Il treno dei bambini

© 2019 Giulio Einaudi editore

Copyright © 2020 for the Polish edition by Wydawnictwo Sonia Draga

Copyright © 2020 for the Polish translation by Mateusz Kłodecki (under exclusive license to Wydawnictwo Sonia Draga)

Projekt graficzny okładki: Mariusz Banachowicz

Zdjęcie autorki:

Redakcja: Magdalena Granosik

Korekta: Aneta Iwan, Marta Chmarzyńska, Justyna Techmańska

ISBN: 978-83-8230-015-4

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione i wiąże się z sankcjami karnymi.

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórców i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

WYDAWNICTWO SONIA DRAGA Sp. z o.o.

ul. Fitelberga 1, 40-588 Katowice

tel. 32 782 64 77, fax 32 253 77 28

e-mail: info@soniadraga.pl

www.soniadraga.pl

www.facebook.com/wydawnictwoSoniaDraga

E - wydanie 2020

Bezpłatny fragment

CZĘŚĆ PIERWSZA. 1946

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

CZĘŚĆ DRUGA

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

CZĘŚĆ TRZECIA

28.

29.

30.

31.

32.

33.

34.

35.

CZĘŚĆ CZWARTA. 1994

36.

37.

38.

39.

40.

41.

42.

43.

44.

45.

46.

47.

48.

49.

50.

51.

52.

53.

Bibliografia

Dla Giaime

CZĘŚĆ PIERWSZA

1946

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

1.

Mama z przodu, ja tuż za nią. Maszeruje szybko przez Quartieri Spagnoli. Jeden jej krok, dwa moje. Obserwuję buty przechodniów. Cały but: punkt zdobyty; dziurawy but: punkt odjęty. Brak butów: zero punktów. Nowe buty: gwiazdka i bonus. Nigdy nie miałem własnych butów, zawsze noszę cudze i zawsze mnie uwierają. Mama mówi, że krzywo chodzę. Nie moja wina. To cudze buty. Mają kształt stóp, które nosiły je przede mną. Nabrały ich przyzwyczajeń, przemierzały inne ulice, bawiły się w inne gry. To skąd mają wiedzieć, jak ja chodzę i dokąd bym chciał iść, kiedy już do mnie trafią? Muszą się oswoić, krok po kroku, a tymczasem stopa rośnie, buty robią się za małe i znów jesteśmy w punkcie wyjścia.

Mama z przodu, ja tuż za nią. Nie wiem, dokąd idziemy, mówi, że to dla mojego dobra. Ale to podstęp, tak jak wtedy z wszami. To dla twojego dobra – i skończyłem z glacą. Na szczęście mojego przyjaciela Tommasina też ogolili na jajo i też dla jego dobra. Koledzy z podwórka nie dawali nam żyć, mówili, że wyglądamy jak dwie trupie czachy, co wyszły z cmentarza Fontanelle. Na początku wcale się nie kumplowałem z Tommasinem. Kiedyś widziałem, jak świsnął jabłko ze straganu Siwego, badylarza, który stawia swój wózek na piazza Mercato, no i wtedy pomyślałem, że nie możemy się zakolegować, bo już kiedyś moja mama Antonietta mi powiedziała, że jesteśmy biedakami, ale nie złodziejami. Że już lepiej iść na żebry. Ale Tommasino mnie zauważył i zwinął drugie jabłko dla mnie. A skoro nie ukradłem jabłka, tylko je dostałem, to je zjadłem, bo faktycznie kiszki mi marsza grały. Wtedy się zaprzyjaźniliśmy. Kumple od jabłek.

