Spis treści

Wprowadzenie

STYCZEŃ

Po prostu

1 stycznia

Świętej Bożej Rodzicielki Maryi

W nas

Bezpieczeństwo

Pod opieką

Ze wszystkimi sekundami

LUTY

Ze śpiącym ślimakiem

2 lutego

Ofiarowanie Pańskie

Trzy nazwy

Oczyszczenie

Gromnica – świeca nadziei

Oczami dziecka

Ofiarowanie Pańskie

Cokolwiek

Z rogu obfitości

Rozgromiona gromnica

Świeca Matki Bożej

11 lutego

Najświętszej Maryi Panny z Lourdes

Lekarstwo na rozpacz

Cud wody

Ważniejsza od cudów

Widzialne i niewidzialne

Pięć zmysłów

Pozwala przetrwać

Jak pierwszy wiosenny kwiat

MARZEC

8 marca

Dzień Kobiet

Anonimowe święto

Patronka kobiet

25 marca

Zwiastowanie Pańskie

Pragnę tego, czego Ty chcesz

Bez bicia dzwonów

Zdziwienie

Święto Boże i ludzkie

Powołanie

Głos Boga

Nie bój się

KWIECIEŃ

Raduj się i wesel

26 kwietnia

Matki Bożej Dobrej Rady

Zgubić „ja”

Zachowywać w sercu

Rozważać w sercu

Sercem i rozumem

Błogosławieni cisi

Pod samym spodem

Ofiarować do końca

Nauczycielka modlitwy

Tylko jeden ból

W cierpieniu

Z ostatniego miejsca

MAJ

Od radości do radości

3 maja

Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, głównej patronki Polski

Dar

Królowa

W Jej królestwie

Uczy mocy ducha

Najlepsza Nauczycielka

Po swojemu

Przez własne łzy i radości

Ubezpieczenie

Jednoczy

Czy naprawdę?

7 maja

Najświętszej Maryi Panny, Matki Łaski Bożej

Pełnia łask

Możni i niełaskawi

Druga sobota maja

Najświętszej Maryi Panny Łaskawejpatronki Warszawy

Łaskawa patronka

Połamane strzały

Narzędzie łaski Bożej

Pośredniczka łask

W rozterce i nienawiści

Ciągłe wołanie

13 maja

Najświętszej Maryi Panny Fatimskiej

Spod innego nieba

Fatima

Wiara dziecka

24 maja

Najświętszej Maryi PannyWspomożycielki Wiernych

Wszystkich wiernych

Uwięzieni

Żyjący prawdą

Cichutko do ucha

Modlitwa i praktyka

26 maja

Dzień Matki

Na co dzień

Takie, jakie jest

Umiała służyć

Matczyna miłość

Niezależnie

Najbliższa

31 maja

Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny

Urocza tajemnica

Kiedyś przyjdą

Z Bogiem i w Bogu

Święto wiary Matki Bożej

Święto dzielenia się Jezusem

Poprzez ludzi

Odpust u Wizytek

CZERWIEC

Pierwsza czcicielka

Poniedziałek po ZesłaniuDucha Świętego

Najświętszej Maryi PannyMatki Kościoła

W świecie Matki Bożej

Początki

Bez ogłaszania

Nie opuści

Spojrzeć na innych

Matka świątyń

Sobota po uroczystościNajświętszego Serca Pana Jezusa

Niepokalanego Serca Maryi

Serce Serca

Odbicie

Pod krzyżem wojny

Jedyne na świecie

Cud ludzkiego serca

Do reperacji

Ni w pięć, ni w dziewięć

Pierwsza miłość

27 czerwca

Najświętszej Maryi PannyNieustającej Pomocy

Kołatka i dzwony

Jak każda matka

Nieustająca pomoc

Powracamy

Tajemniczy obraz

LIPIEC

2 lipca

Najświętszej Maryi Panny Kodeńskiej

Najświętszej Maryi Panny Tuchowskiej

Najświętszej Maryi Panny Licheńskiej

Matki Bożej Jagodnej

16 lipca

Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel

26 lipca

Joachima i Anny, Rodziców Najświętszej Maryi Panny

Jak róża wyrwana z wianka

Jagodna

SIERPIEŃ

15 sierpnia

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny

Odeszła inaczej

Tajemnica pustego mieszkania

Pielgrzymi

Z duszą i ciałem

22 sierpnia

Najświętszej Maryi Panny Królowej

Nie tylko „nasza”

