Copyright © by Dom Wydawniczy PWN sp. z o.o., 2013

Grupa Wydawnicza PWN

ul. Gottlieba Daimlera 2

02-460 Warszawa

tel. 22 695 45 55

www.dwpwn.pl

Copyright for the text © by Bertold Kittel, 2013

Wydanie pierwsze, 2013

Dyrektor wydawniczy: Monika Kalinowska

Redaktor prowadzący: Marcin Kicki

Redakcja: Ewa Charitonow

Korekta: Joanna Morawska

Layout: Ewa Modlińska

Skład i łamanie: Ewa Modlińska, Justyna Wiśniewska

Projekt okładki: Maciej Szymanowicz

Zdjęcie na okładce: przód – Vorm in Beeld/Shutterstock, tył – Picsfive/Shutterstock

ISBN 978-83-7705-451-2

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy. Wydawca niniejszej publikacji dołożył wszelkich starań, aby jej treść była zgodna z rzeczywistością, nie może jednak wziąć żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z wykorzystania zawartych w niej materiałów i informacji.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

OD AUTORA

Czy myślisz, że świat przestępczości zorganizowanej cię nie dotyczy? Czy myślisz, że tytuły w gazetach, telewizyjne relacje z aresztowań, zamachów, porwań i procesów to coś odległego? A czy wiesz, że być może każdego dnia, kiedy idziesz wyrzucić do kubła starannie posegregowane odpady, dajesz zarobić mafii?

Kilka miesięcy temu dostałem informację, że dwóch agentów jednej z najtajniejszych i najbardziej tajemniczych polskich służb specjalnych odesłano na emeryturę za zbyt bliską współpracę z bandytą. Dostaję takich cynków całkiem sporo, w końcu jestem dziennikarzem śledczym. Ale ten zainteresował mnie szczególnie.

Kiedy czytam o największych aferach, do jakich doszło w przeszłości, na przykład o Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, o mafii paliwowej, o gangu pruszkowskim – zawsze, prędzej czy później, pojawia się w tle ktoś ze służb specjalnych. Ale rzadko kogoś udaje się złapać za rękę. Dziennikarski światek próbuje docierać do faktów, wyciągać wnioski, nawet tworzyć dziwaczne teorie – bo jak inaczej ma wyjaśnić społeczeństwu problem bezkarności przestępców i aferzystów, którzy wyprowadzają pieniądze, oszukują system podatkowy na niespotykaną skalę, porywają, wymuszają okupy i haracze? Skąd wiedzą o lukach w prawie? Kto uprzedza ich o zmianach w przepisach? Nikt jakoś nie znalazł lepszego wytłumaczenia niż to, że zorganizowanym grupom przestępczym pomagają skorumpowani politycy i funkcjonariusze służb specjalnych, którzy przeszli na ciemną stronę mocy. A złapać kogoś za rękę udaje się niezwykle rzadko.

To właśnie odróżniało cynk sprzed kilku miesięcy od innych – oto miałem na talerzu sprzedajnych agentów. Mogłem spróbować pochodzić za nimi, poobserwować. Może nawet wciągnąć w jakąś podwójną grę?

Mój informator dowiedział się, że do prokuratury zgłosił się człowiek, który nieoficjalnie przekazał rewelacje dotyczące dwóch agentów. Prokurator, nie namyślając się długo, zatelefonował do ich szefa. Kierownictwo służby rozpoczęło dyskretne sprawdzanie swoich funkcjonariuszy i bingo! – okazało się, że obaj przeszli na drugą stronę barykady. Ale co z tego, skoro ich nie ukarano? Agenci przeszli na emeryturę, z honorami pożegnani przez przełożonych. Na pamiątkę wręczono im szable, niegdyś bezcenne, bo symbolizujące oficerski honor, który, dziś – jak widać – jest wart tyle, ile metal, z którego je zrobiono. Czyli raczej niewiele.

Mój informator, wykazał się nie lada odwagą. Właściwie powinien zaalarmować instytucje państwowe – prokuraturę, sejmową komisję nadzorującą służby specjalne, premiera, który jest ich zwierzchnikiem. A jednak wybrał dziennikarza. Czyżby czuł, że tylko w ten sposób coś wskóra? I że zgłaszając się do instytucji państwowych, może sobie tylko narobić kłopotów?

W Polsce ludzie, którzy donoszą władzy o nieprawidłowościach w ich macierzystych instytucjach, nie są w żaden sposób chronieni. Można ich wyrzucić z pracy, pozwać, bezkarnie oszkalować. Tymczasem oni są jedną z najważniejszych linii obrony społeczeństwa przed zagrożeniami. Czy są nimi pracownicy firm mięsnych, którzy widzą, jak fałszowane są dokumenty i na rynek wysyła się tony zepsutych produktów, czy personel koncernów farmaceutycznych, który wie o zagrażających życiu lekarstwach, czy wreszcie funkcjonariusze służb, którzy oglądają łamanie praw człowieka i konstytucyjnych wolności. Wszyscy oni, wykazując obywatelską postawę, mogą w najlepszym razie wylecieć z roboty, zaś w gorszym pójść do więzienia albo zapłacić wielkie odszkodowanie. Mimo że przepisy chroniące takie osoby istnieją w wielu krajach, u nas nie ma nikogo, kto by się zainteresował choćby próbą ich uchwalenia.

Zaintrygowany, podjąłem trop i przez wiele tygodni szukałem najdrobniejszych śladów afery. Grzebałem w dokumentach starych spraw sądowych, w aktach personalnych z zakładów karnych, w dokumentach spółek i urzędów. Odkryłem wielu ludzi zaangażowanych wyłącznie w jeden biznes: w śmieci. Członkowie najgroźniejszej w ostatnich latach grupy przestępczej, byli agenci komunistycznych służb specjalnych, agencji nowych służb, politycy i ich najbliżsi krewni – wszyscy tworzą wielką strukturę, która opanowała dużą część rynku odpadów.

Ta książka zburzy dobre samopoczucie Czytelników, którzy zaspokajają potrzebę dbania o środowisko naturalne, ładując cierpliwie butelki, papier i plastik do osobnych worków. Myślicie, że przyszłe pokolenia będą Wam wdzięczne, bo wrzucaliście śmieci do różnych pojemników? I tak ktoś je pewnie wyrzuci na jedną śmierdzącą hałdę. A pieniądze od firm, samorządów, nawet od wielkich globalnych koncernów, trafią do kieszeni bandytów.

Zbierając materiały do reportażu, korzystałem z merytorycznej pomocy ludzi, którzy od lat walczą ze śmieciową szarą strefą, bezskutecznie namawiając do zaostrzenia przepisów, ścigając firmy krzaki i alarmując prokuraturę. Dlaczego walczą? Bo zakładali swoje firmy, licząc na legalny zarobek na legalnym odzysku surowców wtórnych i uczciwym gospodarowaniu odpadami. Polska przyjęła przepisy, które miały je zrewolucjonizować. W praktyce okazało się, że żadnej rewolucji nie ma, a nowe przepisy to żyła złota dla samorządów i przestępców. Na przykład Warszawa przyjęła zasadę, że śmieci będą zagospodarowywać firmy, które oferują najniższe stawki za usługę (argumenty: oszczędność i załatanie dziury w stołecznym budżecie). Ale najtańsze firmy mają zwykle prawo za nic i wyrzucają nawet najbardziej niebezpieczne odpady na nielegalne wysypiska. A to oznacza, że niedługo nasze lasy i góry utoną w śmieciach, gdy tymczasem firmy działające lege artis zbankrutują. Jedna z nich niedawno otworzyła w Warszawie nowoczesny zakład segregacji odpadów, tyle że nie ma w nim czego segregować. Widmo bankructwa zagląda jej w oczy.