Mama idzie środkiem ulicy i w ogóle nie patrzy pod nogi. A ja szuram butami i liczę punkty, żeby odpędzić lęk. Na palcach, do dziesięciu, a potem zaczynam od nowa. Jak dojdę do dziesięć razy dziesięć, stanie się coś pięknego, na tym polega gra. Jak dotąd ta piękna rzecz jeszcze mi się nie trafiła, może źle liczyłem punkty. Ja to bardzo lubię liczby. Literki za to mniej. Każdą z osobna rozpoznaję, ale jak się mieszają w słowach, to się gubię. Mama mówi, że mam nie wyrosnąć na kogoś takiego jak ona i dlatego posłała mnie do szkoły. Poszedłem, ale nie podobało mi się. Po pierwsze koledzy za bardzo wrzeszczeli i jak wracałem do domu, to bolała mnie głowa. A sala była mała i śmierdziało w niej spoconymi stopami. Poza tym cały czas musiałem siedzieć cicho w ławce i się nie ruszać, i rysować jakieś strzałki. Pani miała spiczastą brodę jak wiedźma i okropnie sepleniła, a jak ktoś się z tego zaśmiał, to dostawał plaskacza w czoło. Ja w pięć dni dostałem dziesięć razy. Liczyłem na palcach, tak jak te buty, ale niczego nie wygrałem. No i już nie chciałem więcej chodzić do szkoły.

Mama była niezadowolona i powiedziała, że w takim razie muszę się przynajmniej wprawić do pracy, dlatego kazała mi zbierać po domach szmaty. Na początku mi się podobało. Musiałem całymi dniami łazić od drzwi do drzwi i prosić o stare łachy. Czasami wyciągałem je ze śmietników. Potem zanosiłem to wszystko na targ do Zakutego. Ale po kilku dniach byłem taki wykończony, że zatęskniłem za plaskaczami nauczycielki od spiczastej brody.

Mama staje przed szaro-czerwonym budynkiem z wielkimi oknami.

– To tutaj – mówi.

Ta szkoła podoba mi się bardziej niż poprzednia. W środku panuje cisza i nie śmierdzi stopami. Wchodzimy na drugie piętro, gdzie każą nam zaczekać na korytarzu, więc siadamy na drewnianej ławce, aż odzywa się głos: „Następny”. A ponieważ nikt się nie rusza, mama zgaduje, że następny to my, więc wchodzimy.

Moja mama nazywa się Antonietta Speranza. Pani, która na nas czekała, odhacza nazwisko na kartce i mówi:

– Dla was została tylko ta… – Wtedy ja myślę: no i proszę, teraz mama odwróci się na pięcie i wrócimy do domu. Ale nie.

– A wy też dajecie plaskacze, psze pani? – pytam i na wszelki wypadek zasłaniam głowę rękami. Pani się uśmiecha i szczypie mój policzek palcem wskazującym i kciukiem, ale lekko.

– Proszę usiąść – mówi, a my siadamy przed nią.

Ta pani wcale nie przypomina mojej nauczycielki, nie wysuwa brody, za to ma piękny uśmiech i dużo białych, prostych zębów oraz krótko obcięte włosy i nosi spodnie jak mężczyzna. Mama i ja siedzimy cicho. Ona mówi, że się nazywa Maddalena Criscuolo i że mama może ją kojarzyć, bo walczyła, żeby nas wyzwolić spod nazistowskiej okupacji. Mama kiwa głową w górę i w dół, ale widać, że o tej Maddalenie Criscuolo to nigdy wcześniej nie słyszała. Maddalena opowiada, jak to uratowała most w dzielnicy Sanità, który Niemcy chcieli wysadzić w powietrze dynamitem, i dlatego na koniec dostała brązowy medal i dyplom. A ja pomyślałem, że lepiej by zrobili, gdyby dali jej nowe buty, bo jeden ma dobry, a drugi dziurawy (zero punktów). Mówi, że dobrze zrobiliśmy, że się do niej zgłosiliśmy, że wielu ludzi się wstydzi i ona z koleżankami muszą chodzić od domu do domu, pukać do drzwi i przekonywać mamy, że to dla ich dobra i dla dobra ich dzieci. Że często ludzie zatrzaskiwali im te drzwi tuż przed nosem i czasem nawet rzucali jakieś brzydkie słowo. Ja jej wierzę, bo kiedy proszę o stare szmaty, do mnie też brzydko się odzywają. Pani mówi, że zaufało im wielu dzielnych ludzi, że moja mama Antonietta jest dzielną kobietą i że daje swojemu dziecku prezent. Nigdy nie dostałem żadnego prezentu, oprócz starej szkatułki na przybory do szycia, w której trzymam wszystkie swoje skarby.

