Copyright © Sylwia Kubryńska, 2015

Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2015

Redaktor prowadząca: Magdalena Genow-Jopek

Redakcja: Katarzyna Gwincińska

Korekta: Alicja Krawczak

Projekt okładki: Aleksandra Płocińska

Projekt typografi czny i łamanie: Stanisław Tuchołka / panbook.pl

Zdjęcie autorki: Bartosz Kubryński

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej: Dariusz Nowacki

Wydanie elektroniczne 2015

eISBN 978-83-7976-328-3

CZWARTA STRONA

Grupa Wydawnictwa Poznańskiego sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@czwartastrona.pl

www.czwartastrona.pl

The Good Wife’s Guide, amerykański poradnik dla kobiet z 1955 roku:

1. Przygotuj obiad. Zaplanuj go wcześniej, nawet poprzedniego wieczora, tak by pyszna potrawa czekała na jego przyjście. W ten sposób dajesz mu znać, że myślałaś o nim i przejmujesz się jego potrzebami.

2. Odpocznij 15 minut, byś była odświeżona na jego przyjście. Popraw makijaż, zawiąż wstążkę na włosach i wyglądaj promiennie.

3. Posprzątaj. Przed jego przyjściem ogarnij wzrokiem główną część mieszkania.

4. Przygotuj dzieci. Przeznacz kilka minut, by umyć im ręce i buzie (jeśli są małe), uczesać włosy i, jeśli to konieczne, przebrać je. To małe skarby i on chce zobaczyć je w tej roli. Na czas jego przyjścia wyeliminuj hałas zmywarki, suszarki i odkurzacza. Zachęć dzieci, by były cicho.

5. Bądź trochę bardziej radosna i trochę bardziej interesująca dla niego. Coś musi rozświetlić jego nudny dzień – to twój obowiązek.

6. Dobra żona zawsze zna swoje miejsce.

Zabawne, prawda? Dziś do powyższych obowiązków doszedł nam ośmiogodzinny dzień pracy.

Poza tym bez zmian.

DZIEWCZYNKA

To przedszkole było w Nowej Wsi pod Kętrzynem. Nigdy nie zapomnę nazwy tej miejscowości. Nowa Wieś. Zupełnie nowa, lepsza, odremontowana, po jakichś super fajnych zmianach, albo może jeszcze całkiem młoda? Może niedawno założona? Każda nazwa wywołuje w dziecku ciekawość. We mnie też wywoływała, dopóki nie została zgaszona.

Kiedy mama odwoziła mnie autobusem, strasznie płakałam i błagałam ją, żeby mnie tam nie zaprowadzała. Mama chciała porozmawiać z paniami, zapytać, o co chodzi, dlaczego dziecko płacze i tak bardzo boi się pań? Ale wtedy one były szalenie miłe i słodkie. Gdy odchodziła, te same kobiety stawały się srogie i nieprzystępne. Krzyczały, stosowały dziwne kary.

Któregoś dnia pani ukarała mnie za coś, nie pamiętam za co. W każdym razie musiałam nieźle nawywijać, bo rozebrała mnie do naga i kazała innym dzieciom na mnie patrzeć. To trwało strasznie długo i było mi okropnie wstyd.

Wyparłam to na długie lata i udawałam, że to się nigdy nie wydarzyło, a nawet jeśli – to nic dla mnie nie znaczy.

Znaczyło.

Wyartykułowałam to dopiero jako osoba dorosła. Przypomniałam sobie bardzo dokładnie tamtą scenę. Pamiętam leżak, na którym leżałam nieruchomo podczas tak zwanego leżakowania, pamiętam dzieci, które ciekawie przyglądały się mnie – gołej. I tę srogą minę, tę oburzoną postać, która żelaznym uściskiem mnie przytrzymywała, żebym z tego leżaka nie zwiała, żebym się nie skurczyła, nie zniknęła, nie przestała być taka widoczna, taka obnażona, taka beznadziejnie bezbronna. Żebym nie ukryła wreszcie tego, co najwstydliwsze na świecie, co tak wszystkim przeszkadza, że istnieje, co taką wywołuje sromotę.

I zrozumiałam, czemu przez całe życie śni mi się sen, że jestem naga w miejscu publicznym i zżera mnie potwór o siedmiu miliardach par oczu.

Od wieków kolejne pokolenia cieszą się przyjściem na świat potomka, dziedzica, następcy. I choć historia pokazuje, że dziedziczka tronu całkiem nieźle radzi sobie z królestwem, ludzkość uparcie wypatruje syna. Syna, nie córki.

