Copyright © by Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2014

Dom Wydawniczy PWN Sp. z o.o.

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 45 55

www.dwpwn.pl

Menedżer Pionu Wydawniczego: Monika Kalinowska

Wydawca: Dąbrówka Mirońska

Redakcja: Joanna Egert-Romanowska

Korekta: Zofia Kozik, Anna Sot

Projekt okładki i stron tytułowych: Paweł Panczakiewicz/PANKIEWICZ ART.DESIGN

Fotografia na okładce: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Wybór materiału ilustracyjnego: Maja i Jan Łozińscy

Współpraca: Katarzyna Kucharczuk

Przygotowanie wersji elektronicznej: Ewa Modlińska

ISBN 978-83-7705-715-5 (ePub)

ISBN 978-83-7705-716-2 (Mobi)

Partnerem wydania jest Narodowe Archiwum Cyfrowe

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejsza publikacja ani jej żadna część nie może być kopiowana, zwielokrotniana i rozpowszechniana w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy. Wydawca niniejszej publikacji dołożył wszelkich starań, aby jej treść była zgodna z rzeczywistością, nie może jednak wziąć żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z wykorzystania zawartych w niej materiałów i informacji.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Fot. Piotr Jacek Jamski

Spis treści

Wprowadzenie

O kawalerzystach

O poetach

O gwiazdorach i amantach

O sportsmenach

O dyplomatach

Z poradników dla mężczyzn

Bibliografia

O kawalerzystach

(...)

Prawdziwy „pistolet”, zwłaszcza kawalerzysta, musiał mieć mocną głowę do trunków. W 22 Pułku Ułanów Podkarpackich kandydujący do tego zaszczytnego miana przechodzili koleżeński test z wytrzymałości na alkohol, który przeprowadzano podczas dorocznej zabawy w dniu pułkowego święta. Zadanie nie było łatwe: do trąbki sygnałówki wlewano butelkę wina. Należało je wypić przez ustnik, z głową zadartą do góry, i dopiero na koniec... zatrąbić! Ten, kto zatrąbił za wcześnie, oblewał winem suknie kibicujących mu pań i mundury kolegów, ten zaś, kogo nadmiar trunku powalił z nóg, podlegał nieodwołalnej dyskwalifikacji...

Wojciech Kossak, Portret Henryka Zandbonga, 1938 rok

Fot. Piotr Jacek Jamski

To „pistoleci” byli głównymi bohaterami opowieści o legendarnej oficerskiej fantazji, która, czy tego chcemy, czy nie, stała się czymś w rodzaju znaku firmowego wojskowej kadry Drugiej Rzeczypospolitej. I w tej dziedzinie prym wiedli kawalerzyści, jak czasem złośliwie mawiano, z powodu dużej ilości wolnego czasu. Młodzieńcza energia, chęć zaimponowania sobie i innym, potrzeba dobrej zabawy, popisania się odwagą oraz poczuciem humoru – znajdowały ujście w brawurowych wyczynach. Niektóre bywały niegroźne, jak choćby historia pewnego majora, który podczas egzaminu maturalnego próbował umówić się z nauczycielką. Podał jej kartkę, na której zamiast rozwiązanego zadania widniało zaproszenie na przejażdżkę saniami i wspólną kolację w eleganckiej restauracji! Młodzi oficerowie wyżywali się w popisach fizycznej sprawności i zręczności. W Warszawie można było zaimponować, przepływając wpław Wisłę (zamiast fatygować się do najbliższego mostu) lub trafiając z pistoletu w obcas żony, która bezwstydnie długo tańczyła z innym przystojnym oficerem na balu szwoleżerów... Fantazji nie brakowało też młodym adeptom lotnictwa. Dobrą zabawą były „lotne” wizyty w ziemiańskich majątkach, zwłaszcza jeżeli we dworze mieszkały urodziwe panny. Maria Ginter ze Smolic koło Łęczycy wspominała zaloty pewnego lotnika, adoratora swojej starszej siostry: „Nawet jeśli mu czasu brak na lądowanie, to lecąc z Warszawy do Poznania, zbacza z kursu, aby pokrążyć nad domem i zrzucić na małym spadochronie jakieś pisma czy listy. Któregoś dnia na środku klombu wylądowały francuskie perfumy dla Irki. Cała familia brała udział w naradzie, zastanawiając się, czy wypada jej to przyjąć, czy też ma zwrócić z obrażoną miną”.

Nie zawsze mistrzami oficerskiej fantazji bywali ci, na których byśmy stawiali. Generał Wieniawa nie wjechał na koniu do warszawskiej Adrii, za to porucznik Stanisław Senisson wjechał do sali balowej kasyna fiatem 508! Porucznik wiózł primadonnę opery poznańskiej, która przyrzekła zaśpiewać w duecie z jego muzykalnym dowódcą podczas balu karnawałowego w kasynie. Kiedy jednak śpiewaczka długo się nie pojawiała, porucznik postanowił ratować sytuację i przywieźć ją osobiście, rzecz jasna, za zgodą dowódcy. „Słysząc auto, wcześniej umówieni żołnierze otwarli drzwi i wjechałem łazikiem na salę. Zapanowała głęboka cisza. Pewnie zebrani zastanawiali się, co też pułkownik zrobi z tym podporucznikiem. W głębokiej ciszy dowódca powiedział: «Proszę państwa, tak u nas w batalionie wykonuje się rozkazy. Pani pozwoli». Pomógł wysiąść śpiewaczce i podał jej ramię. Sala skwitowała ten wyczyn brawami” – wspominał porucznik Senisson.

Przykłady oficerskiej fantazji można by mnożyć bez końca. Jej skutki nie zawsze bywały zabawne, nierzadko brawura i bezmyślność, zwłaszcza po alkoholu, miewały tragiczny finał. Pierwszy szwoleżer Drugiej Rzeczypospolitej, generał Wieniawa-Długoszowski, znajdował jednak usprawiedliwienie dla oficerskich szaleństw. W przedmowie do biografii słynnego napoleońskiego generała Lasalle’a pisał nie całkiem bez racji: „jeżeli oficera, a zwłaszcza oficera kawalerii, przez kilka lat wojny uczy się lekkomyślności, zaprawia się do nieustępliwości oraz trenuje w szaleństwach i ryzykanctwie regulaminem służby polowej kawalerii nakazanym, nie sposób jest winić tak wystylizowanego człowieka za to, że z chwilą wybuchu pokoju jego dotychczasowe zalety zostały przemianowane na wady”.

Adolf Dymsza w filmie Ułani, ułani, chłopcy malowani, 1932 rok

Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe