Dziękuję

Gosi – za wsparcie.

Ince i Ewie – za inspiracje.

Kocham Was

© Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2020

© Copyright by Tomasz Warchoł, 2020

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żaden fragment tekstu nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy.

Skład i łamanie: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Projekt okładki: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski

Zdjęcia: Małgorzata Warchoł / www.malgorzatawarchol.com

Redakcja: Maciej Zalewski

Korekta: Dorota Sideropulu, Stanisława Trela

Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad

Książka wydana
w Systemie Wydawniczym Fortunet™

www.fortunet.eu

ISBN: 978-83-8159-954-2

Wydawnictwo Poligraf

ul. Młyńska 38

55-093 Brzezia Łąka

tel./fax (71) 344-56-35

www.WydawnictwoPoligraf.pl

SPIS TREŚCI

Wstęp

1. Krok po kroku, błąd za błędem

2. A może by tak wymyślić sobie to, kim będę?

3. A mogłem być sprytniejszy od kolegów ze studiów i iść do zawodówki…

4. „Bez pracy, nie ma kołaczy”, „Pokaż, na co cię stać” itp.

5. Czas ustalić priorytety

6. Najtrudniej jest postawić pierwszy krok

7. Dzień dobry, chciałbym sprzedać siebie

8. Prawdziwy początek

9. Zapowiada się nieźle

10. Znasz to uczucie, kiedy ufasz wszystkim, tylko nie sobie?

11. Tratwa ratunkowa? A może dziurawy ponton

12. Ustanowienie i pilnowanie granic to świętość

13. Światełko w tunelu

14. „Szlachta nie pracuje” i „poniósł mnie melanż”

15. Ale jak to amfetamina?

16. A może „miła atmosfera” w ogłoszeniach o pracy to nie ściema?

17. Ryba czy może wędka? A może jednak sushi?

18. Nie możesz myśleć tylko za siebie

19. Mieć zjedzone ciastko?

20. A trzeba było iść na matematykę

21. Kto nie ryzykuje, ten… ma święty spokój

22. Dzień dobry! Czy można pana naciągnąć?

23. Gdzie te pieniądze?!

24. Trzeba iść z duchem czasu, mówili…

25. Domino

26. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu

27. Najistotniejszą częścią każdej budowli są jej fundamenty

28. A miało być tak pięknie

29. Wszędzie dobrze, gdzie nas nie ma

30. Trzeba to wszystko poukładać

31. Najcenniejsze lekcje to te najtrudniejsze

32. Czy ty naprawdę tego chcesz?

33. Nie cel a droga

WSTĘP

Drogi Czytelniku,

chcąc otworzyć działalność gospodarczą lub prowadząc ją w Polsce, niemal nieustannie musimy się motywować ze względu na trudności, które spotykają nas na każdym kroku. Często sięgamy po poradniki biznesowe lub motywujące przewodniki międzynarodowych trenerów.

W tej książce nie będę próbował Cię przekonać, że wystarczy, abyś zwizualizował siebie w nowym porsche 911 i dawał z siebie 110%, żeby w magiczny sposób wszystkie Twoje marzenia się spełniły.

Ta książka opowie Ci o drodze przeciętnego przedsiębiorcy, który otworzył firmę bez kapitału. Firmę zajmującą się nie nowymi technologiami, a zupełnie przeciętnym zajęciem, jakim są instalacje elektryczne, w których teoretycznie nie można wymyślić już nic nowego.

Jest to zbiór trudnych doświadczeń, które mogą (ale nie muszą) spotkać również Ciebie. Książka ta nie jest stworzona po to, aby pouczać. Jest stworzona po to, aby uświadomić Tobie, czym jest prowadzenie działalności w Polsce i z czym polscy przedsiębiorcy muszą mierzyć się na co dzień. Wyciągając wnioski z mojej historii, może niektórych błędów uda Ci się uniknąć lub przynajmniej łatwiej wyznaczysz azymut swojej drogi.

Mam nadzieję, że większość z Was się nie zniechęci i, mimo na pewno licznych potknięć, wykorzysta je do budowy swojego przedsiębiorstwa oraz charakteru.

Życzę miłej lektury.

Tomasz Warchoł

1. KROK PO KROKU, BŁĄD ZA BŁĘDEM

Na ogół każdy z nas powinien być taki sam, idąc przez życie, dbając o zaspokojenie podstawowych potrzeb, spełniając swoje mniejsze lub większe pragnienia. Co więc sprawia, że część z nas, urodzona w tym samym roku, miesiącu, wychowana pod tym samym trzepakiem i uczęszczająca do tej samej szkoły, wybiera życie na etacie, a druga część jest na tyle szalona, by otworzyć własną działalność gospodarczą? Sam nie mogę tego rozgryźć.

