DWOREK LONGBOURN

JO BAKER

DWOREK LONGBOURN

Przekład

Agnieszka Brodzik

Tytuł oryginału: Longbourn

Copyright © by Jo Baker, 2013

Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo

Poznańskie sp. z o.o., 2014

Copyright © by Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2014

Redakcja: Karolina Borowiec

Korekta: Magdalena Owczarzak

Projekt okładki: Mariusz Banachowicz

Wszystkie cytaty–motta na początku rozdziałów pochodzą

z książki Jane Austen Duma i uprzedzenie w tłumaczeniu

Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej, wyd. PIW.

Wydanie elektroniczne 2014

ISBN 978-83-7177-980-0

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

Dariusz Nowacki

CZWARTA STRONA

Grupa Wydawnictwa Poznańskiego sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@czwartastrona.pl

www.czwartastrona.pl

Dla Claire, z podziękowaniami za jej cierpliwość,

wyrozumiałość i poświęconą mi uwagę

Jakaż pochwała może mieć większą wartość

nad pochwałę inteligentnej służby.

Jane Austen, Duma i uprzedzenie

CZĘŚĆ PIERWSZA

Rozdział I

Kamerdyner… Pani Hill i dwie pokojówki…

Noszenie ubrań jest zgoła niemożliwe bez ich prania, zupełnie tak, jak chodzenie w negliżu, przynajmniej w Hertfordshire, a już z pewnością we wrześniu. Dnia opierunku nie dało się uniknąć, ale cotygodniowe czyszczenie zgromadzonych w domu strojów stanowiło dla Sary prawdziwe utrapienie.

Kiedy o czwartej trzydzieści nad ranem rozpoczęła pracę, powietrze było rześkie. Chłód żelaznego uchwytu pompy przenikał nawet przez mitenki, a odmrożenia piekły, kiedy dziewczyna wytrwale tłoczyła wodę z podziemnej ciemności do czekającego na wypełnienie wiadra. Miała przed sobą długi dzień, a to był dopiero początek.

Wszystko inne trwało niemal w bezruchu. Owce spały wtulone w siebie na zboczu pagórka; ptaki w żywopłotach nastroszyły piórka puszyste jak dmuchawce; w lesie opadłe liście szeleściły pod stópkami jeża; w strumieniu odbijało się światło gwiazd, błyszcząc przy kamieniach. Dalej, w stodole, z krowich pysków wydostawał się słodki dech, w chlewie maciora zadrżała, a wraz z nią przytulone do jej brzucha prosiaczki. Pani Hill i jej mąż, wysoko na ich ciasnym stryszku, spali snem okrutnie znużonych; dwa piętra niżej, w głównej sypialni, skryci pod pościelą państwo Bennetowie przypominali dwa garby na dziedzińcu kościoła. Ich córki, we własnych łóżkach, śniły o tym, o czym zwykle śnią młode panienki. A nad tym wszystkim błyszczały gwiazdy; ich mroźny blask padał na dachówki i wyłożone kamieniem podwórko, i zarośla, i mały dziki zakątek z boku trawnika, i zbite w gromadkę bażanty, a także na Sarę, jedną z dwóch pokojówek w Longbourn, która właśnie pompowała wodę do wiadra, a potem, boleśnie podrażnionymi już rękami, odstawiła je na bok, by napełnić kolejne.

Na wschodzie niebo nad wzgórzami bledło, zmieniając barwę na przeczyste indygo. Unosząc wzrok i wydmuchując obłoczki pary, Sara, z dłońmi schowanymi pod pachy, pomyślała o dzikich ostępach za horyzontem, gdzie już nastał ranek, a także o tym, że kiedy jej dzień dobiegnie końca, gdzieś tam słońce nadal będzie świecić, na Barbadosie albo Jamajce, gdzie czarnoskórzy ludzie pracowali półnago, a także w Amerykach, gdzie Indianie nie mieli na sobie prawie żadnych ubrań i w związku z tym niewiele trzeba było prać, więc Sara kiedyś tam pojedzie i nigdy już nie będzie musiała czyścić czyjejś bielizny.

Ponieważ – pomyślała, przyczepiając wiadra do nosidła, schylając się pod nie i potem prostując chwiejnie – nikt nie powinien zajmować się cudzymi brudami. Młode panienki mogą do woli udawać, że pod swoimi sukniami są gładkie i nieskazitelne niczym alabastrowe posągi, ale kiedy zrzucają z siebie zabrudzone stroje na podłogę sypialni, żeby ktoś je zabrał i wyprał, okazują się słabymi, przeciekającymi, cielesnymi stworzeniami; takimi, jakimi są naprawdę. Być może dlatego polecenia wydawały jej jedynie znad robótki albo książki: Sara spierała ich pot, ich plamy, ich krew miesięczną; wiedziała, że żadne z nich niebiańskie istoty – i dlatego panienki nie mogły jej spojrzeć w oczy.

