Redakcja: ARTUR SZREJTER

Korekta: EWA CIEŚLAK, VIOLA MUSZYŃSKA

Projekt okładki: MARIUSZ BANACHOWICZ

Skład: Studio Kałamarnica

© Copyright by Melchior Medard
Copyright © by Instytut Wydawniczy Erica, 2012
Wszelkie prawa zastrzeżone. Żaden fragment nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy.

978-83-64185-50-2

Instytut Wydawniczy ERICA
e-mail: wydawnictwoerica@wp.pl
www.WydawnictwoErica.pl
Oficjalny sklep www.tetraErica.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Mamie – z miłością

Plac Staszica, Warszawa 1890

Krakowskie Przedmieście, Warszawa 1890

Plac Teatralny, Warszawa 1890

PROLOG

Żegnaj mi, Rosjo nieumyta[1]

23 grudnia na Dworzec Wileński, linią okrężną, powróciła z krótkiego wypadu pod miasto ryża Zofia Maciejewska. Smukła, zgrabna panna miała włosy o jedwabistym połysku, pysznej miedzianej barwy, które zazdrosne paryskie koleżanki określały „rudymi”. Jeszcze latem była we Francji, gdzie obroniła lekarski dyplom i po niedługich wakacjach we Włoszech podjęła pracę w Warszawie. Choć jej rodzina wywodziła się z ziemiaństwa kieleckiego, panna czuła się już jak rodowita warszawianka. Najukochańsze dziecko swego ojca – Józefa – była kobietą bardzo rzeczową i praktyczną, nigdy w życiu nie podejrzewałaby siebie, że niczym pensjonarka może zakochać się od pierwszego wejrzenia.

Dokładnie w miesiąc po swoich cicho obchodzonych imieninach, w przeddzień katolickiej Wigilii, wymuskany galant o zielonych, zimnych niczym nefryt oczach i cienkich, zawadiacko podkręconych wąsikach, wychodził na peron z wagonu pierwszej klasy pociągu Kolei Petersburskiej. Po długiej jeździe przez Psków, Dyneburg, Wilno, Grodno i Białystok z przyjemnością rozprostował nogi, chociaż i tak podróż okazała się wygodniejsza niż na trasie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej: na trasie petersburskiej wagony były szersze i oferowały więcej miejsca dla pasażerów, bo wschodnia droga żelazna miała rosyjski rozstaw szyn.

Tak jak galant się spodziewał, Warszawa przywitała go znacznie łaskawszą aurą niż pożegnał go Petersburg. Słońce świeciło radośnie, starannie odśnieżono deski peronu, powietrze było krystalicznie czyste, lekki mróz szczypał w usta – wszystko to zapraszało stołecznego gościa do odwiedzin prowincjonalnego, polskiego miasta. Kłęby dymu i pary z lokomotywy szybowały prosto w niebo – widać mróz się nasilał. Pozostawiwszy szubę w coupé, wyskoczył raźnie na peron. Skinął na bagażowego ozdobionego blachą z numerem, w marszu wskazał mu też konduktora: jeszcze coś miał w brankardzie, wagonie służbowym.

Na przeciwległym końcu zatłoczonego peronu, tuż pod ścianą dworca, stał oficer, major żandarmerii z dwoma wachmistrzami. Wszyscy w pełnej gali – buty wyglansowane, pasy lśnią, szamerunki i rapcie błyszczą w słońcu niczym jego mniejsze, zwierciadlane odbicia.

Tłum oczekujących na peronie zmieszał się z wysiadającymi pasażerami – oficjaliści, oficerowie, kupcy, tragarze, damy i dzieci, stójkowi i konduktorzy, kwiaciarki i kursistki tak zatłoczyli wąską przestrzeń pomiędzy ścianami Dworca Wileńskiego a wagonami przybyłego pociągu, że trudno było się przecisnąć. Mimo to wysoki, szczupły blondyn w mundurze oficera carskiej policji wojskowej łatwo utorował sobie drogę, idąc na powitanie fircykowatego gościa. Obaj towarzyszący mu wachmistrzowie bez skrupułów i zwracania uwagi na szarże i status zagradzających im drogę przyjezdnych i witających ich mieszkańców, rozsuwali publikę na boki, tworząc wąski korytarz dla swojego przełożonego. Słowa oraz gesty niezadowolenia i protestu, które pojawiały się u tych, bezceremonialnie zmiatanych z drogi obywateli, od razu zamierały, kiedy dostrzegali niebieski mundur kroczącego, wysokiej rangi sługę tronu. Pamięć o niedawnych krwawych wydarzeniach i ich „bohaterach” była jeszcze świeża, nie tylko w Warszawie z jej Cytadelą, ale i w całej Kongresówce. Jednak obaj mężczyźni, żandarmski oficer i dopiero co przybyły pulmanem gość, nie zwracali uwagi na kwaśne miny i wrogie spojrzenia bez żenady traktowanych podróżnych. Oficer szeroko rozłożył ramiona, aby w uścisku powitać przyjezdnego. Ten z kolei, jakby nieco skrępowany taką wylewnością, nieświadomie wydłużył krok, aby przyspieszyć i skrócić nazbyt kordialne, jak dla niego, powitanie.

Znajdując się tuż przed przybyszem, major z III Wydziału ryknął na pół peronu:

– Drogi E...

Po pierwszym dźwięku jego głos raptownie zamilkł – na ustach płowowłosego zacisnęły się skryte w irchowej rękawiczce stalowe palce: to gość, par force, zagłuszył kolejne słowa gospodarza.

– Ciiiiicho! Jestem tu incognito... Estar Pawłowicz, do usług! – Rozległ się syczący niczym u żmii, przyciszony głos dandysa.

Żandarmski sztabowiec, który został szybko uwolniony z uścisku niezwykle silnej, jak na swoją szczupłość, dłoni, sam zakrył usta rękawiczką.

– Przepraszam, idiota ze mnie!

Wziął po bratersku wysoką, smukłą, ale barczystą sylwetkę gościa w swoje niedźwiedzie objęcia i serdecznie, dwukrotnie uściskał. Odsunął się i z radością popatrzył przybyłemu prosto w oczy.

– Setnie się cieszę! Tyle lat, tyle zim... jak mawiał... jakiś poeta... Zaskoczył mnie ten telegram... Mimo że właściwie... – nie dokończył.

Za plecami jegomościa w błękitnym uniformie rozległo się postukiwanie drobnych kroczków, które – jak mu się wydawało – drobniutkim, gęstym staccato wybijały o deski peronu taneczny rytm rozpustnego, paryskiego kankana.

W korytarzu utworzonym pośród podróżnych przez wachmistrzów pojawiła się sylwetka drobnej, zgrabnej, nieziemsko pięknej kobiety. Wzrostu średniego, o owalu twarzy doskonałym, ustach nieco zbyt szerokich, pełnych wargach, włosach popielatych. Największy urok tkwił w jej oczach o barwie i blasku akwamaryny. Ręce miała zgrabne, choć niemałe, o długich, cienkich palcach – dało się je dostrzec, ponieważ z jednej dłoni zsunęła rękawiczkę. Jej ruchy były miękkie i żywe, ale najważniejszym..., a raczej czymś, co najbardziej zwracało uwagę, był strój. Cechował go dobry smak, choć był bardzo wyzywający, jak można się było domyślić po reakcji obecnych na peronie kobiet. Wyprzedzał o dwie długości fiakra modę panującą w biednej, po klęsce zrywu zepchniętej do roli prowincjonalnego miasta, Warszawie. Paryski szyk poznawało się od razu, nawet po angielskim kroju pantofelków. Chyba nikt nie mógł się tu jednak domyślić, w pracowni którego z wielkich couturier nieznajoma zamówiła swój strój. Dalece odbiegał od wszystkiego, co widniało w tutejszych magazynach mód, a co najdziwniejsze, zasadniczo nie odróżniał się od odzieży dla dorastających panienek!

Tylko świeżo przybyły moskwianin rozpoznał igłę madame Jeanne Lanvin, która w swoim ledwie co otwartym magazynie mód na rue du Faubourg Saint-Honoré w Paryżu zaczęła dyktować nowe trendy. Dostrzeżono je już w Londynie, gdzie niedawno urzędowo przebywał.

Żandarm, usłyszawszy stuk pantofelków, odwrócił się i zamarł, po czym, niezgrabnie ustępując prześlicznej kobiecie z drogi, z konfuzji nastąpił jej na stópkę odzianą w biały bucik.

– Au! – Dźwięcznym, perlistym głosem wykrzyknęła poszkodowana, ale nie zatrzymując się ominęła zdetonowanego blondyna i szybkim, tanecznym krokiem, wyraźnie kołysząc biodrami, których  n i e  m i a ł a,  podbiegła do stojącego nieopodal wysokiego mężczyzny w cylindrze i tabaczkowym palcie. – Jacques! Mon cher! – Radośnie krzyknęła.

Fiodor Andreicz Wotcow – bo tak nazywał się niezgrabiasz  – spojrzał na parkę przeciągle, ale natychmiast odwrócił się do przyjaciela. I tak zbyt długo przypatrywał się nieznajomej damie, co już było niegrzecznością. Podobnie uczynili wszyscy pozostali na peronie mężczyźni (i większość kobiet) – noblesse oblige, jesteśmy wyżsi ponad ciekawość przekupek... Tylko wolni od pracy tragarze i kręcący się bez widocznego celu po dworcu gimnaziści nie odrywali wzroku od modnisi.

– Jak z litografii tego paryskiego Alfonsa... – z westchnieniem szepnął Fiodor Andreicz.

– Taaak – z wrażenia urzędnik do zadań specjalnych zaczął się jąkać. – Ale raczej praskiego...

– Co? To on warszawiak? – Zdziwił się oficer w błękitach.

– Nie, Austriak. Z czeskiej Pragi...

Przykro rozczarowany oficer dalej już nie słuchał Estara Pawłowicza.

– Ale kobieta! Mucha nie siada!

Pan radca kolegialny[2], zaintrygowany i zdziwiony, spytał:

– Po co ma siadać? Po prostu rysuje...

Wotcow spojrzał na niego zdziwiony i wrócił do powitania:

– Druhu mój! Tak się cieszę... – rzekł.

– I ja się cieszę... – trochę chłodniej odpowiedział na serdeczności przybyły. – Ale raczej chodźmy cieszyć się do hotelu, jestem bardzo zmęczony po podróży. Czuję się nieświeżo i mam wrażenie, że jestem brudny... Potem, kiedy wezmę tusz i przebiorę się – do dzieła! W końcu jestem tutaj służbowo, a to sprawa niecierpiąca zwłoki! Wieczorem zapraszam do mnie, do numeru – wtedy sobie porozmawiamy od duszy.

Ktoś potrącił Estara – za jego plecami rozległo się niewieście „Oj, przepraszam! Taki tu tłok!”, ale radca nie zwrócił uwagi na słowa usprawiedliwienia, spojrzał jedynie ukradkiem przez ramię, dostrzegł rudą główkę i tylko zdawkowo rzucił: – To moja wina. Proszę wybaczyć.

– Ech, tam... mój drogi... – Lekceważąco machnął ręką major. – Właściwie to już rozwiązałem sprawę... Niepotrzebnie ciebie fatygowali... Ale co za spotkanie! Opowiem ci wszystko po drodze!

Odwrócił się do wachmistrzów.

– Zadbajcie o bagaże, a my pójdziemy po fiakra.

Gdy ponownie uczynił zwrot w kierunku swojego gościa, w tłumie rozbrzmiał gromki okrzyk radości – pewnie ktoś dostrzegł wytęsknionego, czy wytęsknioną... Odpieczętowano chyba z tej okazji szampana, bo rozległ się cichy odgłos otwieranej butelki, a wysoki major, podziwiający wesołymi oczyma wyelegantowanego na angielską modłę przyjaciela, nagle zaczął się miękko osuwać na ziemię. W jego krtani ziała wielka dziura, z której tryskała na gors przybyłego z Rosji radcy fontanna krwi. Otwór miał strasznie poszarpane brzegi i zanim fala krwi zasłoniła wnętrze, przez chwilę można było nawet dostrzec kręgi szyjne. Głowa oficera odgięła się do tyłu, krew jeszcze raz chlusnęła na stojącego naprzeciw. Ciało, jakby wbrew prawom fizyki, zaczęło przechylać się do przodu.

Estar Pawłowicz pochwycił upadającego, błyskawicznie rozejrzał się, ale nic podejrzanego nie dostrzegł. Wszyscy dookoła stali odwróceni plecami, zajęci swoimi rozmowami, uściskami, przejmowaniem kufrów, kwiatów, potrząsaniem uniesionych w powietrze małych dzieci, wymianą powitalnych pocałunków...

Niczego nie dostrzegli nawet wachmistrze czuwający tuż za Wotcowem. Mieli jedynie zdziwione miny, widząc, że ich przełożony podczas powitania opada na przyjaciela całym ciężarem. Radca kolegialny spojrzał jeszcze raz w twarz przewracającego się żandarma i nieomylnie rozpoznał w gasnących oczach znamię śmierci. Bezwzględnym, silnym ruchem odrzucił ciało w ręce wachmistrzów. Ci już zorientowali się, widząc wyraz twarzy Estara Pawłowicza, że coś jest nie tak i bezwiednie podtrzymali nieżywego zwierzchnika.

– Trzymajcie go! Ja zaraz... – nie dokończył Estar Pawłowicz.

Oprócz osłupiałych wachmistrzów, dzierżących zupełnie już bezwładne, miękkie jak z podgrzanej gutaperki ciało dowódcy, nikt jeszcze nie zauważył zdarzenia. Ale kiedy Estar Pawłowicz gwałtownie się odwrócił, wyszarpnął z kieszeni ulubiony rewolwer i zaczął się przedzierać przez tłum z uniesioną w powietrzu bronią, najbliżej stojący, rozpychani jego energicznymi ruchami, próbowali w popłochu umknąć – w epoce anarchizmu wszyscy wiedzieli, co może oznaczać takie zachowanie. Ktoś będzie strzelał, pewnie zamach!

