Copyright © Ryszard Ćwirlej, 2015

Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2015

Redaktor prowadząca: Monika Długa

Konsultacja historyczna: Marek Daroszewski

Redakcja: Lidia Wrońska-Idziak

Korekta: Paulina Wierzbicka, Lidia Wrońska-Idziak

Projekt okładki: Katarzyna Borkowska

Projekt typograficzny, skład i łamanie: Stanisław Tuchołka ∎ panbook.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej: Dariusz Nowacki

Fotografie na okładce:

© Mark Owen / Trevillion Images

© narvikk/iStockphoto

http://www.shutterstock.com/David Hernandez

Wydanie elektroniczne 2015

eISBN 978-83-7976-298-9

CZWARTA STRONA

Grupa Wydawnictwa Poznańskiego sp. z o.o.

ul. Fredry 8, 61-701 Poznań

tel.: 61 853-99-10

fax: 61 853-80-75

redakcja@czwartastrona.pl

www.czwartastrona.pl

Prolog

Poznań

Poniedziałek, 3 marca 1924

Godzina 4.13 o świcie

Cała trzęsła się z zimna. Potarła zmarznięte dłonie, a potem na powrót schowała je w głąb mufki. Ale to tylko z nazwy była mufka. Cholerstwo prawie wcale nie grzało. Bo jak miało grzać stare, wytarte futerko, które wyglądało jak wyliniały kot? Skórka, którą obszyty był ten wełniany rękaw, pochodzący ze starego swetra, pochodziła najprawdopodobniej z kota, a nie z sobola, o czym próbował ją przekonać żydowski handlarz sprzedający różne szmaty. Ale co miała robić? Przecież nie stać jej było na nic porządnego, co nosiły te wszystkie damy wysiadające przed Teatrem Polskim z ogromnych automobili. Wkładały swoje drobne dłonie w mufki grube i puchate, a włosie na nich aż lśniło w blasku elektrycznych latarni.

Kryśka Barciak, jej koleżanka, z którą dzieliła wspólny pokój w kamienicy przy Mostowej, wyjaśniła jej, że te mufki robi się z futra jakichś gronostajów i dlatego są takie piękne. Spojrzała na swoją kocią mufkę i aż jej się płakać chciało. Dlaczego życie jest takie niesprawiedliwe, że jedni mają wszystko i wcale nie muszą na to pracować, a inni nie mają nic? Ona nie miała kompletnie nic poza swoją nędzną mufką, parą pantofli, dwoma sukienkami, jednym swetrem i parą bielizny na zmianę. Miała jeszcze niewielką torebkę z koźlej skóry na miedzianym łańcuszku, do której mogła wkładać zarobione pieniądze. Ale dziś torebka była kompletnie pusta i nic nie wskazywało na to, że trafi do niej jakiś grosz. Poczuła, jak burczy jej w brzuchu. Była głodna. Ostatni raz jadła wieczorem, pewnie gdzieś koło ósmej. Dokładnie nie wiedziała, o której to było, bo przecież nie miała własnego zegarka. Zjadła kawałek chleba z marmoladą i popiła kawą zbożową bez mleka. Mleko kupowały tylko wtedy, gdy trafił się jakiś większy zarobek, czyli bardzo rzadko. Na szczęście było w domu jeszcze trochę cukru, więc jakoś dało się tę kawę wypić. Zjadły więc, wypiły i poszły do pracy. Jadźka tutaj właśnie, koło mostu Chwaliszewskiego, a Kryśka poszła pokręcić się trochę dalej, w kierunku centrum miasta, w okolice Starego Rynku.

Już dawno umówiły się, że nie ma sensu stać we dwie w jednym miejscu, żeby nie walczyć między sobą o tego samego klienta. Bezpieczniej było zająć dwa punkty i polować w taki sposób, bo zawsze była szansa, że wtedy choć jedna z nich kogoś trafi. Założyły więc coś w rodzaju spółki samopomocowej. Zarobione pieniądze trafiały do wspólnej kasy i dzięki nim miały za co żyć, a co najważniejsze – opłacać pokój. Bo z administratorem ich kamienicy nie było żartów. Jeśli się nie zdążyło z zapłatą do dziesiątego, przychodził i robił awanturę. Wtedy trzeba było mu zapłacić w naturze i na dwa–trzy dni był spokój.

