porównaniu z 50% par, które już żyły razem w 2009 roku.

Podobnie prawdopodobieństwo, że mężczyźni w tych nowo powstałych parach będą pracowali, było mniejsze w porównaniu do mężczyzn w już istniejących parach – mężczyzna był bezrobotny w 24% nowo powstałych par i tylko w 14% par, które już żyły w kohabitacji w 2009 roku.

Wydaje się, że kohabitacja działa jako forma ubezpieczenia krótkoterminowego – mężczyźni i kobiety są gotowi udzielić takowej (na przykład w postaci miejsca zamieszkania) swoim partnerom, gdy nadchodzą ciężkie czasy, ale nie są gotowi dać pełnego ubezpieczenia w postaci małżeństwa.

To, czy postanowią wziąć ślub, okaże się, gdy nastąpi ożywienie gospodarcze. Jedno, co jest pewne, to to, że i recesja, i wzrost koniunktury mogą w znacznym stopniu wpływać na to, w jaki sposób pary podchodzą do swoich związków.

Podsumowanie

Interesujące jest to, że użyteczność małżeństwa jako ubezpieczenia w niestabilnych gospodarczo czasach jest powodem, dla którego Jane ostatecznie wybrała stosunkowo odporny na recesję zawód – została nauczycielem akademickim. W chwili, kiedy podjęła tę decyzję, wydawało się, że skoro John ciągle traci pracę, to ona musi znaleźć stałe zatrudnienie, żeby utrzymać rodzinę. Choć mogła wybrać zawód, który dawałby jej wyższe dochody, jej wybór był najlepszą możliwą decyzją dla nich jako pary, biorąc pod uwagę środowisko ekonomiczne, w jakim żyli. Okazało się, że miała rację, postępując ostrożnie.

Historia Jane oraz inne historie opowiedziane tutaj poprzez dane i teorie ekonomiczne przypominają nam, że małżeństwo to układ ekonomiczny. Zdanie sobie z tego sprawy pomaga nam zrozumieć, jak małżeństwo zmieniło się na przestrzeni połowy ostatniego stulecia i, co równie ważne, co je czeka w przyszłości.

Powiedziałam wam w rozdziale pierwszym, że w sondażu Pew Research Center okazało się, że szczególnie młodzi dorośli nie widzą już sensowności małżeństwa – 44% uznało, że to przestarzała instytucja. Przekonanie, że małżeństwo jest anachroniczne, niemal na pewno wynika z faktu, że małżeństwo zmieniło się w odpowiedzi na zwiększoną zdolność kobiet do finansowej niezależności. Niezależność kobiet jednak nie czyni małżeństwa nieistotnym. Przeciwnie, zwiększa wartość małżeństwa jako formy ubezpieczenia na wypadek trudnych czasów, ponieważ rodziny nie są już w pełni zależne od zdolności zarobkowych mężczyzny.

Z punktu widzenia ekonomisty, najbardziej zaskakujące w zmianach, jakim uległo małżeństwo, jest to, jak ludzie wybierają sobie partnerów do małżeństwa. Gdy ekonomiści zaczęli mówić o małżeństwie, najlepszym podejściem było stosowanie teorii handlu, które przewidują, że przeciwieństwa powinny się przyciągać. Jednak gdy kobiety stały się bardziej niezależne, a rozwód łatwiejszy do uzyskania, mężczyźni i kobiety wybierają partnerów małżeńskich, którzy są w rzeczywistości bardzo podobni do nich samych. Jednym z możliwych wyjaśnień tego zjawiska (poza tymi, które już omówiliśmy) jest to, że zwiększona potrzeba wspólnego podejmowania decyzji skłania mężczyzn i kobiety do wybierania partnerów, których cele są zbieżne z ich własnymi.

Takie dobieranie się po cechach, przynajmniej w moim mniemaniu, sygnalizuje wzrost jakości małżeństw i jest dobrym wskaźnikiem tego, że choć mniej ludzi zawiera małżeństwo, to jednak ci, którzy się na ten krok decydują, są szczęśliwsi niż pary małżeńskie we wcześniejszych pokoleniach. Ta obserwacja oraz fakt, że małżeństwo daje parom większą stabilizację finansową, sugerują, iż jest wysoce nieprawdopodobne, żeby małżeństwo stało się w przyszłości instytucją przestarzałą. Będzie inne, ale biorąc pod uwagę, że środowisko ekonomiczne wpływa na sposób, w jaki małżeństwa są organizowane, i że środowisko ekonomiczne stale się zmienia, to nie powinno zaskakiwać.

Zostawimy teraz małżeństwo, żeby wrócić do tematu, który zaczęliśmy w pierwszej części tej książki – do promiskuityzmu. Swobodne obyczajowo jednostki w kolejnym rozdziale to nie dorośli mężczyźni i kobiety, o których mówiliśmy w rozdziale pierwszym, ani też studenci, o których mówiliśmy w rozdziale drugim. To nowe pokolenie seksualnie aktywnych nastolatków i możecie być zdziwieni, dowiadując się, że jest to pierwsze od długiego czasu pokolenie, której jest mniej aktywne seksualnie od swoich rodziców.