Kiedy widoczny stał się zalany krwią gors eleganta, ludzi ogarnęła panika. Uciekając ze środka zatłoczonego peronu pod ścianę podobnego do pałacyku dworca, tratowali się, przewracając stojące w nieładzie kufry, walizy i pudła na kapelusze.

Piski i krzyki nie powstrzymały Estara Pawłowicza – ponieważ tłum biegł w stronę dworca, od razu opustoszała przed nim krawędź peronu, a właśnie tego oczekiwał. Skoro strzelano zza jego pleców, to znaczy, że zabójca powinien stać obok pociągu lub w jego wnętrzu!

Rzeczywiście, czwarte okno w wagonie trzeciej klasy właśnie się zamykało. Pomknął w kierunku jego drzwi, po drodze niemiłosiernie rozdeptując jaskrawożółtymi angielskimi bucikami pudła i pudełka z damską garderobą. Po deskach rozsypały się wstążki, koronki, pantalony oraz inne kobiece utensylia. Szarpiąc drzwi, odtrącił próbującego powstrzymać go konduktora, który najwidoczniej wziął go za terrorystę uciekającego z miejsca zamachu.

Wskoczył na stopień. Wtedy jednak mocarna dłoń złapała go za kończynę, którą trzymał się poręczy i unieruchomiła ją w nieludzko silnym uścisku. W drugą rękę detektywa, tę, w której ściskał rewolwer, uderzono obcasikiem damskiego pantofelka. Od tego łupnięcia – widocznie trafiło w nerw – Estarowi Pawłowiczowi pociemniało przed oczyma i od razu zamarł w bezruchu.

– Powoli, przyjacielu! – Mówił Jacques, który obezwładniająco mocno przytrzymał ramię Estara. – Powoli! Najpierw powiesz nam, co tu robisz...

Dandysowi już wróciła przytomność i dziwnym, jakimś wężowym ruchem ręki wyswobodził ją z uścisku siłacza, ale druga ręka, trafiona flekiem, była jak martwa. Nadal jej nie czuł.

Zrozumiał, że już nie zdąży dogonić zabójcy, który na pewno miał przygotowany odwrót, a pół minuty wystarczyło, by oddalił się wystarczająco daleko. Teraz nie udałoby się go ani rozpoznać, ani ująć.

Na sąsiednim torze, po drugiej stronie pociągu, którym Estar dopiero co przyjechał, stał skład Linii Obwodowej – oznajmiał właśnie głośnym gwizdem, że rusza.

Estar westchnął i przyjrzał się swoim prześladowcom – siłacz, zaskoczony, że ofiara w jakiś niepojęty sposób mu się wymknęła, stał wytrzeszczając oczy. Wbrew oczekiwaniom urzędnika do zadań specjalnych, nie wyróżniał się posturą – był słusznego wzrostu brunetem, ale nie wyglądał na mocno zbudowanego. Cylinder przekrzywił mu się na głowie, a rozpięte, tabakowego koloru lodenowe palto pozwalało dostrzec tej samej barwy, tylko o ton ciemniejszy, surdut oraz kanarkową, wzorzystą kamizelkę. Szyję zasłaniał mu bladocytrynowy fontaź. Twarz miał wąską, długą, oczy wyblakłe i jakby chytre.

Estar przeniósł spojrzenie z lewej strony na prawą i dostrzegł tam, z podniesionym do ponownego uderzenia pantofelkiem w ręku, tę samą oszałamiającą modnisię, za którą tak się oglądał Fiodor Andreicz Wotcow.

– Que est–qui ce’ pass? – Rzuciła niepoprawną francuszczyzną popielatowłosa.

– Och, wszystko w porządku, madame. Czy mademoiselle? – Rzekł Estar piękną, literacką mową Voltaire’a. – Próbowałem dogonić zabójcę, ale państwo, eee, przeszkodziliście mi. Teraz już jest za późno. Zapewne odjechał tamtym pociągiem. – Spróbował wskazać odrętwiałą ręką na oddalający się kłąb dymu, ale kończyna wciąż, z uporem godnym lepszej sprawy, odmawiała posłuszeństwa.

– Pan być cały we krew! – Wykrzyknęła w swoim łamanym francuskim damulka. I dorzuciła już spokojniejszym, aczkolwiek oburzonym głosikiem – Mademoiselle, rzecz jasna!

– To nie moja krew. Pozwoli pani, że się przedstawię – Estar Pawłowicz Van Houten. Radca kolegialny.

Wtedy rzekł Jacques:

– Pan wybaczy, panie radco kolegialny, ale bardzo się spieszymy. Pozwoli pan, że formalności towarzyskie dopełnimy wieczorem. Zatrzymaliśmy się w „Europejskim”. Pokornie prosimy o wybaczenie za ten incydent. Wzięliśmy pana za anarchistę-zamachowca. Wieczorem zapraszam pana, w ramach przeprosin, na szampana, apartament numer trzy. Czy odpowiada panu dziesiąta? A teraz, pozwolisz, chérie... – tu zwrócił się do ślicznotki, energicznie ujął ją pod ramię i szybkim krokiem oddalił się, wlokąc za sobą zaskoczoną, trochę opierającą się osóbkę.

Tragarze już pozbierali rozdeptane przez Estara pudła wraz z ich niedyskretną zawartością. Młoda dama zdążyła im rzucić, teraz niepotrzebny jej, pantofelek.

Estar spojrzał w stronę grupki mundurowych: miejsce otaczał gęsty kordon stójkowych i panów w czarnych melonikach, którzy nie wiadomo jak i skąd, ale od razu znaleźli się tam, gdzie trzeba. Podszedł do nich, rozmasowując uparcie oporną, zdrętwiałą rękę.

Przepuścili go bez słowa, najwidoczniej podoficerowie żandarmerii, którzy towarzyszyli majorowi Wotcowowi, zdążyli już uprzedzić policję, kto zacz.

Za plecami mundurowych i panów po cywilnemu – których jednoczyła wspólna cecha: oczy myszkujące po otoczeniu – znalazł tylko jednego z wachmistrzów, pochylał się nad ciałem. Drugi zniknął, pewnie pobiegł do komendanta żandarmerii dworca, telefonicznie złożyć raport dowództwu. Obok żandarma i klęczącego lekarza, który właśnie zamykał oczy zamordowanemu, stało dwóch mężczyzn. Choć nie mieli mundurów, od razu można było poznać, że tutaj dowodzą. Estar przecisnął się do nich. Jeden spojrzał na niego, strzelił palcami na agenta stojącego za jego plecami i ten natychmiast pojął – zdjął z siebie i podał nieładny, staromodny, długi płaszcz, aby pan radca mógł się okryć i zasłonić pokrwawione ubranie. Radca zarzucił okrycie, z ulgą poczuł ciepło – gorączka pościgu już opadła, zaczął marznąć. Otulił się szczelniej.

– Pan radca... – odezwał się wyższy z mężczyzn, ten, który rozkazał podać okrycie.

– Tak. Estar Pawłowicz Van Houten. Urzędnik do zadań specjalnych przy generale-gubernatorze Moskwy. Na urlopie...

– Wiem, wiem. Czekałem na pana. Trochę spóźniłem się na dworzec – zatrzymał mnie kolejny casus... A tutaj jeszcze... Wskazał ręką na przykryte szynelem przez wachmistrza ciało Wotcowa. – Jestem Iszczajew, Andriej Iwanowicz. Radca dworu. Pełniący obowiązki naczelnika policji kryminalnej miasta Warszawy. A to mój zastępca, Aleksy Iwanycz Kozulin, asesor kolegialny. Zanim porozmawiamy u mnie, czy może pan mi tylko powiedzieć – zobaczył pan zabójcę? Jak wygląda?

– Nie, nie zdążyłem. Strzelał z pociągu, z czwartego okna wagonu trzeciej klasy. Niech pan pośle tam ludzi, może znajdą jakiś ślad... albo zgłosi się świadek...

Iszczajew machnął od niechcenia ręką i czterech agentów z kordonu otaczającego ciało biegiem rzuciło się w stronę wskazanego wagonu. Dołączyło do nich dwóch stójkowych, ale lukę w murze ciał, odgradzającym miejsce zdarzenia od wzroku postronnych, zaraz zapełniło kilku nowo przybyłych cywilów w melonikach. Zza ich barów wsunęły się nosze, na które ułożono zabitego. W asyście wachmistrza i dwóch agentów odniesiono go do komendantury dworca.

– Powiedział pan: strzelał... – pytająco rzucił naczelnik policji kryminalnej.

– Tak, wystrzału nie było słychać, ale to musiał być strzał... No, mo-o-o-że... – tutaj radca kolegialny zaczął się trochę zająkiwać – mo-oże to był nie on, a ona... Ale tego nie wiem. Nie widziałem.

– Dobrze. Odłóżmy to na potem. Wiem, że pan z podróży, w dodatku musi się przebrać... Mój zastępca odwiezie pana do hotelu, gdzie zarezerwowaliśmy numer, a ja tu jeszcze zostanę... Kiedy skończę, przyjadę do pana. I tak mamy wiele spraw do omówienia. Wyjątkowo pilnych. Razem pojedziemy do... Tak, no właśnie. Za jakąś godzinę będę. Zdąży się pan odświeżyć?

– Tak, oczywiście, panie radco dworu. Muszę tylko zabrać swój bagaż. Do hotelu trafię sam i tak będziecie tu mieli obaj panowie wiele roboty...

Estar rozejrzał się, szukając wzrokiem tragarza, który miał się zaopiekować jego sakwojażami i resztą manatków. Ten właśnie nadchodził, ciągnąc na sankach dobytek moskwianina – sakwojaż, szubę, dwa pudła na kapelusze, kuferek podróżny i walizkę z cielęcej, żółtej skóry. Obok jego kolega popychał dziwaczny wehikuł – wyglądał jak zwykły „wstrząsacz kości”, ale był ze stali i na obu kołach o tej samej średnicy miał naciągnięte gumowe wałki.

Obaj policjanci spojrzeli z zaciekawieniem – chociaż żelazne rovery były znane w Warszawie już od dwóch lat, czyli od kiedy pan Józef Hartmansgruber przejechał na metalowym welocypedzie trasę z Warszawy do Wiednia w 12 dni. To wielkie sportowe wydarzenie pozostało w pamięci wielu warszawiaków, a welocypedy, od czasu jak skonstruowano bezpieczny rower, były szalenie modne. Warszawskie Towarzystwo Cyklistów wśród swoich członków miało wielu stróżów prawa, chociaż nie była to rozrywka dla biednych – najtańszy, jeszcze drewniany bicykl kosztował ponad 200 franków!

Przyczyną zaciekawienia policjantów były gumowe kiełbasy owinięte wokół obręczy kół – tego jeszcze w Warszawie nie widziano!

Asesor kolegialny Kozulin, widać z zazdrości (taki stalowy rover musiał kosztować fortunę!) wtrącił z przekąsem:

– Trochę się pan spóźnił z tym pojazdem... Mamy zimę!

Van Houten odrzekł z wyższością:

– Prawdziwy sportsmen trenuje przez cały rok!

Aleksy Iwanycz zorientował się, że niezbyt ładnie się zachował wobec gościa, więc, ratując sytuację, zmienił temat.

– Czy to nie te słynne dunlopy?

Estar Pawłowicz z dumą odpowiedział:

– Tak, oryginalne. Prosto z Anglii. Byłem tam niedawno i zafundowałem sobie to cacko. Pneumatyki, wynalazek irlandzkiego weterynarza – Johna Boyda Dunlopa.

I snobistycznie, z wyraźnym zadowoleniem, dodał:

– Wyprodukowane w Belfaście przez Pneumatic Tyre and Booth Cycle Agency. Nawet na najgorszych drogach pozwalają jeździć z komfortem... Teraz rover to już nie „kościotłuk”!

– Panowie, panowie! – Dwóch amatorów-cyklistów zmitygowała głowa warszawskiej policji kryminalnej. – Nie czas i miejsce na takie rozmowy! Skoro pan nie jedzie, asesorze, proszę dopilnować tu wszystkiego, zebrać i przesłuchać świadków: żandarmów, agentów i stójkowych, zbadać ślady w wagonie, zarządzić jak najszybsze przesłanie wyników sekcji do mnie. Ja, zaraz po wizycie w tutejszej komendanturze, pojadę do oberpolicmajstra, a pan, panie radco kolegialny...

– A ja, panie naczelniku, już jadę do hotelu. Czekam na panów za... powiedzmy dwie godziny? Wcześniej pan i tak nie zdąży...

– Mam nadzieję, że tyle czasu nam wystarczy. Jeśli miałbym opóźnienie, to zadzwonię do pana przed naszym przyjazdem.

Iszczajew uniósł melonik na pożegnanie i szybkim krokiem, w asyście dwóch agentów po cywilnemu, skierował się do drzwi komendantury dworca. Aleksiej Iwanowicz również uchylił dęciak i pospieszył w stronę wagonu – jemu również towarzyszyło dwóch agentów.

Estar poszedł w stronę wyjścia. Z nim, jak eskorta, udali się obaj bagażowi.

Kiedy rozeszła się grupka agentów i stójkowych, na dworcu życie wróciło do normalności. Panika szybko minęła, nikt już nie pamiętał minionego wydarzenia, zresztą większość pasażerów i witających nawet nie wiedziała, co się stało. Strzału nie było słychać, obecność policji i żandarmerii, nawet tak licznej, nie była niczym nowym, a ciało usunięto z peronu bardzo szybko. A biegnący, uzbrojony fircyk zniknął bez śladu – trudno było go rozpoznać w smukłym mężczyźnie z chwacko podkręconymi wąsikami i w zarzuconym na ramiona za wielkim paltocie. Kwiaciarki znowu oferowały kwiaty, a sprzedawcy obwarzanków z koszami towaru czatowali na nabywców u wyjścia z budynku. W trafice dworcowej oprócz papierosów, tytoniu, fajek, gilz i bibułek oferowano nowości – pocztówki dokumentujące rozwój techniki. Dominowały te z ostatniej Wystawy Światowej, a największą popularnością cieszyły się, oczywiście, z widokiem na Wieżę Eiffla oraz z podobizną Wileńskiego Dworca. Peron pustoszał, jedynie przy jednym z wagonów kręciła się grupka zaaferowanych kolejarzy, ożywionych oficjalistów policyjnych i mundurowych.