Niekiedy udawało się tak przeciągnąć jeszcze ze dwa dni, szczególnie jak Heidemann był pokłócony ze swoją żoną Helgą i przez to szczególnie wyposzczony. No, ale kłótnie u Heidemannów zdarzały się najczęściej pod koniec miesiąca, gdy administrator rozliczał się z właścicielem kamienicy panem Aronem Zilbersteinem, który jak zwykle zarzucał Niemcowi kiepskie przykładanie się do obowiązków i małą skuteczność w egzekwowaniu czynszów. Po takiej rozmowie administrator wracał do domu przygnębiony i kompletnie pijany. Wtedy zaczynały się awantury, bo Heidemann nie potrafił zakończyć picia w jeden dzień, ale następnego ranka musiał zalać kaca i tak ciągnęło się to przez kilka kolejnych dni. Jeśli pił do dziesiątego, wtedy był w stanie wojny z żoną i lubił nawet odebrać zadłużenie w naturze. Gdy pił do dwunastego, też była na to szansa. Ale piętnastego nigdy już nie pił, bo był obowiązkowy i musiał wziąć się do roboty. I wtedy już nic się nie dało zrobić. Trzeba było płacić, nawet kosztem jedzenia, bo ten gruby wieprz Heidemann na trzeźwo nie znał litości. Potrafił wyrzucić lokatora z dnia na dzień, nie licząc się z żadnymi błaganiami o litość. Nie płacisz, to weg i fertig – mówił, drapiąc się po rudej łepetynie.

Dziś był właśnie czternasty dzień miesiąca i przed południem obudzi ją łomotanie do drzwi. Administrator przyjdzie po zapłatę, a ona będzie miała mu do zaoferowania najwyżej samą siebie. Ciekawe, jak tam się dziś wiedzie Kryśce. Ona była młodsza od Jadźki o dwa lata i Jadźka traktowała ją trochę jak młodszą siostrę. To ona właśnie wymyśliła, że Kryśka powinna chodzić w okolicach Starego Rynku, aż do placu Wolności, bo tam było zdecydowanie bardziej bezpiecznie niż tu, przy moście Chwaliszewskim. Tutaj zawsze pętało się pełno miejscowych szuszwoli, którzy żyli z dnia na dzień. Wszyscy byli pijani, a niejeden potrafił i w mordę dać dziewczynie. No, ale to było ryzyko zawodowe. Zresztą ona umiała sobie z takimi łachudrami radzić. W końcu wychowała się i wyrosła na Chwaliszewie, znała więc dobrze większość miejscowych. Ci nie mogli jej podskoczyć. Ale gorzej było z tymi obcymi, co trafiali tu na gościnne występy. Wśród nich zdarzali się prawdziwi brutale. Nieraz więc było tak, że po wszystkim taki gość chciał odzyskać od niej swoje pieniądze i brał się do lania po twarzy. Ale na takich był sposób. Co prawda natychmiast nic się nie dało zrobić. Swoje na twarz trzeba było przyjąć, choć dłużna nigdy nie była i gryzła wtedy bez litości. Ale gdy było już po wszystkim, zaraz biegła do baru „U Okonia” przy Mostowej, dokładnie naprzeciw kamienicy, w której wynajmowały ten swój nędzny pokój, żeby powiedzieć chłopakom co i jak. A tam zawsze po nocy pili jej znajomi złodzieje, bracia Kaźmierczakowie i Tolek Grubiński. To wszytko były szczony z jej podwórka, z którymi się razem chowała. Oni zawsze potrafili odnaleźć takiego gnoja, co sprał ich dziewczynę i we właściwy sposób mu podziękować. W zeszłym roku nawet któregoś razu poważnie przeholowali, bo facet tak się przestraszył ich niewielkich sprężynowców, że wskoczył do Warty, chociaż nie umiał pływać. Zniknął zaraz pod wodą i nikt go więcej nie widział, a chłopcy wrócili do picia, trochę nie w sosie, bo nie dotknęli go nawet i nie zdążyli przeszukać mu kieszeni, więc zarobek Jadźki poszedł na dno rzeki razem z tchórzliwym topielcem. To było w zeszłym roku przed Wielkanocą. Wieść o tym topielcu szybko rozeszła się po Chwaliszewie i później przypadki bicia dziewczyn przez klientów zdarzały się bardzo rzadko. Jadźka od tego czasu ani razu nie dostała po gębie, więc mimo iż początkowo była zła na chłopaków, że przyczynili się do zejścia tamtego drania, to później musiała przyznać im rację. Tolek Grubiński powiedział wtedy, że jak kto się będzie brał do którejś z dziewczyn z Chwaliszewa z łapami, to se najpierw dwa razy pomyśli czy umi pływać.