Syn ma jaja i to jest kwintesencja szczęścia. Zawsze słyszałam, z jaką swobodą i pasją chłopcy rozprawiają o swoich narządach. Była w tym taka duma, że im szczerze zazdrościłam. Ale nie zazdrościłam im tego, co mają między nogami. Zazdrościłam swobody mówienia o tym. Gdy jeden chłopak drugiego niechcący walnął piłką w krocze, tamten wydzierał się w niebogłosy: „Moje jaja, moje jaajaaa, ała, moje jaaaaja!”. A potem, gdy już mu przeszło, opowiadał wszem i wobec, jak to dzielnie oberwał piłką. Pełen respekt. Gdy więc spadłam z górnej barierki trzepaka na dolną okrakiem, zareagowałam podobnie. Zakręciło mi się w głowie z bólu, ujrzałam gwiazdy i wystękałam głośno:

– Ałć, moja cipka!

Dzieciaki parsknęły śmiechem, dorośli spojrzeli po sobie z zażenowaniem. Ktoś pokazał coś na czole. Ktoś szturchnął kogoś łokciem. Zapadła cisza. Cisza oznaczająca jedyną możliwą prawdę: nie powinnam była tego mówić. Nie powinnam przyznawać się, że mam coś takiego, że to coś mnie zabolało, że daje o sobie znak. Bo oficjalnie nie mam tam nic. Skoro nie mam jaj.

Po latach, gdy dorosłam, jakby w rekompensacie za tamten wstyd, słyszałam nieraz taki, prześladujący mnie komplement: „Ty jesteś prawdziwa baba z jajami”.

Trudno powiedzieć, czym sobie na to zasłużyłam. Obawiam się, że jednak sobie na to nie zasłużyłam. Bo gdyby faktycznie tak było, gdybym miała te „jaja”, bez zastanowienia powiedziałabym to, co analogiczne: „A ty jesteś prawdziwy facet z cipą”.

Dziewczynka nie jest dobrym dzieckiem. Nie jest dobrym dzieckiem, bo lalce operacje zrobiła i co tu kryć, lalkę – całkiem dobrą, od ruskich sprowadzoną – kompletnie zniszczyła. Bo wieczorem fika, nie chce spać. Śpiewając fałszuje. Nie tańczy zbyt ładnie. No i płacze za często, za głośno. Bo gdy miała dwa lata, rzuciła się na podłogę i wierzgała nogami, że chce lody. Bo za resztę z zakupów kupiła balonówkę marki Donald. Bo siku nie może wytrzymać. Bo przeżyła rozwód rodziców nie tak pokornie, jak powinna. Bo się głupio zachowuje przy ludziach. Bo zgubiła kartki na mleko. Bo psa nie dopilnowała i pod samochód wpadł. Bo za mało – zawsze za mało! – pomaga przy młodszym rodzeństwie. Bo się nie stara. Bo się nie dostosowuje. Bo ze szkoły przynosi cztery plus, nie pięć.

Bo ma cipkę, a nie jaja.

Dziewczynka nie jest dobrym dzieckiem, kiedy jest niegrzeczna. To chłopiec może być niegrzeczny, nie dziewczynka. Dziewczynka powinna być grzeczna, w nagrodę dostanie odznakę wzorowy uczeń. Chłopiec może być niegrzeczny, w nagrodę wyrośnie na prezesa zarządu.

Córka jest dobrym dzieckiem, gdy można się nią pochwalić. Można na rodzinnej uroczystości pokazać świadectwo z czerwonym paskiem i ciotce Jadźce na nerwach pograć.

– Mamo, czemu mnie nigdy nie chwaliłaś?

– Bzdura. Zawsze się tobą chwaliłam.

Najtrudniejsze są schody. Wielkie, drewniane, rozłożyste jak drzewa. I zawsze, zawsze ich tyle! Do Babci – na trzecie piętro. Do domu – na trzecie piętro. Do ciotki Jadźki – na czwarte piętro! Wszyscy mieszkają wysoko! A każdy stopień jak góra. Ale na górze nagroda. Babka drożdżowa i strych. I gołębie. Dziadek gołębie hodował. Każdy gołąb miał imię. Króliki też ponazywał, choć z nich potem skórę ściągał. Dziadek miał też świniaka na działce. Zrobił mu zagrodę i koryto.

– Dziadku, jak się świniak nazywa?

– Świnia to świnia. Nie ma imienia.

Ja też nie miałam imienia, mojego imienia dziadek nie pamiętał. Dziadek imiona pomijał, albo przekręcał. Gdy trafiła mu się wnuczka Edytka, nazywał ją: Dydytka. Ja też wyobrażałam sobie, że się inaczej nazywam, że nie tak zwyczajnie, ale jakoś super fajnie, jak postać z baśni, że, na przykład, nazywam się Alicja. Jestem Alicja. Inna niż wszystkie dzieci.