Tak jak się spodziewała, Warszawa przywitała ją znacznie łaskawszą aurą niż pożegnała. Słońce świeciło radośnie, starannie odśnieżono deski peronu, powietrze było krystalicznie czyste, lekki mróz szczypał w usta – wszystko to zapraszało pannę Maciejewską na spacer ulicami Warszawy po powrocie z prowincjonalnego, polskiego miasta. Kłęby dymu i pary z lokomotywy szybowały prosto w niebo – widać mróz się nasilał. Wyskoczyła raźnie na peron. Skinęła na bagażowego i poszła w kierunku dworca, mijając peron, na którym zatrzymał się właśnie pociąg z Petersburga.

Tuż pod ścianą dworca stał oficer, major żandarmerii z dwoma wachmistrzami. Wszyscy w pełnej gali – buty wyglansowane, pasy lśnią, szamerunki i rapcie błyszczą w słońcu niczym jego mniejsze, zwierciadlane odbicia. Wyraźnie czekali na przyjezdnego – Zofia nieświadomie skierowała wzrok ku miejscu, gdzie biegły spojrzenia Rosjan. Od petersburskiego składu kroczył młody, choć siwawy, smukły elegancik. Barczysty, świetnie ubrany. Żandarmski oficer wziął gościa w swoje niedźwiedzie objęcia i serdecznie, dwukrotnie uściskał. Za plecami jegomościa w błękitnym uniformie rozległo się postukiwanie drobnych kroczków. Zofia z ciekawością spojrzała na przyczynę hałasu: pośród podróżnych pojawiła się sylwetka przesadnie wychudzonej, niezbyt zgrabnej, ledwie przeciętnie urodziwej kobiety. Wzrostu średniego, o jajowatej twarzy, miała za szerokie, ordynarne usta o wydętych wargach i mysiego, nijakiego koloru włosy.

Uwagę zwracały jej wytrzeszczone – jako lekarka, Zofia od razu zdiagnozowała przyczynę: choroba Basedowa – wypłowiałe, niebieskie oczy Kachny od rzeźnika. Ręce miała niezgrabne, duże i męskie, o koślawych palcach – dało się je dostrzec, ponieważ uwodzicielka celowo z jednej dłoni zsunęła rękawiczkę. Jej ruchy były pełne wyuzdania, ale najważniejsze... a raczej czymś, co najbardziej zwracało uwagę, był strój: bardzo wyzywający, dowód absolutnego bezguścia i braku smaku. Paryski szyk poznaje się od razu, ale nie wszystko, co skroją w stolicy Francji musi być haute couture. Nikt nie potrafiłby się domyślić, u której z podrzędnych krawcowych nieznajoma go sobie zamówiła. Dalece odbiegał od wszystkiego, co można było uznać za stosowne: jej ubiór zasadniczo nie odróżniał się od odzieży dla dorastających panienek – ta kobieta topornie udawała podlotka!

Żandarm, który odwrócił się ku nadchodzącej – zamarł, widać z przerażenia, bo, niezgrabnie ustępując tej upiornej kobiecie z drogi, nastąpił jej na stopę odzianą w biały trzewik.

– Au! – Złamanym, indyczo gulgoczącym falsetem pisnęła nadepnięta, ale nie zatrzymując się ominęła Rosjanina i szybkim, pewnym krokiem, wyraźnie – niczym kokota – kołysząc biodrami, których nawet nie posiadała, podbiegła do stojącego nieopodal wysokiego, przystojnego obcokrajowca w cylindrze i tabaczkowym palcie. – Jacques! Mon cher! – niemal pisnęła.

Przyjezdny elegant – od razu widać było, że sympatyczny mężczyzna – nawet nie zwrócił uwagi na tę pseudo-Francuzkę (Zofia od razu wychwyciła fałszywe nutki w krzykliwym powitaniu cudzoziemki), ponownie zaczął rozmawiać z żandarmem. Panna Maciejewska kątem oka przyglądała się im obu, bo – co tu ukrywać – była pod wrażeniem przystojniaka w podróżniczych kanarkowych bucikach, ale dalej zmierzała w kierunku wyjścia z dworca. Przykro jej było, że – jak się zdaje, zajęci konwersacją nie zwrócili na nią najmniejszej uwagi. „Gdybym się ubrała tak, jak ta aksamitka – z goryczą pomyślała – oczu ode mnie by nie oderwali”. Przyspieszyła kroku, zbliżyła się do przybysza z czarującym wąsikiem i niby niechcący trąciła go biodrem.

– Oj, przepraszam! Taki tu tłok! – słodko wyszeptała, oczekując ekskuzów i nawiązania rozmowy. Jednak obiekt jej napaści tylko spojrzał przez ramię i obojętnie rzekł:

– To moja wina. Proszę wybaczyć.

Wściekła na niego, siebie i cały świat, gwałtownie odwróciła główkę i szybkim krokiem, nie oglądając się, ruszyła do wyjścia. Chwilę później za plecami rozległy się krzyki i świsty policyjnych gwizdków, ale naburmuszona panna nie zwróciła na nie najmniejszej uwagi. Kiedy wyszła przed gmach, okazało się, że wszystkie dorożki już odjechały – bardziej przewidujący podróżni pospieszyli wprost na postój, nie tracąc czasu na próby flirtu. Westchnęła i usiadła na ławce, cierpliwie czekając w ogonku na tramwaj konny. W oddali widać było nadciągający pojazd, ale udawał się w przeciwległym kierunku. Znudzona rozglądała się dookoła i o mało przegapiła obiekt swojej adoracji – niespodzianie wynurzył się z wyjścia w towarzystwie dwóch tragarzy. Ubrany był w wielki, okropny płaszcz. Jeden z bagażowych popychał przed sobą rower. Niechcący Zofia głośno jęknęła: „W dodatku sportowiec...”

Sąsiadka, leciwa matrona o surowej twarzy i w czarnym czepcu na głowie, spojrzała na nią ze zgorszeniem. Dziewczyna rozanielonym wzrokiem patrzyła, jak ten ideał mężczyzny – smukły, z chwacko podkręconymi wąsikami i w zarzuconym na ramiona za wielkim paltocie, omija ją, nie zauważając, i idzie na postój konnych dorożek na ulicy Wileńskiej. Posługacz na widok przybysza na moment się zawahał, ale kiedy dostrzegł dwóch numerowych, objuczonych dobytkiem pasażera, wyciągnął gwizdek i głośnym, przeraźliwym świstem wezwał dorożkę. Jedna z pustych zawróciła w miejscu i podjechała. Przybysz usadowił się wygodnie, zdjął pelerynę i otulił się przyniesioną szubą. Jego rzeczy zapakowano do kufra z tyłu pojazdu. W ostatniej chwili, kiedy powóz już ruszał, na kozioł obok dorożkarza wskoczył wachmistrz żandarmerii. Drynda ruszyła, trzęsąc się, ale jej głos stłumił przejeżdżający obok tramwaj konny, który telepiąc się po kocich łbach jezdni, mógłby swoim hałasem zagłuszyć trąby wzywające na Sąd Ostateczny.

Kolejne desperackie westchnienie młodej pani lekarz dało się usłyszeć mimo tych donośnych odgłosów. „Czemu, głupia, po prostu nie zemdlałaś tam na peronie?” – zadała sobie w myśli pytanie.

Przed dworcem, na placu, który rozciągał się wzdłuż ulicy Wileńskiej aż po Zaokopową, na postoju konnych dorożek nie było już ani jednego wolnego fiakra – większość przyjezdnych wcześniej opuściła peron i rozjechała się do domów, hoteli czy kantorów. Posługacz na widok postawnego przybysza o zawadiacko podkręconych wąsikach, w zbyt dużym i niemodnym palcie na moment się zawahał, ale kiedy dostrzegł dwóch numerowych, objuczonych dobytkiem pasażera, wyciągnął gwizdek i głośnym, przeraźliwym świstem wezwał dorożkę. Jedna z pustych, przejeżdżających Wileńską, zawróciła w miejscu i podjechała na postój. Radca kolegialny usadowił się wygodnie, zdjął pelerynę i otulił przyniesioną szubą. Jego rzeczy zapakowano do kufra z tyłu pojazdu, a rower trzeba było wepchnąć pomiędzy siedzenie pasażera a kozioł woźnicy – obok bagażu się nie mieścił. Van Houten z niezadowoloną miną musiał podkurczyć nogi, aby jego zbytkowny przedmiot męskiej dumy mógł pojechać razem z nim. W ostatniej chwili, kiedy powóz już ruszał, na kozioł obok dorożkarza wskoczył wachmistrz żandarmerii, jeden z tych dwóch, którzy towarzyszyli majorowi Wotcowowi. Rzucił stangretowi krótkie:

– Jechać!

Odwrócił się do detektywa.

– Pan radca dworu kazał panu towarzyszyć. Na wszelki wypadek... W końcu nie wiadomo, dlaczego...

Tu jego głos stłumił przejeżdżający obok tramwaj konny, który telepiąc się po kocich łbach jezdni, mógłby swoim hałasem zagłuszyć trąby wzywające na Sąd Ostateczny.

Estar nie prosił o powtórzenie ostatniej kwestii swojego nowego „anioła stróża” w błękitnym mundurze – nietrudno było się domyślić, że Andriej Iwanowicz Iszczajew obawiał się o jego życie. Albo o swój stołek. Zawsze lepiej wiedzieć, co robi świeżo przybyła konkurencja... A tak za jednym zamachem ustrzelał dwa szaraki: troszczył się o życie gościa i kontrolował, dokąd przyjezdny się uda.

ROZDZIAŁ 1

Początek zagadki

Apel na łowy[3]

Tymczasem podniecenie nagłym przebiegiem wypadków opadło, Estar Pawłowicz pogrążył się w myślach, a jego dłonie – w szarych, irchowych rękawiczkach z perłowymi guziczkami. Palce spokojnie przebierały paciorki nefrytowego różańca. Chłodny, mało sentymentalny, analityczny umysł rozważał kwestie związane z zabójstwem dawnego znajomego, prawie przyjaciela. Nie bez zdziwienia skonstatował fakt, że na tę stratę – zginął przecież oficer żandarmerii Jego Cesarskiej Mości – tout le monde nie zwrócił należnej uwagi! A kiedy ciało niegdysiejszego oficera żandarmerii wyniesiono z dworca, nikt – nawet jego asysta, wachmistrzowie – słowem nie wspomniał o zmarłym... I całe to dziwaczne zachowanie naczelnika policji śledczej... sporo daje do myślenia – żadnego protokołu, przesłuchiwania pasażerów-świadków na peronie, brak fotografa...

„W ogóle, skąd, tak szybko naczelnik znalazł się na miejscu morderstwa? Ale, ale... powiedział, że się spóźnił na moje powitanie... Niby tak, tylko dlaczego miałby mnie witać? Wedle instrukcji przyjechałem incognito, więc po co na peronie miał mnie oczekiwać naczelnik policji kryminalnej? Fiodor Andreicz też przybył z obstawą... Czyżby się czegoś obawiał? Dokąd odesłali zwłoki? Do kostnicy policyjnej? Według regulaminu powinni. Ale wygląda na to, że chcą ukryć fakt morderstwa na dworcu... Dlaczego zainterweniowała ta dziwaczna parka obcokrajowców? Myślałby kto, że Francuzi to tacy obrońcy porządku publicznego! Zresztą, ona nie jest Francuzką. Zaraz potem od razu zostawili mnie w spokoju...”

Setki pytań bez odpowiedzi nurtowały biednego urzędnika szóstej rangi. Na dodatek pojawiły się, nie wiadomo skąd, zupełnie niestosowne, sentymentalne wątki: Kto zorganizuje pogrzeb? No, pewnie z urzędu... Ale kto zajmie się stypą i „pominkami”? Przecież był kawalerem, jego rodzice od dawna nie żyli, rodzeństwa nie miał... Tu napłynęły fale wspomnień... Poznali się zaraz po tragicznej śmierci żony radcy... Podówczas młody podporucznik żandarmerii, chyba raczej dla wciągnięcia go do pracy, praktyki czy obycia ze zwykłymi sprawami dotyczącymi terroryzmu, został przydzielony do śledztwa. Szczerze współczuł detektywowi i nie ukrywał tego. Rok później los zetknął ich znowu – podporucznik nadal był młodym idealistą, wierzącym, że głównym zadaniem ich Korpusu jest ochrona społeczeństwa przed „elementem wywrotowym”. Potem kilka miesięcy ciszy i przypadkowe spotkanie na ulicy – nowe pagony, nowa ranga, a człowiek – już nie ten sam. Oczywiście, jak uprzednio, szczery, otwarty, ale równocześnie skwaszony, pozbawiony ideałów, rozważający nawet odejście ze służby. Poszli wtedy razem do „Filippowa” – świeżo upieczony oficer zafundował oblewanie awansu szampanem i później upili się obaj do nieprzytomności w kawalerskiej oficynce radcy. Ponownie fatum ich rozdzieliło i dopiero dziś się spotkali... po raz ostatni. Tak, stypa...

„Pewnie sam będę musiał się tym zająć... A tu nawet służącego nie mam... O rany boskie! Muszę też dać na panichidę ku pamięci mojego ojca! Zbliża się przecie dwudziesta piąta rocznica jego śmierci... I inny, równie smętny jubileusz: srebrne wesele. Ćwierćwiecze mojej pracy w policji! Ładną nagrodę wyszykował mi książę-pryncypał! Zsyłkę do – przez Boga i cara zapomnianej – guberni...”