Jadźka przeszła kilka kroków do przodu i weszła na most. Ten, co wtedy skoczył, zrobił to gdzieś tam na środku, gdzie schodziły się dwa łuki stalowych przęseł. Nie chciało jej się tam iść. Zresztą nie lubiła tego miejsca. Wyszła na most, żeby zobaczyć, czy daleko do świtu, bo świt najlepiej po wodzie rozpoznać, gdy odbija jaśniejące niebo i nad wodą szybciej robi się jasno. Spojrzała w lewo i przekonała się, że rzeczywiście czas już powoli kończyć to sterczenie przy moście. Po drugiej stronie ulicy stały siostry Domagalanki, które też kręciły się nerwowo. Ale one przynajmniej nie straciły nocy. Ta lafirynda Aniela niemal siłą porwała dziś jednego gościa. Chwyciła go pod ramię i pociągnęła za sobą do hoteliku. Facet był tak pijany, że pewnie nawet nie wiedział, o co się rozchodzi. Jadźka była przekonana, że Aniela musiała go oskubać do samych kalesonów. Nie potępiała jej, tylko była zła na nią, że jej się udało, a ona znów nie miała szczęścia.

– Nic, trzeba wracać do chaty – pomyślała, spoglądając na leniwy nurt wody, nad którą zaczęły się unosić poranne smugi wodnej pary.

Nagle z drugiej strony mostu dobiegł ją wyraźny odgłos kroków. Ktoś szedł w jej kierunku. Obejrzał się za siebie, na drugą stronę ulicy, gdzie stały jej konkurentki. Dziewczyn już nie było. A więc miała szansę. Była tu całkowicie sama. Kroki zbliżały się. W jej kierunku szedł mężczyzna w płaszczu i w kapeluszu na głowie. To jakiś lepszy gość – pomyślała zadowolona ze szczęśliwego trafu. Byle tylko go do siebie przekonać. Przecież brzydka nie była. Jak chciał dziewczynkę, to co ma dalej łazić i szukać, skoro tu taki kwiatek stoi na moście. Zbliżał się do niej, więc wyszła mu na spotkanie, biorąc się pod boki i wysuwając do przodu swoje obfite piersi.

– Co tam, kochasiu, szukasz dziewczynki na noc? To jakby co – mrugnęła do niego lewym okiem i uśmiechnęła się, ukazując dwa szeregi równych śnieżnobiałych zębów.

Mężczyzna przystanął i również się uśmiechnął. Miał miłą, sympatyczną twarz. Było w niej coś ciepłego, czego nie potrafiła określić. Sprawiało to jednak, że człowiek natychmiast nabierał do niego zaufania. Jak do księdza – pomyślała Jadźka i szerzej się uśmiechnęła. W końcu ksiądz też człowiek i od czasu do czasu musi sobie ulżyć. A przecież tam, po drugiej stronie Warty, na Śródce, to sami księża. Już niejednemu pomogła w potrzebie. Teraz będzie kolejny. Ci przynajmniej się nie targowali i płacili bez szemrania. Najlepsi klienci.

– Ładna z ciebie dziewczynka – powiedział ksiądz.

– Ładna i dużo potrafiąca. Pójdziemy, to sie przekonasz.

Ksiądz rozejrzał się dookoła, jakby się bał, że zobaczy go z dziewczyną jakiś inny duchowny.

– Co, boisz sie, że ktoś cie zobaczy? Spokojna głowa. Nikogo tu nie ma. Nawet inne dziewczynki już se poszły.

Podszedł do niej bliżej, tak że poczuła jego oddech na swojej twarzy. Pachniał wodą kolońską i miętowymi landrynkami. Ucieszyła się, że to nie alkohol. Nie będzie przynajmniej śmierdzieć. Uniosła głowę do góry, pewna, że chce ją pocałować. Ale nie złożył pocałunku. Poczuła, jak jego dłoń wsuwa się pod jej liche palto, by po chwili dotrzeć do delikatnej skóry na brzuchu i w końcu zatrzymać się na pełnej piersi. Spojrzała mu w oczy. Były zimne jak lód. Przestraszyła się tego spojrzenia i natychmiast chciała się od niego odsunąć, ale nie zdołała, przytrzymywana z tyłu drugą ręką za plecy.

– Żałujesz za grzechy, córko? – zapytał ostrym głosem zimnooki.

Nie wiedziała, co powiedzieć, więc przestraszona kiwnęła tylko szybko głową, próbując jednocześnie wyrwać się z żelaznego uścisku. Poczuł to szarpnięcie, więc pchnął ją do tyłu na poręcz mostu i przywarł do niej całym ciężarem ciała.

– Żałujesz za grzechy? – powtórzył jeszcze raz, przysuwając swoje usta do jej ucha.