Wiadra zsunęły się, gdy Sara niepewnym krokiem przemierzała podwórze; już prawie dotarła do drzwi komórki przy kuchni, kiedy potknęła się i straciła równowagę. Czas jakby zwolnił i dziewczyna ujrzała, jak kubły lecą w powietrze i spadają z nosidła, wylewając całą wodę i tym samym niwecząc jej wysiłki. Pomyślała jeszcze o czekającym ją bólu; kiedy wiadra wylądowały na ziemi, strasząc gawrony kryjące się w koronach buków, Sara uderzyła mocno o kamienny chodnik. Jej nos potwierdził to, co podpowiadał umysł: poślizgnęła się na odchodach wieprzka. Wczoraj wypuszczono maciorę, a prosięta podreptały za matką, i nikt nie zdążył jeszcze po nich posprzątać; wszystkim brakło czasu. Jeden dzień pracy płynnie przechodził w drugi i nigdy nie dało się powiedzieć, że oto nadszedł koniec krzątaniny. Ta tylko przedłużała się, nabierała tempa albo czekała na swoją kolej, a człowiek tylko się rano o nią potykał.

Po śniadaniu Lydia usiadła przy kuchennym palenisku, z nogami pod sobą, i sączyła słodkie mleko, mówiąc:

– Nie zdaje sobie pani sprawy, pani Hill, jakie to szczęście: móc się tu chować. Nad wyraz tu ciepło i przyjemnie.

– Skoro tak panienka uważa.

– Ależ oczywiście! Może pani robić, co się pani żywnie podoba, i nikt pani tu nie podgląda. Na Boga! Jeśli będę zmuszona jeszcze raz wysłuchać kazania Jane… A przecież chodziło mi wyłącznie o odrobinę swobody!

W pomieszczeniu obok, położonej kilka stopni niżej komórce, Sara pochylała się nad tarką, próbując wywabić plamę z rąbka halki. Kiedy dziewczyna zabrała ubranie z podłogi sypialni panienek, miało dobre pięć centymetrów błota od dołu i już całą noc moczyło się w ługu; mydło nie potrafiło sprostać zadaniu, za to wżerało się w skórę dłoni, i tak już popękaną, spierzchniętą i odmrożoną, wywołując piekielne pieczenie. Sara często myślała, że gdyby Elizabeth sama prała swoje halki, z pewnością ostrożniej by się z nimi obchodziła.

Z kotła unosiła się para, gdyż w środku gotowała się kolejna porcja prania; po zamglonym oknie na wprost spływały krople. Sara zeszła zgrabnie z desek przy wanienkach na deski przy kotle, mijając mętną kałużę na kamiennej podłodze. Umieściła halkę w szarej, wrzącej wodzie, uniosła kij i dźgnęła tkaninę, żeby wypuścić powietrze, a potem nim zamieszać. Mówiono jej – a więc musi w to wierzyć – że halka ma być jak najbielsza, nawet jeśli za chwilę znowu zostanie ubłocona. Polly po łokcie zanurzyła ręce w zimnej wodzie, płucząc krawaty pana Benneta, a potem unosiła je jeden po drugim, by zamoczyć w misce z ryżowym krochmalem.

– Jak myślisz, Saro, ile jeszcze zostało?

Sara rozejrzała się dokoła po kubłach z kąpiącą się bielizną, po stertach mokrych ubrań na różnych etapach prania. W niektórych domach na dzień opierunku najmowano dodatkową pomoc. Nie tutaj jednak, o nie! W Longbourn sami prali własne brudy.

– Są jeszcze prześcieradła, poszewki i nasza bielizna…

Polly wytarła ręce o fartuch i zaczęła liczyć sterty na palcach. Nagle zauważyła, jak zadziwiająco różową ma skórę. Zmarszczyła czoło i przyjrzała się swoim dłoniom, jakby nie do niej należały. Musiała stracić w nich czucie, przynajmniej na jakiś czas.

– A oprócz tego jeszcze kawałki płótna – dodała Sara.

Właśnie nadszedł ten nieszczęsny czas w miesiącu, kiedy wszystkie kobiety w domu najpierw bardziej niż zwykle cierpiały na porywczość charakteru, niezdarność i skłonność do wzruszeń, zaś później przychodziło krwawienie. Płótno moczyło się w oddzielnej wanience, nieprzyjemnie pachnąc rzeźnikiem; zostanie wygotowane na końcu, w mętnej wodzie kotła, tuż przed jego opróżnieniem.

– Zdaje się, że zostało nam jeszcze pięć stosów.

Sara westchnęła i zaczęła skubać szew pod ramieniem. Pot zdążył już przeniknąć przez materiał sukni, co okrutnie było dziewczynie nie w smak. Kolor popeliny, z której zrobiono strój, pani Hill zawsze nazywała Eau de Nil[1], chociaż Sarze przywodził na myśl żółć, więc myślała o nim raczej jako Eau de Bile. Nieprzyjemna barwa sama w sobie nie miała znaczenia, ponieważ nikt jej nie oglądał, ale krój był już problematyczny. Suknię uszyto dla Mary, której miękkie jak ciasto ręce miały wyszywać albo grać na klawikordzie. Kroju nie zaplanowano z myślą o prawdziwej pracy i silnych mięśniach, a Sara założyła ów strój wyłącznie ze względu na to, że ten drugi, z plecionej tkaniny mysiego koloru, w kilku miejscach musiał zostać zaprany i teraz wisiał na sznurku, by wywietrzała z niego świńska woń.

– Teraz wrzuć do kotła koszule – powiedziała. – Pomieszaj chwilę, a ja wezmę się za szorowanie.

Oszczędź swoje drobne rączki, pomyślała jednocześnie Sara, chociaż jej własne były już poranione. Odsunęła się od kotła i przesunęła na deski przy wanienkach, schodząc Polly z drogi. Potem szczypcami wyciągnęła z krochmalu krawat i patrzyła, jak ocieka galaretowatą mazią.