Zajęty swoimi myślami i głęboko pogrążony w zupełnie niewesołych rozważaniach Van Houten nie obserwował ani miasta, w którym był po raz pierwszy, ani jego mieszkańców. Po Paryżu, Berlinie, Londynie czy Petersburgu nie przedstawiało dla niego nic interesującego. Cóż przeludniona, skrępowana w swoim przestrzennym rozwoju fortalicjami i Cytadelą, Warszawa mogła mu zaproponować? Po takich cudach, jakie widział w ubiegłym roku na Wystawie Światowej w Paryżu, gdy nawet Londyn wydał mu się brudną, zaniedbaną i obumierającą metropolią? Królowa Wiktoria dbała głównie o rozwój swojego Imperium, zdobycie nowych i utrzymanie starych kolonii, troskę o stolicę pozostawiając samym londyńczykom...

A Warszawa w przeddzień Świąt, jak to malowniczo opisał dziennikarz „Kuriera Warszawskiego” pełną parą przygotowywała się do grudniowych, katolickich uroczystości Bożego Narodzenia: „(...) Już wszystko w Warszawie inną przybrało postać; całe miasto krząta się, porządkowanie domów skończone, zacne gospodynie w towarzystwie służących i kucharek zapełniają targi, skupując i ryby na Wilię i drób i mięsne potrawy na dwa następne Święta. Po wszystkich ulicach, na targach, szczególniej za Żelazną Bramą, może najwięcej stoi tasów i sklepików z owocami i przysmaczkami, które na Wilię zwykle bywają zastawiane. (...) Indziej, sklepy z zabawkami odwiedzane są przez matki. Gwiazdka, niepospolitą dla nich uroczystością, sprawienie przyjemnej niespodzianki dziatwie, nie najmniejszem staraniem. Do godziny czwartej będzie wszędzie ludno, ale jak skoro zmrok zapadnie, latarnie zabłysną płomieniem, a gwiazda wieczorna na pogodne lub zachmurzone wejdzie niebo, rodziny w licznem gronie, poufali przyjaciele i domownicy zasiądą pospołu stół Wilii. Dotychczas jeszcze we wszystkich domach na pamiątkę ubogich posłania, na którem Dzieciątko Boże złożone zostało, pod obrusem stołu, albo w około onego, rozściełają snopy słomy albo wiązki siana. Przy schyłku biesiady, kiedy kielich węgrzyna kolej starszych obchodzi, młode panienki, zawsze zmyślne i ciekawe, wyciągają po jednej z pod obrusu źdźbła słomy lub siana, i z nich wróżą sobie czy zapust następnych zdarzy się im pójść za mąż? (...) Nie wątpim, że niejedna z miłych warszawianek próbująca dzisiaj tym sposobem losu, nie słomianego wywróży sobie męża”.[4]

Tymczasem drynda posuwała się powoli – droga z Dworca Wileńskiego do centrum miasta, na Trakt Królewski nieopodal Starego Miasta, choć niezbyt długa, była straszliwie zatłoczona: fiakry, powozy, furmanki i tarantasy, konie i tramwaje konne, sanie, karoce na kołach i na płozach... W dodatku tłum pieszych, beztrosko schodzących co chwilę z wąskich i przepełnionych trotuarów na jezdnię, tamował ruch pojazdów.

Dorożka przejechała z trudem most Kierbedzia – trasę pierwszego warszawskiego tramwaju konnego. Trochę luźniej było na Nowym Zjeździe i po chwili znaleźli się na Krakowskim Przedmieściu. Detektyw zatrzymał się w tym samym, renomowanym i eleganckim hotelu, co niedawno poznani na dworcu cudzoziemcy. Przed samym hotelem woźnica musiał raptownie ściągnąć wodze, żeby niespodzianie zatrzymać w miejscu swój wehikuł, gdyż kawalkada huzarów-birbantów, zajmujących trzy powozy, nonszalancko cwałowała aleją, spychając wszystkich jadących na boki drogi. Bezkarnie pomknęli dalej, a stójkowi jedynie odwracali głowy – w drugim powozie widać było uzbrojonych po zęby oficerów i agentów policji.

– Oby cię szlag, skubańcu, trafił! – Wyrwało się powożącemu sałaciarzowi.

„Europejski”, pod który podjechali, należał do najstarszych hoteli tej klasy na Starym Kontynencie. Otworzył swe podwoje przed trzydziestoma trzema laty. Gościł najwybitniejszych i najbogatszych, nawet koronowane głowy. Do ich dyspozycji znajdowała się balwiernia, konditornia, perfumeria, trafika i inne przybytki niezbędne dla luksusowego życia i wypoczynku gości oraz mieszkańców miasta. Dyskretny urok życia burżuazji, ukryty za dębowymi, dwuskrzydłowymi drzwiami z kryształowymi szybami oraz za plecami dwóch potężnych, długobrodych szwajcarów w hotelowej liberii, nie rzucał się w oczy przechodniom – luksusy panowały w środku, a z zewnątrz dominowała zaprojektowana przez Henrika Marconiego wytworność i dobry smak.

Estar Pawłowicz poszedł na górę, do swojego numeru. Apartament składał się z pokoju gościnnego i sypialni. Rzucił szubę służącemu.

Radca, pozbawiony swojego butlera, osobiście musiał nadzorować poczynania hotelowego posługacza, który rozpakowywał jego dobytek. Na początek światło dzienne ujrzała słomiana mata, co wielce zadziwiło numerowego. Urzędnik wskazał mu, gdzie w apartamencie należy rozścielić tę wielką wycieraczkę – pod ścianą w sypialni, znajdującą się w amfiladzie za bawialnią. Potem wyłoniły się na światło dzienne: toaletowy przybornik z japońskiej laki, sterta bielutkich jak śnieg półkoszulków oznakowanych monogramem wyszytym wytwornym haftem, sześć par obuwia, trzy piżamy, szlafrok z jedwabiu, welwetowa bonżurka, tuzin nakrochmalonych koszul i stosowna ilość mankietów i kołnierzyków do nich, mundur wyjściowy, dwa garnitury zimowe – brązowy (sportowy) i granatowo-czarny, tużurek, fildekosowe skarpety, ineksprymable bawełniane i wełniane, chusteczki do nosa, fontaź, dwie apaszki, szaliki, krawaty i pozostała drobnica, także galanteryjna: spinki do mankietów i kołnierzyków, szelki na guziki, paski i podwiązki do skarpetek.

Potem pojawiły się przydatne drobiazgi – drewniana kaseta z przyborami do pisania wraz z zapasem prywatnego papieru listowego i wizytownikiem, latarka, dwie laski, pudło na broń krótką, dwa tubusy z bambusowych prętów na broń białą, dwie paczki amunicji do rewolweru. Całość długotrwałej operacji zwieńczyło rozpakowanie pudeł na kapelusze – na półki wyłożono melonik, kaszkiet, czapkę mundurową, dwie ciepłe futrzane czapki i skórzaną cyklistówkę. Wśród rozpakowanych rzeczy zjawiły się – niczym wspomnienie lata – sportowy komplet do tenisa (miękkie białe spodnie i dwa białe blezery) oraz całkowicie nie na miejscu – letni garnitur z czesuczy... Na jego widok urzędnik głośno westchnął, przeklinając w żywy kamień najętego w Moskwie służącego.

Kiedy posługacz w hotelowej liberii skończył układać, rozstawiać i rozwieszać ten dobytek, dżentelmen w okrwawionej koszuli wskazał mu jeszcze stojący za uchylonymi drzwiami kuferek – tam znajdowały się przybory sportowe: hantle, ekspander gumowy, jakieś dziwne ciężarki z uchwytami i kilka drewnianych pałek różnej długości, połączonych żelaznymi łańcuchami. Na samym dnie leżał komplet izabelinowej, twardej i szorstkiej odzieży: krótkie do pół łydki, szerokie spodnie wiązane z boku na sznurki oraz coś w rodzaju kurty z szerokim wycięciem, bez kołnierzyka. Oba te dziwolągi wzmocnione były wielkimi łatami z tej samej tkaniny, gęsto poprzeszywanymi ściegami, a „kołnierz” kurty miał chyba wszytą dookoła linkę!

Służący wielce podejrzliwie obejrzał te części ubioru gościa i po ułożeniu ich w garderobianej szafie sypialnianej, chciał opuścić apartament ze znaczącym, krzywym uśmieszkiem. Jednak w ostatniej chwili grymas zniknął, niczym zwiany przez huragan... Tego cudu dokonał suty napiwek, który wręczył mu na pożegnanie mieszkaniec numeru.

– Czy każe pan sobie przynieść podwieczorek do pokoju, ekscelencjo? – zapytał na odchodnym.

W chwilę później do drzwi ktoś zastukał, a kiedy gospodarz apartamentu otworzył, do pokoju weszło dwóch posługaczy hotelowych, uginających się pod ciężarem wiader – każdy z nich niósł dwa. Estar Pawłowicz odsunął się z przejścia i obaj konwersowie reguły hotelowej udali się prościutko do łazienki. Wsypali zawartość cebrzyków do monstrualnej, emaliowanej na czarno wanny, stojącej na złoconych lwich łapach. Kolejne napiwki i wreszcie radca mógł zamknąć drzwi i poczuć się jak u siebie – szybko zrzucił ubranie, odkręcił kurek zimnej wody nad wanną. Odczekał chwilę, aż woda pokryje przyniesiony w wiadrach lód i napełni do połowy czarne wnętrze, po czym powoli zanurzył się w mrożącą krew w żyłach mieszaninę...

Po dwudziestu minutach skończył te dalekowschodnie ablucje, krzepiące ciało i nerwy niczym metoda doktora Kneippa. Siadł na rozłożonej w alkowie słomianej macie. W bezruchu rozluźnił mięśnie. Uporządkował myśli, chociaż przyszło mu to z wielkim trudem. Tyle podejrzanych wątków, na które natknął się podczas kilku minut pobytu na dworcu. Strata dość bliskiego i lubianego kolegi. Wszystko to nasuwało tysiące natrętnych pytań, podejrzeń i asocjacji, a myśli przebiegały umysł niczym gimnaziści podwórzec szkolny podczas długiej przerwy... zderzając się i wprowadzając w rozmyślania pełen chaos. Upłynęło parę minut, zanim Estarowi Pawłowiczowi udało się opanować ten rozgardiasz i skoncentrować na sukcesywnym rozważaniu kolejnych problemów. Kilka chwil później już o niczym nie myślał. Siedział, kontemplował istotę bytu i zapadł w trans. Ocknął się dopiero po pół godzinie – świadom, co należy robić i w jakiej kolejności.

Zaproszenie od generała-gubernatora, wszechmocnego gospodarza Moskwy, leżało na tacy z wizytówkami. Spoczywało tam od miesiąca, kiedy japoński przyboczny urzędnika wyjechał do stolicy, pozostawiając swojego pana bez opieki, zaś najęty służący całkowicie bojkotował swoje obowiązki. Poza porannymi przygotowaniami (kąpiel, golenie, śniadanie), przez całą resztę dnia, czyli – pod nieobecność gospodarza – zbijał bąki. Na dodatek często się „urywał” – wiedząc, że pozostanie bezkarny (został przyjęty tylko na trzy miesiące, bez żadnej nadziei na przedłużenie kontraktu). W takich chwilach pan radca przeklinał swoją nadgorliwość – kto mu kazał, podczas urzędowej narady u generała-gubernatora, wspomnieć, że jego służący jest Japończykiem? A później, kiedy narada się zakończyła i rozpoczęto rozmowy na różne, państwowe tematy, przy okazji dyskusji o raptownym wzroście gospodarki Cesarstwa Kwitnącej Wiśni i nastrojów militarystycznych tamże, rzucić uwagę, że warto by otworzyć kursy tłumaczy... oraz kursy japońskiego dla wojskowych szyfrantów?...

Teraz jego skośnooki dręczyciel i opiekun zarazem uczy japońskiego piersiaste telegrafistki i szyfrantki z Ministerstwa Wojny na zakonspirowanych kursach w Carskim Siole. Azjata z początku długo się sprzeciwiał. Powoływał się na kodeks honoru bushi i suponował, że nauki te pachną „zdradą ojczyzny”. Ale kiedy pan radca niebacznie wspomniał, że większość jego studentów będą stanowiły młode kobiety – natychmiast przestał stawiać opór. Kursa były tak sekretne, że zorganizowano je w oddzielnie stojącym budynku na terenie koszar lejbgwardii, a uczestników (i uczestniczki) przewożono z dworca w zamkniętych na głucho karetach, aby nikt nie mógł odgadnąć, o co chodzi.

„ Teraz pewnie czuje się jak w muzułmańskim raju, a ja znajduję ważną korespondencję na tacy z wizytówkami! Dobrze, że nie w wiadrze na węgle!” – pomyślał detektyw.

Zaproszenie zostało wydrukowane na oficjalnym, ozdobnym papierze i zawierało adnotację o obowiązkowym „stroju wyjściowym”. „Czyżby w końcu petersburska kamaryla przyznała mi tak dawno obiecaną przez szefa Annę albo awans?” – przemknęło mu przez myśl.

Następnego poranka, odziany w wicemundur, ale bez orderów i paradnej szpady urzędniczej (nie należy przesadzać, samej dekoracji na pewno nie będzie), wyświeżony tak, że wszystkie elegantki na ulicy oglądały się za nim, wsiadł do wolanta i polecił się zawieźć do pałacu księcia-gubernatora. Z odrobiną wyższości popatrywał na tłumy na Twerskiej – nie każdy z urzędników może bywać w tym pałacu, rzadko który dostaje tam zaproszenie, a już nieliczni – doznają tam honorów!