Moja mama Antonietta czeka, aż pani skończy gadać, bo rozmowa nie należy do jej mocnych stron. A pani Maddalena mówi, że dzieciom trzeba dać szansę. Ja bym wolał, żeby mi dali chleb, cukier i ricottę. Raz jadłem ricottę na imprezie u Amerykanów, na którą wślizgnęliśmy się z Tommasinem (stare buty, punkt ujemny).

Mama wciąż milczy, za to Maddalena nie przestaje mówić:

– Zorganizowali specjalne pociągi, które mają wozić dzieci na północ.

Na to mama odpowiada:

– Na pewno? Widzicie tego tutaj? Z nim jest prawdziwe skaranie boskie!

Maddalena mówi, że wszystkich nas wsadzą do pociągu, całą gromadę, nie tylko mnie samego.

– Czyli to nie szkoła! – Wreszcie do mnie dociera, więc się uśmiecham. Moja mama Antonietta się nie uśmiecha.

– Gdybym miała wybór, nie byłoby mnie tutaj, mam tylko jego. Ale musicie mi pomóc.

Wychodzimy; mama znów idzie przodem, ale trochę wolniej. Mijamy stragan ze smażoną pizzą, przy którym zawsze wczepiam się w jej sukienkę i nie przestaję płakać, dopóki nie dostanę klapsa. Mama się zatrzymuje.

– Ricotta ze skwarkami – zwraca się do chłopaka stojącego za straganem. – Jedna.

Ale ja tym razem o nic nie prosiłem, więc myślę, że skoro moja mama sama z siebie kupuje mi przed południem jedzenie, to na pewno jest w tym jakiś haczyk.

Chłopak zawija w papier pizzę, żółtą jak słońce i większą od mojej głowy. Chwytam ją obiema rękami, bo się boję, że z jednej mi wypadnie. Jest gorąca i pięknie pachnie, wącham ją i zapach oliwy wypełnia mój nos i usta. Mama pochyla się i wbija we mnie spojrzenie.

– No, to już sam słyszałeś. Jesteś duży, zaraz skończysz osiem lat. Wiesz, jaką mamy sytuację.

Wierzchem dłoni ściera mi z twarzy jakąś plamę.

– Daj, też chcę spróbować. – I odszczypuje kawałek pizzy. Później się prostuje i znowu idziemy do domu. O nic nie pytam, maszeruję. Mama z przodu, ja za nią.

2.

O tej sprawie z Maddaleną więcej nie było mowy. Myślałem sobie, że może mama o niej zapomniała albo zmieniła zdanie. A tu kilka dni później przychodzi do nas do domu zakonnica, przysyła ją ojciec Gennaro. Mama podgląda ją zza szyby.

– A ten pingwin czego tu znowu szuka?

Zakonnica puka jeszcze raz, więc mama odkłada szycie i idzie otworzyć, a właściwie lekko uchylić drzwi, żeby tamta mogła w nie wsadzić tylko pożółkłą głowę. Pingwin pyta, czy może wejść, mama kiwa głową, że tak, ale czuć, że jej się to nie widzi. Siostra mówi, że z mamy jest dobra chrześcijanka, że Bóg patrzy na wszystkich i widzi wszystko, i że dzieci nie należą wcale do mam i tatów, tylko do Boga. A te komunistki chcą nas wysłać pociągiem do Rosji, gdzie nam utną dłonie i stopy i już nas nie puszczą z powrotem. Mama nie odpowiada. Jest bardzo dobra w milczenie. No i w końcu pingwin się wkurza, traci cierpliwość i wychodzi. A ja pytam:

– Czy ty naprawdę chcesz mnie wysłać do Rosji?

Mama znów siada do szycia i zaczyna gadać do siebie.

– Ale jaka Rosja, co za Rosja… Nie znam ani faszystów, ani komunistów. Nie znam nawet księży ani biskupów. – Mama mało rozmawia z innymi, ze sobą więcej. – Poznałam tylko, co to głód i trud… Chciałabym zobaczyć tego pingwina bez mężczyzny, za to z dzieciakiem… Łatwo się mówi, jak się nie ma dzieci. Ciekawe, gdzie była, jak mi się pochorował mój Luigino.

Luigi, mój brat. Gdyby nie wpadł na kiepski pomysł, żeby zachorować na astmę oskrzelową, jak był mały, teraz miałby o trzy lata więcej niż ja. A tak to urodziłem się już jako jedynak. Mama prawie nigdy o nim nie wspomina, ale trzyma na komódce jego zdjęcie, a przed nim pali lampkę. Opowiedziała mi o tym Wywłoczysko, która mieszka w suterenie naprzeciwko nas i jest porządną kobietą. Mama okropnie cierpiała i wszyscy myśleli, że już się nie pozbiera. Ale potem urodziłem się ja i mama była szczęśliwa. Choć ja nie daję jej tyle radości co on. Inaczej przecież wcale nie odsyłałaby mnie do Rosji.

Wychodzę z domu i idę do sutereny Wywłoczyska, bo ona zawsze wszystko wie, a jak czegoś nie wie, to każe sobie opowiedzieć. No i ona mówi, że to nieprawda, że mnie zabiorą do Rosji, że zna Maddalenę Criscuolo i jej koleżanki. One chcą nam pomóc, chcą nam dać nadzieję. Ale na co mi jakaś nadzieja? Moja mama Antonietta była kiedyś przy nadziei, a potem urodziłem się ja, mały Amerigo, bo tak się nazywam. Imię wybrał mi ojciec. Nigdy go nie widziałem, a za każdym razem, jak o niego pytam, mama wznosi oczy ku niebu, jak wtedy, kiedy się zbiera na deszcz, a ona już wie, że nie zdąży ściągnąć rozwieszonego prania. Mówi, że to naprawdę wielki człowiek. Wyjechał do Ameryki szukać szczęścia. „A wróci?”, pytam. „Prędzej czy później”, odpowiada. Nie zostawił mi nic oprócz imienia. Zawsze coś.

Od kiedy ludzie zaczęli gadać o tej sprawie z pociągami, na naszym podwórku zapanował niepokój. Każdy twierdzi co innego: jeden wie na pewno, że nas sprzedadzą i wyślą do Ameryki, do pracy; inny, że pojedziemy do Rosji i tam nas wsadzą do pieców; ktoś słyszał, że wywożą tylko walnięte dzieciaki, a te normalne zostają z mamusiami; a niektórzy mają to gdzieś i bawią się jak gdyby nigdy nic. A ja nie mam żadnego pomysłu, choć na podwórku wołają na mnie Nobel, bo wiem mnóstwo rzeczy, nawet jeśli wcale nie chciałem już chodzić do szkoły. Uczę się z ulicy. Szwendam się, słucham opowieści, wtykam nos w cudze sprawy. Nikt nie rodzi się od razu geniuszem.

Moja mama Antonietta nie pozwala mi opowiadać o jej sprawach. No to nigdy nikomu nie opowiadam, że pod naszym łóżkiem leżą paczki kawy Zakutego. Ani że Zakuty każdego popołudnia przychodzi do nas do domu i zamyka się w pokoju z moją mamą. Ciekawe, co opowiada żonie, może że idzie na bilard. Mnie wypędza na dwór, mówi, że mają z mamą robotę. No to wychodzę i szukam szmat. Łachy, gałgany, używane amerykańskie mundury, wszystko brudne i zapchlone. Najpierw, jak Zakuty zaczął do nas przychodzić, nie chciałem wychodzić z domu, nie mogłem się pogodzić z tym, że tak się tu rządzi. Potem mama mi wyjaśniła, że mam mu okazywać szacunek, bo on ma wielu wpływowych przyjaciół i dzięki niemu mamy co do garnka włożyć. Mówiła, że Zakuty zna się na handlu i że powinienem się od niego uczyć, a on mi wszystko pokaże. Nic nie odpowiedziałem, ale od tamtej pory, kiedy on przychodzi, ja wychodzę. Zebrane szmaty znoszę do domu, mama je czyści, pierze, ceruje, a później oddajemy je Zakutemu, który ma stragan na piazza Mercato i potrafi je sprzedać innym biedakom, ale nie tak biednym jak my. Tymczasem liczę na palcach buty i kiedy będzie dziesięć razy dziesięć, zdarzy się coś pięknego, tata wróci z Ameryki, a ja wywalę Zakutego z naszego domu. Ja jego.

