Maciej Topolski, Niż, Kraków 2020

Copyright © by the Author, 2020
Copyright © for this edition by Korporacja Ha!art, 2020

Redakcja serii Piotr Marecki

Redakcja Marta Syrwid

Projekt okładki Bolesław Chromry

Projekt typograficzny, skład i łamanie, korekta By Mouse | www.bymouse.pl

Wydanie I

ISBN 978-83-66571-12-9

Projekt zrealizowany przy wsparciu finansowym Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO, realizowanej przez Krakowskie Biuro Festiwalowe ze środków Gminy Miejskiej Kraków

Korporacja Ha!art
ul. Konarskiego 35/8, 30-049 Kraków
tel. 698 656 756
korporacja@ha.art.pl
www.ha.art.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Seria prozatorska pod redakcją Piotra Mareckiego

• Jerzy Franczak, Trzy historye

• Sławomir Shuty, Bełkot

• Łukasz Orbitowski, Szeroki, głęboki, wymalować wszystko

• Piotr Cegiełka, Sandacz w bursztynie

• Sławomir Shuty, Cukier w normie

• Michał Palmowski, Przygody Hiszpana Dete

• Michał Witkowski, Lubiewo

• Marta Dzido, Małż

• Marian Pankowski, Rudolf

• Maciek Miller, Pozytywni

• Ewa Schilling, Głupiec

• Adam Wiedemann, Sceny łóżkowe

• Jan Dzban, Dentro

• Piotr Szulkin, Socjopatia

• Marian Pankowski, Bal wdów i wdowców

• Jerzy Nasierowski, Zbrodnia i...

• Piotr Czerski, Ojciec odchodzi

• Maciek Miller, Zakręt hipokampa

• Łukasz Orbitowski, Horror Show

• Joanna Pawluśkiewicz, Pani na domkach

• Joanna Wilengowska, Zęby

• Marta Dzido, Ślad po mamie

• Jan Krasnowolski, Klatka

• Marian Pankowski, Pątnicy z Macierzyzny

• Hubert Klimko-Dobrzaniecki, Raz. Dwa. Trzy

• Michał Zygmunt, New Romantic

• Joanna Pawluśkiewicz, Telenowela

• Jerzy Franczak, Przymierzalnia

• Wojciech Bruszewski, Fotograf

• Krzysztof Niemczyk, Kurtyzana i pisklęta

• Sylwia Chutnik, Kieszonkowy atlas kobiet

• Juliusz Strachota, Cień pod blokiem
Mirona Białoszewskiego

• Natalia Rolleczek,
Drewniany różaniec

• Marian Pankowski, Niewola i dola Adama Poremby

• Maciek Miller, Cockring

• Dominika Ożarowska, Nie uderzy żaden piorun

• Ewa Schilling, Codzienność

• Marian Pankowski, Tratwa nas czeka

• Piotr Szulkin, Epikryza

• Jerzy Franczak, NN

• Sławomir Shuty, Jaszczur

• Darek Foks, Kebab Meister

• Tomasz Pułka, Vida Local

• Ziemowit Szczerek, Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian

• Wojciech Bruszewski, Big Dick. Fikcja dokumentalna

• Jan Krasnowolski, Afrykańska elektronika

• Daniel Kot, Kierunkowy 22

• Marian Pankowski, Nastka, śmiej się! Opowiadania

• Sławomir Shuty, Dziewięćdziesiąte

• Łukasz Orbitowski, Horror Show [wyd. II popr.]

• Joanna Dziwak, Gry losowe

• Søren Gauger, Nie to / nie tamto

• Maciej Bobula, Katarzyna Gondek, Adam Miklasz, Aleksander Przybylski, Michał Zantman, Bękarty Wołgi. Klechdy miejskie

• Ziemowit Szczerek, Siódemka

• Juliusz Strachota, Relaks amerykański

• Flash fiction. Antologia

• Dariusz Orszulewski, Zjednoczone Siły Królestwa Utopii

• Stanisław Czycz, Nie wierz nikomu.
Baza

• Konrad Janczura, Przemytnicy

• Maciej Piotr Prus, Przyducha

• Marta Dzido, Frajda

• Olga Hund, Psy ras drobnych

• Juliusz Strachota, Turysta polski w ZSRR

• Jakub Michalczenia, Gigusie

• Anna Mazurek, Dziwka

• Natalka Suszczyńska, Dropie

• Antonina Kardaś, Czernucha

• Aleksandra Wstecz, Kwiaty rozłączki

• Jarek Skurzyński, Zrolowany wrześniowy Vogue

• Zenon Sakson, Zaczarowany uber

• Sławomir Shuty, Historie o ludziach z wolnego wybiegu. Pasty i skity

• Maciej Topolski, Niż

I

„Zawód kelnera to zawód usługowy, polega na usługiwaniu gościom i obsługiwaniu gości, nie ma w tym nic poniżającego”

.

Do usług

Pusta restauracja to scenografia, w której każdy przedmiot – od żyrandoli przez stół po podłogę – czeka na ciebie. To wszystko dla ciebie zostało stworzone i czeka, jak pies, na twoje nadejście. Stajesz w drzwiach, rozglądasz się, czemu tak pusto. Przyszedłeś tu, bo czujesz głód. Twój głód, ich głód, nasz głód. Restauracja zaprasza uniżenie, do usług. Dzień dobry. On czeka na ciebie, on – kelner, waiter. Cały jest czekaniem, a teraz stoi już przy tobie, wita cię, znajduje dla ciebie miejsce, proszę tutaj, tak, kłania się, uśmiecha, gość w restauracji, bóg w restauracji. W pierwszej chwili krępuje cię jego uniżoność, która przypomina ci uniżoność przedmiotów, taki, na przykład, sztuciec. Na wyciągnięcie ręki – brany, kiedy potrzebny, odkładany, gdy zbędny. Teraz, za sprawą tego porównania, łatwiej ci traktować kelnera jak przedmiot, nie czujesz już skrępowania i możesz spokojnie używać kelnera. Użyj go, żeby coś zamówić. Nie krępuj się, przecież używasz ludzi codziennie. Kelner ci służy, jest pomocny. Ty potrzebujesz pomocy.

.

Do wyboru

Może to, może tamto. Masz kłopot: w boczku, w sosie, z jajkiem, z jabłkiem. Nie tylko w niedzielę, ale i w piątek. Co wybrać? Spokojnie. Kelner wskazuje ci pozycję na długiej liście, zgadzasz się, bo zjesz wszystko, dosłownie wszystko, co przed tobą postawi, a postawi to, co akurat ma za zadanie sprzedać. Tak oto kelner wcisnął ci przedwczorajsze polędwiczki, z boga zmieniłeś się w kosz na śmieci. Nie przejmujesz się, bo czemu miałbyś. Na tym świecie jedna rzecz przemienia się w drugą, to oczywiste. Zwierzę w jedzenie, człowiek w przedmiot, bóg w kosz na śmieci. Kelner układa przed tobą sztućce, równo, równiusieńko, do tego kieliszek, szklanka. Nie patrzysz na niego, patrzysz na jego dłonie, napięcie narasta. Ten odgórnie narzucony porządek, cisza, bliskość. Patrzysz, jak dłonie pracują przed tobą. Ile dni pracy potrzeba, żeby służyły tak właśnie? Żeby tak równo, równiusieńko układały sztućce, żeby wiedziały, jak pracować? Dłonie precyzyjne, dłonie chwytające, dłonie układające. Nagle zauważasz jego brudne, wygryzione paznokcie. Czego dotykały wcześniej te dłonie tak zakończone? Czego dotykały, zanim ułożyły dla ciebie sztućce na białym obrusie? Skąd przyszły i co ze sobą przyniosły? Kiedy kelner odchodzi, wyjmujesz chusteczkę i dokładnie wycierasz sztućce. Żeby nie było śladu, wątpliwości. Nastaje czystość. Napięcie się obniża.

.

Do talerzy

Nagle tłum. Muzyka, którą jeszcze przed chwilą słyszałeś, zmieszała się z fragmentami słów, dźwiękami sztućców. Teraz czekasz ty. Rozglądasz się i widzisz, jak uśmiech, którym przywitał cię kelner, pracuje dla kolejnych klientów. Może to właśnie skrępowało cię podczas przywitania, ta nadmiarowa uśmiechająca się do ciebie serdeczność. Serdeczność jest niezbędna. Zwłaszcza gdy gość jest wykłócającym się o grosze skurwielem. Ty skurwielem nie jesteś. Rozglądasz się dyskretnie. Chciałbyś zajrzeć innym do talerzy, popatrzeć, jak ktoś kroi mięso, wsuwa kąsek do ust i żuje. Albo jak się oblizuje. Przełyka. Nasycanie, wchłanianie, rytm. Nie powinieneś jednak wgapiać się komuś w jedzenie. Sam nie chciałbyś, żeby tamten o patrzył, gdy sos płynie ci po brodzie lub grudka ryżu spada na podłogę. Chcesz być sam, kiedy jesz. Tylko ty i twoje jedzenie. Ty i twój głód. Głód rozkoszny, bo nasycany, uciszany. Kto chciałby dzielić się swoją rozkoszą? Rozkosz jest najlepsza, gdy nie jest dzielona. Patrzeć na jedzącego to chcieć być na jego miejscu. Tak nie można. To onieśmielające. Spuszczasz wzrok, patrzysz na podłogę.

.

Do reszty

A na podłodze – obok butów, okruchów, nóg stołów – pies. Pies leży przed srebrną miską z wodą. Metr nad nim jego pan je na przystawkę tatar z królika (wiesz, bo podsłuchiwałeś). W pewnym momencie nad psem pojawia się ręka jego pana. W ręce pana resztka tatara. Pies się podnosi, delikatnie wybiera z palców tę resztkę, potem wylizuje dłoń pana, kładzie się z powrotem. I wtedy – brzdęk! – strącony przez kogoś łokciem, upada na podłogę sztuciec. Ten gość już chce po niego sięgać. „Nie, nie, nie. Proszę zostawić, już go wymieniam”, woła w biegu kelner. Jakby ten sztuciec oblazło robactwo, jakby jakieś zło w niego, wraz z upadkiem, wlazło. Nie można używać sztućca, który upadł na podłogę. Podobnie z zupą do połowy zjedzoną – pójdzie do zlewu. Bułki rano upieczone, nietknięte – do czarnego wora. Nie będziesz jadł po kimś zupy, nie dostaniesz nadgryzionej bułki, odgrzewanego, nie. Znamy twoje zwyczaje. Ciepłe, świeże, chrupiące, pierwsze. Najpierwsze są serwowane tu dania, najwyższej jakości.

.

Do głodnego

„No, gryź”, mówi matka, wciskając dzieciakowi resztkę mięsa do ust. Usta wysoko nad talerzami, otwierające się, zamykające, wygięte, śmiejące, z zębami, z językami. Wszyscy coś jedzą, żują, piją, wchłaniają. Patrząc na salę restauracyjną, widzisz wielkie pole, gdzie – na wysokich łodygach zatknięte – kiwają się wszystkożerne głowy. Głowy jedzą dania w najróżniejszych językach. Móżdżek au beurre noir, polędwica à la minute, filet mignon, sos soubise, befsztyk tatarski z frytkami belgijskimi, provençale à la Colbert, à la Rossini, à la Chateaubriand, żur staropolski z frikandelem. Biorą to wszystko do głowy, także kotlet schabowy. A ty już wystarczająco długo czekasz na swoje polędwiczki. Gdzie są moje polędwiczki?! Głód to brat niepokoju. Poznajcie się. Świetnie wyglądasz taki głodny, serio. Twój kelner wie doskonale, że musisz zaspokoić głód. Właśnie, popatrz na takiego kelnera, nieustannie przebywa w pobliżu jedzenia, a chodzi głodny. Kelner nie jest głową, kiedy jest głodny, nie myśli. Kelner jest nogami, które idą, ten chód kelnerski niesie głód. Tam jego dłoń nakłada z żeliwnego kociołka pachnące warzywa z kaszą. I dopiero wtedy jego żołądek zaczyna skrzypieć. W ten sposób głód staje się słyszalny. Kiedy się odzywa, masz wrażenie, że słyszy go cała restauracja.

.

Do zapełnienia

Muzyka, obrzydliwa, gówniana muzyka, wypełnia wszystko. Puste krzesła, puste talerze, puste kieliszki, puste usta i brzuchy, plum, plum, tim-dara-dum. Muzyka tworzona przez nikogo dla nikogo, muzyka oczekiwania. Znasz ją z wind hotelowych, kiedy ciała pasażerów są za blisko, ściśnięte w drażniącej ciszy. Wszyscy czekają na swoje piętro. Ciekawe, jak to jest w zakonach, w których obowiązuje zasada zachowania milczenia. Kiedy zakonnicy spożywają obiad przy wspólnym stole, musi być głośno od ciał. Ktoś wzdycha, komuś się odbija, czyjś język omiata wnętrze ust. Słychać te wszystkie dźwięki z wewnątrz, muzykę żołądka, jelit, gardeł, ust. A tu plum, plum, tim-dara-dum. Czekasz.