W naszej rodzinie dzieci było pełno: wiecznie zabieganych, pogubionych, straszonych piekłem i Cyganami. Plątały się pod nogami, rosły dziko niczym winorośl pośród tej zapętlonej rzeczywistości. Przyjaźniłam się z dziećmi ciotki Jadźki: starsi nieco ode mnie Ola i Whisky. Whisky zawdzięczał przezwisko mojemu ojcu, który w swojej fantazji tak się do niego zwracał. Kuzyn kochał mojego ojca miłością szczerą i bezwarunkową, tym mocniejszą, im większa była do niego niechęć jego matki. Ciotka Jadźka chyba z gruntu facetów nie lubiła. Męża wyrzuciła z domu, bo piwo wypił. Natychmiast znalazł sobie towarzystwo i postanowił pić dużo więcej, już nie tylko piwo. Pozbawiony ojca Whisky znalazł wsparcie w wujku. Niedługo się cieszył.

Tymczasem rosłam – ja, bezimienna Alicja, szarowłosa, potulna i cicha jak ta dziadkowa świnia. Nasze drogi się rozeszły. Ja poszłam do szkoły, a ona trafiła na babciny stół, by zapachem wnętrzności zdusić moją dziecięcą sympatię do zwierząt. Ponuro patrzyłam, jak wujek Franek wyciąga jelita. Jak Babcia te jelita wypełnia kartoflami. Jak kroją razem mięsiwo i rzucają na patelnię.

Wnętrzności zwierzęcia mieszały się teraz z zapachem smażonego mięsa, opalanych włosów, przetrawionej wódki i tego oczekiwania na nieuchronność, którą zawsze, ale to zawsze była apokaliptyczna awantura przekarmionych tłuszczem i przepojonych wódką mężczyzn ze wschodnich zabiedzonych miasteczek czasów największego kryzysu Polski Rzeczypospolitej Ludowej.

„Jak zwykle, na stole rynek!” – mawiała Babcia. Na stole bowiem było wszystko: dżemy, ogórki, grzyby, chleb, smalec, świnia.

Wódka.

Wódka na stole jak amen w pacierzu, co wieczór odmawianym. Siusiu, paciorek i spać – mówili. Powinni mówić: wódka, siusiu, paciorek i spać. Pusta butelka pod stół. Zęby w garści. Łomot na klatce. Drewniane schody niosą hen. Niosą na strych wśród pajęczyn cienkie głosy bogobojnych dzieci.

– Boziu, Boziu, daj zdrówko tatusiowi...

– Ty się o tatusia nie martw. On się o ciebie nie martwi.

Trąf, trąf, Misia Bela...

Tata Misi wracał późnym wieczorem. O tej porze Misia powinna już spać. Ale nie spała. Każda komórka jej ciała czuwała, tętniła, pulsowała. Cała była napięciem, cała była strachem. Ale najgorszy strach pojawiał się w chwili, gdy tata wchodził na schody. Szedł powoli, ciężko i głośno. Najgłośniej jednak słychać było jego krzyk. Wydobywający się gdzieś głęboko z trzewi, nieludzki ryk zapętlony w jeden, zdławiony wyraz: „Kuuurwa!”.

...Misia Kasia Konfacela...

Tata Kasi wrócił do domu, gdy Kasia miała piętnaście lat. Gdy zniknął sześć lat wcześniej, była jeszcze małym dzieckiem. Pewnie by go nie poznała, gdyby nie Ola. Tata Oli nie wrócił nigdy. Zmarł na raka wątroby w kętrzyńskiej bramie. Jolki ojciec przepadł na początku jej życia, chyba po prostu miał ciekawsze sprawy niż ojcostwo. Nawet na jej pogrzeb nie przyszedł. Z kolei tata Misi umarł na raka płuc. Jej chrzestny, jak się napił, regularnie bił się z ojcem. Swoim. Też pijanym. Spadł ze schodów.

Nie żyje.

...Misia A, Misia B, Misia Kasia Kon-fa-ce...

Gdy Ola rodziła synka, były przy niej wszystkie kobiety. Babcia, ciocia i przyjaciółka. Po czterdziestu godzinach urodził się maleńki, wymęczony, mizerota, sierota. Jest kopią swojego ojca. Jego ojciec widział go raz. W postaci różowej kreski na teście ciążowym.

Raz, dwa, trzy...

Kasia to ja.

A którą dziewczynką jesteś ty?

Gdy miałam siedem lat, ciotka Jadźka ofukała mnie za to, że mam chód „po tatusiu”. Powiedziała to z pełną nienawiści pasją, bo, jak wspomniałam, nie znosiła mojego ojca. Przy okazji poinstruowała mnie, że powinnam chodzić „jak dziewczynka”.