Ale raz moja gra naprawdę zadziałała. Przed teatrem San Carlo zobaczyłem jednego pana w tak nowych i błyszczących butach, że od razu się liczyły za sto punktów. No i rzeczywiście, kiedy wróciłem do domu, Zakuty stał pod drzwiami. Wcześniej mama zobaczyła jego żonę, jak sobie szła aleją Rettifilo z nowiuteńką torebką pod pachą.

– Musisz się nauczyć czekać – powiedział Zakuty. – Czekaj, a i twoja chwila nastanie.

– Dziś ty sobie poczekasz – odparła mama i tamtego dnia nie wpuściła go do domu. Zakuty został przed drzwiami naszej sutereny, zapalił papierosa, włożył ręce w kieszenie i się odwrócił. Podszedłem do niego tylko po to, żeby zobaczyć, jak mu zrzedła mina, i powiedziałem:

– Dziś święto, co, Zakuty? Nie ma roboty?

Kucnął przede mną, zaciągnął się, a kiedy wypuścił powietrze, z jego ust wzleciało pełno kółek z dymu.

– Chłopaczku – zwrócił się do mnie – z kobietami i z winem jest ta sama historia. Albo ty nad nimi zapanujesz, albo one zapanują nad tobą. Jak dasz się im zdominować, stracisz głowę i zmienisz się w niewolnika, a ja zawsze byłem i zawsze będę wolnym człowiekiem. Chodź, skoczymy do osterii, dziś napijesz się ze mną czerwonego wina. Dziś Zakuty zrobi z ciebie mężczyznę!

– No wielka szkoda, Zakuty, ale nie mogę się z wami wybrać, mam robotę.

– A co ty niby masz do roboty?

– Muszę zbierać szmaty, jak zwykle. Pieniądz z tego lichy, ale przynajmniej jest co jeść. Pozwolicie.

I zostawiłem go samego, a kółka z papierosowego dymu rozpływały się w powietrzu.

Znalezione gałgany ładuję do kosza, który dostałem od mamy. Ponieważ kosz, w miarę jak ląduje w nim coraz więcej szmat, robi się coraz cięższy, zacząłem go nosić na głowie, bo zobaczyłem, że kobiety na targu tak robią. Ale z czasem, pomału, zaczęły mi wypadać włosy i zrobił mi się na czubku łysy placek. Moim zdaniem to dlatego mama obcięła mnie na jajo, żadne tam wszy!

Jak tak szukałem tych gałganów, wszędzie pytałem o tę sprawę z pociągiem, ale nic z tego. Jeden mówi białe, drugi mówi czarne. Tommasino wciąż powtarza, że on nie musi jechać, bo u niego w domu niczego nie brakuje, a jego mama, donna Armida, nigdy się nie zniżyła do proszenia o łaskę. Pani Poćciwina, która rządzi naszą dzielnicą, mówi, że dopóki był król, pewne rzeczy nie miały prawa się zdarzyć i matki nie musiały sprzedawać swoich dzieci. Mówi, że dziś już nie ma god-noś-ci! A za każdym razem, kiedy wypowiada te słowa, pokazuje brązowe dziąsła, zaciska tych kilka pożółkłych zębów, które jej jeszcze zostały, i spluwa przez szczerby po tych, które jej już wyleciały. Pani Poćciwina urodziła się brzydka, tak uważam, i dlatego nigdy nie miała męża. Ale nie można o tym mówić głośno, bo to jej czuły punkt. I o tym, że nie ma dzieci, też nie można. Kiedyś trzymała szczygła, ale od niej uciekł. Więc o szczygle też nie można z nią gadać.