Ponieważ droga nie była daleka, urzędnik do zadań specjalnych nie zdążył się rozmarzyć, gdy wynajęty powóz już podjeżdżał pod paradne wejście. Wyelegantowany urzędnik szóstej rangi raźnie wyskoczył i biegiem pokonał schody, na szczycie których fagas w mocno napudrowanej peruce otworzył przed nim odrzwia. Kiedy drzwi trzasnęły za plecami gościa, tuman pudru, zwiany przeciągiem z peruki odźwiernego ozdobił kredową bielą ramiona i połowę pleców munduru zaproszonego urzędnika. Klnąc w duchu, pokasłując od pyłu, który wdarł się mu też do gardła i otrzepując się, galant szparkim krokiem zmierzał na pierwsze piętro, do Sali Audiencyjnej, gdzie wyznaczono miejsce spotkania.

Przed podwójnymi, białymi, gęsto zdobionymi pozłacanym ornamentem drzwiami sali zatrzymał się na sekundę, poprawiając uczesanie i przygładzając wąsiki. Breguet w kieszeni wydzwonił cichutko godzinę dziewiątą. Dwóch służących rozwarło skrzydła wejściowe i radca kolegialny wkroczył do pomieszczenia.

Obszerna sala była pusta. Rozczarowany rozejrzał się, ale służba zamknęła za nim podwoje i zniknęła bezszelestnie. Czerwony dywanik wiódł przez całą komnatę, a obwieszone zwierciadłami ściany stwarzały złudzenie optyczne, że salon nie ma końca. W głuchej ciszy radca kolegialny ruszył przed siebie, ku pustemu fotelowi królującemu na podwyższeniu u przeciwległej ściany pomieszczenia. Kiedy dotarł do połowy drogi, zasłona za siedziskiem drgnęła i zza tej gęsto wyszywanej opony wysunęła się postać chuderlawego starucha z lśniącą, żółtą, łysą czaszką, ogromnymi bakenbardami szympansa, w pasiastej kamizelce i wytartej liberii. Na wielkich stopach miał wojłokowe bambosze. Wyszedł na przygiętych nogach, surowo spojrzał na gościa i przyzwał go palcem bliżej siebie. To był osobisty kamerdyner jego ekscelencji, szara eminencja, alter ego „Wowki” Andriejewicza. „Mroczna władza” – jak o nim mówił lud w Moskwie. Oczywiście, za jego pochyłymi, ale wyjątkowo giętkimi plecami...

Kiedy urzędnik przybliżył się na tyle, że oddzielał go od żylastego, energicznego matuzalema tylko ustawiony obok fotela stół, kamerdyner nałożył okulary o grubych jak denka od szampana szkłach. Karcąco spojrzał na radcę, przeżegnał się, zgiął się wpół jak scyzoryk i wyszeptał mu wprost do ucha:

– Polecono mi przekazać panu, że generał-gubernator jest bardzo niezadowolony... Audiencja zostaje odwołana. Jego Ekscelencja... Wystawiłeś go pan na pośmiewisko... swoim tajnym raportem, w którym stwierdziłeś pan, że zabiłeś tego „Kubusia Patroszyciela” czy jak mu tam... A ten nadal działa! Tylko że teraz w Warszawie. Uciekł panu, a pan przypisałeś sobie niesłuszną zasługę.

Tu groźny, acz zupełnie spokojny totumfacki księcia przerwał, rozkaszlał się rozpaczliwie i długo. Potem ciągnął dalej, ocierając zaślinione usta wielką, białą chustką do nosa i mamrocząc przez nią:

– Mimo to Jego Wysokość, w swej dobroci serca... daje szansę na rehabilitację... Pojedziesz pan do Warszawy, gdzie przyjaciel jego książęcej mości... zresztą to teraz nieważne. Udaj się pan na dół, do sekretariatu. Znajdź pan tam zarządcę tajnego oddziału kancelarii generała-gubernatora, Akakija Jegorycza Baszmaczkina i od niego odbierz polecenia i dokumenty podróżne. Książę czuje się urażony... wystawiono go na pośmiewisko, bo przekazał pański raport ministrowi... do Petersburga, a ten teraz... Krótko mówiąc, pojedziesz pan do Warszawy, zachowując ścisłe incognito, tam nasza jurysdykcja nie sięga... z przyjacielską wizytą, na własną prośbę, na urlop. Jednak zanim odprawisz się pan w podróż, na żądanie ministra stawisz się pan z karnym raportem w ministerstwie, w stolicy. Książę nie ochronił... to jeszcze nie czas na starcie z kamarylą. Tam musisz się pan wytłumaczyć z pomyłki. I z zabicia pewnie niewinnego człowieka. Kara nie będzie surowa... chcą przecie dosięgnąć księcia pana, to dopiero początek... Aleć dałeś im, radco, pretekst. Pewnie będą się starali przeciągnąć pana na swoją stronę... Lekki szantażyk? Albo coś podobnego... Smaczny kąsek? Awans? Anna?... Dlatego generał-gubernator polega na panu, że honorowo zakończysz tę sprawę, w powiedzmy... dwa tygodnie? I jeszcze jedno... Acz w Warszawie podlegać pan będziesz jedynie generałowi-gubernatorowi Królestwa, Josifowi Władymirowiczowi Hurko, to zaszyfrowane raporty będziesz pan przesyłać przez naszego... khmmm... khmmm... zaufanego, kancelistę oberpolicmajstra Jefima Semi-Bułatowa. Sam pana tam odnajdzie.

Pogładził lśniące, rozczesane bokobrody starej małpy, przetarł chustką łysą, świecącą czaszkę i rzekł na pożegnanie:

– W imieniu księcia proszę, aby zatuszował pan ten skandal jak się da najszybciej. To jest, złapał mordercę... Nawarzyłeś nam-ć pan piwa, to je wypij...

To pożegnanie i dwuznaczna wypowiedź starego szelmy długo dźwięczała urzędnikowi w głowie, kiedy skonfundowany, powoli, samotnie kroczył przez pustą salę do drzwi wyjściowych. Echo kroków głośno odbijało się od ścian i luster, a pogłos potęgował się pod sufitem: tap-taptap, tap-taptap, tap-taptap...

Następnego ranka odjechał z Dworca Nikołajewskiego do Petersburga porannym pociągiem we własnym przedziale I klasy. W pociągu było pełno Czuchońców, więc szybko zrejterował do swojego coupé, gdzie spędził cały czas podróży – spożywając tam nawet posiłki zamówione w wagonie restauracyjnym. Czas zabijał ulubioną lekturą – niedługo przed wyjazdem dostarczono mu właśnie świeżo wydaną, ostatnią część cyklu przygód Tartarena, pióra Prowansalczyka pana Daudeta – Port Tarascon. Kiedy skończył, sięgnął po drugą, trochę „starszą” nowość – tym razem przywiezioną z ostatniego wojażu do Londynu, arcyzabawną powieść angielskiego humorysty Trzech panów w łódce. Doskonała lektura wypełniła mu bez reszty nudną drogę, a kilka rubli asygnatami zapewniło dyskretny i błyskawiczny serwis obsługi kolejowej – wyśmienite cygara, koniak i równie doskonała kawa pomogły mu sprawić się z ciężkimi myślami o tym, co czeka go w ministerstwie.

Kiedy wysiadał w Petersburgu, zauważył, że peron jest zatłoczony żandarmami kolejowymi.

„Pewnie w pociągu przyjechała jakaś szyszka, może ktoś z carskiej rodziny?” – przyszło mu na myśl. Jednak nie, to wśród witających był ktoś książęcej krwi – w paradnym mundurze i z bukietem kwiatów w ręku. Radca nie przyglądał się specjalnie, jedynie kątem oka dostrzegł, że naręcze oszałamiająco pięknych, tropikalnych roślin podano damie, która wysiadła z sąsiedniego wagonu. Od razu rozpoznał przybyłą – tancerkę Teatru Maryjskiego z Petersburga, słynną Olgę Prieobrażenską. „Co za czasy! – pomyślał – żeby książę krwi afiszował się ze swoją flamą na dworcu, na oczach publiki i gawiedzi!”

Wyszedł z dworca, niewielki bagaż odprawił dorożką do hotelu, w którym zazwyczaj zatrzymywał się podczas pobytów w mieście stworzonym przez Piotra, a sam poszedł piechotą po Newskim. Nie lubił Petersburga jako stolicy, ale kochał jako miasto. Jego Petersburg był grodem Balmonta, a nie Gogola czy Dostojewskiego. Kiedy odszedł już jakieś sto metrów, środkiem alei przejechał książę ze świtą, odwożąc kochankę. Karoca i jadące za nią wolanty zablokowały całą jezdnię. Książęcy kuczerzy batami bili po głowach woźniców zagradzających swoimi pojazdami drogę i spędzali z trasy inne wehikuły. Któryś z oburzonych przechodniów, jakiś – sądząc po czapce – student, z wypiekami na policzkach zwrócił się do stojącego na krawędzi trotuaru stójkowego:

– Panie posterunkowy, czemu pan nie zwraca uwagi na nieporządek?

Ten odpowiedział:

– Słońce – to nie w moim rewirze.

Estar Pawłowicz uśmiechnął się krzywo i smętnie. Przemknęła mu błyskawicą myśl: W moim też nie. Najpewniej...

Spacerował z godzinę, później odprawił się małym, zwinnym i szybkim okręcikiem wyposażonym w parowy kocioł Szuchowa na Wyspę Wasilewską. Z dumą patrzył, jak maleńki stateczek błyskawicznie nabiera prędkości i wyprzedza swoich kolegów – statki i łodzie parowe poruszane popularnymi jeszcze niemieckimi i angielskimi maszynami na parę.

– Tak, tak... Jeszcze trochę i przegonimy was, synowie Albionu i Germanii!

Na Wasilewskiej spędził kilka godzin w pewnym mieszkaniu na drugim piętrze kamienicy, po czym udał się w drogę powrotną do centrum, do hotelu. Szybko zapadająca ciemność, zimny i przenikliwy wiatr wydłużały podróż po Newie i jej kanałach, dlatego elegant z ulgą wysiadł przy Fontance. Złapał przejeżdżającego fiakra, szybko znalazł się przed budynkiem hotelu, jaskrawo oświetlonym elektrycznymi lampami Łodygina.

Nazajutrz, rannym świtem, przespacerował się na plac przed Pałacem Zimowym, gdzie w sąsiednim budynku ministerstwa oczekiwano go na długo przed rozpoczęciem oficjalnego urzędowania. W kancelarii generała już pracowano. Radca, w paradnym mundurze ze szpadą, zatrzymał się przed biurkiem siedzącego tam urzędnika – pozostali, zaaferowani, biegali z dokumentami od szaf do pulpitów, od pulpitów do sekreter. Panował kompletny rwetes i krzątanina, obrazowo mówiąc, wyglądało to tak, jakby ktoś wetknął kij w mrowisko. Siedzący – okazały, tęgi człowiek o bardzo dużej głowie – uważnie przyjrzał się stojącej przed nim postaci. Kiedy przybysz chciał się przedstawić, urzędnik powstrzymał go gestem i odezwał się jako pierwszy:

– Oczekujemy lada chwila Jego Wysokości. Uda się pan wprost do niego. Proszę, póki co, spocząć sobie tam, w fotelu.

Przybyły nie zdążył zagłębić się w wygodnym, głębokim wolterze, gdy gwałtownie rozwarto drzwi i do sekretariatu wkroczył, stukając obcasami i dzwoniąc ostrogami, dziarski oficer. Zaraz za nim wszedł minister ze świtą: osobistym adiutantem, dwoma ordynansami i skromnie odzianymi czterema agentami w melonikach. Agenci od razu skierowali się ku kanapom i fotelom w pokoju, ordynansi zajęli miejsce z obu stron drzwi wiodących do gabinetu, adiutant już je otwierał przed generałem. Minister żwawo wstąpił do komnaty, ale zanim zamknięto za nim drzwi, wezwał ruchem dłoni przygiętego w półukłonie radcę. Urzędnik szóstej rangi, podwładny generała-gubernatora Moskwy, wyprostował się i trochę niezgrabnie podreptał za gospodarzem. Zaraz za nim drzwi zamknięto.

Znali się nie od dziś i również nie od dnia dzisiejszego darzyli się wzajemną antypatią. Minister stanął przed biurkiem, bo w ten sposób mógł grzecznie nie poprosić gościa o zajęcie miejsca w fotelu.

– Panie radco kolegialny, wezwałem pana nie po to, aby udzielić reprymendy, ale ze względu na niecodzienny, absolutnie wyjątkowy charakter sprawy. Dlatego też spotykamy się o tej porze – nie chciałem, aby ktokolwiek wiedział o pana misji, a raczej o jej dodatkowym, związanym z dworem, aspekcie. Każda chwila jest droga, toteż natychmiast po skończeniu naszej rozmowy uda się pan na dworzec i odprawi do Warszawy. Bilety i potrzebne dokumenty odbierze pan u mojego sekretarza w poczekalni, a w sedno sprawy wprowadzi pana, no, powiedzmy bardziej szczerze – wtajemniczy – mój starszy oficer ordynansowy, podpułkownik hrabia Nikołaj Andreicz Kapitonow. To jest rzecz wagi państwowej, dlatego zarządzam tajne śledztwo w sprawie tych morderstw. Sprawa ma kryptonim „Gospodyni”. Obowiązuje pana całkowita dyskrecja i bardzo, bardzo proszę działać ostrożnie i bez rozgłosu. I tak rozejdą się plotki. W żaden sposób sprawa nie może dostać się do prasy! Śledztwem oficjalnym, ma się rozumieć, pokieruje urzędnik oberpolicmajstra Warszawy, wspomagać go będzie major Fiodor Andreicz Wotcow z III Wydziału. Już zawiadomiono go o pana przyjeździe do Warszawy. Zdaje się, że się znacie?... Tym lepiej, łatwiej się będzie wam pracowało. Ale nie wolno go wtajemniczać w to, o czym pan się dowie. Tylko pan będzie znał wszystkie szczegóły. I jeszcze jedno – mój adiutant pojedzie tym samym pociągiem. Będzie mu pan codziennie przekazywał kopie wszystkich raportów, w tym także te, które ma pan wysyłać generałowi-gubernatorowi Moskwy. Tak, tak, te zaszyfrowane. Oddzielnie, wyłącznie dla mnie sporządzał pan będzie krótką notatkę, dotyczącą jednego aspektu tego casusu. Aby nie było z tym kłopotów, mój adiutant ma zarezerwowany pokój nieopodal pańskiego w „Europejskim”. W ten sposób nie będziecie musieli się szukać. A teraz proszę nie tracić czasu, odebrać dokumenty wyjazdowe, bilety i pieniądze u mojego sekretarza, a następnie udać się na dworzec w towarzystwie podpułkownika Kapitonowa, który po drodze wprowadzi pana w sedno sprawy. Życzę sukcesu i żegnam.