Nie, nie chodzi o to, że coś mi pokazała. Nie zaprezentowała mi godnego stąpania, nie wywinęła przede mną trasy z wybiegu dla Top Models, nie zaproponowała przyspieszonego kursu dystynkcji. Może dlatego, że sama miała chód po swoim tatusiu? Jej tatuś miał chód bardzo charakterystyczny. Chodził od krawężnika do krawężnika.

Moja ciotka nie mogła dać mi żadnych życiowych lekcji chodzenia „jak dziewczynka”. Ale zostawiła we mnie to kłujące oczekiwanie, że tak mam się nauczyć chodzić, aby jej było chociaż odrobinę mniej źle. Bo jej zawsze było źle. A jak komuś jest źle, to musi komuś innemu spieprzyć życie. Jeśli nie całkiem, jak własnym dzieciom, to chociaż trochę – jak mnie.

Żeby jej było raźniej.

Żeby miała poczucie, że nie wszyscy jesteśmy aż takimi bydlętami z małej mieściny, że może chociaż te dzieci wypełnią jej dramatyczną pustkę, która w niej zionęła od najmłodszych lat. Żeby się z niej nieco tej pustki wylało, żeby się rozlało na innych, bo tam w środku hula zbyt boleśnie, zbyt dotkliwie uwiera to destrukcyjne uczucie bycia gorszym, kimś, kto nie chodzi jak modelka z wybiegu.

Zbyt mocno zżera ten kompleks niższości, którym każde pokolenie zaraża pokolenie następne.

Od tamtej pory więc przez całe swoje życie staram się stawiać stopy ostrożnie, do wewnątrz, skromnie i godnie, ale zabijcie mnie – tak naprawdę nie wiem jak. I nie wiem, czy jest jakaś dziewczynka na tym świecie, która by potrafiła to wyjaśnić. Wiem tylko, że jest na świecie zatrzęsienie dziewczynek, które – tak jak ja – starają się z całej siły sprostać oczekiwaniom jakiejś sfrustrowanej ciotki. Bo ja zaczęłam się właśnie tak starać. Ja codziennie od rana pilnowałam, aby stawiać stopy inaczej, niż bym stawiała, gdybym nie pamiętała. Codziennie, od rana do wieczora. Nawet wtedy, gdy w nocy wstawałam na siku. Ciągle sobie o tym przypominałam. Inaczej. Inaczej stawiaj stopy. Nie na zewnątrz. Nie do wewnątrz. Nie tak głośno. Nie tak stanowczo. Nie tak prędko. Nie tak natarczywie. Nie tak, nie tak, nie tak. Inaczej. Ciszej. Ostrożniej. Mniej zdecydowanie, bo przecież właściwie nie wiesz jak. A jak nie wiesz, to najlepiej, kurwa, zniknij.

Właśnie wtedy zaczęłam chorować na migrenę.

Zanim się zapadłam w to piekło, tlący się w lewej skroni nieznaczny ból potajemnie rozrósł się w bestię. Obudziłam się już w jej szponach i przeżyłam pierwszą w życiu poranną śmierć.

Mam osiem lat. Nie mogę wstać, zjeść śniadania, nie mogę wyjść do szkoły, nie mogę dostać kolejnej czwórki z plusem, nie pytajcie, dlaczego nie mogę dostać piątki. Nie mogę, ale to robię, jak maszyna, raz, dwa, pulsuje głowa na sto dwa. Zakładam buty, nie mam siły robić sobie śniadania, nie mam siły robić sobie kanapek, będę głodna przez cały dzień, trudno. Ciągnę własne truchło do szkoły i układam w myślach kolejne frazy dzieła życia, książki, którą napiszę, zanim umrę na migrenę.

Ale na migrenę się nie umiera, migrena to fiu bździu – dowiem się kiedyś w szpitalu, od lekarza, który westchnie i powie: „Moja żona też ma globus, ech, kobiety”.

Tymczasem wyobrażam sobie, że oprócz mojej rozkapryszonej kobiecej głowy jest gdzieś na świecie druga, a może i trzecia, a może i jest ich wiele, może nawet milion albo dwa miliony, albo jakieś dziesięć milionów głów, w których plączą się podobne do moich genetycznie zniekształcone tętnice i ta cała choroba to nie są pańskie fumy, ale rzecz całkiem poważna. Ale na poważną chorobę są leki, działy w aptekach, w szpitalach dyżury. O poważnej chorobie się mówi, pisze, poważne choroby się leczy.