.

Do odrestaurowania

Dostajesz czekadełko, zdrobniałe jedzenie na start, tuż po zamówieniu, żeby umilić czekanie na danie. Jakieś tyle co nic, na małym talerzyku, za darmo. Krucha babeczka z plastrem łososia, czymś zielonym, taka na kęs. To śmieszne coś uśmierza pierwszy głód, odsuwa na moment jego dotkliwość, czyni ją nawet znośną. Tak jakby głód cię, twoje ciało, niszczył, zużywał. Jakbyś był zaniedbanym przedmiotem lub doprowadzonym do upadku królestwem. I jako taki domagał się restauracji, odnowienia. Padłeś, teraz powstań. Bo czy nie powstaje ten, co upada? No jasne, że powstaje. Twój głód nie jest głodem drugiego ani nawet trzeciego stopnia, bo i restauracja nie pomaga przypadkom beznadziejnym, ona służy głodowi skrojonemu na miarę, nigdy powyżej ani poniżej bezpiecznej i subtelnej normy. A ty przecież – jeżeli się zapomnisz i zaniedbasz – to raczej w drugą stronę. Jesteś głodny, więc się nawpierdalasz. Jesteś spragniony, więc się nachlejesz. Albo raczej: dadzą ci się nawpierdalać i nachlać, przyniosą ci to pod nos, nie będziesz musiał nawet prosić. Co więcej, nie jesteś ubogi ani pozbawiony godności, ty raczej stajesz się ubogi (ile to wydałeś?) i tracisz godność (kto zarzygał płaszcz miłej damie?). Jeżeli więc upadasz, to dlatego, że już nie możesz więcej. Nie masz siły ani miejsca, wypełnia cię nadmiar.

.

Do odbicia

Wreszcie udaje ci się zwrócić uwagę kelnera. Podchodzi, nic nie musisz mówić, on od razu: „Za moment będzie”. Uśmiech przeszedł mu już zmęczeniem. Ten przepraszający uśmiech angażuje, takie odnosisz wrażenie, wszystkie mięśnie twarzy – są jak rusztowanie, które chroni przed rozpadem, żeby tylko twarz nie odkleiła się od głowy. O tak, tobie jedzenie się należy, masz do niego prawo. Takie samo jak do wkurwienia, bo czekanie na jedzenie ci się przedłużyło o kilka minut, więc to twoje wkurwienie uderza teraz w kelnera. „Będzie”, mówi tonem przepraszającym, „będzie”. I jeszcze bardziej jest w tym przepraszaniu uniżony, tak jakby zawinił nie tylko jako pracownik, ale przede wszystkim jako człowiek. I patrzysz w jego twarz, myślisz sobie – ile osób się w niej przeglądało i kogo widziało? Siebie, jego, kogo? Twarze kelnerów są jak lustra, w końcu ślepną.

.

Do krwawienia

Same młodziaki, gnoje. Także ten, który był tu przed chwilą. Młodzi i niewyszkoleni, chodzą pochyleni, zagubieni, w ogóle jacyś nie na miejscu. Żeby być kelnerem, nie trzeba szczególnych umiejętności, wystarczy sprawne ciało, trzymające tacę, umiejące pisać, ciało niskobudżetowe. Witalnie popierdala z tymi talerzami w tę i w tamtą, przyjmuje zamówienia i dostarcza. Aportuje jak pies. I chyba przez to porównanie znów zwracasz wzrok na podłogę. Tym razem patrzysz na buty kelnerów. Jak poruszają się bez tułowia, bez głów, bez myśli. Buty, stopy, mięśnie, wiązadła, kości. Perfekcyjnie naoliwiona maszyneria służąca kelnerowi. Wystarczy jedno potknięcie, żeby ten ruch zatrzymać. Żeby nic, żeby niż. I nagle widzisz, jak się przechyla, jeden kieliszek z tłustymi śladami palców spokojnie zsuwa się na brzeg tacy, za nim kolejne kieliszki, dwie puste butelki, kilka szklanek z niedopitymi napojami i dwa małe talerzyki. Moment nieuwagi. Należycie używane przedmioty nie stanowią zagrożenia. Kelner wyciągnął nogę, jakby próbował z jej pomocą złapać to wszystko, co właśnie się rozbija, pęka. Na odgłos tłuczonego szkła goście restauracyjni odwracają głowy. Dziesiątki oczu rozłożonych w pawi ogon wpatrują się w kelnera. Szkło jest teraz wszędzie, rozsypało się po podłodze, szklane confetti. Jak je zebrać, zamieść, posprzątać? Na czyją cześć to wszystko, na czyje szczęście? Sala jest duża, gości wielu, kelner próbuje uprzątnąć na tacę, co może, skulił się, już wie, że odliczą mu to od pensji, wszystko drogie w chuj, zwłaszcza kieliszki, kieliszki najdroższe, i jeszcze mu teraz w palec weszło – rozpacz – wyjmuje chusteczkę z kieszeni i owija, idzie do łazienki, odkręca kurek. Świat jest doskonale uporządkowany. Palce są do krwawienia, woda do obmywania ran.

.

Do dotykania

I po tym wszystkim dostajesz wreszcie swoje polędwiczki, warzywa i sos, świeżutkie pieczywo. Domawiasz napitek, sztućce bierzesz w dłonie. A czemu nie dłońmi? Jako dziecko jadłeś przecież dłońmi, a teraz te sztućce. Jakbyś miał o kuli chodzić, choć wcale nie musisz, no ale wszyscy tu tak. A więc kąsek odkrojony, kąsek włożony na zębach widelca w zęby do ust, kąsek przeżuty. I znów, od początku. Tylko tamten podaje psu w dłoni, i jeszcze to dziecko jakimś kluskiem się bawi, mieli i wypluwa na dłoń matki. A reszta woli na metalowych szczudłach. Bo wzrok innych gości, bo ślina na palcach, bo czyste obrusy, na których znać każde zabrudzenie. Czyste, białe koszule, czyste są nawet kwiaty w przezroczystym wazonie na stoliku – i te ułożone w zmyślne konstrukcje dania. Zieloność komponująca się z czerwienią, białość mięsa podlana rdzawym winem. Gdzie w tym wszystkim miejsce na palce, twarde i surowe, podające jedzenie ustom? Są więc sztućce, przedmiot i jego dwadzieścia centymetrów, które odróżnią cię od jedzenia. Ostra stal i gładka rękojeść wystarczą, żebyś poczuł się bezpiecznie. Te sztućce przypominają ci, że jesteś człowiekiem i nie służysz do jedzenia, więc nie drażnij innych gości i nie maczaj palców w sosie, nie bierz, nie kosztuj, nie dotykaj.

.

Do wyczucia

Teraz jeszcze pot, który wyczuwasz, kiedy kelner dostarcza ci napitek. Pot, który przesiąkł przez jego koszulę. Ten czysty skrawek materiału – mający chronić skórę przed światem i świat przed skórą – przestał właśnie pełnić swoją funkcję. I oto wchodzisz w ciało tego gnojka o brudnych paznokciach, w jego zmęczenie i brud, w pracę. A przecież miało być tak czysto, a przecież tylko chciałeś zaspokoić głód, a przecież miałeś odpoczywać. Ty masz przerwę, ale twoja przerwa, musisz to wiedzieć, męczy ludzi.

.

Do zniszczenia

Talerz przed tobą. Aż się nie chce tego, co na nim rozłożone – podlane sosem mięso tu, warzywa tam, na oko chrupiące – ruszać. Jak tylko dotkniesz, cała kompozycja legnie w gruzach. Wystarczy przesunąć sztućcem warzywo, zamoczyć pieczywo w sosie, już nie mówiąc o krojeniu czegokolwiek – cały wyrafinowany obraz na talerzu zmieni się w pobojowisko. Ile przemocy w tym krojeniu, rwaniu, wbijaniu, nacinaniu, wyciskaniu, ile zniszczenia! I ten smak, smak zwycięstwa, kiedy już wszystko zniknie z talerza. To jest dopiero przed tobą. Więc jesz. Wkładasz do ust, żujesz. Przełykiem do żołądka. Jest coś dziwnego. Czujesz, że głód stopniał, że go uśmierzyłeś, ale jest coś dziwnego. Nie wiesz, kiedy zjadłeś zamówione danie, jest w tym coś dziwnego. Po prostu nie pamiętasz, kiedy to zjadłeś, jakbyś na chwilę oślepł. Tak jak ślepniesz, gdy rozmawiasz z kimś nowo poznanym – nie patrzysz mu w twarz, tylko od czasu do czasu rzucasz spojrzenia, upewniając się, że wciąż tam jest. Dania, które zamówiłeś, już nie ma. Czujesz się wypełniony, ale zarazem oszukany, patrzysz na pusty talerz, złożone sztućce, brudną serwetkę, którą obtarłeś usta. Kelner zabiera talerz i układa na innych pustych i brudnych, które już niesie do umycia. Patrzysz, jak twoja serwetka miesza się z resztkami dań innych gości, tworzy się coś, co nazywasz śmieciami, bliskimi już kubła, wymieszania i w ogóle smrodu. Coś, czego na pewno nie dotkniesz, co nie trafi już do twoich ust. Niech psy lub bezdomni, niech nawet ptaki jedzą to, co zostawiłeś. Ty? Ty nie.

.

Do odnowy

Nic więcej, nic. Żadnych deserów, dziękuję, rachunek, tak. I przynosi końcowe danie na talerzyku: papierek w towarzystwie pomarańczowego cukierka, który ma osłodzić cenę. Tyle to kosztuje, ten stolik, który został ci wskazany, ten pot, który wyczułeś, ten głód. Kelner wraca, przystaje przy stoliku i czy już. Jego stanie, twoje siedzenie, jego patrzenie z góry, twoje wyciąganie portfela i krótkie wahanie, czy zostawić napiwek. A więc tyle to, a więc to tyle. Ruch rąk, ruch pieniędzy. Wstajesz, wychodzisz, ktoś inny zajmuje to miejsce. Zjadłeś, ale już czujesz, że głód wkrótce powróci i zaraz znów będziesz niecierpliwy, poszukasz pożywienia. Powiesz ciału: bierz! I ono weźmie. Zapytasz wtedy: mało? Odpowie ci: mało. Tak odnawia się głód, wprowadzając to samo na to samo miejsce. Jak król, który wczoraj opuścił tron, żeby dzisiaj, jakby nigdy nic, rządzić od nowa. Niech tylko zmienią obrus, już.

II

„Goście są najważniejsi, goście dają ci pracę”

.

Do pracy

Kelnerem nie zostaje się z miłości do podawania ludziom talerzy. Kelnerem zostaje się z braku laku. Nie masz co zrobić z życiem, idź do gastronomii. Chętny do bycia kelnerem? To już. Wejdź na pierwszy lepszy serwis z ogłoszeniami. W związku z dynamicznym rozwojem restauracja poszukuje pracowników na stanowisku Kelner. Doświadczenie nie jest wymagane, jest mile widziane. Wezmą cię, bo wezmą każdego, matka gastronomia przyjmie wszystkich. Zresztą, żeby zwiększyć szanse na zatrudnienie, możesz skłamać, że pracowałeś wcześniej w tak zwanej gastronomii. Zapamiętaj to piękne słowo: gastronomia. Albo krócej: gastro. Gastro to, gastro tamto. Chujnia gastro, gastro ja pierdolę. Po przesłaniu swojego życiorysu na podany adres otrzymasz telefon i zaproszenie na rozmowę. Przychodzisz, wita cię mężczyzna trzydziestoletni, którego szczególnym osiągnięciem życiowym jest awans z kelnera na menadżera. Chciał być aktorem i w sumie całkiem dobrze trafił, bo oto zaczyna się scena. Co pana do nas sprowadza? Chęć bycia kelnerem. Co to znaczy dla pana być kelnerem? Być usłużnym, pomocnym, serdecznym. Nie zapomnij też powiedzieć, że istotna jest współpraca z załogą restauracji. Istotna jest dla mnie współpraca z pozostałymi pracownikami restauracji. A z jaką najbardziej problematyczną sytuacją spotkał się pan dotychczas w pracy w gastronomii? Bo widzę, że ma pan jakieś doświadczenie. Najbardziej problematyczną sytuacją, z jaką spotkałem się dotychczas w pracy w gastronomii... Powiedz, że przyłapałeś innego kelnera na kradzieży alkoholu, co się przecież zdarza. Przyłapałem innego kelnera na kradzieży alkoholu. To nie jest kłamstwo, to przeinaczenie. Nie mówisz, że doniosłeś właścicielce restauracji. Skłoniłeś kolegę, żeby zwrócił alkohol, zwrócił i nikt tego nie zauważył. Dobry z ciebie kolega. Skłoniłem kolegę – wyraźnie słyszysz swoje słowa – żeby zwrócił alkohol. To było dla mnie dość problematyczne. Akcent na „dość”, pamiętaj. Dość problematyczna to była dla mnie sytuacja. Menadżer zamyśla się na chwilę. Sam podpierdolił kiedyś butelkę wina; butelka dobrego rocznika wpadająca w ręce to jednak nie jest kradzież, to jest przypadek. Nie ma hańby dla tego, kto kradnie, by wnętrze napełnić, gdy spragniony. Zresztą przypadek o niebo lepiej smakuje. Menadżer mówi o stawce godzinowej, coś o umowie, dniu próbnym. Nie mówi, że jeden z kelnerów, twoich kolegów, obciągnie czasem szefowi kuchni w składziku z warzywami. Albo że gość od deserów pobije do nieprzytomności kobietę zmywającą naczynia, za niedomytą łyżkę, będziesz suko pamiętać. Że kucharze, kiedy są w humorze sportowym, rzucają w kelnerów talerzami. Że właściciel wypłaci ci pensję z dużym opóźnieniem, w ratach lub nie wypłaci wcale. Może tak bez końca nie mówić i nie powie.