Polly, tłukąc kijem w kotle, skubała dolną wargę spiłowanymi paznokciami. Wciąż miała zaczerwienione oczy i pociągała nosem – wcześniej pani Hill zbeształa ją za zły stan podwórza. Nad ranem musiała rozpalić ogień i przynieść wodę, następnie przyszedł czas na niedzielny obiad; później wszyscy zjedli, zrobiło się ciemno; i kto w świetle gwiazd zdołałby sprzątnąć świńskie placki? I czyż nie brakło wtedy szufelek? Przez cały ten piasek paznokcie Polly znajdowały się w opłakanym stanie. Zresztą czyż winny nie jest ten, kto pozwolił, by zasuwa przy furtce się poluzowała, dzięki czemu jedno szturchnięcie pyskiem wystarczyło na jej otwarcie? Czyż za upadek i zmarnowanie wysiłków Sary powinna odpowiadać nie biedna Polly – rozejrzała się i zniżyła głos, żeby stary jej nie usłyszał – ale sam pan Hill, który zajmował się wieprzami? Czy to nie on powinien po nich posprzątać? Na co im ten stary łachmaniarz? Gdzie był, gdy go potrzebowano? Czyż nie powtarza się ciągle, że przydałaby im się jeszcze jedna para rąk?

Sara kiwnęła pojednawczo głową i wydała pełen współczucia pomruk, chociaż przestała słuchać już jakiś czas temu.

Kiedy zegar w holu zatoczył pełne koło i wybił czwartą, pan i pani Hill, jak w każdy dzień opierunku, serwowali rodzinie w jadalni zimny obiad – resztki pieczystego z niedzieli – podczas gdy dwie pokojówki wieszały pranie na padoku, a wilgotne tkaniny parowały na popołudniowym chłodzie. Jeden z bąbli Sary pękł w trakcie pracy i teraz się z niego sączyło; dziewczyna uniosła dłoń do ust i wyssała krew, żeby nie poplamić ubrań. Przez chwilę jej uwagę pochłaniały różne wrażenia – gorący język na zimnej skórze, piekąca rana, słona krew, ciepłe usta – więc nie zwracała uwagi na to, co działo się przed jej oczami, a zatem mogła się mylić… Lecz zdawało jej się, że ujrzała ruch na drodze wiodącej przez wzgórze. Droga ta łączyła trakt wiodący do Londynu z posiadłością Longbourn, a dalej z nową rogatką w Meryton.

– Spójrz, Polly! Widzisz to, co ja?

Polly wyjęła klamerkę z buzi i przyczepiła nią trzymaną przez siebie koszulę do sznurka, a potem odwróciła się i spojrzała.

Droga biegła między dwoma starymi żywopłotami; prowadzano tamtędy stada bydła i ptactwo z północy. Dawało się stąd wtedy słyszeć zwierzęta, zanim ukazywały się oczom: niskie muczenie krów, gniewne krzyki gęsi, źrebaki wołające za utraconymi matkami. A kiedy zwierzęta i poganiacze mijali dom, zupełnie jakby śnieg padał, pokrywając wszystko dokoła; po chwili zaś ludzie i poganiacze znikali tak nagle, jak się pojawili.

– Nikogo nie widzę, Saro.

– Och, ależ spójrz…

Jedyny ruch teraz powodowały ptaki, skaczące po gałązkach żywopłotu w poszukiwaniu jagód. Polly odwróciła się, zaszurała stopą po ziemi, podrzucając do góry kamyk; Sara jeszcze przez chwilę wpatrywała się w drogę. Na krzewach gęsto było od suchych bukowych liści koloru herbaty, ostrokrzew wydawał się niemal czarny w słońcu, wiszącym nisko na widnokręgu, a gałęzie leszczyny sterczały nagie tam, gdzie je niedawno przycięto.

– Niczego nie widzę.

– Ale ktoś tam był.

– Cóż, teraz go już nie ma.

Jakby chcąc w ten sposób coś udowodnić, Polly podniosła kamień i rzuciła nim. Chociaż nie doleciał do drogi, zdawał się przesądzać sprawę.

– Och, to nieistotne.

Z jedną klamerką w dłoni i drugą w zębach, Sara przyczepiała kolejną suknię, wciąż spoglądając w tamtym kierunku – może światło spłatało jej figla, może to przez mgłę w nisko wiszącym nad ziemią jesiennym słońcu, może Polly jednak miała rację? – a potem zawahała się i skryła dłonią oczy przed promieniami. Znowu go zobaczyła, tym razem dalej; mijał właśnie fragment przyciętego żywopłotu. Oto i on. Niewątpliwie miała do czynienia z mężczyzną: widziała szarość i czerń, długie kroki człowieka przyzwyczajonego do sporych odległości.

Sara wyciągnęła klamerkę z ust i wskazała ręką na przybysza.

– Tam, Polly! Czy teraz go widzisz? Handlarz, jak nic.

Polly cmoknęła i przewróciła oczami, lecz odwróciła się, by spojrzeć.

I znowu zniknął, kryjąc się za gęstą tarniną. Jednak teraz coś innego zwróciło uwagę Sary. Niemal to słyszała: najcichszy z dźwięków, jakby ten mężczyzna – wędrowny sprzedawca, jako żywo, z drewnianym kijem do liczenia, a także torbą pełną drobiazgów i gałganków – pogwizdywał pod nosem. Brzmiał przy tym cicho i przedziwnie, jakby z zupełnie innego świata.