W ciągu kilku lat szara strefa na rynku odpadów stała się potęgą: fikcyjne huty szkła, milionowe zyski i niemal całkowita bezkarność spowodowały, że przestępczy biznes wypiera legalny. Wskutek źle skonstruowanych przepisów, prawie cały system utylizacji i recyklingu odpadów działa wirtualnie: tworzone są fikcyjne dokumenty potwierdzające recykling fikcyjnych odpadów. Firmy płacą za nie całkiem realną gotówkę, dzięki czemu unikają płacenia dużo wyższych realnych kar. A władza jest zadowolona, bo na podstawie lewych faktur tworzy statystyki, w których Polska jawi się jako wzór zarządzania śmieciowym problemem. Trochę to przypomina Matrixa z jego kolorowym wirtualnym światem i brudem zrujnowanego reala.

Za działającymi nielegalnie firmami stoją nierzadko groźni bandyci. Kiedy ponad dziesięć lat temu Centralne Biuro Śledcze rozbijało gang pruszkowski, nikt nie pomyślał o uderzeniu w ekonomiczne podstawy grupy. Kiedy zaś wreszcie wszczęto śledztwo, szybko okazało się, że władze nie są w stanie odnaleźć przestępczych aktywów. Nauczeni zwalczania przestępczości kryminalnej starzy gliniarze nie potrafili poradzić sobie w gąszczu akcji, udziałów i spółek. Dochodzenie w sprawie wątku finansowego grupy pruszkowskiej było pierwszą jaskółką porażki organów ścigania w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej. W końcu po latach śledztw i procesów w 2012 roku warszawski sąd uniewinnił gangsterów.

Przez błędy i brak kompetencji prokuratury, policji i służb specjalnych przestępczość zorganizowana nigdy nie została zlikwidowana skutecznie i dziś opanowuje kolejne sektory gospodarki. Przemyca papierosy i alkohol, wyłudza VAT, oszukuje na podatkach, obracając paliwem i metalami kolorowymi. Teraz weszła w odpady. Zupełnie jakby ktoś dawał jej dokładne wytyczne, jaką branżą się zająć i na czym można bezkarnie zarabiać, nie obawiając się kłopotów. Dziwnym trafem śledczy są zawsze kilka kroków w tyle. Czy można bagatelizować to, że na służbę u przestępców zaciągają się agenci służb specjalnych? Jakie mają zadania? Czy nowa mafia to sojusz bandytów i części służb?

Główną sceną, na której rozgrywają się wydarzenia przedstawione w tym reportażu, jest Śląsk. Ten najbardziej uprzemysłowiony i zanieczyszczony region Polski oplata sieć powiązań i interesów, które żyją własnym życiem. Wielomilionowe biznesy ludzi z półświatka, ich wystawne życie, imprezy w kasynach, narkotyki i luksusowe samochody. Z drugiej strony przytłaczająca bieda, likwidowane zakłady przemysłowe i brak perspektyw. Do tego służby specjalne i policja zajęte własnymi kłopotami. Trudno o lepszą pożywkę dla przestępczości.

Pokazując uwikłanie agentów CBA, postanowiłem przyjrzeć się bliżej działalności biura oraz walce z korupcją. Polityczne hasła, programy i obietnice wyborcze mogą sprawiać wrażenie, że Polska uporała się z problemem korupcji. Tymczasem rzeczywistość pokazuje, że korupcja w naszym kraju, choć zmieniła się, wciąż jest poważnym problemem zarówno na szczytach władzy, jak i w niewielkich społecznościach. Niestety, służby, które mają ją zlikwidować, same nie są od niej wolne.

Chociaż nazwiska większości bohaterów, a nawet nazwy firm występujących w reportażu zostały zmienione, wszystkie ustalenia oparte zostały na drobiazgowym śledztwie dziennikarskim. W pracy korzystałem głównie z akt sądowych, akt spółek i fundacji, a nawet akt Instytutu Pamięci Narodowej. Z większością bohaterów miałem okazję porozmawiać osobiście.

Pracując nad tym materiałem, korzystałem też z pomocy kilku życzliwych osób. Chciałem podziękować moim współpracownikom, zwłaszcza Jarkowi Jabrzykowi i Patrycji Dzięcioł, jak również dziennikarzom, policjantom, prokuratorom i innym osobom, których nazwisk obiecałem nie wymieniać, a bez których ten reportaż mógłby w ogóle nie powstać.

Warszawa, sierpień 2013 r.

ROZDZIAŁ JEDENASTY

PROWOKACJA. POCZĄTEK

Mijało właśnie pięć miesięcy od dnia, w którym nagraliśmy pożegnalną imprezę agentów Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Wtedy działaliśmy na ślepo, a jedyną przesłanką akcji była wiadomość od informatora.

Przypomnijmy: dwaj agenci biura zostali wysłani na resortową emeryturę, ponieważ podobno kilka miesięcy wcześniej zaczęli współpracować z przestępcą (mieli zarejestrować go jako swoją wtyczkę, dzięki czemu dostawali informacje, czy interesują się nim inne służby). Nie przeprowadzono postępowania wewnętrznego, nie została powiadomiona prokuratura. Pożegnanie ze służbą zorganizowali im koledzy, w pubie, mieszczącym się kilkadziesiąt metrów w linii prostej od siedziby CBA w Katowicach.

Później odkryłem, że obaj agenci związani są z Markiem Kozerą, wielokrotnie skazywanym przestępcą, który pracuje dla grupy spółek zajmujących się utylizacją najróżniejszych odpadów na terenie Śląska oraz w okolicach Warszawy. Niektóre spółki wyglądają na firmy krzaki, inne na całkiem poważne przedsiębiorstwa, połączone kapitałowo, mające dobrze zaprojektowane strony internetowe.

Analizując akta i dostępne informacje na temat firm Kozery, musiałem działać bardzo ostrożnie. Wiedziałem, że gdy tylko wyjdzie na jaw, iż dziennikarze interesują się działalnością agentów służb specjalnych i współpracującego z nimi kryminalisty, nie zdobędziemy żadnych informacji. Obawiałem się zastraszania świadków i – dzięki kontaktom z policją – uprzedzania każdego naszego kroku.

Dla funkcjonariuszy operacyjnych (a z takimi mieliśmy do czynienia) zdobycie billingów połączeń z telefonów komórkowych czy obserwacja były banalnie proste.