– Tak – odpowiedziała cicho, bojąc się podnieść głos, żeby go czasami nie rozdrażnić jeszcze bardziej. Była pewna, że to jakiś wariat, a z takimi nie ma żartów. Trzeba zachowywać się spokojnie i nie dawać im powodów do zdenerwowania.

– Ja ci odpuszczam w imię Ojca...

Jak Boga kocham to jakiś wariat. Ksiądz wariat.

– ...i Syna, i Ducha Świętego...

Boże, co mam robić? Poczuła nagle coś twardego i chłodnego na swoim brzuchu, jakby zimną stal. Nie, to nie może być prawda. To przecież nie jest nóż...

– ...Amen – powiedział mężczyzna spokojnym głosem, a potem zimne ostrze wbiło się w nią poniżej żeber, rozrywając ją jak piorun. Chciała krzyknąć, wzywać pomocy, wołać jak najgłośniej, wykrzyczeć swój strach, ale męska dłoń zakryła jej usta. Ból, przeszywający każdy milimetr jej ciała, posuwał się powoli w dół, rozcinając delikatną aksamitną skórę. Mężczyzna cały czas patrzył jej w oczy i nim zapadły się całkowicie w ciemności, dostrzegła w tym lodowatym spojrzeniu małą iskierkę radości.

– Tam ci będzie lepiej – powiedział, a potem złapał w garść fałdę jej sukienki i odciął nożem. Po chwili przerzucił bezwładne ciało dziewczyny przez poręcz mostu. Gdy usłyszał plusk, spojrzał w dół. Ciało zniknęło w ciemnej otchłani. Na zakrwawionym chodniku, w miejscu, gdzie jeszcze przed chwilą stała dziewczyna, leżały nędzna mufka i niewielka torebka na miedzianym łańcuszku. Ostrożnie, by nie uwalać trzewika, przesunął oba przedmioty na skraj mostu pod barierkę, żeby i one zsunęły się do wody. Potem stanął w rozkroku, rozpiął guziki rozporka i strumieniem moczu spłukał krew z chodnika. Zrobił to akurat w chwili, gdy od strony Chwaliszewa wtoczył się na most, ciągnięty przez ogromnego perszerona, wóz towarowy wyładowany beczkami z piwem. Siedzący na koźle woźnica z Browaru Huggerów, który co dzień o tej porze przejeżdżał tędy w drodze na Śródkę, z niesmakiem popatrzył na sikającego jegomościa i z odrazą splunął na bruk. Przyłapany na sikaniu mężczyzna pochylił się, wtulił głowę w ramiona i szybko ruszył w przeciwnym kierunku. Mgiełka znad wody powoli się unosiła, oświetlana przez pierwsze promienie słońca wypływające znad ziemnych wałów fortu Winiary.

Rozdział I

Poznań

Wtorek, 4 marca 1924

Godzina 8.15 rano

– Musicie jej szukać! – krzyknęła jakaś kobieta.

– Co musimy, to musimy. A tu się jest cicho! – odpowiedział jej równie podniesiony męski głos.

– Nie wyjde, jak coś nie zrobicie!

– A w pysk już dziś żeś dostała?

– Możesz walić w pysk, a nie wyjde!

– Na władzę krzyczysz, cholero jedna!

– Też mi władza, co nie wie, co robić!

– Uważaj se, bo zaraz trafisz do kozy.

– A i dobrze, to przynajmniej wpiszesz do kajeta za co!

Co za bezczelna szmata – pomyślał przodownik Alfred Jakubek, wstając ze swojego krzesła za biurkiem. Myślał, że ten głupi Kokoschka jest trochę mądrzejszy i raz dwa poradzi sobie z jakąś namolną francą, a tu proszę, jaka poruta dla policji od rana. Drze się babsko cholerne na policjanta, a ten se na to pozwala, zamiast dawno trzepnąć ją w papę, żeby zamknęła mordę. Nic, trzeba będzie interweniować i pokazać mu, jak się takie sprawy załatwia.

Zdjął pas wiszący na poręczy fotela i zapiął go na pokaźnym brzuchu. Miał nadzieję, że akurat dzisiaj uda mu się posiedzieć w swoim służbowym pokoju niepokojony przez nikogo. Wczoraj spotkał się ze szwagrem i podczas spotkania wypili trochę, nie za dużo, ot, może w sumie litr wódki czystej i kankę piwa do tego, więc nie powinien dziś czuć się kiepsko. A mimo to od rana miał suchość w ustach i lekkie otępienie w głowie. Wszystko przez tę cholerną wódkę. Szwagier przyniósł do niego tę najpodlejszą ze wszystkich poznańskich wódek... On nigdy w życiu nie kupiłby czegoś takiego. Wiadomo przecież, że człowiekowi na jego stanowisku nawet nie wypadało poprosić w sklepie o taką wódkę. On kupiłby pół litra Baczewskiego albo Wyborową. Ale szwagier był prostym człowiekiem i pijał byle co. No, a jak już przyszedł z tą butelką, to nie wypadało odmówić. No i miał teraz skutki, które cały czas siedziały w jego głowie i sprawiały, że myśli składały mu się wolno w jedną, choć zdecydowanie niewyraźną całość.