Mnie nikt nie leczy. Mnie się wyleczyć nie da. Ja mam wrodzoną wadę wrażliwości na światło, dźwięk, zapach, mamę, tatę i ciotkę Jadźkę. Ja mam chorobę na własną niefajność, ja mam nerwy na wierzchu, ja mam na wierzchu mózg i łzy, którymi nie potrafię odgrodzić się od wielkiego, niepojętego, pełnego grozy świata.

Nie mogę iść do szkoły, w domu też sama nie zostanę. Mama chce zabrać mnie do swojej pracy, ale się ociągam, bo tam jest ten dziwny człowiek. Kierownik, którego wszyscy lubią, bo ciągle żartuje. Jest podobno bardzo śmieszny. Nie mam pojęcia, co to znaczy, na czym ta śmieszność polega, bo mnie nie śmieszy w ogóle. Ja się go boję. I mówię mamie, że się boję. Wtedy mama tłumaczy, że to absurd, w ogóle się nie boję, bo on jest przecież taki wesoły, nie ma się czego bać. Zastanawiam się nad tym, jak mogę się aż tak mylić, czemu drętwieje mi całe ciało ze strachu przed tym starym facetem, skoro mama mówi, że nie.

Nie boisz się.

Musi coś w tym być, na pewno WYDAWAŁO mi się, że się boję. Wtedy postanawiam, że w razie czego powtórzę to, co mówiła mama. Bo to musi być prawda. I faktycznie, gdy już jesteśmy w biurze, przychodzi ten kierownik i pochyla nade mną twarz skrzywioną w jakimś dziwnym, nieszczerym grymasie, myślę sobie, że nie wolno mi się bać, bo on tylko „żartuje”. A żartuje ściśle na mój temat, bo taka jestem śmieszna, nieśmiała i zastraszona, że „chyba zaraz się sfajdam”. Nie tarzam się ze śmiechu, jak inni w tym pomieszczeniu, jeszcze tego nie umiem, jeszcze się nie nauczyłam, na to jeszcze przyjdzie pora. Tymczasem przełamuję dławiący strach i podnoszę oczy, żeby rozprawić się z tym potworem, który przecież wcale nie jest straszny, nie może być straszny, skoro mama mówi, że się go nie boję, to się nie boję, więc podnoszę już (cholera!) załzawiony wzrok i dukam przez ściśnięte gardło:

– Nie boję się ciebie.

Następuje drętwa cisza, śmiech pracowników zamiera, pojęcia nie mam, co się wydarzy, a wydarzy się na pewno coś złego, to już czuć w powietrzu, w powietrzu, które nagle przecina głośne (za głośne!):

– CO?!

Teraz już oczy opuszczam, nie chcę właściwie nic mówić, nie chcę w ogóle istnieć, ta przezroczystość nie jest taka zła, ja w tę przezroczystość bym chciała się zapaść, ale niestety, to niemożliwe, bo wciąż jestem, wciąż moje ciało na tym biurowym fotelu się kuli.

– Co powiedziałaś?!

– Nie... – zaczynam, ale daleko mi do końca zdania, koniec zdania jest gdzieś na innym archipelagu, za przepaścią, w piekle. A ja do tego piekła muszę zstąpić, bo ten potwór nade mną wisi i rozkazuje powtórzyć GŁOŚNO mój własny wyrok.

– Nie... nie boję się... ciebie.

Świecie zaczarowany, czemuś wtedy nie prysł w niebyt?! Czemuś się nie stracił, nie zniknął? Czemu klątwa, która mnie naznaczyła od pierwszych dni, klątwa lejących się po policzkach łez – nie przepadła? Bo ta klątwa nie przepada nigdy. A ja dalej muszę trwać. Nawet wtedy, gdy z żartującego kierownika, którego krzywą twarz widzę tylko ja, bo przecież całe biuro się skręca ze śmiechu z jego żartów, a sekretarki piszczą, gdy on im strzela ze staników, no więc z tego wesołego dowcipnisia wyłazi nagle gniewny typ, który już w ogóle nie żartuje, tylko ściąga brwi i podnosi głos:

– Jak ty się do mnie odzywasz, smarkulo?!

Lecą łzy po policzkach, nic już ich nie zatrzyma. A mama strofuje. Tak nie można. Nie można tak. Kiedy ktoś żartuje, trzeba się śmiać.

Sporo uwagi poświęca się wyglądowi dziewczynek. Niewielu się trzęsie nad kwestią, czy chłopiec jest wystarczająco śliczny. Samo bycie chłopcem jest już taką satysfakcją, że na temat jego wyglądu można właściwie tylko piać. Z dziewczynką jest inaczej, od dziewczynki WYMAGA się, żeby była śliczna. Dobrze, żeby miała genetycznie piękne rysy, włosy i oczy. Włoski zaplątane w fikuśne warkocze mają cieszyć otoczenie. Mają być źródłem radości rodziców, ciotek, babek i sąsiadek. Jeśli nie ma co zaplątywać na tej małej głowie, prędzej czy później rzecz zostanie zauważona i odnotowana. W moim przypadku komentarz dotyczący mojego wyglądu został zawarty w krótkich, ale jakże wymownych słowach: „Włosy trzy na krzyż, popielate. Oczy niebieskie”.