Moja ostrożność wynikała także z innego powodu; wiedziałem, że najlepszym sposobem na uzyskanie rzetelnego obrazu sprawy jest zaproponowanie interesu, podczas którego ludzie, jakimi się interesowałem, odsłoniliby karty. Więc, niestety, nie mogłem wykonać rzeczy najprostszej: przeprowadzić z Kozerą wywiadu. Najprawdopodobniej i tak nie usłyszałbym prawdy, za to na pewno wzbudziłbym podejrzenia. A w takim przypadku jakakolwiek późniejsza akcja byłaby skazana na niepowodzenie.

Pozostawało zatem żmudne składanie klocków w całość. Czym może zajmować się grupa „Tarcza”? Czy tylko podrzucaniem w różne miejsca niebezpiecznych odpadów? Co jest najlepszym pretekstem do nawiązania z nią współpracy?

Przez te pięć miesięcy przewertowałem setki stron dokumentów w sądach rejestrowych i sądach karnych. Odnajdywałem świadków, rozmawiałem z urzędnikami i prokuratorami. Dotarłem do ludzi, którzy opowiedzieli mi, jak naprawdę działa biznes zajmujący się odpadami. Odnalazłem wielkie, nielegalne składowisko odpadów w Zawierciu, w samym środku jednego z najpiękniejszych regionów Polski. Wbiłem sobie do głowy dziesiątki nazw, procedur i przepisów. Przeczytałem dokumenty Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, stare gazety, a nawet raporty Najwyższej Izby Kontroli. Krok po kroku, spotkanie po spotkaniu składałem w głowie te puzzle. Aż wreszcie poczułem, że mogę napisać plan działania i przystąpić do opracowania szczegółów.

Na pierwszy rzut oka wszystko wyglądało prosto – zakonspirowany dziennikarz przez jednego z byłych agentów CBA proponuje Kozerze wspólne przedsięwzięcie.

Najczęściej osoby i organizacje, które prowadzą nielegalną działalność, dokładają wszelkich starań, aby możliwie najskuteczniej zamaskować prawdziwe intencje. Łamiące prawo firmy bardzo dbają, aby wszystkie dokumenty wyglądały porządnie. Ich właściciele często nie tylko nie rozmawiają z dziennikarzami, ale i wynajmują prawników, którzy przy jakimkolwiek zainteresowaniu dziennikarzy z miejsca wysyłają do nas pisma zawierające groźby procesowe. Wiele razy musiałem się poddać, bo chociaż zebrałem informacje na temat działalności bohaterów mojego reportażu, nie byłem w stanie udowodnić ponad wszelką wątpliwość, że mam rację. W przeszłości, gdy pracowałem w „Rzeczpospolitej”, sytuacja była łatwiejsza. Reportaż prasowy daje dużo więcej możliwości opisania pewnych zdarzeń nie wprost, zasugerowania czy powiedzenia czegoś między wierszami. W reportażu telewizyjnym na takich grepsach opowieści się nie zbuduje.

Działanie pod przykryciem to jednak coś znacznie poważniejszego niż jednorazowa prowokacja dziennikarska. „Przykrywkowiec” musi być wiarygodny. Jego legenda powinna być opracowana w najdrobniejszych detalach, tak by nie wzbudzała żadnych podejrzeń.

Po raz pierwszy wykorzystaliśmy tę metodę, robiąc film o działalności kościelnej komisji majątkowej. Sprawa jest bardzo ciekawa, ponieważ dotyczy rozwiązywania historycznych zaszłości pomiędzy działającymi w Polsce kościołami i zakonami a państwem. W czasach komuny związki wyznaniowe pozbawiano majątku. Oczywiście, największym pokrzywdzonym był Kościół katolicki, na rzecz interesów którego w wolnej Polsce pracowała dwustronna komisja rządowo-kościelna. Zajmowała się ona zwrotem zagrabionego majątku i rekompensatami. Okazało się jednak, że wskutek nieprecyzyjnych zasad wyceny majątku niektórzy pracujący dla kościelnych podmiotów prawnicy manipulowali jego wartością i naciągali państwo na grube miliony. Za grunty rolne oddawano wielkie nieruchomości w centrach miast, warte nieraz setki milionów złotych. Dzięki łańcuszkowi pośredników działki za grosze trafiały do wybrańców, którzy mogli wyłożyć gotówkę i mieli interes w tym, aby sprawy załatwiać dyskretnie.

Mimo śledztw, zaangażowania kilku prokuratur, a także CBA i Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, dochodzenia były umarzane. Państwowe instytucje nie mogły udowodnić nieuczciwości ludziom zamieszanym w proceder, jak choćby rzeczoznawcom majątkowym, którzy – co widać było na pierwszy rzut oka – manipulowali wycenami.

Po kolejnym umorzeniu śledztwa w tej sprawie postanowiliśmy działać. Ze zgromadzonych materiałów dowiedzieliśmy się (razem z moim współpracownikiem, dziennikarzem TVN Jarkiem Jabrzykiem), że jednym z najbardziej aktywnych rzeczoznawców wyceniających kościelne nieruchomości był Krzysztof B. z Krakowa.

Zdecydowaliśmy się na plan niemal niemożliwy do wykonania – mieliśmy wkraść się w łaski człowieka, który był obiektem postępowań ze strony CBA i zapewne spodziewał się podobnego numeru, powinien zatem być wyjątkowo ostrożny. Dodatkowo utrudniliśmy sobie zadanie, decydując, że legenda zakonspirowanego dziennikarza ma być oparta na prawdziwych dokumentach. Zamierzaliśmy stworzyć iluzję bez posługiwania się choćby jedną fałszywką. Dlaczego? Po pierwsze chcieliśmy, aby nasza akcja była całkowicie zgodna z prawem, po drugie – jeżeli już staramy się pokazywać i piętnować działania ludzi łamiących prawo, nie powinniśmy łamać go sami.

Najważniejszym problemem do rozwiązania, było znalezienie odpowiedniego człowieka do akcji. Ja odpadałem z prostego powodu: moja twarz jest rozpoznawalna. Podobnie Jarka, pracującego w telewizji od kilkunastu lat. Wybór wcale nie był prosty – kandydat musiał być dziennikarzem i znaleźć czas na współpracę z nami przy robieniu reportażu.

Naszym „przykrywkowcem” został Michał Stankiewicz, wieloletni dziennikarz „Rzeczpospolitej”. Na koncie miał wiele ciekawych tekstów i kilka mocnych śledztw dziennikarskich. Kilka lat temu rzucił pracę w „Rzepie”, kiedy redakcja odmówiła opublikowania jego bulwersującego reportażu na temat pedofilii w kościele.

Stankiewicz zgłosił się do Krzysztofa B. i powiedział, że zamierza sprzedać dużej państwowej firmie nieruchomość za cenę wyższą niż rynkowa. Taki scenariusz załatwiał problem kompleksowo. Wycena miała być dla nas korzystna (stracić na niej miało przedsiębiorstwo), a nie mogliśmy wprost zaproponować manipulacji wartością. Ta propozycja musiała wyjść od rzeczoznawcy. Gdyby okazał się uczciwy, Stankiewicz miał ewentualnie udawać bardzo rozczarowanego.