– Nie wyjde powiadam i szlus! – wołała coraz głośniej baba.

– Nie wyjdziesz, cholero? – dopytywał się Kokoschka.

– Pod Bogiem. Nie wyjde!

– Nie?

Co za uparty babsztyl. Już ja jej zaraz... – wzrok przodownika zatrzymał się na aluminiowej kance do połowy wypełnionej piwem. Gdy tylko przyszedł do pracy, wysłał zaraz najmłodszego na komisariacie, posterunkowego Janiaka, żeby przyniósł mu piwo z pobliskiej piwiarni „U Anatola”. Jej właściciel – wcale nie Anatol, ale Rajmund Kowal – nie miał pojęcia, skąd wzięła się ta nazwa. Mówił, że zawsze wszyscy chodzili na piwo do Anatola, więc nie mógł przecież zmienić nazwy na Rajmunda, bo wiara by nie wiedziała, gdzie ma iść. Chodzili więc do Anatola robotnicy, rzemieślnicy i doliniarze z Chwaliszewa. A policjanci przychodzili tylko po piwo na wynos, żeby nie siadać z elementem przy stołach i nie bratać się przy kuflu z byle łachudrą.

– A, co tam – przodownik machnął ręką. – Trzeba se myśli rozjaśnić.

Chwycił kankę, zdjął z niej pokrywkę i wypił duszkiem, osuszając naczynie do dna. Przez chwilę stał, czekając aż gazy piwne podejdą pod gardło. Gdy podeszły, beknął głośno, żeby nie bekać podczas załatwiania się ze służbowymi kwestiami, a potem obciągnąwszy poły mundurowej bluzy, wyszedł sprężystym krokiem z pokoju.

Czerwony jak burak Kokoschka stał oparty o barierkę, odgradzającą część służbową pokoju przyjęć od tej dostępnej dla petentów. Przodownik tylko spojrzał na niego i na tę, z którą się kłócił i natychmiast zrozumiał, na czym polega problem. Gdyby to było stare, brzydkie i pyskate babsko, to posterunkowy już dawno by nie wytrzymał i zdzielił ją w pysk dla uspokojenia. No, ale uderzenie tego chuchra było samo w sobie jakieś takie niepoważne jak ona sama. To tak, jakby się lało dzieciaka. Jej co najwyżej należałoby się lanie pasem na gołą dupę, a nie mordobicie.

Mimo wszystko należało jednak interweniować. W końcu był to urząd państwowy, a nie targowisko miejskie. Tu trzeba się zachowywać cicho, tym bardziej że na ścianie wisi orzeł w koronie i portret prezydenta Wojciechowskiego. Tu trzeba dbać o kulturę.

– Co tu się wyrabia do jasnej cholery? – krzyknął od drzwi groźnym basem Jakubek, podkręcając przy tym energicznie sumiastego wąsa, na którym poczuł natychmiast piwną wilgoć. Otarł więc gębę wierzchem dłoni na wszelki wypadek, gdyby jeszcze gdzieś zostały resztki piany.

Kokoschka natychmiast odwrócił się w stronę przełożonego. Stanął na baczność i zameldował w sposób charakterystyczny dla starych żołnierzy.

– Ja melduje, panie przodowniku, że przylazła tutaj i sie wydziera!

Jakubek uśmiechnął się pod wąsem, bo cała złość na Kokoschkę od razu mu przeszła. Wojskowa skóra druga natura – pomyślał, usłyszawszy pierwsze dwa słowa meldunku posterunkowego. Ja melduję – tak meldowali tylko ci, który wcześniej służyli w pruskiej armii, przekładając na polski niemiecki „ich melde”. On też, meldując się wyższym szarżom, często zapomniał się i mówił „ja melduję”. Ale tu, w Poznaniu, mało kto zwracał na to uwagę. Przynajmniej do niedawna. Teraz było już nieco inaczej. Młodzi policjanci meldowali się regulaminowo, zresztą podobnie jak ci nowi poznaniacy, którzy przyjechali tu na urzędy z dwóch pozostałych zaborów, o których miejscowi mówili Galicyjoki z Kongresówki. A w starych poznaniakach płynęła jeszcze wojskowa krew, którą nie tak łatwo dawało się oczyścić z pruskich naleciałości. Przecież nawet w powstaniu, mimo że na każdym kroku demonstrowali swoją polskość, przypinając biało-czerwone kokardy i orzełki do pruskich czapek, rozkazy nadal wydawali podwładnym w języku niemieckim. Polskich komend nikt nie znał. Uczyli się ich dopiero na wojnie bolszewickiej, ale stare nawyki zostawały, choćby w postaci meldowania.