Pierwsze prace dorywcze, typu malowanie płotu sąsiadowi, zniesienie węgla sąsiadce itd., zacząłem, gdy miałem około 13 lat, z o cztery lata starszym ode mnie bratem.

Pierwszy etat w restauracji McDonald’s dostałem, kiedy tylko to było możliwe, czyli gdy miałem 18 lat, zaraz po zakończeniu nauki w trzeciej klasie liceum, czego konsekwencją było spóźnienie się na własną maturę.

Do 22 roku życia zaliczyłem dziewięć etatów, m.in. pomoc kuchenna, obsługa klienta w call center czy przedstawiciel handlowy, jednak za każdym razem w innej branży. Teoretycznie prowadziło mnie to donikąd. W jednej z firm nawet trener zawodowy orzekł, że niczego nie osiągnę, ponieważ – skacząc z kwiatka na kwiatek – nigdy nie zostanę specjalistą.

Dopiero teraz zauważyłem tak naprawdę, jak ważne były dla mnie i dla mojej drogi w życiu doświadczenia. Okazuje się bowiem, iż prowadząc swoją działalność gospodarczą, nie wystarczy być specjalistą w swojej branży.

Zaczynając działalność w Polsce, trzeba być na dodatek sprzedawcą, księgowym, sekretarką, windykatorem, dostawcą, pracownikiem obsługi klienta, coachem i motywatorem, specjalistą bhp i, oczywiście, znać się na przepisach ppoż. oraz RODO. Jak więc nauczyć się tego wszystkiego, pracując wcześniej na etacie, mając rodziców na rencie lub urzędniczej posadzie niemających tej wiedzy? Nie mówiąc o tym, że zaczynając działalność, pewnie pracujesz po 16 godzin dziennie.

Oczywiście na błędach.

Świat jest jednak tak stworzony, że uczymy się tylko na błędach, które popełniamy sami. Niestety. Uczenie się na cudzych błędach byłoby zbyt piękne. Niemniej jednak chciałbym Wam opowiedzieć o kilku moich potknięciach, które przydarzyły mi się niejako na własne życzenie. Czasem nawet Wszechświat chciał mi tego oszczędzić, ale nie… ja jednak musiałem zrobić to w taki sposób, aby dostać po tyłku. Może dlatego teraz jest trochę twardszy?

Posłuchajcie, oceniajcie i… popełniajcie błędy.

2. A MOŻE BY TAK WYMYŚLIĆ SOBIE TO, KIM BĘDĘ?

Będąc jeszcze na etacie jako steward, mieszkając z rodziną w Wielkiej Brytanii, miałem sporo wolnego czasu. Prawo lotnicze mówiło o możliwości pracy w powietrzu nie więcej niż 900 godzin rocznie, co daje 75 godzin miesięcznie!

Oczywiście wychowywanie wraz z żoną dwójki małych córek pochłaniało czas, jednak umówmy się – 75 godzin w pracy miesięcznie? Pozostaje masa wolnego czasu.

Postanowiłem więc wyspecjalizować się w jakiejś branży. Latanie było świetne, ale niestety nie wyobrażałem sobie siebie latającego do emerytury. Świadom też byłem, że ukończenie liceum ogólnokształcącego oraz prawie roku studiów na prywatnej uczelni na kierunku nie wiadomo komu potrzebnym (chyba tylko spełnieniu oczekiwań rodziców), pod nazwą „bezpieczeństwo narodowe”, byłem pewny, że nie da mi przyszłości takiej, jaką sobie wymarzyłem.

