© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012, 2015

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Wydawca: Anna Plewa

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Magdalena Pluta, Barbara Nowak-Pacholczak

Producent: Magdalena Preder

Projekt okładki i stron tytułowych: Agata Muszalska

Zdjęcie na okładce: Agencja Fotograficzna Corbis

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r. (wyd. II)

Warszawa 2015

ISBN 978-83-200-4936-7 (ePub)

ISBN 978-83-200-4937-4 (Mobi)

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21; infolinia: 801 33 33 88

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 22 695-44-80

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Tomasz Szymański

Spis treści

Wprowadzenie

Wykaz najważniejszych skrótów

1. Ogólne zasady wykonywania szczepień ochronnych - Ewa Bernatowska

Odstępy między szczepieniami

Jednoczesne stosowanie kilku szczepionek

Szczepionki skojarzone

Proponowane odstępy czasowe między podaniem preparatów zawierających przeciwciała a szczepieniami przeciwko odrze i ospie wietrznej (ACIP-MMWR 2006, 55, RR-15 oraz AAP 2009)

Szczepienia po przebytych zakażeniach

Realizacja szczepień ochronnych u dzieci w okresie stosowania immunoterapii

Szczepionki różnych producentów

Dobór igły do wkłuć podskórnych i domięśniowych

Ruchy antyszczepionkowe

2. Obowiązkowe szczepienia ochronne - Ewa Bernatowska, Bożena Mikołuć

Program Szczepień Ochronnych – szczepienia obowiązkowe na 2015 rok (tab. 2.1)

Szczepienie przeciwko gruźlicy

Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B

Szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi

Szczepienia przeciwko Haemophilus influenzae typu b

Szczepienia przeciwko poliomyelitis

Szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce

Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenia

3. Zalecane szczepienia ochronne dla niemowląt, dzieci, młodzieży i dorosłych - Anna Nitka, Paweł Grzesiowski

Wybrane szczepienia zalecane w aktualnym Programie Szczepień Ochronnych w Polsce

4. Niepożądane odczyny poszczepienne. Bezpieczeństwo szczepień - Ewa Bernatowska

Niepożądane odczyny po szczepieniu BCG u dzieci zdrowych oraz u dzieci z obniżoną odpornością

Niepożądane odczyny po szczepieniu DTP

Reakcje alergiczne związane z antygenami białka kurzego

Bezpieczeństwo szczepień przeciwko grypie

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej

Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego

Bezpieczeństwo szczepionek rotawirusowych

Bezpieczeństwo szczepionki przeciwko żółtej gorączce

Aspekty bezpieczeństwa szczepień w programie eradykacji poliomyelitis na świecie

Szczepienia u dzieci z zaburzoną odpornością

Wpływ leczenia steroidami na odpowiedź poszczepienną

Tiomersal w szczepionkach dziecięcych

Szczepienia a autyzm

Choroby autoimmunizacyjne

Gdzie szukać bieżących informacji o bezpieczeństwie szczepień

5. Jak rozmawiać z rodzicami o szczepieniach. Rola lekarza i pielęgniarki w podstawowej opiece zdrowotnej - Anna Wiśniewska

6. Aktualny stan prawny szczepień ochronnych w Polsce - Paweł Grzesiowski, Anna Nitka

Organizacja szczepień ochronnych w świetle obowiązujących przepisów

Zasady monitorowania bezpieczeństwa szczepień ochronnych

Aktualny Program Szczepień Ochronnych

7. Pytania do eksperta - Ewa Bernatowska, Paweł Grzesiowski

Szczepienia przeciwko gruźlicy

Szczepienia przeciwko pneumokokom

Szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B

Szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce

Szczepienia przeciwko rotawirusom

Szczepienia przeciwko tężcowi i błonicy

Szczepienia przeciwko ospie wietrznej

Inne szczepienia

Zasady wykonywania szczepień ochronnych

Szczepienia u chorych z zaawansowaną chorobą nowotworową 

Załączniki

Formularz oceny ryzyka szczepienia ochronnego

Oświadczenie świadomej odmowy szczepienia ochronnego

Skierowanie na specjalistyczne badanie lekarskie

Formularz zgłoszenia niepożądanego odczynu po szczepieniu BCG (przeciw gruźlicy)

Formularz zgłoszenia niepożądanego odczynu po szczepieniu innym niż BCG

Program Szczepień Ochronnych na rok 2015

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2012 r.