Jakubek groźnie spojrzał na dziewczę, w oczach której widać było łzy. Trzeba z nią po dobroci, bo pyskata jest jak mało która.

– Czego ryja drzesz? – powiedział najdelikatniej, jak umiał.

– Bo ten tu chce mie zbyć, że niby nic ważnego...

– A co niby ważnego jest takiego, żeby się wydzierać na cały urząd?

– A to, że moja Jadźka znikła i sie nie wróciła do chaty, już będzie od wczoraj.

Jakubek wydął wargi i spojrzał z wyrazem rozbawienia na Kokoschkę. Ten też się zaśmiał lekceważąco, jakby chciał powiedzieć – też mi coś!

– Też mi coś! – powiedział Jakubek. – No i co z tego, że sie nie wróciła.

– Ale ona zawsze wraca. Jeszcze tak nie było, żeby nie wróciła. A tak w ogóle, to niby gdzie by miała iść? Ona nikogo nie ma, ino mie.

– Może jakiego klienta na dłużej podłapała i tyle – Kokoschka podrzucił proste i logiczne rozwiązanie.

– No właśnie – poparł podwładnego przodownik.

– To by mi co powiedziała. Ona zawsze gada, jakby co – nie dawała za wygraną dziewczyna. – Musicie ją szukać! Jej sie co stało albo jej kto co złego zrobił. Musicie ją szukać!

No, tu już przesadziła – przodownik gniewnie zmarszczył brwi. – Żeby policji powiadać, co ma robić! Policja nie jest od pouczania, tylko od pilnowania porządku. Jakubek spojrzał na orła wiszącego na ścianie, a potem na mądrą, ojcowską twarz prezydenta, który zdawał się patrzeć na policjanta z wyrzutem, tak jakby chciał powiedzieć: – Co, posterunkowy, pierdolicie się z jakąś kurewką jak z ministrem? I jak tu nasza kochana ojczyzna ma się podnieść po latach zaborów, jak takie jak wy niezguły zajmują się utrzymaniem porządku w naszym kraju, za któregożeśmy wszyscy krew przelewali. I po cośmy walczyli tak ofiarnie, po co życie oddawali nasi dzielni żołnierze? Żeby teraz majestat Rzeczypospolitej cierpiał w Poznaniu przez jakąś kobietę lekkich obyczajów, co to nie umie ryja zamknąć? A Policja Państwowa co na to? Nic. Biedna nasza ojczyzna, gdy nie ma kto jej bronić, bo obrońcom brzuchy porosły od chlania piwska i siedzenia za biurkiem.

Jakubek spojrzał na swój wielki brzuch i zaraz wciągnął go na tyle, ile się dało, wyprostował się i już chciał zameldować prezydentowi, że to tylko wypadek i że on do takich wypadków nie będzie dopuszczał, i że już on o to zadba, a ta mała se zapamięta... Łe, szkoda gadać. Niech przemówią czyny.

Odwrócił się do dziewczyny i przywołał ją wskazującym palcem. Podeszła do barierki posłusznie, pewna, że ten wielki oficer wreszcie ją wysłucha. Oficer tymczasem zamachnął się i strzelił ją w pysk. Niezbyt mocno, ale na tyle silnie, żeby se zapamiętała, że tu się ksiutów nie robi. Cofnęła się gwałtownie o dwa kroki, a w jej oczach pojawiła się czysta nienawiść.

Jakubek uśmiechnął się zadowolony, a potem powiedział:

– To, żebyś wiedziała, że w urzędzie państwowym trzeba się zachowywać z godnością i nie kalkuluje sie krzyczenie na urzędnika. I żebyś jeszcze wiedziała, że polski urząd jest dla interesanta otworem, to se zakonotuj, że grzecznością można góry przenosić, a za krzyki po łbie oberwać.

– Posterunkowy – odwrócił się do Kokoschki, który aż pokraśniał z zachwytu nad piękną lekcją ogłady urzędowej przeprowadzonej właśnie przez pryncypała. – Weźcie no pióro i kartke i upiszcie zgłoszenie tej damy, żeby nie było, że policja nie pilnuje porządku i lekce se waży zgłoszenia ludności.