Zauważyłem, że Anglicy w tym okresie (około 2010 r.) planowali swoją przyszłość zawodową na dwa sposoby. Albo wybierali studia, po których staje się specjalistą, na przykład lekarzem, prawnikiem, księgowym itp., czy college techniczny, po którym zostaje się elektrykiem, hydraulikiem, mechanikiem samochodowym (za granicą specjaliści techniczni są szanowani znacznie bardziej niż „zawodówkowicze” w Polsce). Albo druga opcja (znacznie częściej wybierana przez młodych w tym okresie) to rozpoczęcie pracy zawodowej jak najszybciej. A w Anglii jest to możliwe zaraz po odpowiedniku polskiego liceum, czyli już w wieku 16 lat. I tak pracują na początek jako na przykład pomoc w sklepie, obsługa na stacji paliw, kasjer w fast foodzie itp. Swoją cierpliwością, zaangażowaniem i lojalnością wobec pracodawcy mogą wypracować małe awanse, które teoretycznie powinny ich doprowadzić do upragnionego stanowiska kierownika lub, jeśli los jest łaskawy, nawet do dyrektora jakiejś lokalnej firmy czy placówki. Problem pojawiał się jednak wtedy, kiedy okazywało się, że zbyt wielu ludzi wybrało bramkę numer dwa i, że jest zbyt dużo chętnych na awanse, a pomimo poświęcenia w pracy po latach dalej byli asystentami z wynagrodzeniem na tym samym poziomie.

Ja natomiast, zazdroszcząc mojej żonie pracy jako nawigator statku w olbrzymiej międzynarodowej firmie, co wiązało się z podróżami dosłownie po całym świecie, wiedziałem, że chciałbym zająć pozycję specjalisty technika, aby rozpocząć pracę offshore.

I tak, przeglądając oferty pracy, a raczej propozycje wynagrodzeń dla elektryków, hydraulików, spawaczy itd. wybrałem pierwszą opcję. Elektryk – branża, z którą związany jestem do dziś.

Gdyby jednak było to takie proste…

3. A MOGŁEM BYĆ SPRYTNIEJSZY OD KOLEGÓW ZE STUDIÓW I IŚĆ DO ZAWODÓWKI…

W Polsce mój rocznik ’88 i roczniki podobne miały przekonanie (poprawcie mnie, jeśli się mylę), że do zawodówki idą nieuki. Tacy, którzy nie poradzą sobie z maturą, nie mówiąc o studiach. Technikum? Dla kogoś troszkę bardziej rozgarniętego od osoby wybierającej się do szkoły zawodowej. Z tym przeświadczeniem wybrałem się do liceum. Studiów – jak wcześniej pisałem – nie skończyłem i to pewnie często powielany scenariusz, przez który wiele zdolnych fryzjerek, mechaników itp. straciło kilka lat przed rozpoczęciem swojej zawodowej kariery.

I tak, zamiast dwóch lat zawodówki lub czterech lat technikum, moja przygoda wyglądała następująco: trzy lata liceum plus matura, rok studiów, trzy i pół roku college’u technicznego i rok praktyk. No, naprawdę… Gdybym chodź trochę lepiej przyswajał wiedzę, mógłbym w podobnym czasie zrobić doktorat naukowy lub mieć już specjalizację lekarską. Jednak nie sądzę, że dokonałem złego wyboru, ponieważ gdyby nie moje decyzje, to może nigdy nie byłbym w miejscu, w którym jestem. A jestem szczęśliwy. Ponadto nie można oczekiwać od szesnasto- czy osiemnastolatka, aby wiedział, co chce w życiu robić. Dlatego nie zaskoczyło mnie, kiedy w college’u razem ze mną w sali pojawiło się sporo osób około czterdziestki. W końcu przecież, kiedy jesteś znużony swoją pracą i po prostu jej nie cierpisz, musisz podjąć jakieś decyzje. Albo jesteś nieszczęśliwy do końca życia i codziennie rano nie chce ci się wstawać z łóżka, albo coś zmieniasz.

Zmiana jednak wiąże się z jakąś inwestycją. Szkoły kształcące dorosłych zazwyczaj kosztują. I to niemało. Poświęcenie czasu i zmuszenie się do nauki po latach przerwy też nie jest łatwe. Jednak kiedy człowiek w końcu uświadomi sobie, co chce w życiu robić, wystarczy zakasać rękawy i zacząć to robić – takie to proste.

4. „BEZ PRACY, NIE MA KOŁACZY”, „POKAŻ, NA CO CIĘ STAĆ” ITP.

Aby w czymkolwiek być dobrym, nie wystarczy tylko wiedza teoretyczna, potrzebna jest też praktyka. Dlatego w college’u w Wolverhampton, do którego uczęszczałem, oprócz wykładów zatrudnialiśmy się jako pomoc elektryka.

Po dwóch miesiącach i wysłaniu kilkunastu CV wreszcie dostałem zaproszenie na rozmowę kwalifikacyjną od – uwaga – jednej firmy. Po spotkaniu okazało się, że chętnie mnie zatrudnią, z czego byłem bardzo zadowolony. Nawet pomimo, że musiałem dojeżdżać do pracy ponad 50 km w jedną stronę.