– Słyszysz to, Pol? – Sara uciszyła towarzyszkę, unosząc zaczerwienioną rękę.

Polly odwróciła się i spojrzała na nią groźnie.

– Nie zwracaj się tak do mnie. Wiesz, że za tym nie przepadam.

– Ciii!

Polly tupnęła.

– Gdyby nie panienka Mary, nikt by nie musiał mówić na mnie „Polly”.

– Polly, błagam!

– Tylko dlatego, że z niej panienka, a ze mnie nie, ona może być Mary, a ja zostałam Polly, chociaż na chrzcie mi też dano Mary!

Sara syknęła i wciąż spoglądając na drogę, machnęła ręką, żeby uciszyć dziewczynę. Wybuchowy charakter Polly był jej już dobrze znany, ale oto przecież jej oczom ukazywało się coś nowego: mężczyzna wędrujący z torbą na plecach i piosenką na ustach. Kiedy młode panienki przejrzą już jego towary, zejdzie na dół do kuchni, żeby sprzedać służącym tańsze drobiazgi. Ach, gdybyż miała coś ładnego! Niedorzecznie było marzyć o założeniu czegoś do szarej sukni, w brzydocie bowiem dorównywała Eau de Bile. Lecz książeczki i śpiewniki, wstążki i guziki, a do tego bransoletki z blachy cynowej, które po dwóch tygodniach barwiły skórę na zielono – och, jakież niebywałe szczęście przynosił ten człowiek do tego cichego, niezmiennego i nieuczęszczanego miejsca!

Droga znikała za domem i nie dało się już ani zobaczyć, ani usłyszeć żadnego piechura, więc Sara skończyła przypinać suknię, strząsnęła wodę z następnej i również ją powiesiła. Zbyt prędko, a więc niezgrabnie.

– Pośpieszże się, Polly! Robota czeka.

Lecz Polly pobiegła gwałtownie przez padok, żeby nachylić się przy ścianie i zawołać na konie pasące się ze swobodą na wybiegu. Sara ujrzała, jak ręka Polly wędruje do kieszeni fartucha i karmi zwierzęta owocami strąconymi przez wiatr; przez chwilę głaskała je po pyskach, podczas gdy Sara wytrwale pracowała. Potem Polly wspięła się na niski murek i poczęła machać nogami, z pochyloną głową i mrużąc oczy w wiszącym nisko słońcu. Sara pomyślała sobie, że ta dziewczyna często zachowuje się, jakby jakieś duszki szeptały jej coś do ucha.

Tak zrobiło się jej żal Polly! Dzień opierunku był naprawdę ciężki dla kogoś, kto jeszcze nie dorósł i nie pogodził się ze swoimi obowiązkami. Sara dokończyła pracę sama, pozwalając drugiej pokojówce odejść bez uprzedniej reprymendy, aby mogła udać się tam, gdzie zechce, rzucać gałązki do strumienia czy zbierać bukowe orzechy.

Kiedy zabrała z padoku ostatni pusty kosz, zapadał już zmrok, a podwórze wciąż nie zostało uprzątnięte. Sara zlała kamienie mydlinami.

Pani Hill cierpiała na humory, które przychodziły zawsze w dzień opierunku; od rana była na łasce dzwonków: Bennetowie nie zważali szczególnie na to, że brakło jej pomocy, skoro pokojówki zajęły się praniem.

Kiedy Sara, z piekącymi dłońmi, obolałymi plecami i zesztywniałymi z przepracowania ramionami, skończyła wreszcie porządkowanie komórki, pani Hill właśnie szykowała stół do obiadu dla służby. Postawiła talerz zimnej galarety i spojrzała groźnie na Sarę, jakby chciała jej powiedzieć: „Patrz, czego się możesz spodziewać, gdy mnie opuszczasz; jako jedyna ponosisz za to winę”. Marynowany salceson miał barwę poszarzałego różu i wielce się przydawał, gdy brakło czasu na gotowanie. Sara przyjrzała mu się z niesmakiem.

Do środka wszedł pan Hill. Za jego plecami, na podwórzu, wzrok Sary napotkał jednego z pracowników z sąsiedniej farmy, który poprawił chustkę i uniósł rękę w pozdrowieniu. Pan Hill tylko skinął głową i zamknął drzwi. Wytarł dłonie o spodnie, a językiem przesunął po sprawiającym mu jakiś kłopot zębie. Wreszcie usiadł i oparł się chwiejnie o stół, podczas gdy pani Hill kroiła chleb.

Sara wślizgnęła się do spiżarni, skąd zabrała garnek z musztardą i kamienny słój z marynowanymi orzechami włoskimi, a potem zaniosła przyprawy do kuchni i postawiła obok soli i pieprzu. Wracało jej czucie w palcach i odmrożenia zaczynały dokuczać; poczęła więc je drapać, ocierając grzbiet jednej dłoni o drugą. Pani Hill zmarszczyła brwi i pokręciła głową. Sara usiadła na rękach, co przyniosło jej pewną ulgę. Gospodyni miała rację: drapanie tylko okrutnie zaogni rany… Ale trudno było się powstrzymać.