Minister skinął na pożegnanie głową i natychmiast odwrócił się plecami, kierując się za biurko. Detektyw chłodno odkłonił się dolnej krzyżowej ministra i podszedł ku drzwiom wiodącym do sekretariatu. Kiedy już prawie dotknął klamki, zza biurka dobiegł go jeszcze chłodny głos:

– My dobrze wiemy, żeś pan usunął z tego świata właściwego człowieka, tego Jacka Rippera. Nie chcieliśmy jedynie, aby w Moskwie domyślono się, jaki jest prawdziwy cel pańskiego wyjazdu. W Warszawie grasuje ktoś inny, osobnik podszywający się pod niego. Jeśli pojma go pan – to dobrze, ale proszę pamiętać, że zadanie jest inne! Nie darzę pana sympatią, wiem, że pan też odnosi się do mnie z rezerwą, ale cenię pana, radco, za talent i profesjonalizm, dlatego to zadanie powierzyłem właśnie panu. Jeżeli odniesie pan sukces – nagrodą będzie Anna z rąk Najjaśniejszego Pana. Pierwszego stopnia. Ze wstęgą. Albo – z mieczami.

Urzędnik do zadań specjalnych wysłuchał perory, stojąc twarzą do drzwi i rewanżując się mówcy widokiem swoich pleców wraz z ich nieodłącznym, dolnym fragmentem, po czym w milczeniu wyszedł z gabinetu. W poczekalni, oprócz agentów, którzy zdjęli już meloniki, sekretarza i podpułkownika Nikołaja Andrejewicza nie było nikogo. Zniknęli pozostali urzędnicy i wywiało bez śladu nawet dwóch ordynansów. Radca podszedł do biurka kancelisty, odebrał grubaśną paczkę asygnat, dokumenty wyjazdowe, bilety, a kiedy chciał pokwitować ich odbiór, usłyszał z tyłu głos adiutanta:

– Żadnych podpisów, panie radco! Spieszymy się, musimy zdążyć dojechać na Dworzec Warszawski. Chodźmy.

Radca wzruszył ramionami i odwrócił się od biurka. Wysoki, bardzo szczupły oficer z niewielką szramką na dolnej wardze wskazał mu drzwi gestem eleganckim, acz niezbyt grzecznym, lekceważącym. Wyszli natychmiast, a sekretarz tylko westchnął, popatrzył za nimi z wyrzutem i zaczął porządkować papiery.

Pojechali dorożką, których przed pałacem nigdy nie brakowało, na plac pomiędzy Kanałem Obwodowym i aleją Izmajłowską. Most, który mijali po drodze – przerzucony przez kanał – nazywał się tak, jak Dworzec – Warszawski.

ROZDZIAŁ 2

Pierwsze kroki...

Kardynalnym błędem jest teoretyzowanie
przed zebraniem wszystkich faktów.[5]

Poranek zastał radcę w kiepskim nastroju – po wieczornej rozmowie z hrabią Kapitonowem, którą skłonny byłby raczej określić jako „odprawę”, przez całą noc gryzł się z myślami. Podpułkownik zdążył przekazać mu w dorożce ogólnikowe instrukcje i – nie czekając na pytania interlokutora – zaraz po przyjeździe na dworzec zniknął w tłumie pasażerów, zapewne szukając swojego wagonu i przedziału. Nie pojawił się więcej, chociaż urzędnik do specjalnych poleceń oczekiwał go do późnej nocy, chcąc wybadać w czym rzecz, bowiem z niejasnych sformułowań ministra w dalszym ciągu nie mógł domyślić się wagi sprawy. Dlaczego niby miała być „państwowego znaczenia”? Mordercy na tle seksualnym występowali podczas całych dziejów ludzkości, co prawda dopiero od niedawna zaczęto zwracać na nich uwagę, ale nie tylko dlatego, że wcześniej policje były mniej sprawne. Przede wszystkim nie zajmowały się teoretyzowaniem: złapały sprawcę jednej czy dwóch zbrodni, oddawały go w ręce sprawiedliwości (co oznaczało najczęściej topór, stryczek lub gilotynę) i nie przejmowały się, ile rzeczywiście takich przestępstw ów człowiek popełnił oraz z jakich pobudek. Tak... kiedyś życie było prostsze... i piękniejsze.

„O co tu chodzi?” – Westchnął głośno, sięgnął po szklankę gorącej herbaty z samowara (konduktor przyniósł go parę minut wcześniej, kiedy stanęli na stacyjce), a drugą ręką rozsupłał węzeł taśmy opasującej grubą tekę z żółtej skóry. Po kolei wyjmował arkusiki, które dwa dni wcześniej wybrał w swoim moskiewskim domowym archiwum i w niej właśnie zdeponował. Przeczytał je szybko, ponieważ znał ich zawartość na pamięć – sprawa jeszcze nie zdążyła pokryć się kurzem. Chciał się jedynie upewnić, czy nie przeoczył niektórych szczegółów. Na oddzielnej karcie szybko nakreślił listę nazwisk, złożył ją wpół i umieścił na wierzchu akt wsuniętych z powrotem do teki. Potem wyciągnął cieniutki skoroszyt, złamał pieczęci i równie szybko go przejrzał. Zrobił kilka dopisków na liście, zamknął i ponownie go zapieczętował, topiąc laseczkę laku (przezornie umieszczoną w tece) nad kominkiem lamy naftowej umocowanej powyżej zagłówka siedzenia w przedziale. Wetknął wszystkie papiery do aktówki, opasał ją na nowo taśmą, zawiązał i umieścił w sakwojażu.

Ledwie osiągnął kensho, gdy do drzwi apartamentu hotelowego dyskretnie zastukano – to wrócił posługacz hotelowy z pytaniem, gdzie umieścić „ten dwukołowy wehikuł”, który przywieziono dorożką, ale o którym przy wnoszeniu bagaży obsługa zdążyła zapomnieć. Na szczęście rozmiar tej „sztuki” był na tyle duży, że po chwilowym rozgardiaszu sama się znalazła – welocyped wpadł w oko portierowi. Radca poprosił, aby rower przechowywano w składziku na parterze albo w piwnicy hotelu, ale tak, żeby łatwo można było go stamtąd dwa razy dziennie wydobyć, kiedy przyjdzie pora treningu. Nie obyło się bez kolejnego, tym razem znacznie mniejszego „dowodu pamięci”, po czym lokaj zniknął bezszelestnie niczym uśmiech kota z Cheshire, atoli jego najście zapoczątkowało całą serię kolejnych wizyt. Jeszcze klamka dobrze nie ostygła, a już poruszyła się ponownie – po uprzednim delikatnym skrobaniu do drzwi.

„Pies czy co, do licha?” – zdążył pomyśleć gospodarz, gdy do komnaty wkroczył niski, krępy człowieczek w zielonej jesionce oraz lekko zdeformowanym i silnie przetartym na rondzie nakryciu głowy, kiedyś będącym najpewniej melonikiem. Czerwony nochal zajmujący pół twarzy i świńsko bystre oczka w albinotycznej oprawie bezbarwnych rzęs dopełniały obraz tego przysadzistego indywiduum, którego twarz była tak wysoko obwiązana szalem, a melonik był tak nisko nasunięty na brwi, że nic więcej z lica nie dało się dostrzec. Osoba wtoczyła się na środek pokoju, zatrzymała się u nóg siedzącego moskwianina i wydyszała chrypłym szeptem, pośpiesznie galopującym niczym konie pijanego woźnicy:

– Pan radca kolegialny?... Kłaniam się nisko, jestem Semi-Bułatow, Jefim Fomycz. Z kancelarii oberpolicmajstra...

– Aaa – zdążył wydać z siebie zdumiony Estar Pawłowicz, gdy krępy osobnik pochylił się i szepnął mu wprost do ucha:

– Teraz nie mamy czasu, zaraz przyjadą... Raporciki-rappaporciki, chi, chi, chi... proszę po napisaniu wrzucać do wazy, która stoi w korytarzu na pańskiem piętrze, tam, pod lustrem. Gdyby... no, gdyby zaszła absolutna, ale powtarzam ABSOLUTNA konieczność, znajdzie mnie pan w pracy, w pokoju numer 7, na pierwszym piętrze. Albo – ale naprrrrrrrawdę tylko w najpoważniejszych przypadkach – w mojem domku, na Wiślnej 14. Ale proszę o ścisłą tajemnicę! I pełne incognito! Żeby nikt za panem nie węszył... Teraz uciekam, nie zwlekam... Zaraz pan będziesz miał gości, przyjdą ichmości... Au revoir, merci, bienvenu à Varsovie, ściskam rączki, padam do nóżek i do zobaczenia!

Przybysz okręcił się na pięcie, wyprostował i wyśliznął się za drzwi, które zamknęły się błyskawicznie i tak cicho, że radca aż przetarł oczy, nie będąc pewny, że to wszystko mu się nie zwidziało.

Jednak ślad brudnych butów na dywanie upewnił go, że nie miał do czynienia z fatamorganą. A widma zazwyczaj – przed pojawieniem się – odwiedzają pucybuta. Otrząsnął się z lekkim obrzydzeniem i zadzwonił po służbę. Lokaj pojawił się tak szparko, że od razu można się było domyślić, iż stał za drzwiami.

– Proszę TO sprzątnąć! – Rzucił głośno radca, a w myśli zakonotował, że kancelista oberpolicmajstra i zaufany człowiek gubernatora moskiewskiego ma na swoich usługach hotelową liberię.

Ledwie posługaczka wezwana przez piętrowego zdążyła przetrzeć kobierzec, kiedy ponownie zastukano – tym razem władczo i głośno. Estar Pawłowicz nie zdążył powiedzieć „Proszę!”, kiedy drzwi otwarły się i w progu ukazał się dygnitarz pełniący obowiązki naczelnika policji kryminalnej miasta Warszawy, radca dworu Andriej Iwanowicz. Iszczajew trzymał w jednym ręku melonik, a drugą rękę – uwolnioną od rękawiczki – wyciągnął, aby przywitać się z gościem w stolicy Kraju Nadwiślańskiego. Ten uprzejmie wstał, również podał dłoń do uścisku, eleganckim gestem wskazał gościowi miejsce w fotelu naprzeciw. Andriej Iwanowicz rzucił palto i melonik na kanapę i głęboko zanurzył się w fotelu, władczo się rozsiadając. Protekcjonalnym wzrokiem popatrzył na Van Houtena i sięgnął do wewnętrznej kieszeni tużurka po papierośnicę, równocześnie grzecznie zapytując:

– Można?...

– Tak, proszę.

– Pozwoli Pan, panie radco kolegialny – tu głos zabrzmiał wyraźnie nonszalancko – że przejdę od razu do meritum. Za chwilę dołączy do nas mój zastępca, który wprowadzi pana w dalszy tok spraw, a ja będę zmuszony pana opuścić. Obowiązki, sam pan rozumiesz, cóż zrobić... Pańska wizyta u... została odwołana, to zapewne... – głos Andrieja Iwanowicza zabrzmiał lekko tryumfalnie – rezultat dzisiejszego... eee... zajścia. Albo może została przełożona... Nie, nie wiem. W każdym razie dziś się nie odbędzie. Zresztą, samej sprawie to nie przeszkadza... Zatem, jak pan wie, w naszym mieście w ciągu ostatnich dwóch miesięcy zginęło sześć kobiet. Znalezione ciała zostały... pozbawione wnętrzności. Asesor kolegialny udostępni panu akta. W naszym biurze policji, ma się rozumieć. Póki co, zamknęliśmy usta pismakom – to nie Moskwa ani stolica, tu nasza władza – głos radcy dworu zabrzmiał majestatycznie – nie jest skrępowana zbędnymi konwenansami... Zwłaszcza po zduszeniu ostatniej rebelii. Wszystkie zamordowane były cichymi lub jawnymi prostytutkami. Niektóre – już w odstawce. Jedna – chyba dopiero debiutowała. Cztery z nich miały zarejestrowane książeczki, co pomogło nam w identyfikacji – ponieważ musiały chodzić do lekarza, znaliśmy niektóre cechy, których nie mógł usunąć kwas. Tak... właśnie, zapomniałem powiedzieć. Twarze ofiar zostały spalone kwasem. Jak wykazały sekcje przeprowadzone przez konsyliarzy – potraktowano je żrącymi substancjami dopiero po ich śmierci. Szczegóły pozna pan z akt. Poproszono władze policyjne z Petersburga o pomoc, ponieważ na tym terenie dotychczas nie zewidencjonowano takich zbrodni. A Ministerstwo przysłało właśnie pana, zapewne z powodu jakichś – głos mówiącego wyraził silne powątpiewanie – doświadczeń w tej dziedzinie. Ponieważ cieszymy się w stolicy poważaniem i nasze sukcesy w pracy policyjnej w tej guberni cenione są wysoko, nawet osobiście przez Najjaśniejszego Pana, powierzono panu tylko doradztwo, stąd ten pański urlop. Innymi słowy, jest pan naszym gościem i chętnie – w razie potrzeby – zasięgniemy pańskiej konsultacji. Cieszę się bardzo z pańskiej wizyty i jak tylko znajdę wolną chwilę, z wielką radością wprowadzę pana na tutejsze rosyjskie salony...