Akcja została świetnie przygotowana. Na jakiś czas wynajęliśmy starą fabryczkę pod Krakowem. Michał grał człowieka, który żyje z załatwiania drobnych interesów, przekrętów, prowadzi knajpy i żyje chwilą. Całkowite przeciwieństwo powściągliwego i ostrożnego Krzysztofa B. I tak przez kilka miesięcy. Odnieśliśmy sukces – udało się nie tylko zawyżyć wycenę ponaddwukrotnie, ale nasz rzeczoznawca z czasem nabrał zaufania do Stankiewicza. Opowiedział, jak można wyprowadzić w pole urząd skarbowy, podając Michałowi praktycznie gotowy przepis na pranie pieniędzy poprzez manipulowanie wartością nieruchomości.

Dzięki tamtej akcji zdobyliśmy cenne, unikatowe doświadczenie.

Ale czy to wystarczy? Teraz mieliśmy mieć do czynienia ze świetnie wyszkolonym funkcjonariuszem służb specjalnych, dla którego operacje pod przykryciem to codzienność. Człowiek, którego zamierzaliśmy podejść, był przeszkolony z technik prowadzenia kontrobserwacji, znał sposoby kamuflowania sprzętu do tajnego rejestrowania dźwięku i obrazu. Wreszcie, z całą pewnością, był podejrzliwy i nastawiony na wyciągnięcie od nas maksimum informacji. Mogło nas zgubić najmniejsze niedociągnięcie.

W maju pojechałem do Wrocławia, by odnaleźć dziennikarza, którego poznałem kilka lat wcześniej przy okazji jednego z dziennikarskich śledztw. Tamta sprawa dotyczyła grupy polityków, którzy wykorzystując holding budowlany, przejmowali państwowe firmy posiadające atrakcyjne nieruchomości. Dziennikarz nazywał się Marcin Kwiatkowski[76]. A że dobrze znał się na gospodarce i biznesie, był najlepszym kandydatem do roli, którą mu napisałem.

– Musisz zgłosić się do nich i kupić dokumenty potwierdzające recykling – tłumaczyłem niewiele (na razie) rozumiejącemu Marcinowi swój plan.

Jakiś czas wcześniej media podały, że wielka grupa kapitałowa z Rosji przejmuje koncern, który w Polsce produkuje popularne wódki. To właśnie producenci mocnych alkoholi, wypuszczających na rynek dziesiątki tysięcy ton szklanych opakowań, są największymi klientami firm z szarej strefy zajmujących się potwierdzaniem wykorzystania odpadów. Udało mi się dotrzeć do zapytań ofertowych, które tenże producent wódki rozesłał do kilku przedsiębiorstw zajmujących się recyklingiem, dzięki czemu dysponowałem dokładnymi danymi dotyczącymi ilości odpadowego szkła. Była to naprawdę wielka szklana góra – sześćdziesiąt tysięcy ton. Biorąc pod uwagę skalę recyklingu w Polsce – jedna trzecia całego szkła, jakie rocznie udaje się zebrać i przetworzyć. Tłumaczył mi to Andrzej Kowalski, prezes dużej firmy zajmującej się odzyskiwaniem stłuczki szklanej. Jego przedsiębiorstwo zarabia między innymi na dostarczaniu wtórnego szkła hutom, a im mniej go zbierze, tym gorzej. To właśnie rozmowa z nim zainspirowała mój plan, choć sam Kowalski nie miał pojęcia, w czym mi pomaga.

Wprowadzanie Marcina trwało kilka dni. Byłem tak przejęty akcją, że zmusiłem go nawet do przeprowadzenia prób rozmowy. Tłumaczyłem, że najważniejsze jest zostawienie sobie furtki – podawać jak najmniej konkretów, jak najmniej detali, które można sprawdzić.

Scenariusz był już prawie gotowy. Byłem z zadowolony, bo wykorzystałem w nim słabości ludzi, których chcieliśmy podejść. Marcin miał odegrać rolę doradcy biznesowego, który jako konsultant współpracuje z kancelariami prawnymi i korporacjami, zgłaszając się do Dariusza Dworaka[77], jednego z dwóch agentów CBA, którzy współpracują z Kozerą (jego nazwisko i telefon znalazłem, przeglądając stronę internetową jednej ze spółek grupy „Tarcza”). Dworak może i był funkcjonariuszem policji z wieloletnim stażem, ale nie miał pojęcia, jak wygląda praca konsultantów biznesowych wielkich korporacji. I to był nasz główny atut. Marcin zaś to specjalista od wielkich spółek, powiązań biznesowych i dziennikarstwa ekonomicznego. Porusza się w tych tematach z taką swobodą, z jaką ja jeżdżę na nartach.

Drugim atutem miała być wielkość zamówienia. Wiedziałem, że Dworak dokona natychmiastowej kalkulacji i w kilka sekund zrozumie, że może zarobić ponad półtora miliona złotych. Kwota powinna zawrócić mu w głowie, jak każda wizja dużego i łatwego zysku.

– Zasugerujesz, że reprezentujesz ludzi, którzy restrukturyzują firmę z branży alkoholowej, przejętą przez zagraniczny koncern. Oni na pewno to wyguglają i wpadną na to, że musisz pracować dla Rosjan. A Rosjanie wiadomo, na pewno chętnie idą na skróty – tłumaczyłem. – Twoja legenda daje nam jeszcze jedno zabezpieczenie: nawet jeśli sprawdzą ją w Polsce, ciebie nikt nie zna, jesteś wiarygodny. Przecież restrukturyzację masz przygotować w tajemnicy. Chcesz wyrzucić stary układ. No i będzie oczywiste, dlaczego nie jesteś specjalnie biegły w temacie. Przecież zajmujesz się przekształceniami spółki, a nie odpadami.

Zadaniem Marcina było sprawdzenie, za jaką cenę Dworak sprzedaje dokumenty potwierdzające recykling. Wiedzieliśmy już, że poniżej czterdziestu złotych za tonę szkła to cena, której żądają firmy z szarej strefy. Za te pieniądze nie da się przeprowadzić recyklingu.

– Może na początku spróbujemy z nim pogadać o jakimś mniejszym interesie – powiedział Marcin. – Bo się człowiek może spłoszyć, jak wyjadę z takim zamówieniem.

– Dobry pomysł. Może pomagasz w założeniu rozlewni napojów energetycznych gdzieś na Śląsku? – zapaliłem się. – To by wyjaśniało, dlaczego tak często tu przyjeżdżasz.

– No tak... Spółka jest w organizacji, nie ma jeszcze numeru KRS, nie ma siedziby. Rozlewnia ruszy dopiero za kilka miesięcy, ale przy biznesplanie trzeba uwzględnić koszt recyklingu – dumał Marcin. – Gdyby spytał mnie o namiary, nie będzie miał jak sprawdzić, że żadnej spółki nie ma. A przy okazji zagadnę go, że mam też na widoku restrukturyzację dużej firmy, która potrzebuje dużo więcej DPR-ów.

Pozostały nam tylko detale. Wydrukowaliśmy eleganckie wizytówki, wybraliśmy ubrania, które mógł wykorzystać Marcin. Przejrzeliśmy nawet garderobę jednego z studiów telewizyjnych pod Warszawą, w którym realizowane są seriale, pod kątem garniturów, sportowych marynarek, ładnych zegarków i teczek. Marcin musiał wyglądać na eleganckiego, wyluzowanego gościa, który dużo czasu spędza w podróżach, opracowując plany restrukturyzacji upadających i przejmowanych firm.