.

Do zostawienia

Ta polędwica z jelenia z kasztanami, jarmużem i kaszą gryczaną jest więcej warta niż dziesięciogodzinna praca kelnera. To, co niesie na talerzu, jest więcej warte niż jego pracujące ciało. Mógłby, na dobrą sprawę, pozwolić podać siebie na talerzu, wtedy zyskałby na wartości. Proszę, weźcie pokrójcie mnie, zamarynujcie, upieczcie, podajcie z kapustą, chałką i sosem beurre blanc. Właściciele restauracji wychodzą z założenia, że drugą i trzecią pensję kelnerską stanowią napiwki. Są dni, że za napiwki kupisz rower lub telewizor. Ale są dni, że nie będziesz miał za co kupić chleba. Są bogaci skurwiele, którzy, choćbyś im wlazł w oczy, nie zostawią grosza. Ale są i biedni turyści, którzy, choć miałeś na nich wyjebane, zostawią sporo. Napiwki przychodzą znikąd i tam też odchodzą. Pensja miesięczna furkocze na wietrze jak blaszany kogucik. Często chwalisz się wysokością otrzymanych napiwków. Napiwek jest wtedy potwierdzeniem twoich umiejętności. Gdyby istniały odznaczenia kelnerskie, to właśnie za osiągnięcia w dziedzinie napiwków. Kelnerzy nosiliby takie medale dumnie. Jeden za Anglika, drugi za kolację w styczniu zeszłego roku. Rzadko goście dają kelnerowi napiwek do ręki. Zazwyczaj zostawiają na stole lub na talerzyku z rachunkiem. Kiedy wsuwasz banknot do kieszeni, wiesz, że są to pieniądze spoza głównego obrotu. Blaszany kogucik obraca się, ale nikt nie dostrzega siły, która wprawia go w ruch. Napiwek stanowi rodzaj niewypowiedzianego komunikatu, milczącej pochwały lub skargi. A jeżeli go brak, to znaczy – coś poszło nie tak. To mogło być wszystko. Od źle obciętego paznokcia u małego palca lewej ręki po uśmiech, który dziwnie się wykrzywił. Od chujowego purée po ślad wody na trzecim od prawej zębie widelca. Można się przyjebać absolutnie do wszystkiego i nie zostawić grosza. Ale jeżeli go zostawisz, kelnerzy po pracy pójdą za ten grosz odreagować. Albo – jak już odłożą wystarczająco dużo – pojadą na wakacje, podczas których przypierdolą się absolutnie do wszystkiego. I przez chwilę będą tobą, po drugiej stronie frontu.

.

Do wybaczenia

Przepraszam. Kelner wypowiada „przepraszam” około pięćdziesięciu razy na dzień. Gdy nie może przyjąć gości ze względu na zbyt dużą liczbę rezerwacji, gdy zabiera talerz z daniem, które nie smakuje, gdy musi wymienić brudną łyżeczkę. Kelner przeprasza za cały personel schowany po biurach i kuchniach, za stertami brudnych talerzy i za wysoką ladą baru. Tylko on jest wystawiony. Gdzie miałby się ukryć? Nie ma swojego miejsca. Nie ma nikogo, kto weźmie na siebie jego winę. Nie ma innego mięsa armatniego na linii frontu. Przepraszam, proszę wybaczyć. Musisz się tego nauczyć: brać winę na siebie i prosić o jej darowanie. I wreszcie: mieć tę winę głęboko w dupie. Inaczej – ni chuja, długo nie pociągniesz. Zbyt wiele jest grzechów w restauracji. A jeżeli nie potrafisz mieć ich w dupie, wyćwicz się w przepraszaniu bez znaczenia. Po prostu mów to „przepraszam”, jakbyś mówił „widelec”. Słów trzeba używać jak narzędzi, zgodnie z przeznaczeniem. Być przeproszonym to tak naprawdę mieć władzę. Dawać wybaczenie lub dawać na nie nadzieję. Wzywać menadżera, robić burdę, wstawać od stolika, grozić sądem – tyle możliwości ma nagle ten, kto jest przeproszony. Tyle rzeczy może zrobić z tym, który przyznaje, że źle postąpił. Więc daj mu to, niech ma. Przyznaj się, brudna łyżeczka była, zimne jagnię. Przeproś, jak lód bądź skruszony. Miłosierdzia dostąpią tylko skruszeni.

.

Do twarzy

Kelner poprawia twarz przed wyjściem na salę. Stoi przed lustrem, sprawdza. Żadnych włosów z nosa, opryszczek, opuchlizn. Zęby, nic pomiędzy nimi, zero resztek. Dla pewności jeszcze przesuwa językiem, przepłukuje wodą. Potem chucha w dłoń, wychuchane przysuwa do nosa, zapach optymalny. Następnie obraca twarz w prawo, w lewo. To samo robi odbicie w lustrze, które potwierdza: na prawym policzku masz ślad – pryszcz czerwony po goleniu. Już się zastrupia, spokojnie. Idą w ruch mięśnie, kelner wykrzywia twarz, wysuwa szczękę, stula usta, rozszerza w szerokie o, mruży oczy i zamyka, mruga do odbicia, porusza szybko powiekami. Jest dobrze, twarz działa. A jak się mówi tą twarzą? Kelner wypróbowuje: „jak pan sobie życzy”, „oczywiście”, „proszę wybaczyć”, „przykro mi”, „służę uprzejmie”. Czy płynnie? Płynnie, nic nie drga w twarzy, nic nie pojawia się wbrew, nie jest przeciwko pogodzie ducha. Duch najbardziej widoczny jest na twarzy. A pogodę ducha ma dzisiaj kelner dżdżystą. Z powodu wczorajszej do późna zmiany, krótkiego snu i kiepskiej diety. Dżdżystość wyciera więc starannie kilkoma kolistymi ruchami dłoni, te ślady – jak plamy po sosie – dają się usunąć, już nie będą się dopominać o uwagę. I jeszcze fryzura, żeby odpowiednio wieńczyła twarz: poprawić, przeczesać, ułożyć, żeby trzymała się przez dwanaście godzin. Twarz ma być twarzowa. I jest, twarz jak się patrzy. Można spokojnie wypuścić ją do ludzi.

.

Do zobaczenia

Co ty jesteś, nic, nikt, żaden. Co przychodzi na zawołanie, pstryknięcie palców, skinienie. Co nie ma imienia. Bez zająknięcia zjawia się, dziękuje i przeprasza, przynosi i odnosi, sprząta i nakrywa. Potem pilnuje, czy zjadłeś, musi słuchać twoich bredni, sprząta po tobie. Pięknie to obmyśliłeś, trzeba przyznać. Wierzysz, że chce dla ciebie dobrze, że jest ci trochę jak matka. O, poplamił się pan, panu nie smakuje fondant czekoladowy z lodami bananowymi i musem truskawkowym. Ta kawa jest dla pana za zimna. Już wymienia, już przeprasza, wszystko dla pana. Nie płacz tylko, nie wrzeszcz, miej litość, panie. Pan chce zdjęcie, z tym befsztykiem tatarskim wyjdzie pan perfekcyjnie. Na twoim zdjęciu nie ma kelnera, sprawdź dokładnie, może jednak. Sprawdź. No tak: nic nie daje się zobaczyć na zdjęciach. Bo jak zobaczyć nic. Jeżeli obejrzysz te magazyny kucharskie, które leżą tam pod ścianą, to zobaczysz kucharzy, szefów restauracji, sommelierów. Twórców, geniuszy, smakoszy z przyjemnością poznam. Ale kelnera, co, po co. Takie nic nic nie tworzy, wnosi tylko talerze. Cierpliwe jest takie nic, łaskawe, nie szuka poklasku, nie wywyższa się, wszystko znosi, wszystko przetrzyma.

.

Do poproszenia

Ciało kelnera należy do restauracji, tak jak sztućce, obrusy, butelki, należy do właściciela, który mówi: przyjdź o tej i o tej, staw się, bądź do godziny takiej i takiej, a teraz wyjdź. W tym teatrze kelner to element scenografii. Mogą cię więc używać, chcą mieć nad tobą władzę. Upadł mi widelec, proszę przynieść nowy. Ta ryba jest nieświeża, proszę to zabrać, natychmiast. Do kelnera nie mówisz „pan”, nie mówisz „Pawle, proszę, wytrzyj to wino z podłogi”. Twoje „proszę” jest zasłoną dymną, dym zasłania imię – przyznasz chyba, że o wiele łatwiej jest używać kogoś, kto nie ma imienia. „Proszę” jest również rozkazem wydanym przez kogoś, kto nie ma czasu. Nie możesz tracić czasu, nie chcesz, nie potrafisz, więc użyj innych, zapłać im, nie poniżaj się, nie zniżaj, proszę.

.

Do obcego

To dobrze, jeżeli znasz język obcy. Powinieneś przede wszystkim znać to jedno słowo. To jedno słowo po obcemu, które sprawi, że twoja kariera kelnerska osiągnie szczyt. To słowo brzmi to i oznacza, że ktoś czegoś chce. Jest głodny, ma ochotę na to. Chociaż nic nie rozumie z tego, co wskazuje, to jednak brzmi mu znajomo. Umiejętność rozpoznania nieokreślonych potrzeb gości, jak również umiejętności sprzedażowe okażą się dodatkowym atutem. Bo pod to kelner może podstawić inne to oraz zaproponować słodkie to, jak również to do picia. Rachunek rośnie. Oferując to, czyli butelkę wina, cmoknij, a nawet pokiwaj z uznaniem głową. Język ciała jest językiem powszechnie zrozumiałym. Po daniu głównym wręcz ponownie kartę napitków. Powiedz im to rękami, zamachaj i wskaż palcem na wódki. To jest lepsze niż tamto.

.

Do zamówienia

Macie, pały, piękne zamówienie, macie teraz co smażyć. Często przyjmujesz zamówienia, które będą dla kuchni problematyczne, specjalnie tak robisz. A co! Spodziewasz się więc kurw od wejścia na kuchnię. Nie lubisz kucharzy, oni nie lubią ciebie. W ramach odwiecznej wojny – prowadzonej dla zasady – między kelnerami a kucharzami. Czasami oni specjalnie podgrzewają talerze tak, że nie sposób ich donieść do stolika. Czasami podają coś przypalonego, ale od spodu, żebyś nie zauważył. Czasami serwują dania z innymi składnikami niż w jadłospisie. Tobie się oberwie, to najważniejsze. Co tam jakość dania, co tam opinia gości, co tam wszystko inne. Liczy się wojna. Ty się przecież będziesz tłumaczył, i to nie za kuchnię, ale za siebie. Reprezentujesz restaurację, jesteś na pierwszym froncie, nie możesz powiedzieć, że to przez kuchnię, przez tę bandę pał. Musisz skłamać, jakoś się wymigać. Slalom.

.