Jeszcze raz spojrzał w czarne oczy dziewczyny, w których nie było już ani odrobiny złości, a tylko wdzięczność lekko rozmazana przez łzy.

Trzeba wysłać kogo po piwo jeszcze – pomyślał Jakubek, wychodząc z pokoju – bo mi w gębie całkiem już zaschło od tego gadania. A ten Kokoschka to się jeszcze będzie musiał dużo nauczyć. Ale wszystko przed nim. Da szczon radę. W końcu w powstaniu służył w jego plutonie, a jego ludzie zawsze radzili se w życiu.

Godzina 8.30 rano

– Powiadam panu, jak na wywczas to tylko za granicę – powiedział zastępca komisarza Albin Siewierski, wychylając czubek nosa znad płachty „Dziennika Poznańskiego”.

– No tak, ale do Baden-Baden, a nie na jakieś zadupie – odezwał się komisarz Antoni Fischer, którego głos podwładnego wyrwał z zamyślenia. Ostrzyżony na krótko, solidnej budowy trzydziestodwulatek o jasnych włosach, z równo przystrzyżonym wąsem pod nosem, ubrany w porządny stalowy garnitur z bielskiej wełny, spod którego wyzierała kamizelka w granatowo-białe paski popatrzył na oficera siedzącego naprzeciw przy biurku. To ubranie wydawało się na nim nieco zbyt opięte. Wszystko przez mocno rozwinięte mięśnie, które wyhodował, ćwicząc codziennie z ciężarkami już od najmłodszych lat. Później, w wieku już znacznie dojrzalszym, bo w czasach szkoły średniej, zapisał się do junackiej sekcji zapaśniczej, a zapasy okazały się jego prawdziwą pasją. Dziś co prawda już nie brał udziału w walkach sportowych, ale ćwiczeń fizycznych nie zaniedbywał. Każdy dzień zaczynał od porannej gimnastyki dla rozruszania mięśni.

– A czego pan chcesz. To może nie kurort, ale jest ładne jezioro Plötzensee i wokół las sosnowy. No i od Poznania całkiem blisko, bo zaledwie trzy godziny pociągiem. Właśnie byłem tam, zrobiłem rekonesans i powiadam panu – piękne miejsce.

Fischer wzruszył ramionami. Co go mogły obchodzić plany wypoczynkowe Siewierskiego. Ten wrócił do lektury, ale widać było, że chce mu się pogadać.

– O proszę! Już po marce, panie nadkomisarzu – uśmiechnął się zadowolony Siewierski. – Był nieco niższy od Fischera, bo mierzył sto sześćdziesiąt centymetrów. Włosy miał czarne, zaczesane do tyłu i mocno nasmarowane brylantyną dla lepszego ułożenia i oczywiście efektownego połysku, który powinien robić wrażenie na kobietach. Ale nie robił, bo o ile na pierwszy rzut oka ten elegant w prążkowanym garniturze mógł się wydawać ciekawą postacią, o tyle ta ciekawość wzbudzona wyglądem znikała natychmiast jak srebra rodowe po wizycie bolszewika. Siewierski był bowiem typem nudnym do znudzenia, który wszystkim rozmówcom próbował narzucić swoje racje, nie wysłuchawszy nawet kontrargumentów. Typ wszystkowiedzący, z którym nie da się rozmawiać o czymkolwiek, bo on i tak wszystko wie najlepiej.

– Właśnie pan prezydent podpisał dekret w tej sprawie – ciągnął dalej podkomisarz niezrażony milczeniem przełożonego. – Wczoraj podpisał, a dzisiaj o tym w gazecie podają. Teraz proszę pana będziemy mieć wreszcie swoje pieniądze. O, proszę – rozłożył gazetę na stole i zaczął czytać:

Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 14 kwietnia 1914 roku, o zmianie ustroju pieniężnego, ustalono relację marki polskiej do złotego na milion osiemset tysięcy do jednego.

– Boże, to już się robi! Koniec z milionami!

– No tak – Fischer pokiwał głową. – Byle byśmy tylko w portfelu mieli pełno.

– Na to się raczej nie zanosi. Sytuacja gospodarcza niestabilna, to i cudów się od razu spodziewać nie możemy. Ale powoli i do pełnych portfeli dojdziemy.