Tu pan radca dworu, napuszony jak indyk i zadowolony z siebie, że tak zgrabnie wskazał przybyłemu przysługujące mu w szyku miejsce, pozwolił sobie na kilka konwencjonalnych, gładkich, nijakich i oklepanych komplimentów pod adresem gościa, aby złagodzić tym lukrem gorzki wydźwięk poprzednich słów.

Moskwianin siedział w milczeniu, czekając, aż dworny radca dworu zakończy dusery. Kiedy już chciał zabrać głos, od drzwi dobiegł odgłos stukania i do numeru wkroczył oczekiwany Kozulin. Również on trzymał w ręku służbowy melonik, ale zanim zdążył się przywitać, Iszczajew wstał, rzucił panu radcy pogardliwe spojrzenie, podniósł swoją odzież z kanapy i podszedł do asesora.

– Drogi Aleksy Iwanyczu, zechciej, proszę, zaopiekować się naszym drogim radcą w moim zastępstwie... zgodnie z instrukcjami. Pokaż pan naszemu gościowi miasto, itepe, dobrze? Ja muszę już uciekać.

Skłonił się ciągle siedzącemu Van Houtenowi i nie czekając na rewerans, pośpiesznie wyszedł, prawie wypychając sprzed drzwi na środek pokoju swojego pomagiera. Trzasnęły podwoje, dopiero wtedy pan asesor kolegialny zwrócił się do Estara Pawłowicza. Z dwulicowym, jednocześnie pobłażliwym i przymilnym uśmieszkiem przywitał się i zaproponował, aby dalszą rozmowę przeprowadzić, jak się wyraził, w „stosowniejszym ustroniu”.

– Co-co pan przez to rozumie? W ko-kostnicy? U Zot-tcowa? – Zupełnie serio, zająkując się, rzucił gospodarz apartamentu.

Aleksy Iwanycz wyglądał, jakby ktoś go w twarz uderzył. Opanował się jednak i fałszywie udając, że nie pojął aluzji odrzekł:

– Nie, broń cię, Panie... myślałem o kafenhauzie albo kafeterii. Zdążymy wszystko omówić i pozna pan lokalny koloryt.

Pan radca kolegialny chwilę się zastanawiał, po czym nad wyraz spokojnie rzekł:

– Ciekawy pomysł. Pan pozwoli sobie poczekać... w hallu. A ja się przebiorę.

Kozulin przełknął niegrzeczność jak gęś kluskę – z wielkim wysiłkiem – i godnie wycofał się z pokojów. Estar Pawłowicz szybko rozejrzał się po komnacie, szukając telefonu, ale takowego nie znalazł. Prychnął i poszedł się przebrać. Parę minut później elegancki goguś zamykał drzwi swojego lokum, a potem – ku zdziwieniu piętrowego – nie skorzystał z windy, tylko zszedł schodami. Dla służby. Kiedy tylko zamknęły się za nim drzwi prowadzące na „czarną” klatkę schodową, ruszył biegiem, przeskakując po kilka stopni. Zupełnie niezziajany wszedł na parterze przez boczne drzwi do hallu, przecisnął się pomiędzy donicą z palmą a stojakiem z prasą dla wizytujących. Niezauważony dotarł do kabiny z telefonem. Widział przechadzającego się pośrodku hallu asesora, który niecierpliwie spoglądał na kutą kratę wejścia do windy. Kiedy radca zatrzasnął za sobą drzwi kabinki, oparł się plecami o ściankę tak, aby cały czas widzieć środek westybulu. Dwukrotnie postukał w widełki aparatu, aż odezwała się telefonistka z centralki.

– Z pałacem generała-gubernatora, proszę. Z adiutantem Jego Ekscelencji, lejtnantem Fiodorem Fiodorowiczem Bykowem.

– Już łączę.

W tej chwili po głównych schodach do hallu zbiegł lokaj, który skierował się wprost do Kozulina i zaczął nerwowo szeptać mu coś na ucho.

– Bykow, słucham.

– Van Houten, jestem już w Warszawie i, gdyby był pan tak uprzejmy, chciałbym prosić o audiencję u Jego Ekscelencji. W miarę możliwości – dzisiaj. Jego Ekscelencja będzie wiedział, o co chodzi.

– Ach, to pan? Oczywiście, wiemy wszystko. Ale pan przecież odwołał swoje dzisiejsze posłuchanie? Iszczajew dzwonił...

– Bardzo przepraszam za nieporozumienie. Pan radca dworu OPACZNIE pojął moje słowa... Zanim je wyrzekłem.

– Rozumiem... Jednak grafik dzisiejszy jest już bardzo napięty... Generał-gubernator mógłby pana przyjąć dopiero o północy. Może nawet lepiej – kwadrans po północy... Czy to panu odpowiada, panie radco?

– Tak jest. Zwłoki nie cierpią zwłoki. Będę punktualnie. Gdzie mam się stawić?

– Przyjadą po pana do hotelu. Zgoda? Powołają się na mnie.

– Jestem bardzo zobowiązany... Do zobaczenia.

– Do wieczora.

Mówiąc ostatnie słowa, Van Houten siedział w kucki, aby oszklone w połowie drzwi zasłaniały go przed wzrokiem przeszukujących hall Kozulina i lokaja. Odwiesił słuchawkę. Przykucnięty, wychylił się z kabiny i zgięty wpół opuścił ją, kryjąc się za oparciem stojącej o parę kroków przed nim wielkiej, wyściełanej morską trawą skórzanej kanapy. Ukradkiem obserwując poszukujące go postaci, wykorzystał moment, kiedy para gończych ogarów odwrócona była do niego plecami, wyprostował się, szybko wykonał dwa kroki i wziął ze stojaka petersburskie „Nowosti”. Trzymając je pod pachą, podszedł do zaskoczonego jego nagłym pojawieniem się asesora. Równie zdumionym spojrzeniem obdarzył go fagas, ale ten od razu odwrócił się i zniknął w podwojach służbowego wyjścia.

Udając, że nie widzi konsternacji urzędnika, Estar Pawłowicz rzucił gazetę na pobliski stolik i wesoło powiedział:

– No, już jestem. Niech pan prowadzi.

Aleksy Iwanycz podejrzliwie spojrzał na jego konwencjonalnie uśmiechniętą twarz, ale zmusił się w odpowiedzi do podobnego grymasu, wskazał ręką obrotowe wierzeje hotelu.

– Zapraszam. Chodźmy.

Repetier w kieszeni Estara Pawłowicza wybił pół do dziewiątej.

– Hmm, czas się już zbierać! – Niezbyt grzecznie, stanowczo powiedział do swojego sąsiada. Mocno podcięty Kozulin siedział obok na krześle i dojadał węgorza w galarecie. Van Houten trochę się przeliczył, gdyż myślał, że urzędnik po pijanemu się wypapla – już od wczesnego popołudnia „kolędowali” po kafeteriach i restauracyjkach Krakowskiego Przedmieścia, tudzież jego najbliższych okolic, ale Aleksy Iwanycz, chociaż coraz bardziej wstawiony, pary z gęby nie puścił. On też był zawiedziony – przecież miał w „programie”, zgodnie z instrukcjami swojego pryncypała, spoić gościa z Moskwy, a przy okazji wydobyć z niego ile się da niedyskrecji, żalów i pogłosek.

Przy okazji pokazał mu panoramę gastronomiczną miasta, łącznie z lokalnym folklorem – właśnie przed chwilą z zakładu wyleciał na zbity pysk gość, który do kelnera zwrócił się z pytaniem:

– Panie Marianie, bądź pan człowiekiem, objaśnij mi: czego nie ma w tem bigosie, a to, co w nim jest – od jak dawna w nim spoczywa? Bo „toto”, o, tutaj, chyba samo do niego wskoczyło... Nie wiedziałem, że wśród insektów też są samobójcy...

Pan radca pił szampana, wódkę, likiery, wina słodkie i półwytrawne – i nic. Nawet nie zaróżowiły się mu policzki. Asesora zaczęło już rozbierać, ale gębę trzymał zamkniętą na kłódkę. Słowa mu się plątały, mylił kelnerki z probantkami, nogi zaczynały mu odmawiać posłuszeństwa, ale na zawodowe tematy milczał jak grób. Nawet na bezpośrednie pytania, takie jak „Co wykazała sekcja zwłok Wotcowa?” potrafił znaleźć mniej lub bardziej taktowną, dyplomatycznie wykrętną odpowiedź lub zmyślnie zmienić temat – udając, że nie dosłyszał, czy nie zrozumiał. Ponieważ Estar był gościem, nie płacił rachunków – pan asesor nie pozwolił na to w ani jednym przybytku gastronomicznym. „Ciekawe, z jakich funduszy pokryje te rachunki?” – przemknęło przez głowę Van Houtena. Wstał, zmuszając w ten sposób Aleksego Iwanycza do porzucenia zwłok ryby i pozbawiając go sadystycznej przyjemności dalszego znęcania się nad nimi. Podtrzymując go podczas przeciskania się pośród gęsto ustawionych stolików, pożeglował z nim do szatni.

Kiedy wyszli na zewnątrz, rześkie powietrze najpierw trochę otrzeźwiło tubylca, ale zaraz potem – ścięło z nóg. Kozulin czuł się tak błogo, że rad byłby cały świat przycisnąć do piersi i postawić mu wódkę. Estar Pawłowicz machnął ręką na przejeżdżającego fiakra, usadowił w nim urzędnika i kazał zawieźć do domu. Sałaciarz jeszcze zdążył wyciągnąć adres z pasażera, zanim ten, ukołysany jazdą po miękkim śniegu, usnął. Gość ze starej stolicy cesarstwa poszedł do swojego locum na piechotę, bo dzieliło go od hotelu – po tej kilkugodzinnej odysei po traktierniach Warszawy – niecałe dwieście metrów.

Kiedy chciał przejść przez jezdnię, o mało nie został bezceremonialnie rozjechany przez jadące szeregiem powozy z huzarami – w ostatniej chwili zdążył cofnąć się na trotuar. W pierwszym pewnie jechała jakaś ważna persona, bo obok woźnicy siedział uzbrojony szpicel, a w ostatnim – cała ich grupa.

Podczas spaceru wyparowały z niego resztki alkoholu, a kiedy wziął szybki zimny prysznic, ogolił się i wypił gorącą kawę, poczuł się jak nowo narodzony. Siadł przy sekreterze, wziął czyściutką ćwiartkę papieru i napisał lakoniczny i sarkastyczny „raport” dla moskiewskiego gospodarza:

Dzień pierwszy. Na Zachodzie bez zmian.

Niepodpisany arkusik włożył do koperty, zalakował i wsunął do wewnętrznej kieszeni smokingu. Właśnie dobiegała dziesiąta. Podniósł się, przed lustrem przyczesał jak zawsze nieskazitelne wąsiki, po czym wyszedł z pokoju. Schodząc do apartamentu numer trzy – mieszczącego się na najdroższym, pierwszym piętrze, zatrzymał się przed zwierciadłem w korytarzu i nawet nie starając się o dyskrecję ruchów, wrzucił do stojącej przed nim wazy list. Tym razem schodził głównymi schodami. Zastukał do drzwi w chwili, kiedy jego breguet wybijał dokładnie dziesiątą. Otworzyła służąca, odziana w przepisowe szarości, biały koronkowy fartuszek i też biały, ażurowy czepeczek.

– Estar Pawłowicz Van Houten – oznajmił jej.

Pokojówka wyprzedziła go o trzy kroki w drodze do następnych podwoi, odemknęła je i głośno zaanonsowała. Z wnętrza dobiegło poprzez gwar rozmów szczebiotliwe „Prosić!” po francusku.

Wielki salon pełen był mężczyzn w strojach wieczorowych. Oprócz gospodyni radca nie spostrzegł żadnej innej kobiety. Dama półleżała na wielkiej, okrągłej sofie pośrodku pokoju, a mężczyźni defilowali dookoła w grupkach, tocząc ożywione rozmowy, od czasu do czasu włączając do nich hurysę. Przez uchylone drzwi do sąsiedniego pokoju dobiegała wschodnia muzyka. Sofę, na której spoczywała intrygująca piękność, otaczały – niczym girlandy – bukiety egzotycznych kwiatów w wazach, wazonach i nawet wiadrach do szampana. Z sufitu zwisały całe kaskady zielonych, ukwieconych pnączy, które niczym liany opadały w kierunku szezlongu. W kątach pokoju, na stojakach, stały metalowe naczynia, w których tliło się „coś”, wydzielając duszący, ale niesłychanie przyjemny dym o zapachu sandałowego drzewa, goździków i innych wschodnich korzeni. Nikt poza gospodynią wieczoru, odzianą w jakieś osobliwe, powiewne i lśniące szaty, nie zwrócił uwagi na nowo przybyłego – zgiełk rozmów prawie zagłuszał muzykę.

Tutejsza atmosfera była aż gęsta od aromatów – i dymnych, i naturalnych – oraz słów typu: akcje, obligacje, dyskonto, ultimatum, awans, profit, nota, weksel. Krótko mówiąc, leksyki i frazeologii tematów zawsze pasjonujących każdą piękną kobietę.

Wyelegantowany radca na tle fraków, smokingów i bogato haftowanych dyplomatycznych uniformów wyglądał zupełnie naturalnie i nie wyróżniał się niczym. Podszedł do leżącej, szarmancko ucałował jej wyciągniętą i uniesioną ku jego ustom dłoń, przywitał się. Jej oczy, wielkie, o nienaturalnie rozszerzonych źrenicach, wilgotne i szalenie tajemnicze, wpiły się w jego twarz, ale trwało to sekundę i piękna odaliska ponownie – obdarzywszy gościa czarującym uśmiechem – wróciła do biesiady z zażywnym starszym panem w ambasadorskim fraku. Kokietliwie przy tym poprawiała opadającą z piersi szarfę, pozwalając wszelako, aby przez oblekającą jej ciało tkaninę sukienki można było dostrzec znacznie więcej, niż to przyjęto w dobrym towarzystwie.