Do nosa

Tabaka to czas wielkiego zapierdolu. Jeżeli masz tabakę, to znaczy, że wszystko dzieje się naraz. Żeby to znieść, robisz sobie coś w rodzaju lewatywy głowy. Jesteś oczyszczony, pusty, wywietrzony. Jak dom, w którym otwarto wszystkie drzwi i okna. Kim jesteś? Jestem jazgotem, jestem łopotem. To dajesz. Tu napitki, tam karty, dzwonią z kuchni, że zupa, barman, czy z kolą, tam wino, gdzie indziej już ręka, znak, że widzisz, wyśmienite, przynieść kubeł z lodem, z kuchni brać, wypierdalać, bierzesz, gorące, serweta, jeszcze bułki, tam gotowi, tam skończyli, posprzątać, cytrynę, cytryna raz, kuchnia dzwoni, zjedli, z dziesiątki już, jeszcze nie, wymienić sztućce, dać łyżki, dajesz. Kim jesteś? Czasownikiem bez imienia, w trybie zapierdalania, w rodzaju żadnym, w czasie spóźnionym, w liczbie dziesięciu. I to trwa trzy godziny, pięć godzin. Aż wreszcie się zatrzymujesz. Stajesz, stoisz, nie ruszasz się. Zamykasz drzwi i okna. Wiatr dudni. Próbuje wciskać się przez szpary. Mogą do ciebie mówić, mogą wołać. Nie.

.

Do końca

Ile zostało? Ile godzin jeszcze trzeba wytrzymać, ile razy pomyśleć, że dość? Ale nie ma dość. Dla kelnera nie ma czegoś takiego jak granica. Każda granica może być przesunięta, może pęknąć. Mówisz sobie, dobra, więcej nie wytrzymam. Nie chcesz już być między ludźmi, nie chcesz się uśmiechać, nosić talerzy. Mówisz sobie, dobra, dość, nie mogę, ale przychodzą cztery kolejne stoliki, rozsiadają się, zamawiają. W tym twoim dość ujawnia się drugie dno. A pod nim dno kolejne. Potem pojawia się duża niezapowiedziana grupa gości, służ im. Tak sięgasz trzeciego dna, chcesz już tylko zjeść, zmyć to z siebie, zniknąć. Jeżeli istnieje jakaś potrzeba niższa niż fizjologiczna, jest nią potrzeba zniknięcia. Natychmiast przestać istnieć dla innych, zostać samemu. Przecież nie wyjdziesz, zgodziłeś się na takie warunki pracy, wiedziałeś. Chuja tam wiedziałeś. Gdzieś w tym momencie zaczynasz zachowywać się wobec gości w sposób niemiły i niebaczny. Czują, że jesteś gdzie indziej i że jesteś na nich wkurwiony. Bezwzględnie każdy człowiek jest dla ciebie wkurwiający. Bo to przez niego tu jesteś – już nawet nie pamiętasz, co zamówił, niech wpieprza, żeby szybciej tylko, żeby poszedł. To przez niego, przez każdego z nich. Nie możesz zjeść, zmyć tego z siebie, zniknąć. Nie wiedziałeś, że z braku snu, z braku jedzenia, z braku odpoczynku będziesz chciał zniknąć i sprawić, żeby inni znikli. Ten jest dzisiaj ostatnim gościem, przyjęliście go, niech będzie. Niech zamówi cokolwiek. Niech pójdzie. Te skoki królicze, jebać je.

.

Do nikogo

Trzecia w nocy, nikogo nie ma. Popili, pojedli, poszli. Wszystko sprzątnięte, zamiecione, wyczyszczone. Prawie wszystko. Skąd wziąć siły na to prawie, na te stoły i krzesła, które trzeba z powrotem odstawić na miejsce. Najlepiej by było położyć się na zimnej podłodze, głowę w ramię, zwinąć się, zasnąć, spać. Te stoły i krzesła, przebieranie się, wychodzenie w noc, ulice, którymi wraca się do mieszkania. Położyć się i zasnąć, a świat niech się pierdoli sam ze sobą. Jest trzecia, wyciągasz koszulę ze spodni, zdejmujesz buty. Możesz już teraz to zrobić, nikt nie widzi, nikt nie zwraca uwagi. Przesuwasz pierwszy stół do ściany, dosuwasz jedno krzesło. Drugi stół, drugie krzesło. Wreszcie kończysz to ustawianie i wracasz do domu. Spotykasz zamiataczy ulic i dostawców pieczywa. A więc jesteś jednym z tych od porządku i pokarmu. Dbasz o tych, którzy śpią, patrzysz w ich ciemne okna.

.

Do znudzenia

Dni, kiedy nikogo i nic. Przychodzisz rano, przygotowujesz salę, przebierasz się, sprawdzasz książkę z rezerwacjami, pusto, pada deszcz. Kilka kolejnych godzin nikogo i nic. Co robić, stać i patrzeć przed siebie. To miejsce nie dawniej jak wczoraj przepełnione było głosami, teraz muzyka gra dla siebie samej, i ona też czeka. Pomyśleć, że wczoraj nie miałeś na nic czasu, dziś czas wypełnia wszystko. Niby możesz odpocząć, ale jesteś jednak w pracy, w pogotowiu, jakiś nerw jak struna drży. Dla wielu właścicieli restauracji fakt, że płacą za każdą minutę twojego opierdalania się, jest nie do zniesienia. Nakażą ci coś zrobić, mimo wszystko. Kiedy nie ma gości, kelnerzy składają więc serwety. Wszystkie według tego samego wzoru. Zagiąć materiał na pół, potem jedna czwarta i znów. Obrócenie, zagięcie, i jeszcze jedno. Kończysz, przechodzisz do następnej. Składanie serwet jest odprężające. Kiedy nie ma gości w restauracji, kelnerzy oglądają też porno na smartfonach. Wszystkie ciała działają według tego samego wzoru. Wchodzić w siebie, potem poruszać się i znów poruszać, obracać się i poruszać, i poruszać. Kończysz, przechodzisz do kogoś następnego. Oglądanie porno jest odprężające. Kiedy nie ma gości w restauracji, kelnerzy idą do łazienki i masturbują się. Wszystko przebiega według tego samego wzoru. Ruchy powtarzają się, nie trwa to dłużej niż złożenie trzech serwet. Sperma wsiąka w serwetę, która ma kształt kieszeni. Masturbowanie się jest odprężające. Pod koniec dnia wszystkie brudne serwety trafiają do czarnego worka na śmieci. Nazajutrz przychodzą z pralni czyste, pachnące zasypką dla niemowlaków.

.

Do podziękowania

Są ludzie, którzy zabijają. Są ludzie, którzy transportują. Są ludzie, którzy układają to, co zabite i przetransportowane, na talerzu. I są jeszcze ci, którzy talerz dostarczają. Czujesz się bezpiecznie, wiedząc, że są gdzieś tam i zabijają, transportują, układają, dostarczają dla ciebie. Nie znasz ich imion, nie jest ci to potrzebne. Wystarczy, że są, dzięki bogu.

III

„Musisz być świadom negatywnego wpływu niektórych swoich cech na gości”

.

Do dupy

„Wsadź mu w dupę, mocniej, żeby był jak rakieta, i odpal”. Dzisiejsza kolacja stoi dziczyzną. Ciężkie dania, ciężkie wina, panowie przy stole, opowiadają o swoich myśliwskich dokonaniach. To, co upolują, trafia później na stół. Na końcu sali restauracyjnej rozwinięto ekran, snop światła wyrzuca kolejne obrazy. Dwóch panów ze strzelbami, ośnieżone lasy i ośnieżone lasy, potem bagna, samochód z napędem na cztery koła, psy i strzelby, same strzelby i – jest! – wisi na małym dźwigu, długi ślad krwi w śniegu. Ksiądz święci, modli się, pochylone głowy, ksiądz uśmiecha się w twoją stronę. Ty nas żywić nie przestajesz, pobłogosław, co nam dajesz. Trudno go było upiec, jest nafaszerowany, skóra lśni. Leży na wózku, rozciągnięty, sztywny. „Coś bym mu jeszcze w dupę wsadził”, myśli głośno szef kuchni. „Przynieś te zimne ognie, co to zostały z ostatniej imprezy urodzinowej”. I idziesz na salę w niewielkim pochodzie: po prawej szef kuchni z nożami i z szerokim uśmiechem, po lewej drugi kelner – niesie talerz, na który trafią odcięte płaty mięsa. Pośrodku dzik, w pysku jabłko, z dupy zimne ognie.

.

Do smaku

To piwo wyborne, proszę spróbować, długo lane, o gęstej kremowej pianie. W smaku jak aksamit, jak ciemny bursztyn, idealne do dzisiejszych wariacji na temat królika. Jesteś na kolacji degustacyjnej, w małej i ciasnej sali restauracyjnej, dziesięciu gości, kobiety są trzy, spięte i milczące, pełnią smutną funkcję męskich ozdób. Ciężko się pracuje w takiej luksusowej ciasnocie; musisz wciągać brzuch, przepraszać. Nad głowami gości latają talerze. Najtrudniej dotrzeć do szczytu, gdzie zasiadł – w czerwonej koszuli, z apaszką w kolorze ciemniejącej żółci, z obrzydliwym sygnetem na palcu – krytyk kulinarny, na którego goście zerkają, chcąc wyczuć, czy mu smakuje i czy im też powinno. Po drugiej stronie, na środku sali, stoi mnich reklamujący to piwo wyborne, nalewane z lśniącego kraniku do wysokich kielichów. Na ramieniu mnicha siedzi sowa, symbol mądrości, z jaką ważymy piwo od setek lat. „A ona, ta sowa, nie ucieknie?”, zastanawia się głośno jedna z pań przy stole. Bez obaw, jest oswojona. Jej szpony, obracająca się głowa, łańcuch, który ją trzyma, i oczy jak dwa wyszlifowane czarne jeziora mieniące się, gdy z kuchni wychodzą tatary z królika z kawiorem na chrupiącym pieczywie. To wtedy sowa nagle rozkłada skrzydła, wzbija się do lotu. Wszyscy zamierają jak myszy na polu. Skrzydła trzepoczą, ale sowa nie odlatuje. Wzdryga się i podnosi ogon, spod którego wytryskuje na habit biało-brązowy rzadki strumień.

.

Do tańca

Na małym stoliku fotografia zmarłego, świeczka i kwiaty. Kelnerzy przed rozpoczęciem kolacji otrzymali od organizatorki, żony zmarłego, banknoty o wysokim nominale i po butelce wódki. Mają tylko podawać dania i sprzątać, i jeszcze pilnować, żeby do restauracji nie wszedł nikt, kto nie był zaproszony. Spokrewnionych ze zmarłym jest dziesięć kobiet – córki, matka, teściowa, jakieś ciotki. Reszta to płaczki, które przyszły zjeść i napić się za darmo. Smarki przełykają plastrami łososia. Organizatorka nic nie je, pije ziemniaczaną wódkę i arabską herbatę miętową. Po godzinie, jakby nagle budząc się z żałoby, uderza dłonią w stół. Modlitwa za wolną od ciała duszę! Dwadzieścia kobiet płacze więc i modli się nad pustymi talerzami, amen i kelnerzy przynoszą na prośbę córki mały odtwarzacz płyt. Rozbrzmiewa muzyka, najpierw cicho, później głośniej. Organizatorka zsuwa czarną wstążkę z fotografii, wtula się w wizerunek zmarłego, tańczy. Niech ci, co odeszli, osiągną zbawienie. Na drugi dzień fotografię zmarłego znajduje sprzątaczka w damskiej ubikacji, w koszu na podpaski. Zmarły ma wypalone oczy, na czole napis szminką: CHUJ.

.

Do bycia

Wchodzą równo, zajmują miejsca. Przyszli tu dzisiaj, żeby się ze sobą zapoznać. Tak im nakazała firma. Logo firmy jest widoczne u szczytu każdego z sześciu stołów, na plastikowych tabliczkach. Firma płaci i zarządza. Organizatorka od rana organizuje, jest to kobieta młoda, oddana swojej pracy, niektórzy mogliby jej pozazdrościć tego oddania, gdyby nie jakiś smutek, który wykrzywia jej twarz. Kiedy patrzysz na nią, masz ochotę powiedzieć: wypłacz się. Jest kolacja, więc wchodzą, zasiadają, piją, jedzą. Kelnerom, łącznie piątce, nakazano natomiast krążyć między stołami, nalewać wino, wodę, podawać w czas te same dania. A kiedy już zostanie zjedzone i wypite, i kiedy już się zapoznają, posprzątać. Żeby nie został po nich ślad. Dokładnie tak nakazano: żeby nie został ślad.

.