Wywłoczysko też jest starą panną. Nikt nie wie dlaczego. Jedni mówią, że nie umiała wybrać z tych, co ją prosili o rękę, i na koniec została sama. Albo że jest bajecznie bogata i nie chciała się z nikim dzielić pieniędzmi. Inni twierdzą, że kiedyś miała narzeczonego, ale jej umarł. Jeszcze inni, że kiedyś miała narzeczonego, ale okazało się, że już żonatego. A ja uważam, że to gadają złośliwi.

Pani Poćciwina i Wywłoczysko tylko jeden jedyny raz się zgodziły, kiedy Niemcy weszli do naszej dzielnicy, żeby skonfiskować jedzenie, a one obie nafaszerowały casatielli gołębim łajnem i powiedziały tym Niemcom, że to skwarki, tradycyjny specjał naszej lokalnej kuchni. Żołnierze się tym zajadali, wykrzykiwali gut, gut!, a Pani Poćciwina i Wywłoczysko trącały się tylko łokciami i uśmiechały. Pani Poćciwina pod wąsem. Niemcy się więcej nie pojawili, nawet nie zrobili akcji odwetowej.

Moja mama Antonietta nigdy mnie nie sprzedała, aż do teraz. No bo parę dni po tej sprawie z zakonnicą wracam do domu z koszem gałganów i spotykam tę całą Maddalenę Criscuolo. No i proszę, myślę sobie, mnie też przyleźli kupić! Mama z nią gada, a ja tymczasem kręcę się po pokoju jak jakiś półgłówek i co mnie o coś spytają, to albo nie odpowiadam, albo specjalnie się zacinam. Udaję ograniczonego, żeby mnie nie kupili. No bo co za głuptak kupiłby sobie takiego dzieciaka, głąba i jąkałę?

Maddalena mówi, że jej też doskwierała bieda i wciąż doskwiera, że głód nie jest winą, lecz krzywdą. Że kobiety muszą się zjednoczyć, żeby się poprawiło. Za to Pani Poćciwina ciągle powtarza, że gdyby wszystkie baby nosiły spodnie i krótkie włosy jak Maddalena, świat wywróciłby się do góry nogami. A ja sobie myślę: i kto to mówi, przecież ona ma wąsy! A Maddalena nie ma wąsów. Za to ma piękne czerwone usta i białe zęby.

Maddalena zniża głos i mówi mamie, że zna jej historię, ile się wycierpiała przez swoje nieszczęście i że kobiety muszą być solidarne i sobie pomagać. Moja mama Antonietta przez dwie minuty wpatruje się w jakiś punkt na ścianie, choć nic tam nie ma, a ja wiem, że myśli o moim starszym bracie Luigim.

Przed Maddaleną przychodziły do nas inne panie, ale one nie miały krótkich włosów i spodni. To były prawdziwe damy, nosiły piękne suknie i blond fryzury. Kiedy się pojawiały w naszej dzielnicy, Wywłoczysko robiła skrzywioną minę i mówiła: „O, przyszły łaskawczynie”. A my na początku się cieszyliśmy, bo przynosiły paczki z jedzeniem, ale zaraz się okazało, że w paczkach nie ma ani makaronu, ani mięsa, ani sera. Jest ryż. Zawsze ryż, tylko ryż. Za każdym razem, kiedy damy się pojawiały, moja mama Antonietta spoglądała w niebo i mówiła: „Dziś znów ryżowe obżarstwo, chyba nas chcecie tym ryżem wykończyć!”. Łaskawczynie z początku nie rozumiały, ale później, gdy zobaczyły, że już nikt nie chce ich paczek, powiedziały, że to dobro narodowe, a one prowadzą „ryżową kampanię”. Ciągle pukały do drzwi, aż ludzie przestali im otwierać. Pani Poćciwina mówiła, że jesteśmy niewdzięcznikami i nie zasługujemy na nic, i że dziś już nie ma god-noś-ci. Za to Wywłoczysko twierdziła, że i one, i ten ich ryż to kpina w żywe oczy, a za każdym razem, gdy ktoś chciał jej podarować coś, czego nie potrzebowała, zrzędziła: „Oho, no proszę, łaskawczyni się znalazła!”.