Pan radca odszedł na bok, dyskretnie rozglądając się po sali. Nikt w dalszym ciągu nie zwracał na niego uwagi, a on też nie dostrzegł żadnej znanej sobie twarzy. Wziął od lokaja stojącego przy na wpół otwartych drzwiach do sąsiedniej komnaty kieliszek szampana, odpił łyczek i mimowolnie skrzywił się – smak taniego fermentowanego moszczu, namiastki prawdziwego eliksiru z francuskich winnic, podrażnił nawet jego niezbyt wyrafinowane podniebienie. Panowie politykowali głośno we wszystkich językach europejskich, z wyjątkiem rosyjskiego i polskiego. Przyjrzawszy się dokładniej zauważył, że wśród licznych gości znajdują się sami obcokrajowcy – nie było ani jednego rosyjskiego oficera czy dyplomaty. Oczywiście, po wieczorowej odzieży cywilów trudno byłoby rozpoznać nację, ale ci stanowili mniejszość. Dopiero w drugiej sali, do której przeszedł, zaciekawiony, skąd dobiega muzyka, dostrzegł kilku zamożnych, tęgich jegomościów, których narodowości nie zdołały ukryć ani ponadnarodowe fraki czy smokingi, ani najmodniejsze fryzury. Dźwięki orientalnej muzyki dobiegały z niewielkiej skrzynki, do której dołączona była ogromna, metalowa tuba. Jacques z niesłychanie dumną miną kręcił korbką wystającą z boku szkatułki, a na jej wierzchu obracał się woskowy krążek. Zauważywszy zaintrygowaną minę pana radcy, Francuz rzekł:

– To berliner, pierwszy egzemplarz, kupiłem wprost od wynalazcy, zaraz po prezentacji w Paryżu!

Nowinka techniczna wśród gości – co było widać po ich minach – wzbudzała równie wielką uwagę, jak sama gospodyni. Wirtuoz porzucił korbkę instrumentu, a muzyka w zwolnionym tempie przycichła. Podszedł do Estara Pawłowicza:

– Pan pozwoli, że się przedstawię. Jacques Levieux.

– Miło mi. Estar Pawłowicz Van Houten.

– Chciałem pana jeszcze raz przeprosić – w swoim imieniu i w imieniu mojej towarzyszki, panny Rity Hamy, hinduskiej rani.

– Hinduski? – Zdumiał się Estar mimowolnie.

– Tak, panna Rita jest półkrwi Hinduską.

– Pańskie przeprosiny są zbędne, pewnie nie dogoniłbym tego zabójcy. To z pewnością profesjonalista.

– Pańska grzeczność mnie zawstydza. Czy policji udało się już ująć tego przestępcę? Pewnie pan coś wie na ten temat...

– Nie, skądże. To znaczy – nie, nic nie wiem. Przecie policja nie ma obowiązku mnie o niczym informować – byłem tylko przygodnym świadkiem tego nieszczęsnego wydarzenia na dworcu, to wszystko.

– Ach tak? Może jeszcze szampana?

Jacques lawirował wśród tłumu z wprawą ekwilibrysty i zręcznie poprowadził Estara z powrotem do salonu. Ten, mimo że tak taktownie usuwany z „rosyjskiej” bawialni, zdążył wypatrzyć wśród tamtejszych gości kilka znanych figur pomniejszych cesarskich dygnitarzy i dyplomatów.

– Nie, nie. Wystarczy na dzisiaj. A pan, państwo, pozostajecie w Warszawie na dłużej?

Kiedy wchodzili do salonu, ścichła muzyka. Gwar głosów, widać przekrzykujących ją, też się przytłumił, teraz był to wszędobylski szmerek – i pytanie zadane przez Estara usłyszano w całej komnacie. Wszystkie twarze obróciły się w stronę wchodzących, zapewne oczekując odpowiedzi. Jacques podszedł do swojej damy i zwrócił się:

– Bébé, co o tym sądzisz? Długo chcesz tutaj zostać?

Ta, kapryśnym tonem i leniwie przeciągając się, zalotnie spojrzała na siedzącego obok niej kolejnego grubasa.

– Nie ode mnie to zależy...

Jacques zwrócił głowę w stronę pana radcy i rozłożył ręce w wymownym geście. Potem przeprosił go, podszedł do służącego i coś szepnął mu na ucho. Następnie wyszedł na środek sali, głośno klasnął w dłonie i powiedział:

– Szanowni państwo, za chwilę nasza nieziemsko piękna rani rozpocznie swój spektakl. Aby jej to umożliwić, służba musi przygotować salę, dlatego proponuję przybyłym zejść na chwilę do palarni, a za pół godziny serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych z powrotem.

Goście pokiwali zgodnie głowami, aprobując propozycję i gremialnie zaczęli opuszczać pomieszczenie. Van Houten udał się wraz ze wszystkimi, stanął w rogu palarni mieszczącej się na parterze, obok sali bilardowej. Zapalił papierosa. W zadumie obserwował wchodzących. Zauważył, że wszyscy Rosjanie zniknęli. Wyjrzał do westybulu: dostrzegł tylko szubę ostatniego z nich, wychodzącego właśnie z hotelu. Urzędnik wrzucił ledwo zaczętą cygaretę do popielniczki i szparkim krokiem wybiegł na ulicę. Właśnie odjeżdżała karoca wieńcząca szereg. Na Krakowskim Przedmieściu widać było cały ich rządek, zmierzający w jednym kierunku. Mróz przeniknął kamizelkę radcy, pewnikiem ku nocy się nasilił. Zwrócił się do szwajcara:

– Dokąd pojechali?

Jednocześnie wyjął z kieszonki kamizelki trzyrublową asygnatę i miął ją w palcach. Brodaty, masywny osobnik w uniformie hotelowego odźwiernego uśmiechnął się i patrząc na pieniądze, odpowiedział błyskawicznie:

– Do teatru Variété. Na Nowogrodzką. Zjeść kolację i zająć najlepsze miejsca.

Zręcznie chwycił podany banknot i wsunął za pazuchę kożucha. Pan radca wrócił do hotelu. Goście w palarni kończyli dopalać papierosy, cygara i cygaretki, odstawiali na tace wypite i niedopite szklaneczki i kieliszki, a służba natychmiast je usuwała. Całą grupą udali się powoli, statecznie, piechotą, na pierwsze piętro. Przed drzwiami wykwintnego apartamentu stał Jacques – powstrzymał ich gestem. Nagle, niczym u prestidigitatora, w jego dłoni pojawił się zegarek.

– Jeszcze chwilę, panowie. Mademoiselle musi się przygotować.

Upłynęła minuta i okazałe persony, bo tylko takie znajdowały się w tej grupce – Van Houten stanowił wyjątek – pojedynczo zaczęły wchodzić do lokalu przez uchylone skrzydła drzwi. W sieni panował półmrok, zapachy kadzideł były tak silne, że aż kręciły w głowie. Odrzwia do salonu też były tylko uchylone, goście znikali w nich jeden po drugim, a służący, stojący przy wierzejach, kierował kolejką. Pan radca wszedł jako jeden z pierwszych do sieni, ale tam zatrzymał się i przepuszczał następnych – sam zaś obserwował twarze wchodzących, bo przedtem, w palarni, nie miał na to czasu. Kiedy większość gości zniknęła w środku przepastnego salonu, wsunął się za nimi do sali. Tu powietrze było aż zawiesiste od balsamicznego dymu, wyczuł wśród innych woni i nutę specyficznego, niepowtarzalnego zapachu palącego się opium. W półmroku, pod ścianami salonu stali zaproszeni mężczyźni, sam zaś środek pomieszczenia pozostawał w kompletnej ciemności.

Kiedy za ostatnim frakiem zamknięto wejście do pokoju, zapanowała nerwowa cisza i nastrój oczekiwania. Minęła minuta, dwie... a nic się nie działo. Goście zaczęli przestępować z nogi na nogę, pochrząkiwać, rozległ się nawet jakiś – zaraz stłumiony kułakiem – śmieszek. I wtedy... wtedy niespodzianie zapłonął olejowy reflektorek, rzucający mętny, chwiejny, zielony krąg światła na środek pokoju. Za otwartymi drzwiami zaciemnionej bawialni zabrzmiała z początku cicha, ale potem coraz bardziej głośniejsza dziwna muzyka. Obce dla ucha Europejczyka dźwięki i rytm wzmagały narkotyczny klimat wywołany aromatycznymi oparami. Minęła jeszcze sekunda i... fala jednoczesnych, głośnych westchnień przetoczyła się przez salę: z bawialni, wysoko unosząc kolana, powolnym krokiem wyszedł hinduski bożek! Atłasowe, lśniące spodnie z rozcięciami z boków ukazującymi gołe nóżki, jedwabny kubraczek ściśle przylegający do piersi, ale odsłaniający cały brzuch, głęboki dekolt tegoż kubraczka i przedziwne nakrycie głowy – coś jakby tiara, obszyta kosztownymi świecidełkami. Ten ubiór okrywał ciało wkraczającego powolnym krokiem żywego posągu orientalnego bóstwa. Jego ręce kreśliły w powietrzu dziwne figury, podobne do magicznych passów, a paznokcie na palcach dłoni, widać czymś sztucznie wydłużone i wymalowane na diabolicznie jadeitowy kolor, wiły się niczym cienkie żmije. Całą sylwetkę otaczał obłoczek welonów, szarf, tiuli czy woali – w tym półmroku trudno było orzec.

Niewysoka, foremna, toczona figurka dotarła już do kręgu szmaragdowego światła, wtedy pojawił się nowy promień – purpurowa plama prześliznęła się po ciele tancerki, a muzyka przyspieszyła tempo. Egzotyczne dźwięki, niepokojące rytmy i fantazyjne ruchy tańczącej zahipnotyzowały widzów, a kiedy po kilku minutach zaczęła odrzucać po kolei warstwy zasłon spowijających jej powabne ciało, oddechy mężczyzn zaczęły stawać się szybsze i płytsze. Zdejmowane po kolei gazy utworzyły już małą stertkę, a melodia i ruchy danserki stawały się coraz bardziej wyuzdane. W końcu, po jakichś dwudziestu minutach, ostatnia draperia spadła z jej ciała – kobieta o posągowo pięknej figurze stanęła przed widzami w bezruchu. Ściszony okrzyk zachwytu widzów natychmiast zamarł. Światła zgasły, ale po chwili zapaliły się znowu, wszystkie od razu – to służba włączyła elektryczne oświetlenie. Teraz publiczność dostrzegła swą pomyłkę – mademoiselle wcale nie miała na sobie wyłącznie biżuterii... i nie była naga.

Nosiła cielisty trykot.

Głośny jęk niezadowolenia przeleciał jak poryw burzy przez salon, a kobieta jednym eleganckim ruchem owinęła się szalem i chyżo wybiegła do bawialni. Rozczarowani widzowie o rozgorączkowanych twarzach patrzyli na siebie z faryzeuszowskimi, krzywymi uśmieszkami – każdy w drugim widział rywala! Jacques stał w rogu salonu i przyglądał się ze sztucznie obojętną miną opustoszałemu środkowi pokoju. Zaraz wokół niego pojawił się kłąb spoconych, zażywnych postaci, a on uspokajającymi gestami ustawiał ich w szereg, po czym z każdym zamienił dwa, trzy słowa... W ciągu piętnastu minut sala opustoszała – po rozmowie z Jacquesem goście śpiesznie wychodzili. Pozostał tylko Van Houten.

– A szanowny pan jak znalazł występ? – Zapytał Levieux.

– Inthrrygujący... – odrzekł pan radca, żartobliwie grasejując.

– Och, to tylko wstęp do właściwego... – Dwuznacznie albo raczej zupełnie jednoznacznie dopowiedział Francuz.

Urzędnik spytał ze skrytą kąśliwością:

– A z ilu aktów składa się całe przedstawienie?

– Nawet ze wszystkich. I postepilogu. To zależy tylko od widza – rzucił już zupełnie otwarcie gospodarz salonu.

– Tak, to był zajmujący wieczór – usłyszał w odpowiedzi. – Pozwoli pan, że się już pożegnam.

– Ależ oczywiście, gdyby pan jednak zmienił zdanie... W każdej chwili może pan zajść do nas na lampkę szampana – zakończył zręcznie.

Van Houten skinął głową na pożegnanie i wyszedł. Zanim udał się do swojego pokoju, zszedł jeszcze na dół, wstąpił do baru, zamówił Perriera i z zamyśloną miną usiadł przy wolnym stoliku, skąd mógł obserwować paradne wejście do hotelu. Nie zdążył dopić szklaneczki, kiedy zobaczył wychodzącego śpiesznie z budynku Francuza. W tej samej chwili radca ze zdziwieniem usłyszał wybijany przez naścienny zegar trzeci kwadrans. Nadchodziła północ – nawet nie zauważył, jak szybko minął czas. Podniósł się z krzesła i udał się do swojego numeru, aby odświeżyć się i przebrać.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Michaił Lermontow

[2] Tabela rang urzędników carskich: 1 Kanclerz, 2 Rzeczywisty Tajny Radca, 3 Tajny Radca, 4 Rzeczywisty Radca Stanu, 5 Radca Stanu, 6 Radca Nadworny, 7 Radca Kolegialny, 8 Asesor Kolegialny, 9 Radca Tytularny, 10 Sekretarz Kolegialny, 11 Sekretarz Okręgowy, 12 Sekretarz Gubernialny, 13 Sekretarz Prowincjonalny, 14 Pisarz Kolegialny.

[3] jeden z sygnałów służących oprawie polowania

[4] „Kurier Warszawski” 1841, nr 343.

[5] Arthur Conan-Doyle