Do pomocy

Ciało zanurzone w kontenerze na śmieci. Do kontenerów na tyłach restauracji mają dostęp ptaki, psy i bezdomni. „Jebane pasożyty”, mówi o nich właściciel restauracji. „Ubić, wrzucić do rzeki”, dodaje na widok walających się dookoła kontenerów resztek, opakowań po wędlinach i czego tam jeszcze. „Mógłbym te mendy nakarmić, mógłbym im dać ten chleb, ale przecież się zejdą, będą przychodzić i prosić o więcej. Ich się wszystkich nie da nakarmić, tych mend. I jeszcze ci z urzędu każą mi za to dokarmianie płacić, więc postanowiłem, że wyrzucać trzeba wszystko, wszystko jak leci”. Więc stoisz z worem na śmieci i czekasz, aż ciało odzyska z odpadków głowę. Na razie majta nogami, przechyla się, zanurza głębiej. Dziwna ta głodna akrobatyka. Nie chcesz mu jednak rzucać na łeb śmieci. Jemu czy jej, na łeb. „E, ty!” Słyszysz swój głos. Nogi przestają ciąć powietrze. „E, słyszysz mnie, czego tam szukasz?” „No żreć, a czego niby, pomożesz?”

.

Do wymiany

Uśmiechnięty od wejścia, od rana. Wita się ze wszystkimi pracownikami, ściska dłonie, żartuje, ach, piękny dziś dzień. Prosi o kawę i siada przy jednym ze stolików, zatrudnia w tej restauracji dwadzieścia osób, płaci im dobrze i terminowo, nie mogą narzekać. Jest szanowanym właścicielem sześciu restauracji. Przyszedł tu dzisiaj z jednym postanowieniem, chciałby je zrealizować. Do otwarcia restauracji zostało jakieś pół godziny, woła do siebie menadżera i prosi o wezwanie pracowników. Ci w końcu zbierają się, są, stoją. On siedzi, bierze łyk kawy i mówi: „Chciałbym, żebyście zeszli do szatni, mam tam dla was prezent”. Pracownicy pytają, no ale w czym rzecz, tutaj może, po co tam, zaraz otwieramy restaurację. „Nie, idźcie, ja dołączę”. Pracownicy idą, czekają, zostało dwadzieścia minut do otwarcia, a tu prezent! Właściciel schodzi do szatni powoli, jest, patrzy na nich i mówi: „A teraz weźcie swoje rzeczy i wypierdalajcie”. Co? „Gówno, ogłuchłeś? Wypierdalajcie”. Jest uśmiechnięty, dumny, zamyka restaurację na tydzień. Po tygodniu ma nowych ludzi. Powinni być lepsi, na pewno są lepsi.

.

Do wygrania

Kolacja po wyborach na prezydenta miasta. Wygrał ten z wąsami. Kobieta, która siedzi po jego prawej, to jego żona. Przez całą kolację milczy. Po jego lewej – panie od dokumentów. Pąsowieją co chwila, świat polityki to wielkie onieśmielenie. Dalej panowie ze spracowanymi dłońmi, w koszulach w kratę, ci są od załatwiania spraw. Naprzeciwko tego z wąsem zajął miejsce młody gość od reklamy, trochę się w sobie dusi, trochę sam siebie próbuje gonić. Najdalej, na samym skraju stołu siedzi ten, który ma pieniądze. Jest blady, łysiejący i nie potrafi posługiwać się sztućcami. Widelec trzyma w pięści jak dziecko. Są jeszcze nic nieznaczące, niczym niewyróżniające się postacie, które po prostu są. Kelnerzy pracują wokół tej sceny i leją do kieliszków wódkę, która ma to rozpuścić. Nie idzie, wódka nie wchodzi, nic nie zmienia. Bo ten dziękuje, tamta pasuje, tylko panowie ze spracowanymi dłońmi wlewają w siebie jak trzeba. Zamknęli się w swoim kręgu, rozmawiają, nieważne o czym. Przyszły prezydent miasta nie może więcej. Gdyby pan wiedział, panie prezydencie, co też na tym stole wyprawiał w zeszłym tygodniu biskup. Nagle, od strony fundatora, o którym wszyscy zapomnieli, dochodzi dziwne, śliskie skrzypnięcie. Zaczął rozsmarowywać szarlotkę po talerzu widelczykiem, który ślizga się w czekoladowym sosie. Wszyscy patrzą w jego stronę. Z szarlotki zrobiła się brązowawa breja, a on podlał to jeszcze sokiem z pomarańczy i zaczął mieszać. „Dawaj sos”, rzucił do wąsatego, który powoli przesunął sosjerkę w jego stronę. Fundator dolał sosu mięsnego, pomieszał i zaczął dłońmi formować kulę. Kelnerzy zamarli, cały jest ujebany, choć – trzeba przyznać – ulepił idealną kulę. Kula leży przed nim na talerzu, fundator wstaje i rozgląda się po zebranych przy stole. „No i co, pizdy, teraz?”

.

Do niczego

Najpierw pojawiła się łyżka deserowa. Leżała pod stolikiem wykręcona. Schowałeś ją do kieszeni, żeby później dowiedzieć się, co z nią. Usiłowałeś sobie przypomnieć, kto siedział przy tym stoliku tego dnia. Pamiętałeś tylko matkę z dzieckiem, może pięcioletnim. Ono tylko mogło tak tę łyżkę, mogło. Po zmianie wyjąłeś łyżkę z kieszeni i próbowałeś wygiąć w inną stronę, przywrócić do normalności. Ani drgnęła, no – nic, próbowałeś z całych sił. Pięcioletnie dziecko, na pewno. Potem pod tym samym stolikiem pojawił się widelec, tak samo wykręcony. Jakby wstąpiła w niego siła i od środka – jak w skurczu – wygięła. Nie dało się już nim jeść. Przypominał bardziej ozdobę albo jakąś zabawkę niż sztuciec. Też zabrałeś go ze sobą, a chuj, to nie kradzież. Tego dnia za dużo było gości, żebyś mógł kogokolwiek spamiętać. Miałeś już łyżkę deserową i widelec, więc czekałeś kolejny miesiąc i oto pojawił się nóż, pięknie wykręcony jak świder. Nie wypytywałeś innych kelnerów w tej sprawie, tak, bo to już była jakaś sprawa. Pomyśleliby, że cię pojebało i że chyba sam zlecasz komuś dziwne usługi polegające na krzywieniu, wykręcaniu, wyginaniu. A potem sam takie coś sobie podrzucasz, wielkie mecyje. Zacząłeś się przyglądać gościom, którzy siadają przy tym stoliku, przecież musi ich coś łączyć, cokolwiek. Nie łączyło nic, byli jak wszyscy – nie do spamiętania. Potem pojawił się kolejny nóż, wykręcony, jednak w inną stronę. A potem zwolniłeś się stamtąd i jedyne, co ci pozostało, to te cztery sztućce.

.

Do postawienia

Nie pasują tutaj, ale są. Czterech mężczyzn o ciemnej karnacji i pięknych oczach z długimi rzęsami, o ciężkich, spracowanych dłoniach. Patrząc na nich, masz wrażenie, że gdyby nie pracowali fizycznie – gdyby świat nie zostawił na nich tylu głębokich śladów – byliby kimś zupełnie innym. A tak te pęknięte paznokcie, koszule jeszcze sztywne od nowości i wciśnięte na zmęczone ciała, skóra oddychająca nareszcie po długim niemyciu i przestraszone spojrzenia. Wiesz, że kiedy poproszą o rachunek, będą długo liczyli, czy wszystko się zgadza i czy nikt ich nie oszukał. Nie zostawią napiwku, bo nie wiedzą, że należy. To ich niepewne wydawanie z trudem zarobionych pieniędzy. To liczenie każdego grosza, choć przecież pozwolili sobie, zdecydowali się. Ta ulga, kiedy nagle uspokaja ich myśl, że zarabiają tyle, że mogą, że zapracowali. Długo będą wlewać w siebie alkohol, zanim rozpuszczą wstyd bycia nie na miejscu. Będzie to jedyny raz, kiedy postawisz komuś kolejkę. Zamówisz na barze cztery wódki, zapłacisz i przyniesiesz im do stolika, dla was, panowie.

.

Do zjedzenia

Kebab namaka deszczem. Namaka mięso, bułka i sos, zielenina. Zamówiliście to jedzenie ostatniego ratunku, dostępne przez całą dobę, bo innego o trzeciej w nocy nie było, nie ma i nie będzie. To nie jest czas na jedzenie, miasto jest puste, miasto ma pełne brzuchy, śpi, tylko wy przy tej rozświetlonej budzie, w której na ruszcie tańczy mięso, przy tej budzie w lekkim deszczu. Tam jest brama sucha, chuj z tą tam bramą suchą. Kuchnię w restauracji zamknęli o północy, wy dalej obsługiwaliście, we trzech, grupę ukrawaconych menadżerów, zanim się zabrali, zanim posprzątaliście, zliczyliście utarg, podzieliliście się napiwkami, zanim wyrzuciliście śmieci, zamknęliście drzwi, wybiła ta nieludzka godzina. To co, kebab? Ciało głodne jest po stokroć zgodne. Jeden z menadżerów zabłądził widocznie, idzie ledwo, ledwo, przystaje nieopodal was, wkłada ręce w kieszenie i patrzy, tak długo patrzy, że wreszcie rozpoznaje. „To wy, kelnerzy, to wyście nie?” Zapada cisza, sos kapie na asfalt. W waszych głowach powstaje pytanie, czego on jeszcze chce. „Co myśmy?” „To wyście nie dostali nic do zjedzenia?!” Jest w sumie daleko, więc krzyczy: „To myśmy tam jedli, a wyście głodni chodzili obok?”. Uderza w tony uświadomienia, że jak to, że my a wy. Jest oczywiście najebany, więc trzeba to podzielić przez trzy. Patrzycie na niego bez słowa, co mu na to odpowiedzieć, tak czy nie, czy się jeb. Kebab wam namókł tak, że stał się niejadalny. Wyrzucacie te resztki i idziecie sobie, wypełnieni mięsem, bułką i sosem, i zieleniną. Rozchodzicie się, idziecie spać. Kto nie dotknął tego ni razu, nigdy tego nie pojmie.

.

Do uratowania

Chmura przysłania niebo, gaśnie słońce. Goście siedzący w ogrodzie unoszą głowy i w tym momencie spadają na nich pierwsze krople, potem następne, i kolejne, podnosi się wiatr i chwyta za obrusy, idzie ulewa. „Poczekaj”, mówi do ciebie kelner, z którym pracujesz na ogrodzie, „zostaw”. Nie ma parasoli, jeszcze nie zostały wyniesione z piwnic, nie ma schronienia dla głów, dań, stolików. Goście wstają pospiesznie i ukrywają się wewnątrz restauracji, niektórzy znajdują sobie nowe miejsca w sali, inni przystają i patrzą przez szybę na ogród. Wiatr przewraca wazony z kwiatami i zrzuca sztućce ze stolików, jest jak niewidoczne, zagubione zwierzę. Ciężko spada deszcz z nieba, jest szary jak zgaszone właśnie słońce, wypłukuje talerze. Trwa to krótką chwilę, wreszcie wszystko – deszcz, szum, szmer, wiatr – nagle milknie i robi się na powrót jasno. Patrzysz na to, co zostało – nic.

.

Do skóry

Pracujesz z czarnoskórym chłopcem, ma nie więcej niż dziewiętnaście lat. Stanowi dla właścicieli restauracji pewną atrakcję. Mają czarnoskórego kelnera, to rzadko się tutaj zdarza, to jest coś, gdy kogoś skóra inaczej obleka. Tego dnia pomylił koszule, wziął jedną, nie wiedzieć czemu, z szafki kelnera białoskórego, który miał akurat wolne. I ubrał jak swoją, ale kiedy się zorientował, zabrał ją do domu i uprał. Przyniósł dzień później. „Co to? Twoja koszula, przez przypadek ubrałem, uprałem już, masz, czysta. Ty myślisz, że jest czysta? A ty myślisz, że jest brudna? Jest przecież uprana, pachnie. Ona nie jest czysta. Jest. Nie. Wyrzuć ją lub spal, oddaj mi pieniądze. Pojebało cię. Nie, daj mi pieniądze na nową. Koleś, pojebało cię. Powiedziałem, nie założę jej. Dlaczego? Bo ty ją nosiłeś. I co z tego? To z tego, pieniądze”.

.