I konsekwentnie obcinano mi te nieciekawe włosy na krótko, wierząc niezbicie, że w ten sposób się wzmocnią, zgęstnieją, zrobią się bujne niczym podcinany regularnie trawnik. Tym sposobem, do Pierwszej Komunii Świętej przystąpiłam we fryzurze na chłopaka.

Nieco później, w wieku względnej niezależności zapuściłam włosy i z niezłomną nadzieją wywoływaną wpatrywaniem się w zdjęcia modelek na kolejnych pudełkach farb do włosów, których paleta rozciągała się od odcienia wściekłej miedzi, przez cyklamen, mahoń, heban, złoto kanionu, gorzką czekoladę, piasek Sahary, lodowy blond, platynę i, cokolwiek to znaczyło, sen Szeherezady – usiłowałam zmienić kolor włosów. Nigdy, przenigdy obiecany kolor na pudełku nie spełnił moich oczekiwań, nigdy żaden proces farbowania nie dokonał cudu przemiany trzech popielatych włosów w burzę filmowej fryzury, nigdy nie spełnił się żaden sen Szeherezady, nigdy nawet w ułamku procenta nie zbliżyłam się urodą do modelek z pudełka. Ale też nigdy żadne fiasko nie zniechęciło mnie do podejmowania dalszych prób metamorfozy. Owszem, po czterdziestominutowym tkwieniu w wyobrażeniach o szokującym efekcie, zazwyczaj gnałam do najbliższego czynnego marketu po kolejne pudełko, z kolejną pięknością o włosach z sennych marzeń, z baśni tysiąca i jednej nocy, o możliwie najbardziej odmiennym odcieniu niż ten, który aktualnie miałam na głowie.

Co ciekawe, w ogóle nie zrobił na mnie wrażenia wspomniany niebieski kolor oczu. Niebieski kolor oczu przepadł, zaplątał się w trzech włosach, zgasł, pogrzebał się w popiele. Matka mówiła mi wprawdzie dla pocieszenia wierszyk, że oczy niebieskie to życie królewskie, ale jakaś część mojej – mimo że rozbrykanej – wyobraźni poczuła jednak, że taka interpretacja rzeczywistości jest już zbyt naciągana. Że nawet ja, która przecież żyłam w konsekwentnym oderwaniu od faktów, muszę niestety przyznać, że z życiem królewskim nie mam absolutnie nic wspólnego. I jedyne, co mogę w takiej sytuacji zrobić, to owo pocieszające motto o życiu królewskim najzwyczajniej na świecie zlekceważyć. I zająć się poważniejszymi sprawami. Mianowicie przemianą trzech popielatych włosów we włosów ognistą burzę.

Trwała. Pierwszą zrobiłam już w wieku szesnastu lat, bo tylko to mogło uratować mnie od dramatycznej prawdy. Dość wcześnie więc poznałam prawdę o stokroć bardziej dramatyczną, prawdę o połamanych od kwasu włosach tuż przy samej skórze, rozdwojonych, roztrojonych, rozczworzonych końcówkach, o włosach ciągnących się jak guma, o kruszących się tych włosów strzępach.

Ale to nic. To nic, bo kiedy po raz pierwszy byłam w Niemczech, zobaczyłam w telewizji Claudię Schiffer i jej L’Oréal. I też chciałabym być tego warta. Uciułałam więc na taki sam szampon, co ma Claudia, i pomknęłam do sklepu. Szamponów w sklepie na półce było strasznie dużo, były szampony do włosów suchych, zmęczonych, cienkich, łamliwych, takich, śmakich, ale nie było ani jednego szamponu do trzech włosów na krzyż. Dlaczego nie wyszłam? Dlaczego nie zrozumiałam wtedy, że ta cała operacja na mojej głowie, ten bezlitosny zabieg na otwartym mózgu nie ma żadnego sensu? Bo moja matka była piękną kobietą, włosy miała gęste, kasztanowe, falujące. A ja miałam trzy na krzyż. Popielate. To jak ja miałam cokolwiek zrozumieć? Jak mogłam wyjść ze sklepu bez szamponu Claudii Schiffer? Bez iluzji, bez otarcia się o jej boskość, bez mentalnego przekonania, że mam z nią coś wspólnego? Jak mogłam przestać katować się farbami i trwałą? Jak mogłam nie stosować od najmłodszych lat najróżniejszych odżywek? Jak mogłam nie eksperymentować z surowymi żółtkami, octem, pokrzywą, piołunem, henną, korą dębu, borowiną, cukrem, oliwą, cytryną, diabli wiedzą czym jeszcze?