Polly wróciła z podwórza, wpuszczając chmurę świeżego powietrza, z różowymi policzkami i niewinnym wzrokiem, jakby jej zdaniem pracowała cały dzień tak wytrwale, jak tylko można było od niej wymagać. Usiadła przy stole, chwyciła swój nóż i łyżkę, a potem odłożyła je z powrotem, kiedy pan Hill wymownie skinął siwą głową na swe złączone dłonie. Sara i pani Hill również złożyły ręce i razem z nim poczęły szeptać modlitwę. Kiedy pan Hill skończył, dało się słyszeć już tylko brzęk sztućców, pod którymi salceson drżał i falował.

– Poszedł na górę, pani Hill? – zapytała Sara.

Gospodyni nawet nie uniosła wzroku.

– Mhm?

– Handlarz. Jest na górze z panienkami? Spodziewałam się zobaczyć go już na dole.

Pani Hill zmarszczyła niecierpliwie brwi i nałożyła porcję galaretki na talerz męża, a potem kolejną dla Sary.

– Słucham?

– Zdawało jej się, że widzi wędrownego handlarza – wyjaśniła Polly.

– Naprawdę go widziałam!

– Nieprawda. Po prostu chciałaś go zobaczyć.

Pan Hill spojrzał znad talerza, zwracając swe blade oczy raz ku jednej, raz ku drugiej pokojówce. Sara ucichła i zaczęła grzebać widelcem w marynowanym salcesonie. Polly uznała to za zwycięstwo i cała się rozpromieniła. Pan Hill ponownie utkwił wzrok w talerzu.

– Państwo nie mają żadnych gości – stwierdziła pani Hill. – A przynajmniej od czasu wizyty pani Long dziś rano.

– Zdawało mi się, że widziałam mężczyznę idącego drogą w stronę domu.

– Z pewnością chodziło o pomoc na farmie.

Pan Hill podniósł galaretę do ust. Jego szczęka pracowała jak u krowy, żeby jak najlepiej wykorzystać nieliczne już zęby. Sara starała się tego nie zauważać; tę sztuczkę powtarzała przy każdym posiłku. Chciała powiedzieć, że nie, że to nie mógł być pomocnik z farmy. Widziała go. I słyszała jego cichą, nieznajomą melodię. Nie mieściło jej się w głowie, że mogłaby oglądać jednego z tych wychudzonych wałkoni albo powłóczących nogami starców, których spotykało się siedzących na przełazach, z fajkami w bezzębnych ustach.

Miała jednak tyle rozsądku, by nie protestować w obliczu milczenia pana Hilla, humorów pani Hill i przekornego charakteru Polly. Lecz gospodyni, widząc jej rozczarowanie, złagodniała; wyciągnęła rękę i poprawiła pokojówce wystający spod czepka kosmyk.

– Jedz obiad, duszko.

Uśmiech Sary pojawił się i zaraz znikł. Odcięła plasterek salcesonu, posmarowała go musztardą i chrzanem, skropiła czarnym masłem[2], na wierzch dokładając marynowany orzech, a potem wszystko wsunęła do ust. Zaczęła przeżuwać. Danie było miękkie i galaretowate, z rozpuszczającymi się kawałkami móżdżka, długimi paskami policzków i niespodziewanie chrupkimi drobinami. Przełknęła i popiła kęs potężnym łykiem piwa. Jedyną zaletą dzisiejszego dnia było to, że niedługo dobiegnie końca.

Po obiedzie razem z Polly i panią Hill siedziały w ciszy, zbyt zmęczone, by oddać się rozmowie, i podawały sobie garnek z gęsim sadłem. Sara wygrzebała białawą grudkę i rozgniotła ją między palcami. Wmasowała tłuszcz w piekące dłonie, a potem rozprostowała palce i zgięła je na powrót. Chociaż wciąż bolały, skórze wróciła jędrność i przestała pękać.

Pan Hill z dobroci serca pozmywał po obiedzie. Z komórki dobiegały odgłosy chlapania wody, szczękania i szorowania. Pani Hill skrzywiła się, rozmyślając z niepokojem o porcelanie.

Później w bibliotece zabrzęczał dzwonek, gdy pan B. zażyczył sobie kawałek ciasta do wina Madeira, budząc przy tym pana Hilla, który z marsową miną ruszył na górę. Jakąś godzinę później jego żona zabrała talerz z okruchami i brudny kieliszek, a Sara uprzątnęła po kolacji panienek, znosząc naczynia na błyszczącej tacy. I to wszystko. Podczas opierunku brudna porcelana może czekać na wodę do następnego dnia. W te dni Sara cierpi też na brak uwagi, niezbędnej do lektury ostatniej pożyczonej od pana B. książki. Zamiast tego sięga po stary numer gazety i czyta na głos, ze względu na panią Hill, wieści sprzed trzech dni, z papieru miękkiego od składania i rozkładania, druku rozmazanego przez tłuste paluchy. Dziewczyna czyta cicho – żeby nie przeszkadzać pogrążonemu we śnie dziecku i zmęczonemu staruszkowi – o nowej nadziei na prędkie zwycięstwo w Hiszpanii i o Napoleonie, który został zmuszony do kroku w tył i wkrótce wojsko zacznie deptać mu po piętach, co sprawia, że Sarze wojna wydaje się czymś na kształt tańca, w którym generałowie łapią się za ręce i kręcą dokoła.

A potem dało się słyszeć jakiś hałas. Sara opuściła gazetę.

– Słyszała to pani?

– Hmm? – zapytała pani Hill, już na krawędzi snu. – Słucham?

– Jakiś hałas na zewnątrz. Nie wiem co.