Maddalena obiecuje, że w pociągu będziemy się dobrze bawić, a rodziny z północy i ze środkowych Włoch będą nas traktować jak własne dzieci: odkarmią nas, zadbają o nas, dadzą nam nowe ubrania i buty (dwa punkty). No to ja przestaję zgrywać ograniczonego jąkałę i mówię:

– Mamusiu, sprzedaj mnie tej pani! – Maddalena otwiera wspaniałe, czerwone usta i wybucha śmiechem, a moja mama Antonietta sprzedaje mi plaskacza wierzchem dłoni. Łapię się za policzek, bo mnie pali, ale nie wiem, od uderzenia czy ze wstydu. Maddalena przestaje się śmiać i kładzie dłoń na ramieniu mamy. Mama odskakuje, jakby dotknęła garnka na kuchence. Bo mama nie lubi, jak się jej dotyka, nawet po to, żeby pogłaskać. Później Maddalena mówi bardzo poważnym tonem, że wcale nie chce mnie kupić. Po prostu Partia Komunistyczna organizuje rzecz, o jakiej nigdy wcześniej nie słyszano, która przejdzie do historii, którą wszyscy będą wspominać latami. „Tak jak tamtą sprawę z casatielli nafaszerowanymi gołębim łajnem?”, pytam. Moja mama Antonietta rzuca mi groźne spojrzenie i czuję, że zaraz zarobię kolejnego klapa, ale zamiast tego mówi:

– A ty co byś chciał?

Odpowiadam, że jeśli mi dadzą buty, i to obydwa nowe (gwiazdka i bonus), to do tych komunistów pójdę choćby i na piechotę, a co dopiero pociągiem. Maddalena się uśmiecha, a mama kiwa głową, co znaczy: no dobrze…

3.

Moja mama Antonietta zatrzymuje się przed budynkiem komunistów, przy via Medina, czyli tam, gdzie byliśmy ostatnio. Maddalena powiedziała, że mamy się zapisać na listę dzieci do pociągu. Na pierwszym piętrze spotykamy trzech młodzików i dwie panny. Gdy tylko nas zauważają, od razu prowadzą nas do pokoju, w którym stoi biurko, a za nim czerwona flaga. Każą nam usiąść i pytają o mnóstwo rzeczy. Jedna dziewczyna gada, druga notuje na kartce. Na koniec ta, co gada, wyciąga z pudełka cukierka i mi go daje. Ta, co pisze, kładzie kartkę na blacie przed moją mamą, która nic z tego nie rozumie. Pani wtyka jej długopis w dłoń i każe podpisać. A moja mama dalej nic. Odwijam cukierka, zapach cytryny szczypie mnie w nos. Bo jeśli chodzi o cukierki, to nie trafiają mi się każdego dnia.

Z pokoju obok dobiegają krzyki trzech młodzików. Panie spoglądają po sobie w milczeniu, widać, że są przyzwyczajone i nic na te wrzaski nie poradzą. Tymczasem moja mama Antonietta siedzi z długopisem w dłoni, jej dłoń wisi nad kartką, kartka leży na biurku przed nią. Pytam, dlaczego w tym drugim pokoju tak piłują gęby. Ta, co wcześniej pisała, siedzi cicho. Za to ta, co gadała, mówi, że oni się tam wcale nie kłócą, tylko dyskutują o tym, co trzeba zrobić, żeby nam wszystkim było dobrze, i że na tym polega polityka. To ja znów pytam: „Przepraszam, psze pani, ale to wy tu sami ze sobą się jeszcze nie dogadaliście?”. Na to ona się krzywi tak jak ktoś, kto rozgryza orzech, i okazuje się, że ten orzech jest zepsuty, a potem mówi, że są podziały, zależy, od której strony powieje… W tej chwili tamta od pisania trąca ją łokciem, jakby mówiła: za dużo gadasz, po czym odwraca się do mojej mamy i wyjaśnia, że jeśli mama nie umie pisać, wystarczy postawić krzyżyk, a one dwie wystarczą za świadków. Moja mama Antonietta robi się czerwona i, nie podnosząc wzroku znad kartki, rysuje lekko krzywy X. Mnie trochę strach obleciał, jak ta pierwsza wspomniała coś tam o tym, że powieje, bo Wywłoczysko zawsze powtarza, że jak powieje, to można dostać kataru, a słyszałem, że chorych dzieci nie biorą. To zresztą niesprawiedliwe, przecież właśnie te chore dzieci powinny pojechać, żeby je wyleczyli, co nie? Łatwo się solidaryzować ze zdrowymi, jak słusznie zauważyłaby Pani Poćciwina, która, mimo tych wąsów i brązowych dziąseł, w głębi duszy też jest dobrą kobietą i czasem nawet da mi kilka lirów.