Wreszcie nadszedł dzień, w którym mieliśmy wykonać pierwszy ruch. Chociaż wydawało się, że wszystko jest dopięte na ostatni guzik, odczuwałem niepokój. Co będzie, jeśli źle wytypowałem temat rozmowy i Dworak stwierdzi, że w ogóle nie jest zainteresowany? Co, jeżeli skieruje Marcina do kogoś innego?

W głowie kołatało się mnóstwo obaw, jednak nic więcej nie mogłem zrobić.

Musieliśmy zaryzykować.

Dobre kilka tygodni wcześniej kupiłem telefon i anonimową kartę. Wiedziałem, że w razie podejrzeń Dworak bez najmniejszego problemu wydostanie billing połączeń tego aparatu, podobnie jak listę stacji bazowych telefonii, do której logowała się komórka. Dlatego aż do chwili kontaktu numer był martwy.

Pierwsze połączenie wykonaliśmy w sobotę rano, tuż przed długim majowym weekendem 2013 roku. Siedzieliśmy w ogródku kawiarni, w spokojnej dzielnicy Wrocławia, ostatni raz powtarzając najważniejsze elementy planu i warianty ewentualnej rozmowy.

Wreszcie Marcin wybrał numer Dworaka i wcisnął zieloną słuchawkę.

ROZDZIAŁ TRZYNASTY

KOZERA

Wszystko zaczęło się w nie dużej miejscowości na śląsku w mieście tych. Tam przyszedłem na świat i tam się wychowałem. Myślę że już na zawsze tam pozostanę, przynajmniej duchem ale wracając do początku urodziłem się piątego stycznia tysiącdziewięćsetsiedemdziątegoszustego roku w normalnej śląskiej rodzinie. Ojciec mój pracował jako dekarz na elektrowni łaziska a mama jak to w moich stronach bywa zajmowała się domem, wychowywaniem dzieci z tego wynika że mam rodzeństwo są to dwie starsze siostry iwona na stale mieszkająca w niemczech która jest o dziesięć lat odemnie starsza i małgosia mieszkająca w miejscowości czułów i jest o cztery lata starsza czyli można powiedzieć że w domu byłem traktowany jak jedynak no bo nie dość że jedyny syn to jeszcze naj młodszy”[96].

Co naprawdę łączyło kryminalistę Marka Kozerę z agentami Centralnego Biura Antykorupcyjnego? Jeżeli, jak podejrzewałem, przestępca był tajnym współpracownikiem CBA, tajne informacje na jego temat znajdowały się w zabezpieczonym archiwum biura. A dostęp do takich danych jest ściśle reglamentowany. Drzwi do pomieszczeń strzegą kamery oraz pracownicy, którzy zapisują każde wejście i wyjście oraz dokumenty, jakie pobiera osoba czytająca akta.

Sytuacja wyglądała marnie. Nie śmiałem nawet myśleć o tym, że uda mi się osobiście zajrzeć do tajnego archiwum. A ktoś z wewnątrz, gotów zrobić to za mnie, byłby samobójcą. W systemie informatycznym na pewno zostałby ślad, więc gdybym opublikował informacje, wystawiłbym swoją wtyczkę na strzał. A za ujawnienie tajnej informacji grozi wieloletnie więzienie.

Musiałem się poddać. Sprawa ewentualnych agenturalnych powiązań Kozery z CBA, niestety, przerastała możliwości dziennikarza śledczego. Tam, gdzie w grę wchodzą pilnie strzeżone tajemnice służb specjalnych, dziennikarz niewiele może zrobić. Służby bardzo starannie strzegą swoich tajemnic; w przeszłości kilkakrotnie zdarzyło się, że dziennikarskim informatorom nie udało się pozostać anonimowymi. Tak jak na przykład jeden z urzędników kancelarii prezydenta, który przekazał dziennikarzom śledczym „Dziennika” raport o incydencie z prezydentem Kaczyńskim w pobliżu linii frontu w Gruzji. Informatora namierzono dzięki użyciu wszelkich możliwych środków: podsłuchów, triangulacji (czyli namierzania telefonu poprzez stacje BTS i urządzenia do przechwytywania sygnału, którymi dysponują mobilne grupy operacyjne), billingów i nagrań z monitoringu. Nagłośnienie tej sprawy w mediach było czytelnym sygnałem dla ludzi, którzy na co dzień mają do czynienia z tajemnicami, że służby są sprawne i zdolne do szybkiego wykrycia kreta. A przecież wobec własnych ludzi mają o wiele szersze możliwości; można na przykład nakazać przebadanie funkcjonariusza na wykrywaczu kłamstw. W przypadku wątpliwości co do jego lojalności, wyciągane są surowe konsekwencje – od nagany do wyrzucenia z szeregów (to ostatnie skutkuje odebraniem uprawnień emerytalnych, to wystarczający straszak, aby zniechęcić do wynoszenia poufnych informacji).

Zrezygnowany postanowiłem odszukać akta śledztwa dotyczącego Kozery i oskarżonych o korupcję funkcjonariuszy służby więziennej. Po krótkiej wymianie mejli otrzymałem zgodę z Sądu Rejonowego w Tychach na zapoznanie się z aktami. Przez wiele dni w maleńkim sekretariacie wydziału karnego tyskiego sądu zapoznawałem się z kolejnymi tomami. Wyłonił się z nich nie tylko obraz śledztwa prowadzonego przez CBA w sprawie największej w historii korupcji w polskim więziennictwie. Dzięki nim zgłębiłem tajniki relacji między policją, biurem a Kozerą.

Dochodzenie w sprawie korupcji w zakładach karnych na Śląsku sprawiło, że w 5 kwietnia 2008 roku akta personalne Kozery trafiły z archiwum więzienia, w którym ostatnio przebywał, na biurko funkcjonariusza Centralnego Biura Antykorupcyjnego Krzysztofa Brożka.

„Oględzinom poddano akta osobowe, część «A» i «B», osadzonego Marka Kozery s. Ryszarda, ur. 05.01.1971, otrzymane z Zakładu Karnego w Raciborzu. Uzyskane akta składają się z dwóch teczek oznaczonych jako akta osobowe: część «A», i teczka osobopoznawcza: część «B». Oględziny przeprowadzono w porze dziennej, widoczności dobrej, oświetleniu naturalnym i sztucznym, temperaturze pokojowej w pomieszczeniu służbowym delegatury Centralnego Biura Antykorupcyjnego w Katowicach”, zanotował agent Brożek. „Akta osobowe część «A» znajdują się w obwolucie tekturowej koloru białego (zabrudzona) z danymi personalnymi Marka Kozery i datami odbycia kary. Strona druga obwoluty zawiera zdjęcie wymienionego, rysopis, dane dotyczące miejsca zamieszkania oraz kart tożsamości skazanego. Wymienione akta osobowe zawierają 87 kart ponumerowanych, o różnym formacie, niektóre karty są ze sobą sklejone. Akta osobowe część «B» znajdują się w obwolucie tekturowej koloru białego (zabrudzona) z danymi personalnymi Marka Kozery, pobytami w Zakładzie Karnym, klasyfikacją i terminami okresowej oceny. Strona druga obwoluty zawiera dane dotyczące miejsca zamieszkania i karalności. Wymienione akta osobowe zawierają 191 kart ponumerowanych, o różnym formacie”.