Wtedy ich uszu dobiegło ciche rżenie, a po chwili odgłosy niespokojnych koni, obijających się o ściany boksów.

– Zdaje się, że ktoś tam jest. – Sara odłożyła gazetę i podniosła główkę śpiącej Polly ze swoich kolan.

– To nic takiego – stwierdziła pani Hill.

Polly wyprostowała się, wciąż w trzech czwartych pogrążona we śnie. Pan Hill mruknął, zamrugał, a potem nagle się podniósł, pocierając brodę.

– Cóż to?

– Zdawało mi się, że coś słyszałam.

Przez chwilę wszyscy nasłuchiwali.

– To z pewnością Cyganie… – zaczęła Sara.

– Czego by tu chcieli Cyganie? – zdziwił się pan Hill.

– Cóż, koni zapewne.

– Cyganie znają się na koniach, nie zdobyliby się na to.

Znowu nasłuchiwali. Polly oparła głowę o ramię Sary, zamykając oczy.

– To pewnie szczur – uznała pani Hill. – Kot się nim zajmie.

Sara pokiwała głową, ale wciąż bacznie słuchała. Oddech Polly na powrót się wyrównał, a ciało straciło całe napięcie.

– Dobrze – stwierdziła Sara. – W takim razie: do łóżka.

Kiedy dziewczyna wyplątała tasiemki z gorsetu, światło księżyca sączyło się spod cienkiego splotu zasłon. Rozsunęła je, ubrana w samą koszulę, i wyjrzała na podwórze, na żółty księżyc w pełni, wiszący nad stajniami. Wszystko było widać wyraźnie, niemal jak za dnia. Budynki stały pogrążone w ciszy, w oknach mrok; ani śladu ruchu. Z pewnością żadnych Cyganów ani nawet czmychającego szczura.

A może to handlarz? Może skrył się tam na noc, by uciec o świcie, zanim ktokolwiek się zorientuje? Ruszy na rynek albo do miasta, żeby napełnić pustą torbę. Ach, cóż to za szczególne życie: nigdy nie zatrzymywać się dłużej niż wedle chęci, wędrować po wąskich ścieżkach i szerokich miejskich drogach, może nawet aż do samego morza! Jutro, kto wie, może dotrze do Stevenage albo i Londynu.

Płomień świecy migotał w przeciągu. Sara zgasiła ją, opuściła zasłony i położyła się do łóżka, czując ciepło śpiącej Polly. Leżała, spoglądając na skryte za kotarą okno: nie zmruży nawet oka, nie tej nocy. Nie miała co do tego wątpliwości. W końcu księżyc świecił jasno, a handlarz wciąż mógł się chować na podwórzu. Jednak wkrótce, gdy zegar wybijał już jedenastą, młoda i zmęczona ciężką pracą od czwartej rano dziewczyna oddychała cicho, pogrążona we śnie.

[1] Pochodząca z francuskiego nazwa koloru bladozielonożółtego. Wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki.

[2] Sos z przyrumienionego masła, octu i soku z cytryny.

Rozdział II

Wszystko co ma jakikolwiek związek

z przewrotnością, jest godne potępienia.

Mieli szczęście, że udało im się go zatrudnić. Właśnie to powiedział pan B., składając gazetę, by odłożyć ją na bok. W czasie, gdy w Hiszpanii trwała wojna i tak wielu młodzieńców szło do marynarki, zwyczajnie brakowało mężczyzn.

– Brakuje mężczyzn? – powtórzyła Lydia, z niepokojem przyglądając się twarzom sióstr: Czyż może być to prawdą? W Anglii brakowało mężczyzn?

Jej ojciec wzniósł oczy do nieba; tymczasem Sara spojrzała na panią Hill ze zdumieniem: nowy służący! I to mężczyzna! Dlaczego nie wspomniała o tym wcześniej? Pani Hill, przyciskając dzbanek z kawą do brzucha, odpowiedziała równie zdumionym spojrzeniem i pokręciła głową: ciii! Nic nie wiem, a tobie nie wolno powiedzieć choćby słowa! Dlatego Sara tylko skinęła nieznacznie głową, zasznurowała usta i na powrót skupiła uwagę na stole, posłusznie podając półmisek zimnej szynki. Wszystko wyjaśni się w swoim czasie, teraz lepiej nie zadawać pytań. Właściwie to nie wolno jej było mówić w ogóle, o ile nikt nie zwrócił się do niej bezpośrednio. Zamiast tego należało udawać głuchą jak pień i niezdolną do formułowania własnych opinii.

Panienka Mary sięgnęła po szpikulec i nadziała nań kawałek szynki.

– Tatuś nie ma na myśli twoich adoratorów, Lydio. Prawda, tatusiu?

Przesuwając się tak, by pani Hill mogła nalać mu kawy, pan B. odpowiedział, że w istocie nie o nich mu chodziło: tych wydawało się pod dostatkiem. Jednak pracowników faktycznie brakowało i dlatego też przystał na tę propozycję od razu – mówiąc to, zerknął skruszony na panią Hill, która minęła go i zaczęła nalewać kawy jego małżonce – chociaż daleko jeszcze do świętego Michała, a wtedy to zwyczajowo zatrudnia się i zwalnia służących.

– Nie ma pani nic przeciwko temu pośpiechowi, pani Hill?

– Rzeczywiście miło to słyszeć, proszę pana, jeśli to porządny człowiek.

– Nie mam co do tego wątpliwości, pani Hill.