Później te panie zapisują jakieś rzeczy w wielkim tomiszczu i odprowadzają nas do wyjścia. Kiedy przechodzimy przez sąsiedni pokój, trzech młodych mężczyzn wciąż jeszcze się kłóci o politykę. Jeden z nich, suchy blondyn, co chwilę wtrąca: „Kwestia południa a integracja narodowa”. Zerkam na mamę, żeby sprawdzić, czy to rozumie, ale ona sadzi prosto przed siebie. Wtedy jasnowłosy młodzik odwraca się w moją stronę, bo akurat przechodzę tuż obok, jakby mówił: no, weź ty mu to wytłumacz! Chciałbym mu odpowiedzieć, że nie rozumiem ni w ząb i że to moja mama Antonietta mnie tu przyprowadziła dla mojego dobra, inaczej wcale by mnie tu nie było. Ale mama łapie mnie za kark i szepcze:

– A ty co, teraz i w takie sprawy chcesz się wpakować? Gęba na kłódkę i marsz do domu.

No to sobie poszliśmy, a blondyn odprowadził nas wzrokiem do samych drzwi.

4.

Zupełnie znienacka zrobiła się brzydka pogoda. Moja mama Antonietta nie wysyła mnie już, żebym szukał szmat, pewnie dlatego, że przyszły pierwsze deszcze i chłody. Nie kupiła mi więcej pizzy, ale raz przygotowała sos genovese, za którym po prostu szaleję. Zakonnica też się więcej nie pokazała, a na podwórku wszystkim już się przejadły gadki o tej całej sprawie z pociągami.

Ponieważ bez moich gałganów cienko z mamą przędliśmy, założyłem z Tommasinem spółkę. Początkowo w ogóle nie chciał o tym słyszeć. Trochę się brzydził, a trochę miał pietra, że jak jego mama się dowie, to za karę jego też wsadzi w pociąg. Ale wtedy mu powiedziałem, że skoro Zakuty umie sobie zarobić na rzeczach ze śmietnika, to co? my też damy radę, przecież nie wypadliśmy sroce spod ogona. I otworzyliśmy szczurzy interes. Układ był taki: ja je łapałem, on je malował. Później postawiliśmy straganik na targu, tam gdzie sprzedają papugi i szczygły. Wyspecjalizowaliśmy się w chomikach. Wpadłem na ten pomysł, bo widziałem jednego amerykańskiego oficera, co miał hodowlę i sprzedawał je bogatym paniom, które zresztą już wcale nie były takie bogate. A one sobie z nich szyły futrzane szale: oszczędnie, a pięknie. Szczury, które łapałem, po obcięciu ogona i pomalowaniu pastą do butów na biało i brązowo, przypominały nawet te chomiki amerykańskiego oficera. Zrazu interes kręcił się nieźle. Nie narzekaliśmy na brak klientów i pewnie wkrótce bylibyśmy z Tommasinem bogaci, gdyby pewnego okropnego dnia nie spadł deszcz.

5.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

6.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

7.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

8.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

9.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

10.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

11.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

12.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

CZĘŚĆ DRUGA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

13.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

14.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

15.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

16.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

17.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

18.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

19.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

20.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

21.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

22.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

23.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

24.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

25.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

26.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

27.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

CZĘŚĆ TRZECIA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

28.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

29.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

30.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

31.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

32.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

33.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

34.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

35.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

CZĘŚĆ CZWARTA

1994

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

36.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

37.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

38.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

39.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

40.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

41.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

42.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

43.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

44.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

45.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

46.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

47.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

48.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

49.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

50.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

51.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

52.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

53.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Bibliografia

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.