Komisarz spojrzał zdziwiony na swojego podwładnego. Skąd u niego tyle wiary w świetlaną przyszłość? Przecież wystarczyło wyjrzeć na ulicę, żeby zobaczyć całą tę powojenną mizerię w pełnej krasie. Nawet tu, w centrum miasta, gdzie swoje interesy załatwiali ci, których nie dawało się posądzić o brak gotówki, nawet tu kręciło się sporo postaci ludzi niepewnych, o podejrzanej kondycji, a cóż dopiero mówić o tym, co działo się poza reprezentacyjnym placem Wolności. Przecież wystarczyło pójść tylko kilka kroków dalej, na Stare Miasto albo na Chwaliszewo, żeby zobaczyć, że czas tam się zatrzymał. Te same stare, zrujnowane czynszówki, brudne, ciemne i zarobaczone oficyny, no i te beznadziejne ponure lokale w podwórzach, do których nie zapuszczali się nawet najdzielniejsi policjanci. I do tego jeszcze ta wszędobylska prostytucja. To miała być ta świetlana przyszłość Rzeczypospolitej? Przecież to jeszcze trzeba ogrom pracy włożyć, żeby coś mogło tu drgnąć, żeby cokolwiek mogło się zmienić. Tu trzeba było herosów organiczników, którzy chcieliby pracować u podstaw, a reforma pieniądza, co ona może zmienić? Zresztą czy marka była taka zła? Całe życie płacił markami i jakoś nigdy nie narzekał na tę walutę. Prawda, te marki były niemieckie, więc całkiem stabilne. Potem przyszły marki polskie, ale już nie takie mocne, jak ich poprzedniczki. Ale samo słowo marka dawało jakieś poczucie stabilizacji. A teraz miały wejść polskie złote. Przecież złoty nie będzie ze złota, ale też z papieru. Jeden papier zastąpi drugi. I to miało zapewnić lepsze jutro? Bzdura.

– Pan jesteś niepoprawny optymista, panie kolego – powiedział Fischer, popijając herbatę z porcelanowej filiżanki. – Sama reforma niewiele może zmienić. Polski złoty nie dokona cudu gospodarczego. Poza tym nie od razu zastąpi starą dobrą markę. To, panie, proces. Proces rozłożony na dłuższy czas. Ale ja bym się od razu nie spodziewał poprawy. Tu trzeba solidnej pracy w całym kraju, a nie tylko jednego dekretu prezydenta o zmianie waluty.

– Ja jednakowoż panie nadkomisarzu myślę, że to krok w dobrym kierunku. Potrzebny nam jest taki impuls ożywczy. To jak szarża kawaleryjska, co front przełamie, by w tę wyrwę puścić piechotę, by ona rozlała się na tyłach przeciwnika. Pierwszy impuls...

Fischer spojrzał na podwładnego, kręcąc z powątpiewaniem głową.

– Wy z Kongresówki ciągle myślicie o szabli i szarży. Hajda na bolszewika, a potem jakoś to będzie, a ja panu powiadam, że tylko solidna praca podniesie nasz kraj.

– A czy ja o czym innym mówię? – zdziwił się Siewierski. – Przecie mi o pracę i o szarżę chodzi. Bez przełamania nie ma zwycięstwa, a po przełamaniu do solidnej roboty wziąć muszą się ci w szarych żołnierskich mundurach. Bez nich tej wojny nie wygramy.

Fischer machnął ręką i sięgnął po swoją filiżankę. Ci nowi poznaniacy, tacy jak ten Siewierski, którego do policji poznańskiej przysłano rok temu prosto ze stolicy, to byli ludzie innego formatu. Oni inaczej byli kształtowani niż poznaniacy. Dla nich liczył się efekt, blichtr, a co z tego wyjdzie, to się zobaczy, byleby tylko od razu można było odtrąbić sukces. Tak samo było w policyjnej robocie. Solidne, żmudne śledztwo to dla takiego Siewierskiego niepotrzebna strata czasu. Dla niego było najważniejsze jak najszybciej zameldować przełożonym, że w śledztwie jest już postęp. A postęp taki uzyskiwało się w bardzo prosty sposób. Trzeba było natychmiast wsadzić do aresztu kilku podejrzanych typów, co się przypadkiem nawinęli pod ręką. I co z tego, że zazwyczaj nie mieli oni nic wspólnego ze sprawą? Oni z racji swej proweniencji i tak byli podejrzani, więc mogli sobie posiedzieć – twierdził Siewierski. A że nikt nie był zamieszany w sprawę, tym gorzej dla sprawy. Początkowo Fischer patrzył z niedowierzaniem na działanie swojego podwładnego, bo takie posunięcia nie mieściły się w kategoriach zdrowego policyjnego rozsądku. I nawet nie liczyło się to, że takie postępowanie łamie obowiązujące prawo. Próbował oczywiście z tym walczyć, dopóki nie utarł mu nosa jego bezpośredni szef, zastępca komendanta okręgowego Tarkowski, też Galicyjok z Kongresówki.

Ciąg dalszy w wersji pełnej