Do wytrzymania

Dzień upalny, skwarny, w restauracji wysiadła klimatyzacja. Żadnego sztucznego podmuchu, w którym można znaleźć ukojenie. Na sali było to jeszcze do wytrzymania, przeciąg robił swoje, a i tak kelnerzy znikali co chwila w łazience; mokre, zimne dłonie przykładane do klatki piersiowej i karku. Żaden z nich nie chciał jednak wchodzić do kuchni, gdzie – tuż za progiem – oblekała od stóp do głów druga, nadmiernie potliwa, paląca skóra, cięższe robiły się powieki, cięższe kości, wszystko miało jakby więcej kilo. Z kuchni dochodziły przekleństwa, z nagich ciał kucharzy, którzy wiązali na głowach szmaty moczone w wiadrze z wodą i lodem. Przekleństwa łączyły się z dźwiękiem pryskającego oleju, którym oblewali placki z wiórów ziemniaczanych, wielkie jak cztery dłonie, łączyły się z szumem starych wiatraków wytarganych skądś i ustawionych na szafach. W taki dzień – dzień pański, niedzielny i piękny – świat drażni, a przekleństwa z kuchni wychodzą na ogród. Kucharze kurwiali dalej, bo praca szła bez puenty, sześćdziesiąt stopni przy piecu, przyklejona do ciała koszula, tak nie można dłużej, nie można więcej, jest tłum, jest lód w wysokich szklankach, jest wieczór i upał, jest tak, że kiedy wspomnisz później ten dzień, ciepło znów cię obleka, jakbyś miał je wytatuowane po drugiej stronie skóry, trzeba tylko tę skórę ostrożnie wywinąć, odsłonić. To jest ten dzień, dzień upalny, skwarny, nie chciałeś, ale on sam się w tobie zapamiętał.

IV

„Kelner jest pracownikiem zakładu gastronomicznego stale poruszającym się na granicy strefy brudnej i strefy czystej”

.

Do czysta

Dzisiaj stajesz w ciasnej i dusznej klitce. To jest zawsze ciasna i duszna klitka, bez okna, bez światła dziennego. Bierz fartuch i do naczyń. Bo zachorowała pani zmywająca, bo rzuciła pracę. Słowem, braki w załodze. Zmywaj, kelnerze, dokonuj przemienienia: z brudnego – w czyste. Przemyj to tylko pod wodą i do zmywarki, naciśnij przycisk, czekaj, otwórz, para bucha, już. Tak się zbawia świat. Od tego piękna, które masz czynić, dłonie będziesz miał zaraz przezroczyste. Tak namokłe, że przezroczyste. Brudnych talerzy wciąż przybywa, kosz napełnia się resztkami, szklanka pęka, krew, więc już wszystko miesza się w tej brei. Chusteczki, woda, chleb, mięso, brokuły, ziemniaki, skórki pomarańczy, szkło. Miesza się i zatyka odpływ. Teraz zanurz w tym rękę, po ramię. Resztki są zawsze jedne, te same.

.

Do umycia

O proszę, są i kible. Pojadłeś, to teraz pójdź obsraj tę porcelanę. Popiłeś, to weź zamach i szczaj po ścianach. Spokojnie, jest człowiek, posprząta. Przychodzi dzisiaj nowy kelner, nowego kelnera trzeba porządnie przeciągnąć po obsranej porcelanie, dajmy na to z rana, jeszcze przed otwarciem restauracji. Nikt wczoraj nie miał czasu, żeby posprzątać, ale dzisiaj jest jeszcze chwila. Do pracy! Wyjmij z kibla prezerwatywę, odklej gumę do żucia przyklejoną do spłuczki, pozbądź się resztek rzygowin. Ktoś się widocznie na koniec dnia przepełnił. Sprawdź się, czyść do białości, żeby nie było śladu, żeby lśniło i służyło. Tu jeszcze, nie widzisz, ślepy, kurwa, jesteś, sam srasz, a gówna nie poznajesz? Ulga dla nowego kelnera, kiedy jest pani sprzątająca, jakaś nie stąd, mówi nie po naszemu. Zresztą do tego nie trzeba znać żadnego języka. Ktoś coś o niej cokolwiek wie? Ważne, że kible przyszykowuje, jej imię, skąd – gówno kogo to.

.

Do ukrycia

Jeżeli seks, to tylko na zapleczu, w pośpiechu. W szatni, w kiblu pracowniczym, w składzie na warzywa. Pomiędzy skrzynkami z piwem, gdzieś przy lodówce lub pod prysznicem. Szybko, uczysz się robić to szybko, wyrzucasz się z siebie, przyjmujesz jego w siebie. Ściskasz mocno zlew, szafkę, robicie to cicho, przed zmianą lub gdzieś w trakcie, zachowujecie się potem, jakby nic was nie łączyło, żaden płyn, nic. Wychodząc stamtąd, na salę, masz jeszcze spermę w ustach, nie przełknąłeś do końca, oblepia ci zęby. Albo wycieka z tyłka, gdy podajesz danie jaśniepaństwu. A jednak znacznie lepiej się pracuje, mając coś do ukrycia przed wszystkimi, posmak gorzkiej mazi w ustach, lepkość w dupie.

.

Do uprzątnięcia

Popatrz na to ujebanie. Jak pole po bitwie. Przyszli, pojedli i poszli. Obrus przed momentem czysty, teraz upstrzony plamami po soku, zupie, winie. Tłuste ślady na sztućcach, odbicia ust na krawędziach szklanek, chusteczki wysmarkane i porzucone na talerzach. Niedojedzony dorsz, resztki fasolki szparagowej, smutny jarmuż. Na talerzu kałuża sosu homarowo-cielęcego, bryzgi oliwy bazyliowej. Musisz tego wszystkiego dotknąć, musisz uprzątnąć ślady głodnych ciał, nakryć na nowo. Wejdzie ci to w nawyk, to sprzątanie. Układanie brudnych talerzy w nierówny stos, zbieranie sztućców, zwijanie obrusa. Wejdzie w nawyk i będzie przyjemne, bo przez tę chwilę nie masz z nikim do czynienia, na chwilę jest koniec, moment przerwy między odejściem jednych i nadejściem drugich. Świat w tym miejscu i w tej chwili nasycił się. Nikt nie jest głodny. Nie woła, nie prosi, nie chce. Ale przyjdą kolejni i będą jeść. Robisz im miejsce. Nakrywasz stół białym obrusem. I już nikt nie pamięta tych, którzy tu byli, jedli, naświnili. Jak tablica szkolna, którą można bez końca zapisywać i bez końca wymazywać. Jak zawieszenie broni. Jak błogosławienie.

.

Do wzięcia

Weź szklankę, weź sztuciec. Tą ręką, tymi dłońmi. Chwyć lepiej, pewniej trzymaj. Dłoń wyszkól, przystosuj. Odnajdź zagłębienie w dnie butelki, utrzymaj tacę, popraw kołnierzyk. Dłonie na wierzchu, wciąż przed kelnerem. Wyprzedzają go jak dwa charty, które ruszyły za królikiem. Jeszcze nie zdążył pomyśleć, a dłonie – daleko. Wystawione, narażone: na brud, te wszystkie resztki, chusteczki, serwetki, wykałaczki, ścierki, pot, sosy, syropy, brud sypki i kleisty, mokry i zimny, płynny i nie do uniesienia. Nauczyłeś się dłońmi brudu. Tak jak uchwytów, wag, kształtów i temperatur. Nie możesz nosić brudu na dłoniach, gdzie z takimi łapami do gościa. Weź dłonie pod wodę. Weź nanieś mydło. Weź potrzyj wnętrze i zewnętrze. Grzbiet dłoni o grzbiet dłoni. Przepleć palce, poruszaj. Górną część palców o wnętrze. Dokładnie kciuk, dookoła. Potem palcami zagłębienie dłoni. Teraz weź znów dłonie pod wodę. Niech wymywa. Osusz ręce ręcznikiem. Zakręć za pomocą ręcznika kurek z wodą. Twoje ręce są teraz czyste. Nauczyłeś się dłońmi brudu. Raz przeciążona ręka będzie pamiętać. Raz umyta inaczej sięga.

.

Do obu

Z prawej, tam się ciebie spodziewają. Jakby świat przechylał się tylko na tę stronę, jakby przychodził tylko stamtąd. I nie ma, że jesteś leworęczny i wszystko robisz odwrotnie. Jako kelner musisz radzić sobie obiema rękoma z równą skutecznością. Jeśli byłeś lewy, musisz się uruchomić jako prawy. Mieć dostęp do tej zaciemnionej, nieużywanej dotąd strony. Poćwicz z dala od gości, moje dziecko. Jeszcze nie wiesz, jak za pomocą ciała używa się świata. Wszystko niby wiedziałeś, wszystko od tej twojej lewej strony było jasne. Samo się brało, obsługiwało. Do lewej nogi dołączała prawa, która jak cień posłusznie za nią podążała. I ona właśnie, ta zgodna prawa strona, nagle stała się przeciwnikiem, bo nie da się, jak wcześniej, bo z lewej przy stoliku za ciasno, bo z prawej łatwiej sięgać wprost, nie na skos, bo gdzie lewa nie sięgnie, tam prawa da radę. Już dobrze, nie bój się tej zaciemnionej, nagle odkrytej prawej strony. Weź świat raz tak, raz inaczej, weź go wreszcie ze wszystkich, kurwa, stron.

.

Do poparzenia

Poparz się, naucz. Za pierwszym i za trzecim jeszcze razem podejmiesz talerz tak, że pojawi się ból, prędko pobiegnie od palców do ramienia, potem wyżej, do głowy, gdzie nastroszy każdy nerw, zabarwi na czerwono. To spotkanie skóry z rozgrzanym rantem porcelany skaleniowej wypadło chujowo, twoja, idioto, wina, teraz nie masz już wyjścia, musisz donieść siebie do stolika, wysupłać w bólu słowo „smacznego”. Ach, wkoduj sobie jeszcze, że kucharze często na złość mogą podgrzewać talerze. Tak właśnie, bez słów, mówią, że mają coś do ciebie. Jeżeli wpadniesz na pomysł, żeby odszczeknąć, na przykład „pojebało was” – nie rób tego. Nie przyznawaj się, że boli, o to im przecież chodziło, nie daj im satysfakcji. Donieś siebie do stolika, oddychaj, spróbuj być gdzie indziej, nie w dłoni, nie tam, gdzie wszystko płonie, drętwieje, wyje. Ułóż jakoś twarz, żeby ukryć ból, nie zginaj się, nie kul, idź prosto ze swoim bólem, niech cię skurwiel pali, ty jesteś gdzie indziej, nie spiesz się, idź jak król. Jesteś przy stoliku, skup się. Odstaw talerz powoli, przedstaw danie – gicz jagnięca z cukinią, musem cebulowym – życz smacznego, odejdź powoli. Czerwony ślad zniknie z dłoni, drętwiejący ból spłynie z zimną wodą, bez obaw. Twoje ciało po tym poparzeniu będzie przez chwilę nieswoje, nie twoje, nikogo. Nie możesz nauczyć się bólu, możesz go tylko obejść.

.

Do przenoszenia

Kelnera rozpoznasz po tacy. Stoi z nią, chodzi. Dzięki tacy jest w miejscu dłoni powiększony, bardziej płaski, kolisty. Staje się rzeczą, która nosi inne rzeczy. Taca to taki mały stół, który wysługuje się nogami kelnera. A ten służy przecież do przenoszenia, dostarczania i usuwania. Płacą mu za to, że przetransportuje talerz stąd – tam. Nie ma nic na tej drodze z miejsca do miejsca, czego nie mógłbyś wykonać sam. Ale przecież znacznie lepiej jest, kiedy dźwiga kto inny. Pomyśl o bogu, który przyniósł ze sobą miłość. Nie żeby nikt nie wiedział, co to jest miłość. W pewnej chwili uznano jednak, że nie wiadomo, że trzeba ją przynieść na nowo, że ktoś musi ją dostarczyć i powiedzieć: bierzcie i jedzcie. Przyniósł, więc wzięliśmy i jedli.

.

Do wychodzenia

Po stromych schodach, po płaskich i śliskich podłogach, po grząskich kamieniach w ogrodzie, po drewnianych podwyższeniach, po betonowych płytach. Przyjdź, wyjdź, odejdź, podejdź. Od stolika do baru, od baru do kuchni, od kuchni na salę. Truchtem, biegiem, wydłużasz kroki, stopy się chwieją. W nogach pojawia się ciężar. Spocone stopy puchną, wypełniają całą przestrzeń buta. Czujesz w nich napięcie, tak jakby wszystko tam zeszło, tam się zebrało. Aż strach zdejmować buty i rozluźniać stopy, bo pękną jak dojrzały owoc. Jeżeli gdzieś mają swoją siedzibę słowa niewypowiedziane, to w stopach, w styranych butach. W szatni, w szafce z butami, tłoczą się wepchnięte w cztery rzędy buty w różnych rozmiarach: z pękniętymi bokami, z wysuniętymi wkładkami, leżące bokiem, ze splątanymi sznurówkami. Te są gówniane, od razu widać, nie przepuszczają powietrza – buty na chwilę, buty robiące ze stóp miazgę. Z tymi jest inaczej, chodzą niemal same, bardzo są do tej jednej konkretnej stopy. Gdybyś je założył, miałbyś wrażenie, że znalazłeś się w czyjejś skórze. Lewy pachnie inaczej niż prawy, jest też mniej rozciągnięty, jakby ktoś – który z kelnerów – przenosił ciężar całego ciała na prawą nogę. Na wkładkach odciśnięte kształty stóp, białe zagłębienia palców, plama śródstopia, podłużna kość idąca do pięty. A te zadrapania na powierzchni butów po czymś, o co zahaczył. Jak ból przechodził po ciele, wzdłuż nogi do głowy? Jak wysoko była ta głowa i jak trzeba było ją utrzymać stopami?