Kozera: „Wzrost 186, włosy ciemne, oczy piwne, wykształcenie zawodowe – kuśnierz”. Tak charakteryzuje go karta skazanego. Po raz pierwszy został skazany jeszcze w zawodówce, za włamania do samochodów.

Z wywiadu środowiskowego: „Skazany wychował się w rodzinie pełnej. Ojciec starał się zapewnić środki na utrzymanie rodziny, pracując jako dekarz. Matka zajmowała się domem i wychowywała dzieci. Ulegał wpływom otoczenia. W konflikt z prawem popadł w III klasie szkoły zawodowej. Łatwo ulega wpływom otoczenia. Nie przewiduje skutków swoich działań. Po raz pierwszy odbywał karę w 96 roku. Po odbyciu kary prowadził działalność gospodarczą – firmę transportową, agencję towarzyską, lombard, sklep monopolowy. Podstawowe problemy: chęć łatwego zysku w sposób nieakceptowalny społecznie, uleganie wpływowi otoczenia, brak przewidywania konsekwencji za własne czyny, brak poszanowania norm prawnych, chęć zaimponowania otoczeniu”.

Pomiędzy 1996 a 2007 rokiem Kozera kilka razy siedzi w areszcie tymczasowym albo w zakładzie karnym. Nie wiąże się z najgroźniejszą kategorią więźniów, czyli grypsującymi, zatwardziałymi przestępcami. Kary odbywa w zakładach o łagodnym rygorze, ma prawo wychodzić poza teren na przepustki oraz w ramach wykonywanej pracy. „Przestrzegłem przed konsekwencjami niepowrotu, łamania prawa na wolności, powrotu pod wpływem alkoholu”, zapisał w aktach więźnia wychowawca. Kozera pracuje w firmach budowlanych i przedszkolach. Władze więzienia w Jastrzębiu-Zdroju, gdzie odbywa karę w latach 2005–2006 mają o nim raczej pozytywną opinię.

Jego pracodawcy piszą do aresztu listy pochwalne: „Dyrektor S[zkoły] P[odstawowej] nr 19 w Jastrzębiu-Zdroju przekazuje pozytywną opinię dotyczącą wykonywanych prac przez skazanego pana Marka Kozerę skierowanego do prac na terenie szkoły. Wyżej wymieniony bardzo sumiennie i rzetelnie wykonuje zlecone prace. Do pracy zgłasza się punktualnie, jest uprzejmym i zdyscyplinowanym pracownikiem”. Rybnickie Przedsiębiorstwo Budownictwa Drogowego: „Wyróżnia się w pracy na tle pozostałej grupy, przydzielone prace realizuje z dużym zaangażowaniem i znajomością rzeczy, i nie sprawia w miejscu pracy żadnych problemów wychowawczych”.

Listopad 2005: „Skazany dobrze funkcjonuje w tutejszym Zakładzie Karnym. Nie sprawia kłopotów wychowawczych, jest zdyscyplinowany wobec funkcjonariuszy Służby Więziennej. Bezkonfliktowo współżyje razem z innymi współosadzonymi”.

Grudzień 2005: „Otrzymał 14 kolejnych nagród regulaminowych. Od stycznia bieżącego roku pracuje nieodpłatnie na terenie Zakładu Karnego – jako zastępca porządkowego. Jest pracownikiem sumiennym i wartościowym. Biorąc powyższe pod uwagę, prognozę kryminalno-penitencjarną uważam za pozytywną”.

Październik 2006: „Nadal jest regularnie nagradzany za aktywny udział w pracach społecznych oraz właściwą postawę w miejscu pracy. Jest taktowny i życzliwy w stosunku do funkcjonariuszy. Prognoza pozytywna”.

Mimo to nie wystąpiono o warunkowe przedterminowe zwolnienie z uwagi na okoliczności popełnienia przestępstwa.

Kozera przystąpił do programu indywidualnego oddziaływania. To specjalny program wychowawczy, polegający na pracy z osadzonymi w zakładach karnych. Przewiduje, że skazani podejmują się pewnych zobowiązań, a w zamian dostają nagrody. Zazwyczaj są to zezwolenia na widzenia, paczki czy kilkudniowe przepustki. Przystępując do programu, więzień musi napisać szczere wypracowanie na temat popełnionych przez siebie błędów. Musiał to zrobić także Kozera.

„Rodzice moi stawiali na sport i muszę się pochwalić że w niektórych dziedzinach było całkiem nie źle na początku była piłka nożna którą trenowałem przez sześć lat dochodząc do kadry śląska juniorów trenowałem i grałem z takimi zawodnikami jak bartek karwan i dariusz masternak, którzy do dnia dzisiejszego pozostają moimi przyjaciółmi. Pózniej przyszedł czas na tenis ale tego sportu w ogóle nie czułem wydawał mi się jak na tamten czas bardzo nudnym sportem chodź muszę przyznać że na dzień dzisiejszy zmieniłem zdanie całkowicie. Następnie zajołąem się kiksboksingiem czyli sportem bardziej twardym tutaj też odniosłem mały sukces bo wywalczyłem wicemistrza Polski w semikontakcie i to by było na tyle jeżeli chodzi o moje życie sportowe. No można by wspomnieć jeszcze że w szkole brałem udział we wszystkich olimpiadach sportowych i zawsze kończyło się to jakimś sukcesem.

Szkoła ogólnie przeszła nie najgorzej czas buntu miałem w siódmej klasie powiedzmy że trochę narozrabiałem na szkolnej wycieczce wtedy chyba moja mama musiała się za mnie pierwszy raz wstydzić. Jeżeli chodzi o naukę to jakoś sobie nie przypominam żebym miał jakieś większe problemy. Wszystkie klasy kończyłem jak należy. Po podstawówce poszedłem do zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie kuśnierza na drugim roku zaczęły się moje pierwsze problemy z prawem Głupia sprawa włamania do samochodów naturalnie bardziej to wszystko robiłem dla draki niż dla zysku zresztą o jakim zysku mowa jak nie było z tego żadnych pieniędzy Popisy kolegów jednego przed drugim za tę głupotę zostałem skazany wyrokiem sądu rej w Pszczynie na dwa lata pozbawienia wolności w zawieszeniu na pięć lat.

Rok później skończyłem szkołę i zostałem czeladnikiem poznałem wspaniałą osobę i mimo to że już nie jesteśmy razem po dziesięciu latach małżeństwa dalej uważam że jest to wspaniała kobieta która dała mi wiele szczęścia i dała mi syna macieja najbardziej bliską mi osobę na świecie. Ale do tego wrócę później.