– Któż to, tatusiu? Pochodzi ze wsi? Znamy jego rodzinę?

Pan B. uniósł filiżankę, a następnie odrzekł:

– To uczciwy młody człowiek z dobrej rodziny. Mam o nim jak najlepsze zdanie.

– A ja jestem rada, że będzie nas woził miły młodzieniec – oznajmiła Lydia – bo kiedy pan Hill siedzi na powozie, zawsze wydaje się trenowaną małpką, którą żeśmy ogoliły i odziały w kapelusz.

Pani Hill odsunęła się od stołu i odstawiła dzbanek z kawą na bufet.

– Lydio! – wykrzyknęły jednocześnie Jane i Elizabeth.

– Cóż takiego powiedziałam? Przecież to prawda. Wygląda jak ta, którą siostra pani Long zabrała ze sobą z Londynu.

Pani Hill spojrzała w dół na talerz z błękitnym motywem, pusty, choć umazany jajkiem. Troje maleńkich ludzi nadal przechodziło przez maleńki mostek, a maleńka łódka płynęła po porcelanowym morzu jak skorek; nic tam się nie zmieniało, trwał niczym niezmącony spokój. Panienka Lydia nie chciała nikomu sprawić przykrości, jak zawsze. A jej słowa, choć nieprzemyślane, były prawdziwe: panienki przyjmą zmianę z radością. Pan Hill nagle stał się bardzo stary. Ostatnia zima dała mu się we znaki: długie podróże, długie noce, gdy panienki tańczyły albo grały w karty… Pan Hill przemarzł do szpiku kości i po powrocie całe godziny drżał przy kominku, ciężko dysząc. Zbliżające się przyjęcia i bale tegorocznej zimy mogłyby go całkiem wykończyć. Miły młodzieniec, który zajmie się powozem i otoczeniem domu, przyniesie korzyść wszystkim.

Kiedy pani Bennet usłyszała wieści, zaczęła opowiadać mężowi i córkom, jak to najlepsze domy zatrudniają wyłącznie mężczyzn do obsługi rodziny i gości, ponieważ wszyscy doskonale wiedzą, że są najdrożsi, dlatego że ich silne ręce potrzebne są do pracy na roli i na wojnie. Gdy wieść się rozniesie, że u Bennetów teraz otwiera drzwi i usługuje przy stole bystry młodzieniec, w sąsiedztwie nie będzie się mówić o niczym innym.

– Niewątpliwie nasze córki będą ci niezmiernie wdzięczne, drogi mężu, za tę szczególną dla nas łaskę. Jesteś taki uprzejmy! A jakże się ten młody człowiek zwie?

– Ma na imię James – wyjaśnił pan Bennet. – Nazwisko zaś bardzo pospolite. Zwą go Smith.

– James Smith.

Słowa te, niewiele głośniejsze od szeptu, wymówiła pani Hill. Jane upiła łyk kawy z filiżanki; Elizabeth uniosła brwi, ale nie odwróciła wzroku od talerza. Pani B. spojrzała prosto na swoją gospodynię.

Sara zauważyła, jak na szyi pani Hill pojawia się rumieniec. Jakże przedziwna to chwila, w której gospodyni się zapomniała! A potem pan B. przełknął i chrząknął, przerywając ciszę.

– Jak już mówiłem, to dość częste nazwisko. Musiałem działać z pewnym pośpiechem, żeby mnie nikt nie ubiegł, dlatego nie została pani poinformowana wcześniej, pani Hill. W innym wypadku skonsultowałbym się z panią przed podjęciem decyzji.

Zaróżowiona gospodyni pokiwała głową.

– A ponieważ stryszek okupowany jest przez panią, pani małżonka i pokojówki, powiedziałem mu, by spał nad boksami koni. Pozostałe kwestie, związane z prowadzeniem domu, pozostawiam pani.

– Dziękuję, proszę pana – szepnęła.

– Cóż. – Pan B. wyprostował gazetę i wrócił do lektury. – To wszystko w takim razie. Cieszę się, że sprawa załatwiona.

– Oczywiście – powiedziała pani B. – Czyż nie powtarza pani ciągle, że potrzebuje jeszcze jednej pary rąk do pracy? Czyż nie będzie to dla pani ulga? O, z pewnością będzie to ulga dla was wszystkich.

Pani domu wskazała na Sarę machnięciem swej pulchnej dłoni, a potem zwróciła ją ku dalszym obszarom domu, mając na myśli resztę służących: pana Hilla siedzącego w kuchni i Polly, która w tej chwili schodziła na dół z mokrymi ręcznikami i marsową miną.

– Niewątpliwie bardzo jesteście panu Bennetowi wdzięczni za jego wspaniałomyślność.

– Dziękujemy, proszę pana – powiedziała Sara.

Słowa te, choć wypowiedziane cicho, sprawiły, że spojrzała na nią pani Hill; przez chwilę patrzyły sobie w oczy.

– Dziękujemy, proszę pana – powtórzyła gospodyni.

Pani Bennet dołożyła kolejną łyżeczkę dżemu na kawałek posmarowanej masłem bułeczki, a potem włożyła ją do ust i przeżuła dwukrotnie. Odezwała się z pełną buzią:

– To wszystko, pani Hill.

Pan B. uniósł wzrok znad gazety i zerknął na swoją żonę, a potem na gospodynię.