.

Do wyjścia

Kropla potu sunąca ci po plecach, wsiąka w materiał spodni, w bieliznę. I kolejna kropla, teraz jakby zimniejsza i bardziej zwinna, całkiem nawet przyjemna. I nagle wybuch ciepła w całym ciele. Ledwie zacząłeś zmianę, świeży i czysty, a już się cały do siebie lepisz. Nieaktualny jest ten prysznic poranny, nieaktualna biel koszuli, i choć przeciąg trochę ją osusza, to tak naprawdę jest jeszcze gorzej, bo pot zasycha na materiale. Tylko czekać, aż przejdzie na wszystko. Koszula chłonie pot, zapach dań i już zaczynasz śmierdzieć. Nie masz czasu pójść na zaplecze, przemyć się, zmienić koszulę. Jeszcze kilka godzin do końca zmiany. I nagle – przestajesz śmierdzieć. Po prostu jebiesz. Kiedy przybliżasz się do gościa, ten jednak nie reaguje. Czemu? Nie wyczuł nic? Nie chcesz jebać, nie chcesz, żeby goście cię czuli. W całej tej restauracji, w miejscu czystym i schludnym, nie ma miejsca na smród. Jest niedopuszczalne, żebyś dawał komuś jeść i do tego swój zapach. Wśród tych spryskanych perfumami, wystrojonych, białych, czystych i suchych czujesz się jak nędzarz, czujesz siebie tak bardzo, że miałbyś ochotę z siebie wyjść i zanieść się pod prysznic. Ustawić pod wodą, namydlić, spłukać, wytrzeć i ostrożnie do siebie wrócić. Teraz nie masz jednak wyjścia. Z pracy.

.

Do wszystkiego

Powinieneś leżeć, leżeć, mówi ci całe ciało. Ledwo trzymasz się w pionie. Masz gorączkę, wypełnia cię ona, te uderzenia ciepła plączą ci myśli, kroki. Nie masz jednak ubezpieczenia. Praca to wzrastanie pieniądza, choroba to wzrastanie niczego. Wytrwać do końca zmiany, wypełnić im wreszcie gardła, donieść się do łóżka, do jutra, do odpoczynku. Ale na razie wszystko chwieje się, przechyla na lewo, na lewo, na lewo – jak na łajbie, w którą uderzają fale. Idziesz do łazienki, przemywasz twarz, nie być tu. Tak tracisz przytomność. Nie czujesz nic, nawet nie czujesz tego, że nie czujesz, po prostu cię nie ma, nie ma godzin i pieniędzy, nie ma gości, nie ma głodu. Ta nieobecność trwa niespełna minutę, nagle coś przeskakuje i wszystko wraca. Gdybyś tylko mógł zobaczyć siebie, tam, na zapleczu, w łazience, rozrzuconego jak garść drobnych na białych kafelkach. Gdyby tylko mógł to ktoś zobaczyć. Zbierasz się, wracasz na salę.

.

Do zabicia

Przemieszane smaki śliny i kawy, kwaśnawe, zleżałe. Do tego jeszcze smak głodu – pusty, suchy. Te smaki, gdy są połączone, tworzą rodzaj przykrej powłoki wyścielającej wnętrze ust kelnera, od spodu języka po szczyt dziąseł do gardła. Tyle wokół jedzenia, którego nie można tknąć. Kelner nie może jeść tego, co jest do jedzenia. Obiad dla pracowników będzie, jeśli będzie, za dwie godziny lub trzy. Na razie są te bułki, które daje się na stół na początek, jeszcze przed głównymi daniami, żeby goście mieli czym zająć ręce, usta, żołądek. Bułki wydają się świeże. Nad ranem zostały wyjęte z zamrażarki, z plastikowego opakowania, a potem upieczone. Wieczorem są do wyrzucenia, bo ciągną się jak guma, żują bez końca w ustach. Kelnerzy, kiedy mają chwilę, zapychają się nimi, przepychają do żołądka te bułki, tę przykrą głodową powłokę. Nie sposób się w taki sposób najeść, to znaczy zabić głód, ale można go zatkać jak nieszczelne okno. Moczysz bułkę w ślinie i zaklejasz. Zaklejasz i czekasz. Kelner czuje każdy kęs bułki w przełyku. Czuje, jak przesuwa się, a potem przywiera do ścian żołądka. Tego żywego jeszcze worka, który tkwi w ciemnościach.

.

Do zębów

Język jest gładki, zęby – twarde, mocne. Goście w garniturach, gościnie w sukniach. Gryzą jedzenie, rozrywają. Z dużą łatwością mogliby tymi zębami zrobić sobie nawzajem krzywdę. Myślisz o tym, gdy patrzysz na kieł tego czterdziestoletniego mężczyzny, odsłonięty na widok trzech wykałaczek na spodeczku. Przyniosłeś mu je, a on podziękował i się uśmiechnął, pokazując kły, siekacze. Innym razem chciałeś dołożyć papier toaletowy w jednej z toalet, wszedłeś do łazienki w momencie, w którym jakaś pani wyjęła swoją sztuczną szczękę i płukała ją pod strumieniem wody. Zamarłeś i poczułeś w dziąsłach drętwiejący ból. Kobieta odwróciła twarz w twoją stronę i uśmiechnęła się wątłymi ustami, odsłaniając różowe, mięsne nic. Tak wygląda mięso, kiedy rozbija je tłuczkiem kucharz. Tylko to jej mięso żyje, to mięso zakłada teraz protezę i poprawia ją przed lustrem. Nie odpowiedziałeś uśmiechem, zostawiłeś rolkę w ubikacji i wyszedłeś. Innym jeszcze razem znalazłeś na spodku, obok pustej filiżanki, jeden ząb, trzonowy, pożółkły u korzenia. Komuś musiał wypaść przy jedzeniu, więc go wypluł w zagłębienie dłoni i zostawił. Taką, kurwa, będą mieli pamiątkę kelnerzyny. Chowasz ten ząb do kieszeni jak napiwek.

V

„Z ust kelnera nigdy nie mogą paść słowa obraźliwe czy niecenzuralne”

.

Do wypłaty

Poczekaj jeszcze. Miałeś dostać dziesiątego, mija dziesiąty, pracujesz dalej, myślisz: dostaniesz jedenastego, góra piętnastego, żyjesz za napiwki, jakoś idzie dzień za dniem, ale zwlekasz z podstawowymi opłatami – za dach nad głową, za prąd. Chciałbyś z tego dachu, z tego prądu skorzystać, jak już czasami jesteś w domu. Czasami, bo pracujesz po całych dniach, dni wolne głównie przesypiasz. Wtedy śnią ci się ludzie, których obsługujesz, śnisz też o pieniądzach, których nie dostajesz, o pieniądzach, które musisz pożyczyć i od kogo. Dwudziestego drugiego dostajesz wreszcie wypłatę, przepraszają cię za opóźnienie. Co masz im powiedzieć? Że – kurwa – tak nie może być? Co powiesz temu panu menadżerowi, który wzywa cię do siebie i daje ci pieniądze w kopercie? Nic nie mówisz, bierzesz kopertę i wracasz do pracy. To prosty cykl życia, liczony na miesiące, od wypłaty do wypłaty.

.

Do obracania

Nagle znikli, bez słowa, bez pożegnania, twoi koledzy. Niech cię to nie dziwi, w restauracjach obraca się zasobami ludzkimi jak karuzelą. Bywa i tak, że menadżerowie przyjmują kogoś na kilka bezpłatnych dni próbnych, po tym czasie wyrzucają i zapraszają na kilka dni próbnych kogoś innego. Przy sprawnym zarządzaniu niektórym restauracjom udaje się tak funkcjonować przez kilka miesięcy, nie płacąc nikomu ani grosza, ale cały czas mając ręce i nogi do pracy. Ludzie przychodzą, ludzie odchodzą, jak przyszli, tak poszli. Karuzela się kręci.

.

Do innych

Są kelnerzy, są kelnerki. Jedni kochają tę pracę, daliby się za nią zajebać, taka jest dobra, taka dla nich. Niektórzy po prostu są, przychodzą i mogliby być gdziekolwiek indziej. Jeszcze inni mają tę pracę w dupie, wiedzą, że są tutaj na chwilę i zaraz znikną. Wszystko to – być może – nie jest takie, jak mówisz. Być może jest bardziej skomplikowane wewnątrz nich, w ich skórze, jaśniejsze albo bardziej smrodliwe, inne niż twoje. Dlatego chciałbyś wejść w ich ciężką skórę. Rozpiąć ją jak kaftan, rozchylić jedną połę, potem drugą i wejść, być wewnątrz. Usłyszeć nie swoje bicie serca, poczuć nie swój pot na kręgosłupie, unieść nie swoje stopy. Nie dłużej niż minutę być kimś innym, zobaczyć tę pracę z wnętrza odległego ciała. „Pizda mnie boli dzisiaj”, powiedzieć obcymi ustami. Usłyszeć myśli, które nie znajdują słów.

.

Do powiedzenia

W gardle zbiera się to wszystko. Te wszystkie „kurwy”, te „ja pierdolę”, te „weź wypierdalaj”. One może nigdy stąd nie wyjdą, a już z pewnością nie wyjdą tak łatwo, jak weszły. Przecież nie powiesz temu chujowi z sygnetem na palcu, który nie może się zdecydować, co zamówić, że ja pierdolę, pospiesz się, stoliki inne czekają. Westchnij, słowa to skłębienie powietrza. W gardle zbiera się to skłębienie. Przypominasz sobie wszystkich ludzi, których głos brzmi jak skrzek lub dziecięcy płacz. Co tam siedzi, myślisz sobie, słuchając ich, co tam wewnątrz nich siedzi, jakie skłębienie? Przekleństwa weszły w ciebie, są w tobie, dociskasz nimi zdania. Przynajmniej wtedy czujesz ich ciężar. Bez przekleństw, bez zbitych grud słów, zbitych grud złości zdania są jak rozgotowany makaron, jak nieprzyprawione mięso, nie czuć ich w ustach, na języku. Często jednak pojawiają się nie tam, gdzie trzeba, bo tam, gdzie trzeba było, nie było można. Tylko uśmiech, tylko „tak, proszę”, „tak, szanowny panie”. Zamiast – słuchaj – człowieku, jesteś wkurwiający, przychodzisz tutaj, chcesz zjeść, a robisz jakieś pojebane cyrki na patyku, weź się zabierz z tymi swoimi dziećmi i wypierdalaj, cały chuj mnie obchodzą twoje komentarze i pieniądze, twoja pańska tutaj obecność. To jest dużo słów w bardzo długim zdaniu, do którego potrzeba sporo oddechu. To jest wkurw na języku, ogólny na ludzi.

.

Do ludzi

Jako kelner pracujesz wśród tysięcy ludzi. Gdziekolwiek spojrzysz, ludzie. Jak ich znieść, jak wytrzymać? Drażnią cię ich krzywe usta, krótkie spodnie. Dlaczego nie myją włosów i chodzą z taką dziurą między zębami? Twoja uwaga działa jak lupa, powiększa i powiększa. Możesz tylko, musisz wręcz odwrócić wzrok, uciec. Jak ich wszystkich z tymi ciałami kochać, lubić, szanować? Jak uciec od ludzi, od ich nadmiaru? Myślisz o odpoczynku, ciszy i samotności. Żeby nie być człowiekiem, przez dzień. Żeby nie mieć z innym człowiekiem nic wspólnego. Żeby wreszcie odpocząć od ich pragnień, żądań i ciał zbitych w pulsującą kulę, która przetacza się przez restaurację przez cały boży tydzień. Gdzie dziura między zębami, a gdzie wielka zbita pulsująca kula. Nie ma nic pomiędzy nimi, nie ma historii, nie ma imion. Ludzi jest za dużo, żeby ich spamiętać. Czasu za mało, żeby ich przyswoić, objąć, uszanować.

.