W roku dziewięćdziesiątym szustym trafiłem do aresztu za włamania do samochodów. To z pewnością moja naj większa porażka w życiu. Naj więcej bólu sprawiło mi to że właśnie w tym czasie żona urodziła mi syna a ja nie mogłem wtedy być z nią. Wyrok zapadł dwa i pół roku pozbawienia wolności karę odbyłem w ZK wojkowice po opuszczeniu murów zakładu jak to często bywa złe towarzystwo po pół roku trafiłem do aresztu śledczego w Mysłowicach Był to rok dziewięćdziesiątyósm a byłem tam cztery za te reszte musze odsiadywać dziś w najmniej odpowiednim momęcie jak już wszystko było poukładane na tip top. Po wyjściu z aresztu zaczołem prowadzić normalne legalne interesy prowadziłem lombard serwis telefonów komurkowych, handlowałem na placach targowych a od dwóch lat prowadze sklep monopolowy i skład drewna opałowego. (...) Podsumowując moje życie to nie uważam go za jakąś wielką klęskę, napewno moimi naj większymy porażkami było trafienie do takich miejsc w jakim aktualnie sie znajduje”[97].

Pierwsza wpadka Kozery zaczęła się w nocy z 24 na 25 września 1993 roku w miejscowości Miedźna niedaleko Pszczyny. Adam Ryndak, ratownik górniczy, zauważył, że jakieś typki kręcą się przy jego dużym fiacie.

„Ok. 23.10 przyszedł do mojego mieszkania sąsiad z tej samej klatki, z drugiego piętra, budząc mnie, gdyż już spałem, i informując mnie, że pod nasz blok zajechały dwa samochody, z których jeden zaparkował w miejscu nieoświetlonym. Jak się później okazało, był to fiat 125p koloru ciemnego, a drugi z tych samochodów, też fiat 125p koloru białego, zaparkował koło mojego samochodu”, zeznawał pokrzywdzony. Pan Ryndak zerwał się z łóżka i wybiegł na parking. Niestety, było już za późno. „Podszedłem do samochodu i stwierdziłem, że szyba duża w przednich drzwiach od strony kierowcy jest zsunięta na dół, drzwi były przymknięte na jeden zatrzask. Zajrzałem do środka i stwierdziłem, że nie ma radiomagnetofonu marki Sattelita, który kupiłem w 1992 roku za 500 tysięcy złotych[98]. Po radioodtwarzaczu zostały tylko końcówki urwanych przewodów”.

Wiesław Fliś, funkcjonariusz policji, przybiegł na miejsce zdarzenia z pobliskiego komisariatu. Po krótkim pościgu samochodem pokrzywdzonego udało mu się dostrzec podejrzanych i dokonać zatrzymania ich auta. Opisał to szczegółowo w raporcie.

„Gdy wylegitymowałem te osoby to poleciłem kierowcy otworzyć bagażnik samochodu i dokonałem penetracji bagażnika, nadmieniam, że przed dokonaniem penetracji kierowcy zabrałem dokumenty od samochodu oraz kluczyki. W wyniku penetracji bagażnika stwierdziłem, że w jego wnętrzu znajduje się duża ilość narzędzi samochodowych, kanister, szmaty, nic poza tym. Posterunkowy Zadrowski Tomasz po penetracji przedniej części samochodu pod przednim siedzeniem kierowcy znalazł małą kolumnę samochodową i zapytał się kierowcy czyja ona jest, na co kierowca zareagował nerwowo i odpowiedział, że nie wie co ona robi w tym samochodzie. Jednocześnie gdy to mówił, to nerwowo spoglądał na kolegów”.

Sytuacja stawała się coraz bardziej napięta. Choć suchy raport funkcjonariusza Flisia tego nie oddaje, i tak czyta się go z zapartym tchem.

„W tym momencie pan Lewandowski, który stał po drugiej stronie samochodu pochylił się i z pod przedniego siedzenia pasażera wyjął radioodtwarzacz samochodowy. Po wyjęciu go pan Ryndak od razu rozpoznał go jako swoją własność o czym od razu mi powiedział. W tym też momencie upewniłem swoje przypuszczenia, że są to sprawcy powyższego zdarzenia. Po wyjęciu tego radioodtwarzacza (...) młodzieńcy nagle umilkli i nic się nie odzywali. Z ich zachowania zauważyłem, że są przestraszeni a na moje pytanie skierowane do nich: «coście narobili» oni nic nie odpowiedzieli”.

Po przewiezieniu sprawców rabunku na pszczyńską komendę, Fliś rozpoczyna intensywne czynności. Młodzi, zaledwie kilkunastoletni zatrzymani, wzięci w krzyżowy ogień pytań doświadczonych gliniarzy, szybko wydają resztę szajki. Wskazują na Marka Kozerę jako na jednego z prowodyrów. Policja przypisuje grupie dziesiątki włamań do samochodów na terenie Tychów, Pszczyny i okolic. Kradli, co się dało: radia samochodowe, pozostawione w samochodach drobne przedmioty, nawet spuszczali paliwo. Ofiarami byli zwyczajni ludzie, dlatego wśród okradzionych aut przeważały małe fiaty (jeszcze kilka dużych i dostawczy żuk). Zresztą z zeznań ofiar wynika, że w okolicy panowała wówczas istna plaga podobnych przestępstw; sterroryzowani mieszkańcy górniczych osiedli nawzajem pilnowali swojego dobytku i ostrzegali się o podejrzanych osobnikach kręcących się w pobliżu zaparkowanych samochodów. To właśnie dzięki takiej samoobronie wpadła szajka Kozery.

Ze śledztwa wynikło, że Kozera miał kontakty z przestępcami stojącymi wyżej w hierarchii. To przez niego skradzione przedmioty trafiały na rynek. Członkowie szajki mówili, że Kozera i jego najbliższy kumpel „mieli znajomego, który zamówił u nich 10 sztuk radiów samochodowych wyświetlających cyfrowo, za które płacił im czterysta tysięcy od sztuki i że my pojedziemy z wami, żeby dokonać włamania do samochodów za tymi radiami”.

Kozera został zatrzymany już następnego dnia po nocnej wpadce kumpli. Podobnie jak oni, szczegółowo opisał swoje kolejne włamania. „W miesiącu lipcu przez cały miesiąc byłem zatrudniony wraz z ojcem (...) w elektrowni Łaziska. Pracowałem tam tylko miesiąc. Popołudniami około godz. 19-tej, 20-tej wychodziłem z domu i chodziłem do dyskoteki Zygzak w Tychach”, zeznawał na piśmie. Pieniądze były mu potrzebne między innymi na opłacenie kosztów kursu i egzaminu na prawo jazdy. W protokole znalazłem zdanie o tym, jak po dokonaniu kradzieży Kozera szedł na mszę do kościoła.

W jego aktach zachowała się opinia wychowawcy z miejscowej zawodówki: „Aktywny na tle klasy, kultura osobista różna, w zależności od nastroju. Był uczniem nadpobudliwym, wrażliwym, który spontanicznie reagował na sytuacje życiowe. Sprawiał niewielkie kłopoty wychowawcze polegające na używaniu wulgarnych słów i «dowcipnym» zachowaniu na lekcjach”.

Akt oskarżenia zarzucał Kozerze aż dziewiętnaście przestępstw. Przed sądem oskarżony przekonywał, że dostał nauczkę: „Teraz wiem, że źle zrobiłem i wyciągnąłem odpowiednie wnioski”. Sąd w Pszczynie skazał go na dwa lata więzienia w zawieszeniu na pięć lat.