Nie mogłam.

Nie mogłam, bo nieosiągalny efekt zawsze gdzieś tam majaczył jak sen Szeherezady, która w gruncie rzeczy przecież nigdy nie zasnęła. Nie zasnęła, bo opowiadała baśnie z pudełek od farb o tym, że za chwilę, za czterdzieści minut stanę się pięknością o bujnych włosach o zapierającym dech w piersiach kolorze. I wszystko się ułoży. Wszystko będzie inaczej. Bo to właśnie o to chodzi. Ta zmiana, ten paraliżujący moment, w którym wybija czterdziesta minuta oczekiwania z cuchnącą amoniakiem mazią na głowie, on ma wszystko odmienić. On jest tą chwilą czarodziejską, godziną pąsowej róży. Od tego momentu życie zamienia się w film. A ja zamieniam się w gwiazdę filmową. I nie mam właściwie już żadnych problemów. Matka musi przyznać, że sorry, ale tamto o trzech popielatych włosach to już nieaktualne, nieprawda, pomyłka. Ojciec musi zrobić minę pełną zdumionego uznania i WRÓCIĆ z odwiecznej nieobecności. Nikt nie może na mnie podnieść głosu, bo na takie piękności, to się, kurwa, nie krzyczy. Nikt nie może mnie uderzyć, nikt nie może mnie obrazić, nikt nie może się ze mnie śmiać. Koleżanki z klasy muszą mnie polubić. Chłopcy muszą na moi punkcie oszaleć. Matematyka musi dać się zrozumieć. Praca musi się znaleźć. Książka musi się wydać. Podatek musi się zwrócić. Wory spod niebieskich oczu muszą zniknąć. Słońce musi zaświecić.

Zaświecić? Toż to ma być Kalifornia! Raj wiekuisty, plaża i błękit. A na plaży romans, ten brunet (Hanzi? Jarek? Krzysztof?), który od owego magicznego momentu przemiany trzech włosów na krzyż w gąszcz romantycznych loków zakocha się na zabój i już zawsze, zawsze będzie mnie kochał. Bo przecież tylko te włosy dzielą go od płonącego uczucia, gdyby nie te włosy, dawno by pojawiła się miłość. Ale na razie miłości nie ma, na razie ten chłopak się nie zakochał, tylko tak, od niechcenia, między wierszami, między jednym papierosem a drugim, po trzecim browarze, lekko zawiany i niespójny, spojrzał i wypalił: „Ładne masz oczy. Zielone”.

W moim dzieciństwie zawsze ktoś śpiewał. Ja sama śpiewałam, głównie do słuchawki prysznicowej. Dziadek mój śpiewał Ułanów przy wódce. Matka szła przez życie z piosenką: Wyszłam za mąż, zaraz wracam, a ojciec z utworem Nie wierz nigdy kobiecie. Wujek Janek każdej soboty dawał patriotyczny popis intonując W Polskę idziemy, będąc jednak do śmierci wiernym mieszkańcem Kętrzyna. Każdy wiedział, że ciotka Jadźka ma ostrą szajbę, dlatego pierwotnie ulubiony przebój Wariatka tańczy zamieniła wkrótce na Jesteś szalona.

Whisky śpiewał od urodzenia, a śpiewał doprawdy niezwykle, przy akompaniamencie rakiety od badmintona, w dodatku po angielsku. Rakieta do badmintona służyła za gitarę. Whisky, skacząc na tapczanie pod sufit, wygrywał jemu tylko wiadome akordy i darł się wniebogłosy słowami: „Endży dżłendży, endży dżłendży, eeeeendży dżłendżyyyyy!!!”. Twierdził, że to czysta angielszczyzna, ściśle tekst, którego nie rozumiemy, do muzyki rockowej, której nie rozumiemy. Żeby go uciszyć, należało samemu zacząć śpiewać, najlepiej utwór o wielkiej wymowie, przekazany przez Babcię, która dobrze znała życia realia, a zaczynał się on tak:

Cztery mile za Warszawą wydał ojciec córkę za mąż

Wydał młodą córkę za Henryka

Największego rozbójnika.

Wówczas Whisky gwałtownie przerywał koncert i z impetem rzucał swoją czarodziejską gitarą w wykonawcę. Problem polegał na tym, że wykonawca, a raczej wykonawczyni utworu (ja albo Ola) znikała za oszklonymi drzwiami pokoju prędzej niż rakieta zdołała ją dosięgnąć. Zabłąkany instrument Whisky’ego trafiał zazwyczaj nie w piosenkarkę, nie we framugę, nie w róg szafy i nie w sufit, ale – niestety – w oszklone drzwi. Ściśle: w szkło.