Do nich

Weźcie ich zabierzcie. Niech tak nie patrzą, niech nie patrzą z tym błaganiem. No weźcie, zabierzcie, bo nie możesz jeść. Przynajmniej kilku każdego dnia, podchodzą blisko do stolików ustawionych na zewnątrz restauracji i patrzą, jak goście jedzą. Niektórzy wyciągają rękę i proszą o pieniądze, wychodząc z założenia, że skoro tamci tu są, skoro jedzą w restauracji, skoro tak dobrze się bawią, to mogą się jakoś podzielić. Proste, prawdziwe myślenie. Masz obowiązek przeganiać. „Proszę stąd odejść, nie przeszkadzać, tak, przeszkadza pan, proszę odejść, nie szarpię, proszę”. Twoja ręka na brudnej kurtce, czujesz jego prosty, prawdziwie ludzki smród, ściskasz ramię, mówisz, że wezwiesz policję, jeśli nie odejdzie. Nie odchodzi. Stoi, zamyka oczy, nie odchodzi. To jest bunt. I ten bunt jest jak płachta, jego niewzruszoność, bezczynność. Ściskasz mu ramię mocniej, przybliżasz twarz, mówisz cicho: „Wypierdalaj, zaszczana pało, bo ci nakopię, tutaj, na oczach wszystkich. Proszę, wypierdalaj”.

.

Do dzieci

Dopuśćcie dzieci, nie przeszkadzajcie im przyjść tutaj, niech zasiądą przy stołach, na wysokich, łatwo zmywalnych plastikowych tronach, ze śliniakami pod szyją, niech jedzą, niech piją. Jako kelner długo nie znosiłeś dzieci i tego, jak jadły i piły, płacząc, smarkając, wrzeszcząc, robiąc pod siebie, wypluwając. Nie mogłeś patrzeć, jak matki – przeważnie matki – je obsługiwały, z ust sobie wyjmowały, żeby w usta dziecka następnie włożyć, przeżute, przemielone, jedz, córuń. I nie dziwiło cię, że na drzwiach długo znajdowała się informacja typu „dzieci i zwierzęta wstęp wzbroniony”, bo dzieci nie są do restauracji, dzieci są restauracji przeciwne, dzieci są dla restauracji zagrożeniem. Aż któregoś razu jedna matka zrobiła burdę, że ona chce z dzieckiem, że jak to dziecko – jak jakiś pies – zostaje przed drzwiami?! Że przecież to jest apartheid! Od tamtej pory dzieci mają wstęp do restauracji wolny, swobodny, wjeżdżają w wózkach albo wchodzą na swoich w chodzeniu niewprawnych nóżkach, na rękach są wnoszone jak królowie, królowe. Kiedy goście wokół się zachowują, one jedyne mają ten przywilej się nie zachowywać. Niektóre matki wstydzą się tych królewskich gestów, syfu, płaczu, smarków, upaprania zupą, brokułów w nosie, twarzy w purée. Inne siedzą spokojnie i patrzą, jak marynowany banan w cieście podawany z lodami waniliowymi i polany sosem pomarańczowym zmienia się w słodkie błotko, w którym taplają się rączki. Dziwne jest to, że kiedy rączki taplają się, ojcowie zawsze gdzieś znikają. Wychodzą na papierosa lub jakoś inaczej nieobecnieją – rozglądają się po stolikach, gdzie nic się nie dzieje, gdzie jest tylko czyste, wyuczone, monotonne jedzenie. A tutaj rozkosz królewska, dana tym, którzy – choć spośród nas najmniejsi – są najwięksi.

.

Do oswojenia

Jest plater do podawania ostryg, jest schładzacz do masła. Koszyk na wino do dekantacji i plater do ryb. Deska do tranżerowania, patelnia do flambirowania i plater do mięs. Jest ochładzacz do napojów i zestaw do fondue. Naczynie do kawioru i waza do zup. Zmiotka i szufelka do okruchów. Szereg noży: do cięcia serów pleśniowych, do krojenia chleba, do filetowania mięs, do steków i do masła. I jeszcze osobne do dań zasadniczych. Są dzbanki, są dzbanuszki. Są takie na śmietankę do kawy, mleczniki na gorące lub zimne mleko, jest oddzielny na wrzątek do herbaty i na samą herbatę, a do kawy inniejszy. Zaś szklanki są tak do soków i lemoniad, jak i do wody oraz piwa. Wśród nich goblety, pokale i tulipany. Szczypców mnogość: do cukru i do pieczywa, do sałat, do nakładania szparagów, do ślimaków oraz do homarów. Łopatka jest do tortu. Strugi do serów i do trufli. Coolery do szampana, kokilki do au gratin, obcinarka do folii na butelkach. Kieliszków masa, do wódek czystych i kolorowych, do win deserowych i słodkich, do win musujących i szampana (wśród których wyróżniasz flet, kielich, tulipan i czarkę), do wina białego, do win różowych i do win czerwonych. Do świeżych ostryg łupacz. Łyżki. Wazowa do sosów, wazowa do zupy, do nakładania sałat, do kawioru (ta jest z masy perłowej). Łyżeczka do lodów, ale już łyżka do consommé. Inne łyżki do bulionów, inne do zup. Średnich rozmiarów łyżka do deserów. I mniejsza do kawy, herbaty i czekolady. Do mokki podłużna. Z filiżankami to samo, do zup specjalnych ze spodkiem, do consommé ze spodkiem, do herbaty ze spodkiem, do podwójnej mokki ze spodkiem. Bulionówka też ze spodkiem. A do jajka na miękko podstawka. Do spaghetti talerz głębszy. Do ryb talerz. Do mięs talerz. Do pieczywa talerz. Głęboki do zupy. Deserowy i jeszcze wazowy. Do ślimaków podawanych bez skorupek jest naczynie. Podobnie do zapiekania. Zestaw do cukru. Widelczyk do ciast i tortu, do owoców i do całych ryb widelec (wraz z nożem). Do zimnych i ciepłych sosów sosjerka. Trybuszon.

.

Do przechowania

Lodówki w korytarzach, mruczące cicho zamrażarki, zamykane na klucz składy wina. Puszki i słoiki, od których uginają się półki wysokie po sufit. Wielkie, ledwo dające się dźwignąć wory i nie większe niż dłoń poręczne opakowania. Czekają na otwarcie. Ma się wrażenie, że mieszczą się tutaj całe światy, światy roślin i zwierząt. Przetworzone, zakonserwowane, obdarte z piór, oderwane od ziemi. W ciszy, w chłodzie, w kurzu. W śnie zimowym. Kiedy tak stoisz i szukasz, dajmy na to, butelki sześcioputtonowego tokaja Árvay Pincészet rocznik ten i ten, czujesz się jak intruz. Budzisz wszystko wokół, wszystko nagle patrzy na ciebie. Jak psy w schronisku, zmęczone sobą, swoim smrodem, ciasną przestrzenią, nagle – na widok człowieka – pełne energii, szczekają, próbują rwać metalową siatkę zębami. Weź mnie, weź zabierz ze sobą. Koniec końców pocieszające są te zbiory i rezerwy. Pomyśl, nigdy się nie skończą. Tych składnic jest nieskończenie wiele, w piwnicach, podziemiach. Tam, głęboko na dnie, na samym końcu, znajdziesz zawsze pełną butelkę do wypicia i czekające nagie zwierzę.

.

Do zapamiętania

Lista dań pojebana, żeby tylko lista dań. Do tego składniki, ilości, zawartości, długie obce nazwy, alergeny, mięso skąd, a sery skądinąd, mąka jakaś tam jakaś, pomidory suszone w słońcu popołudniowym, papryki skorpiony, cuda do wyrecytowania, do przypomnienia o każdej porze dnia. Musisz to zapamiętać, twoja pamięć służy zaufaniu, bo nie można tylko jeść, trzeba wiedzieć i dopiero potem jeść. Żeby się nie otruć, bo kto by pomyślał, człowiek przychodzi do restauracji, ufa, że zje dobrze, zdrowo, uczciwie, a umiera od jedzenia, i to na oczach wszystkich. To jest dopiero widok, mówię ci, puchnięcie, czerwienienie, brak oddechu, świst, rozpinanie guzików, „kochanie, co ci jest, co mu jest, dusi się, idiotko”, zaraz tu pęknie, wyleje się na podłogę i trzeba będzie to czerwone mięcho zbierać. I wszyscy wokół myślą: „Kurwa, a jak ja mam taką truciznę na talerzu i mnie też brzuch pęknie, i będę się tak dusił, co za wstyd zginąć tragicznie od orzeszka lub jakiegoś innego mleka”. Potem już nic nie smakuje tak samo, bo wypełnione jest zwątpieniem jak kaczka farszem. Więc masz pamiętać każdy składnik, że jak cię zatrzymają i zapytają, a co to, ty wyrecytuj im, wyrzuć z siebie, że cytrynowa cukinia, że czarny sezam, że majonez z limonki i mięty, że cytryna grillowana, że to, że sramto. Połowy nie zrozumieli, ale czują się mądrzejsi, czują, jakbyś im z książki podróżniczej fragment przeczytał, ustęp z encyklopedii, nie będą już tylko wpieprzać, napychać brzuchów, teraz są wykształceni, wiedzą i jedzą. Głód wiedzy i głód pożywienia, brzuch pełny i w głowie wesele, nigdy oddzielnie.

.

Do oceny

Od butów po zegarek, przez twarz i dłonie, fryzurę, koszuli niewyprasowanie. Mina, zęby, chód. Plecy zgarbione, plecy aż nadto wyprostowane. Wszystko jest do oceny, jako kelner szybko uczysz się, jak oceniać ludzi, ten jest skurwiel, a ten do rany przyłóż, tamten nadziany po brzegi, ale jakiś kruchy – to drżenie w twarzy, które, choć przykryte uśmiechem i jakąś nawet pewnością siebie, ukazuje jakby strach. Oczywiście dostosowujesz się do nich, nie wyrywasz się przed skurwiela, bo nie masz szans. Do tego z tym drżeniem podchodzisz pomalutku, ostrożnie. Jesteś plastyczny, jesteś im posłuszny, jesteś wieloosobowy.

.

Do upadania

W sali restauracyjnej nie da się być długo. Zresztą nie sposób w niej w ogóle być, można tylko udawać. Te wszystkie gesty, uśmiechy, uprzejmości, które nijak się mają do czegoś tak prostego jak jedzenie. Jest to zbyt durne i cielesne, to całe wkładanie do ust, żucie, przełykanie, żeby pozostawić to tak sobie, bez udawania. Jedzenie to czynność aż nadto zwierzęca, trzeba więc ją po ludzku poudawać. Ci siedzący przy stołach, w marynarkach, w sukniach, posługujący się sztućcami, proszący i dziękujący, kiedy pracujesz dla nich tyle godzin, masz wrażenie, że oni nieustannie świętują. Przede wszystkim piją, dużo piją. Wchodzą wysoko, są tam nadzwyczajni. A potem upadają. Dobrze się patrzy, kiedy upadają. Kelner często jest świadkiem ich upadku, rozciągania się lub skręcania. Słowa bełkocą w ustach. I chyba o to chodziło. Wypić tyle trucizny, żeby stała się lekarstwem. Zaryć o dno jak wielki statek. Upaść raz, upaść najlepiej.

.

Do zewnątrz

Chodzisz do innych restauracji, incognito. Szewc do szewca nie chodzi, ale kelner do kelnera przychodzi. Czekający czeka więc na czekającego. Aż przyniesie kartę, aż go obsłuży. Patrzysz, z dziwnym zadowoleniem, jak tamten biega z talerzami. Hm, myślisz sobie, ale ma tabakę, nie zazdroszczę. Rozumiesz go aż za dobrze. Tam ma gościa, który już jest podenerwowany, idź do niego. Patrzysz, jakbyś patrzył na siebie, od zewnątrz. A więc tak wygląda „ja”, „ja” od zewnątrz. Kiedy kelner przychodzi do stolika, nie mówisz „jestem kelnerem”. Mówisz „dzień dobry”, odbierasz karty, rozsiadasz się głodny. Jesteś na innej pozycji, patrzysz jak taktyk. Oko taktyka patrzy na mapę z góry. Na twojej mapie nie ma ciał, są tylko punkty i linie. Punkty nie pocą się, gdy biegną po liniach. Punkty nic nie myślą, niczego nie pragną. Traktujesz kelnera z wyższością. Skąd się to wzięło? To jest ten moment, w którym widzisz siebie takim, jakim nigdy nie chciałeś siebie zobaczyć: rozpoznany w odbiciu. W tym odbiciu siedzisz przy stole nakrytym białym obrusem, masz przed sobą równo ułożone sztućce, mały biały talerz, dwa kieliszki doskonale przezroczyste. Dookoła ludzie poruszają się, mówią, jedzą. Ty, nieporuszony, patrzysz, jak punkty biegną po liniach.

Od autora

Wplecione w teksty fragmenty ogłoszeń o pracę pochodzą z serwisu gumtree.pl, natomiast urywki z tekstów liturgicznych podano za IV wydaniem Biblii Tysiąclecia (Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2003). Motta poprzedzające rozdziały zostały zaczerpnięte z podręcznika do nauki zawodu Obsługa kelnerska autorstwa Renaty Szajny i Danuty Ławniczak (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2015).