Najbliższy czas miał pokazać, że Kozera nie uniknął zasądzonej kary.

Już w 1996 roku ponownie znalazł się za kratkami. Znów podejrzewany o przestępstwa samochodowe trafił do zakładu karnego z powodu odwieszenia wyroku sądu w Pszczynie. Został skazany kolejny raz, a w 1998 roku trafił do aresztu za współudział w handlu kradzionymi autami. Według akt był już wówczas członkiem poważnej grupy przestępczej, działającej na Śląsku i w Zagłębiu, czyli na terenie prawie całej aglomeracji. Gang zajmował się legalizowaniem kradzionych samochodów: kradziono, przebijano numery, fałszowano dowody zakupu. Przestępcom udawało się nawet rejestrować pojazdy, mimo że były one poszukiwane. O tym, jak funkcjonowała grupa, opowiedział tuż po zatrzymaniu go przez policję jeden z jej członków. „(...) była kierowana przez mieszkankę Mysłowic (bdb)[99], która jest córką prezydenta m. Mysłowice, i ona zaopatruje w/w w pojazdy pochodzące z kradzieży oraz posiada garaże do przechowywania kradzionych samochodów”.

Z akt nie wynika, aby prowadzący śledztwo prokurator z tyskiej rejonówki podjął temat... Zresztą nie prowadził tego postępowania do końca. Grupa, w której działał Kozera, była tak aktywna, że w roku 1998 jej sprawę prowadziły równolegle dwie różne prokuratury. Kiedy w końcu śledczy zorientowali się, że nawzajem depczą sobie po piętach, Tychy przekazały akta Jaworznu.

Kilka lat później ten sam prokurator, jeszcze w rejonie, będzie prowadził śledztwo dotyczące śląskiej bizneswoman Barbary Kmiecik. Niedługo potem awansuje, zostając szefem prokuratury okręgowej, a następnie, jako zaufany ministra Zbigniewa Ziobry, szefem pionu przestępczości zorganizowanej w Prokuraturze Generalnej.

W sprawie Kmiecik był o wiele bardziej skrupulatny; jak później zezna jeden z podległych mu śledczych, naciskał na prokuratorów, aby ci postawili zarzuty Barbarze Blidzie.

Ale wróćmy do śledztwa przeciwko grupie przestępczej Marka Kozery. Jej członkami byli niebezpieczni przestępcy o pseudonimach Hiena, Byku i Żmija. Według akt kradli oni samochody głównie na terenie Krakowa, między innymi auta panów odwiedzających agencje towarzyskie niejakiego Łysego.

– Tam dziwki usypiały klientów, a w tym czasie dorabiano kluczyki, żeby taki klient nie kojarzył kradzieży z agencją – zeznał jeden z bandytów.

Kiedy czytam akta tych starych, samochodowych spraw, nie mam wątpliwości, że złodziejska ekipa, do której należał Kozera, była częścią świata przestępczości zorganizowanej.

Przywódcą półświatka na Śląsku był wówczas groźny gangster, Janusz T., pseudonim Krakowiak, który zmontował strukturę liczącą nawet do trzystu ludzi: złodziei, przemytników, oszustów i żołnierzy. Gang na ogromną skalę zajmował się działalnością przestępczą, kontrolując rynek narkotyków, kradzieży samochodów, czerpał korzyści z nierządu. Był perfekcyjnie zorganizowany; działali w nim egzekutorzy wymierzający kary nieposłusznym członkom oraz kasjerzy opłacający w razie wpadki pomoc prawną dla zatrzymanych gangsterów. Krakowiak tak ustawił biznes, żeby działały dla niego grupy niemające ze sobą kontaktu. Ot, taka swoista dywersyfikacja zabezpieczeń. Mimo to struktura przedsięwzięcia nie zabezpieczyła gangu przed wpadką. Został rozbity w 1999 roku, a Krakowiak został skazany na wieloletnią odsiadkę za zabójstwo.

Cofnijmy się jednak o parę lat. Kozera i jego grupa w najlepsze działają w czasach świetności Krakowiaka, kradnąc samochody na południu Polski. W tamtym czasie taka działalność mogła być prowadzona wyłącznie pod skrzydłami Janusza T. To, że szajka Kozery nie została, przynajmniej oficjalnie, powiązana z gangiem Krakowiaka, to prawdopodobnie efekt wspomnianej organizacji oraz panującego w strukturach terroru, który siali egzekutorzy szefa.

Po wyjściu na wolność (Krakowiak siedzi już w areszcie, gang poszedł w rozsypkę), Kozera zakłada w Tychach agencję towarzyską. Były członek mafii Krakowiaka powiedział mi, że rzeczywistym właścicielem agencji był śląski gangster o pseudonimie Pecik, zaś Kozera – wyłącznie figurantem. To całkiem prawdopodobne, bo agencje towarzyskie to biznes, za którym zawsze stoi przestępczość zorganizowana. Prowadzony niejako przy okazji handel ludźmi, narkotykami, niechęć do współpracy z policją sprawiają, że właściciele interesów z panienkami albo sowicie opłacają się mafii, albo są słupami i dają twarz biznesowi kogoś ważniejszego w hierarchii. Tylko kim był nowy szef Kozery?

W kolejnych latach Kozera wciąż zajmuje się działalnością przestępczą – między innymi wyłudzeniami i oszustwami. Tworzy szajkę, która dokonuje zakupów ratalnych, przedkładając w sklepie podrobione dokumenty bądź wykorzystując drobnych pijaczków. Kiedy jeden z jego ludzi po zatrzymaniu przez policję zdradza zbyt wiele szczegółów procederu, Kozera dziwnie łatwo dowiaduje się o tym i zaczyna znęcać się nad świadkiem. W 2005 roku prokuratura oskarża go o pobicie i zastraszanie.

„Marek Kozera uderzył go ręką w twarz. (...) Grożąc pokrzywdzonemu pozbawieniem życia i uszkodzeniem ciała, Marek Kozera przytrzymywał go za ręce (...). Wypowiadając groźby wobec pokrzywdzonego domagał się jednocześnie, by nie składał on obciążających go wyjaśnień w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez KMP w Tychach”.

W innej części aktu oskarżenia prowadzący sprawę prokurator Zbigniew Grześkowiak opisał jeszcze groźby, takie jak wywiezienie do lasu czy pobicie na zlecenie. Świadek był tak bardzo pewny ich spełnienia, że zgłosił się do odbycia służby wojskowej i wyjechał do jednostki na drugi koniec Polski.

Mimo że Kozera w tym czasie jest już wielokrotnie karanym przestępcą, za pobicie i zastraszanie świadka dostanie wyrok zaledwie dwóch lat w zawieszeniu na pięć.

PRZYPISY

[76] Nazwisko zmienione.

[77] Nazwisko zmienione.

[96] Marek Kozera, życiorys. Teczka osobopoznawcza „B”, aktualne miejsce przechowywania – Zakład Karny Racibórz. Zachowano pisownię oryginału.

[97] Tamże.

[98] Oczywiście kwota przed denominacją.

[99] Skrót od wyrażenia: „bliższych danych brak”.