Szyba w drzwiach wylatywała wraz z rakietą do badmintona systematycznie, średnio raz w miesiącu. Przynajmniej raz w miesiącu należało więc powiadomić o tym ciotkę Jadźkę, która z tego powodu wpadała w furię. To znaczy – wpadałaby, gdyby mogła sobie na to pozwolić. Nasze głowy w tym, żeby nie mogła. Koncerty odbywały się zawsze pod jej nieobecność. Ciotka Jadźka w tym czasie przebywała w pracy. A pracowała w jedynym sklepie tamtych czasów, gdzie ekspedientka była miła dla klientów. W Peweksie.

Natychmiast po stłuczeniu szyby udawaliśmy się więc do Peweksu, aby poinformować ją o stracie. Ciotka była mistrzynią pozorów. Widząc nas z daleka, baczna na przyglądający się jej personel, klientelę i zwierzchnictwo, przyoblekała się w nieskończoną dobroć i serdeczność. Nieskończona dobroć i serdeczność zawsze eleganckiej i imponująco zadbanej ciotki Jadźki pozwoliły jej zdobyć uznanie całego środowiska małego miasteczka na wschodzie Polski. Przynajmniej tak jej się wydawało. Furia, w którą wpadała natychmiast po zamknięciu drzwi mieszkania w bloku, niosła się bowiem po piętrach z niezwykłą siłą i nie było tajemnicą, jaki w ciotce Jadźce drzemie demon.

Tymczasem my szliśmy jak na szafot, wiedząc jednocześnie o niechybnym ułaskawieniu, bo przecież nie ma takiej siły na świecie, by ciotka usłyszawszy nowinę wpadła w furię. Nie w tym miejscu i nie o tej porze. Nie w pracy. Nie w Peweksie. Nie w tym mieście. Gdy więc podchodziliśmy do lady, Whisky nachylał się i z rozbrajającą skruchą szeptał: „Mama, szyba poszła”. Wtedy ona w niegasnącej aurze, z tym anielskim uśmiechem na ustach odpowiadała przez zęby: „Spierdalajcie stąd, bo was pozabijam”.

Dla wszystkich było jasne, że do końca pracy było wystarczająco dużo czasu, aby ta informacja rozłożyła się w głowie ciotki Jadźki niczym miękki kot. Nie ma bowiem na świecie kobiety (nawet jeśli to ciotka Jadźka), która potrafiłaby zachować temperaturę wściekłości dłużej niż przez godzinę. A my tu mówimy o kilku godzinach! W efekcie ciotka wracała z pracy w towarzystwie szklarza, który ją w drodze zabawiał komplementami, a nas ratował od zguby.

Piękne jest życie, w którym mieszka piosenka. Smutne jest życie w ciszy. Ludzie powinni śpiewać. Nucić pod parasolem, w samochodzie. Pamiętam z czasów studenckich uroczą dziewczynę, która śpiewała w tramwaju. Cyganów z akordeonami też pamiętam! Śpiewające dzieci na podwórkach pamiętam. Śpiew jest jak zapach mojego dzieciństwa. Zapach pieczonego chleba, zapach słodu i drożdży. Zapach wanilii i buraków cukrowych. Gdzie się to wszystko podziało? Znikło razem z moimi rodzinnymi śpiewakami, z nutami zwykłego, niezwykłego życia. Przepadło na rzecz YouTube i Spotify.

Tylko mi jeszcze została ta Babcia, co wciąż mieszka w małym mieście na wschodzie Polski, gdzie robiono piernik kętrzyński i pachniało na ulicy browarem. Babcia, której śpiewu nic nie uciszy i która na zawsze zaszczepiła w mojej duszy miłość do domowej piosenki. Babcia, która od zawsze śpiewała słowa dobitne, mocne jak wytwarzany w kętrzyńskich piwnicach samogon. I jak samogon gaszące każdy, także i ten dzisiejszy, smutek:

Nie płacz dziewczyno i nie lej łez, bo każdy chłop jest wredny jak pies!

Ciąg dalszy w wersji pełnej

SPIS TREŚCI

DZIEWCZYNKA

NASTOLATKA

KOBIETA W LUSTRZE

PASZCZUR

NARZECZONA

ŻONA

ZAKOCHANA KOBIETA

MATKA POLKA

BABCIA POLKA

KOBIETA SUKCESU

KOBIETA W KOŚCIELE

FEMINISTKA

KOBIETA DOŚĆ DOSKONAŁA

Sylwia Kubryńska