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Autorzy

prof. dr hab. med. Ewa Bernatowska

Klinika Immunologii,

Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, Warszawa

dr med. Paweł Grzesiowski

NZOZ przy Fundacji „Instytut Profilaktyki Zakażeń”,

Przychodnia Szczepień Ochronnych i Centrum Medycyny Podróży,

Warszawa

dr med. Bożena Mikołuć

Klinika Pediatrii i Zaburzeń Rozwoju Dzieci i Młodzieży,

Uniwersytet Medyczny, Białystok

dr med. Anna Nitka

Poradnia Konsultacyjna Szczepień dla Dzieci z Grup Podwyższonego

Ryzyka,

Warszawski Szpital dla Dzieci, Warszawa

mgr Anna Wiśniewska

psycholog, psychoterapeuta, trener

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 17, Warszawa

Wprowadzenie

Szczepienia ochronne to najskuteczniejsza metoda zapobiegania groźnym dla życia chorobom zakaźnym. Szczepienia chronią przed nimi nie tylko nasze dzieci, lecz także całą rodzinę. Są one tak ważne, ponieważ zmieniły zdrowotne i społeczne oblicze naszej planety. Żadna inna interwencja medyczna, nawet wynalezienie antybiotyków, nie wywarła tak znaczącego wpływu na zmniejszenie śmiertelności i wzrost zdrowotności ludzi. Szczepienia znacząco zmniejszyły liczbę zachorowań na choroby zakaźne, ratując rocznie miliony osób na całym świecie. Praktycznie wyeliminowały takie choroby, jak ospa prawdziwa, błonica, tężec, odra czy polio. Nie ulega więc wątpliwości, że wpływ szczepień na zdrowie i rozwój każdego z nas, bez względu na wiek i płeć, jest niepodważalny.

Na skutek reformy systemu ochrony zdrowia szczepieniami ochronnymi zajmuje się znacznie większa liczba lekarzy i pielęgniarek. Do tych osób kierujemy obecne, drugie wydanie książki Szczepienia ochronne obowiązkowe i zalecane od A do Z, która zawiera aktualne informacje na temat: ogólnych zasad wykonywania szczepień ochronnych, obowiązkowych i zalecanych szczepień ochronnych, bezpieczeństwa szczepień oraz związanych z nimi aspektów prawnych. Ważną pozycją są odpowiedzi na pytania najczęściej zadawane przez lekarzy, pielęgniarki i pracowników Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych podczas spotkań szkoleniowych oraz zainteresowanych rodziców, opiekunów czy same dzieci.

Jesteśmy otwarci na wszelkie uwagi i propozycje zmian w przygotowanym materiale, aby był jak najbardziej przydatny w codziennej praktyce w gabinecie szczepień.

Zarazem chcielibyśmy zaprosić również do aktywnego uczestnictwa w corocznej akcji edukacyjnej odbywającej się pod nazwą „Ogólnopolski Dzień Szczepień”, która przybliża ideę szczepień społeczeństwu. Więcej informacji znaleźć można na stronie internetowej www.ogolnopolskidzienszczepien.pl.

Zachęcamy też do udziału w corocznym sympozjum organizowanym w ramach Europejskiego Tygodnia Szczepień na temat „Szczepień Ochronnych” – oddzial.immunologia@czd.pl.

Prof. dr hab. med. Ewa Bernatowska

Dr med. Paweł Grzesiowski