– Tak, dziękujemy, pani Hill – powiedział. – W tej chwili to już wszystko.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

CZĘŚĆ DRUGA

Dostępna w wersji pełnej

CZĘŚĆ TRZECIA

Dostępna w wersji pełnej

Epilog

Dostępny w wersji pełnej

Od autorki

Dostępne w wersji pełnej

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej

JO BAKER urodziła się w Lancashire w północno-zachodniej Anglii. Studiowała w Oksfordzie i Queen’s University w Belfaście, gdzie obroniła pracę doktorską o angielsko-irlandzkiej pisarce Elizabeth Bowen. Zadebiutowała w 2001 roku powieścią Offcomer. Jo Baker pisała słuchowiska dla BBC Radio 4, a jej opowiadania opublikowano w kilku antologiach. Od roku 2001 do 2003 była dyrektorką artystyczną Festiwalu Literackiego w Belfaście, gdzie mieszka wraz z mężem, dramaturgiem i scenarzystą Daraghem Carville’em oraz synem Danielem.

Sama o swoim pisarstwie mówi tak: „pisanie oczyszcza mi głowę, porządkuje myśli, upycha mi je. Dzięki niemu wiem, że moje bycie tutaj ma sens”.

© Michael Lionstar

Polecamy również:

Åsa Hellberg

OSTATNIA WOLA SONJI

Wyobraź sobie, że w Twoim życiu pojawia się dobra wróżka, która zna wszystkie Twoje niespełnione marzenia, lęki i troski. I nie spocznie dopóki nie zaczniesz uśmiechać się do siebie w lustrze. Brzmi nierealnie?

Sonja Gustavson nigdy nie była zwykłą kobietą, niezwykły był też jej testament. Jej przyjaciółki są zaskoczone zarówno jej niespodziewaną śmiercią, jak i ostatnią wolą. Czy zaryzykują i wyruszą w podróż po marzenia? Susanne, Rebeca i Maggan prowadziły dotąd spokojne życie w Sztokholmie, jednak Sonja miała co do nich zupełnie inne plany. Wykwintna restauracja w Paryżu, luksusowy hotel w Londynie i malowniczy dom na Majorce to miejsca, które po śmierci przyjaciółki stają się ich codziennością. Na kobiety czeka również miliardowy spadek, jednak najpierw muszą wykonać niełatwe zadania, które na zawsze odmienią ich życie.

Trzy kobiety, trzy różne charaktery i trzy wyjątkowe miejsca w Europie, w ciepłej i przezabawnej opowieści.

1

Nieczęsto się zdarza, żeby przed wejściem do domu towarowego Åhléns leżała martwa kobieta, ale Sonja Gustavsson zawsze wiedziała, jak zwrócić na siebie uwagę.

Nie planowała umrzeć na samym środku centrum handlowego w Farsta; gdyby jednak wiedziała, że tak się stanie, pewnie nie miałaby nic przeciwko temu.

Myśl o nagłej śmierci towarzyszyła jej od tylu lat, że zdążyła się do niej przyzwyczaić. Lekarz ostrzegał ją już w osiemdziesiątym trzecim, ale dla Sonji życie bez palenia, picia i dobrego jedzenia byłoby nie do wytrzymania i na dłuższą metę znacznie gorsze od rozległego zawału serca w centrum handlowym.

Zanim w wieku pięćdziesięciu czterech lat wydała ostatnie tchnienie, pomyślała jeszcze z ulgą, że na szczęście udało jej się wprowadzić kilka drobnych poprawek do testamentu.

Tak jak teraz było dużo zabawniej.

2

W drodze na Arlandę Susanne przyglądała się w skupieniu swoim paznokciom i z niezadowoleniem stwierdziła, że choć pomalowała je dwukrotnie, z jednego z nich zdążył już odprysnąć kawałek czerwonego lakieru. Cholera jasna! Nie miała teraz czasu, żeby je znów malować, zresztą w autobusie mogłoby się to skończyć katastrofą, a przecież spieszyła się na zebranie, na które była spóźniona już wtedy, gdy wsiadała do tego pojazdu o w pół do siódmej rano. Załoga samolotu miała być na miejscu za godzinę; już teraz wiedziała, że będzie musiała przyspieszyć kroku, żeby się nie spóźnić.

Boże, żeby go tylko nie było, powtarzała w myślach, gdy autobus pędził E4 w kierunku lotniska. Uśmiechnęła się do siebie. Ile to razy siedziała tu z nadzieją, że będzie na odwrót i że Anders zostanie ściągnięty na zastępstwo, jeśli nie miał zaplanowanego lotu!

Choć minęły już trzy tygodnie od kiedy z nim zerwała, wciąż modliła się o to, żeby nie lecieli tym samym rejsem. Dobrze wiedziała, jak łatwo potrafi ulec jego zalotom, które stawały się bardziej nachalne, jeśli po drodze mieli zaplanowany nocleg w hotelu.

Zgodnie z dzisiejszym grafikiem leciała do Oslo i dlatego wolała, żeby Anders Schulz nie znajdował się w sali, do której właśnie zmierzała.

Widać nie wszystkie modlitwy trafiają jednak do Boga, bo już zza drzwi dobiegł ją niski głos Andersa. Żołądek skurczył jej się ze stresu, ale zdążyła jeszcze przybrać profesjonalny wyraz twarzy. Spojrzała ku górze z wdzięcznością, że została przynajmniej ostrzeżona, otworzyła drzwi i weszła do środka…