Szybko mój entuzjazm opadł, kiedy wyszło na jaw, iż firma wykonuje instalacje elektryczne na farmach. I to rzadko kiedy na nowo budowanych farmach. W większości przypadków były to farmy istniejące od lat, gdzie na przykład pojawiła się awaria oświetlenia w kurniku, w którym znajduje się 30 tys. kurczaków… Albo podajnik do paszy się zepsuł i, aby zaglądnąć pod maszynę, trzeba było położyć się na nie do końca suchej ściółce. Prawdę mówiąc, na bardzo mokrej ściółce. Wymienialiśmy też okablowania, ciągnąc długie odcinki kabli po podłodze pełnej krowiego łajna, później mocowaliśmy je uchwytami do drewnianych krokwi. W tym momencie całe łajno bryzgało na wszystkie strony od uderzeń młotka. I to – jak na złość – trafiając prosto w twarz.

Oczywiście praca bardzo dużo mnie nauczyła pod względem technicznym. Nawet takich podstaw, jak odizolowywanie kabla czy obsługa podstawowych narzędzi. Dała też mi odpowiedź na moje długo zadawane pytanie: Skąd w Anglii tylu Polaków? Poznałem Polaka, który pracował w tej samej firmie, co ja, już kilka lat. Co ciekawe, znał w sumie chyba dziewięć słów po angielsku. Jednym z nich było fuck.

Sympatyczny, uczynny, nieszkodliwy. Jednak pewnego dnia, kiedy rozmawialiśmy podczas pracy, stwierdził, iż jest bardzo niezadowolony. Musiał wyjechać do Polski na urlop.

– Co? Niezadowolony? Co ty opowiadasz? – zapytałem z niedowierzaniem.

– Wiesz, ile to kosztuje?! – odpowiedział, tłumacząc się.

– No wiem. Niedużo. Przecież teraz możesz lecieć tanimi liniami lotniczymi za grosze. – Przekonywałem go.

– To nie o to chodzi… Koszulka z HUGO BOSS, nowe adidasy, czapeczka… Wiesz, ile to kasy?! – Wyliczał.

I trochę się zawiodłem. Taki chłopek-roztropek, pracujący za najniższą krajową wśród krowiego łajna, musi zrobić z siebie gościa spełniającego „angielski sen”. Będzie opowiadał o tej utopii kolegom z podwórka, jak to mu jest cudownie, że pracuje tylko osiem godzin i na wszystko go stać. A potem wraca do Anglii autokarem z torbą wypchaną pasztetami z Polski. Bo na miejscu będzie szkoda wydawać pieniądze na jedzenie. I co mają myśleć jego koledzy, widząc go w markowych ciuchach, stawiającego kumplom kolejki w barze? Sam bym się pewnie naciął i chciał tego samego. I tak koledzy rzucają pracę z dnia na dzień, palą za sobą mosty, chwaląc się wszystkim, ile to oni tam za granicą będą zarabiać, i jadą…

I się zderzają. Zderzają się z obcym językiem, ze spaniem w sześć osób w kawalerkach. Z niewychodzeniem na miasto, bo wszystko drogie, a oni muszą oszczędzać. Z tym, że znaleźć pracę wcale nie jest łatwo, a przywiezione pieniądze się kończą. Że to, co jego kolega opowiadał, wygląda zupełnie inaczej. Ale mosty w Polsce spalone. Już wszystkim w koło opowiedział, co sobie kupi za zarobione funty.

I tu pojawia się wstyd. Wstyd mocniejszy od przyznania się do błędu. Mógł przecież wrócić i powiedzieć: „Uf… jednak nie było tak kolorowo. Nie udało się, ale spróbowałem. Wiem, że to nie dla mnie, i za granicę już mnie nie ciągnie!”.

Oczywiście bardzo generalizuję, ale poznałem sporo ludzi, którzy mieszkają w taki sposób przez lata. Dzieci chodzą już do szkoły angielskiej, a tata nie chodzi odebrać dziecka, ponieważ boi się, że ktoś do niego się odezwie.

Nauczyła mnie ta praca dużo o zawodzie elektryka, ale też tego, że czasem lepiej przyznać się do błędu, wyciągnąć naukę i iść dalej. Duma często jest złym doradcą. I dzięki tej nauce, pomimo wielu kryzysów, dalej robię to, co lubię, i to, co chcę robić, nawet w tak pięknie zakręconym kraju, jakim jest Polska.