Matka ekumenii

Sekret Królowej

Chodzić po ziemi

Żeby zostać królową

26 sierpnia

Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej

Żywa i prawdziwa

Właśnie ten

Milczy i apostołuje

Zaufał cudowi

W czasach powstania styczniowego

W potopie języka

Matczyne spojrzenie

Odruch serca

Jesteśmy młodzi

Widzialny znak niewidzialnej łaski

WRZESIEŃ

Najbardziej osobisty

1 września

Najświętszej Maryi Panny, Królowej Pokoju

Modlitwa o pokój

8 września

Narodzenie Najświętszej Maryi Panny

Nie byłoby nas

Najlepszy początek

Niepowtarzalne

Najpokorniejszy dzień

Nie wypada

Czerwonym atramentem

Kakao z pianką

Jak maleńkie ziarno

Święto ludzkiej nadziei

Patronka powołań

Urocze urodziny

12 września

Najświętszego Imienia Maryi

Najświętszej Maryi Panny Piekarskiej

Na cały głos

Najdłuższa litania

Historyczne wspomnienia

Językiem modlitwy

15 września

Najświętszej Maryi Panny Bolesnej

Egzamin

Współcierpienie

Z cierpieniem Syna

Spokój zwycięstwa

Zawsze żywa

Bolesna i radosna

Smutek

PAŹDZIERNIK

Twarz Matki

7 października

Najświętszej Maryi Panny Różańcowej

Wspólny front

Jako Matka wszystkich

Nauczycielka

Po jesiennych liściach

W kapliczce modlitwy

LISTOPAD

Niewidzialna

16 listopada

Najświętszej Maryi Panny Ostrobramskiej, Matki Miłosierdzia

Dzieło Miłosierdzia Bożego

Poprzez miłosierdzie

Relikwia

Nad człowiekiem

21 listopada

Ofiarowanie Najświętszej Maryi Panny

W radości

Olśnienie

Sam uśmiech

Jak przez mgłę

Ofiarować

GRUDZIEŃ

8 grudnia

Niepokalane PoczęcieNajświętszej Maryi Panny

Dziecko łaski Bożej

Z tęsknoty

Darmo dany

Bliska czy daleka?

Święto pierwszej łaski

Początek i porządek

Wrócić bez grzechu

Boska i ludzka

Znak nadziei

25 grudnia

Uroczystość Narodzenia Pańskiego

Prosta wiara pasterzy

Sens świąt

Niedziela w oktawieNarodzenia Pańskiego

Świętej Rodziny: Jezusa, Maryi, Józefa Święto

Pociecha

Dalecy i bliscy

Nie można uciec

Na pomoc

Rodzina Jezusa

Prawdziwa twarz

Posłowie

O Matce sercem syna

Źródła tekstów

Spis ilustracji

Korekta i opracowanie graficzne

Lidia Ciecierska

Nihil obstat

ks. Józef Pick

Cenzor ksiąg religijnych

Imprimatur

† Ryszard Kasyna

Biskup Pelpliński

L.dz. 1716/2020/K.Ord.

Pelplin, dnia 16 grudnia 2020 r.

Na okładce

Attavante degli Attavanti, Miniatura (inicjał D) z Mszału Thomasa Jamesa, ok. 1483–1484, Bibliothèque Municipale de Lyon

© Aleksandra Iwanowska, 2021

ISBN 978-83-8127-584-2

Wydawnictwo „Bernardinum” Sp. z o.o.

ul. Biskupa Dominika 11, 83-130 Pelplin

tel. 58 536 17 57, fax 58 536 17 26

bernardinum@bernardinum.com.pl

www.bernardinum.com.pl

Ks. Jan Twardowski

Mama, Mamusia, Matka. Rozważania o Matce Bożej

Tom 1

Zawsze obecna. Rozważania o życiu Matki Bożej

(Pelplin 2020)

Tom 2

Matka dla wszystkich. Rozważania na uroczystości, święta i wspomnienia Najświętszej Maryi Panny

(Pelplin 2021)

Tom 3

Jak troskliwa matka. Rozważania na nabożeństwa majowe, różańcowe oraz roraty

(Pelplin 2021)

Wprowadzenie

Tytuł niniejszego tomu pochodzi z wiersza pod takim właśnie tytułem: Matka dla wszystkich, drugiego w trzytomowej antologii maryjnej ks. Jana Twardowskiego. Oddaje on w pełni główną myśl tej części trylogii: Matka Boża jest dla wszystkich, bez względu na narodowość, wiek, pozycję społeczną, przekonania. I jest ponad każdym Jej wizerunkiem.

Obecny w całej twórczości księdza Twardowskiego (kaznodziejskiej i poetyckiej) temat maryjny układa się w trylogię, której tomy wzajemnie się dopełniają. Tom pierwszy – Zawsze obecna – przynosi rozważania o życiu Matki Bożej od niepokalanego poczęcia do wniebowzięcia. Drugi – Matka dla wszystkich – rozważania na uroczystości, święta i wspomnienia Najświętszej Maryi Panny w całym roku kalendarzowym. Trzeci – Jak troskliwa matka – przeprowadza dzień po dniu przez trzy maryjne miesiące: maj, październik, grudzień i przynosi rozważania na nabożeństwa majowe, różańcowe oraz adwentowe Msze Święte roratnie.

Całość – na którą składają się rozważania prozą i wiersze – zawiera liczne niepublikowane dotąd teksty Autora, wybrane z homilii wygłoszonych na przestrzeni kilkudziesięciu lat. Daty umieszczone pod każdym tekstem, pokazują, jak bardzo tematyka maryjna była obecna w życiu Jana Twardowskiego. Mówią też o tym lata powstania wierszy wybranych do wszystkich trzech tomów z całej twórczości poetyckiej.

Nie bez przyczyny słowa: „mama, mamusia, matka”, pochodzące z wiersza Powracamy, stały się tytułem trylogii. Oddają one zachwyt księdza Twardowskiego Maryją, jego dziecięcą tęsknotę za Nią, jako Matką, dla której miał synowskie wręcz oddanie, szacunek i podziw. Nadto przypominają matkę księdza poety, Anielę Twardowską, o której – nawet, kiedy miał już lat dziewięćdziesiąt – mówił serdecznie i ze wzruszeniem: „moja mamusia”.

u

O ile rozważania tomu pierwszego niniejszej antologii skupiały się wokół życia Maryi, z odniesieniami do życia współczesnego człowieka, o tyle rozważania tomu drugiego dotyczą kultu Maryi. Koncentrują się one wokół znaczenia, duchowego przesłania poszczególnych świąt, a także ich historii. Obok historycznych odniesień znajdziemy tu wiele dygresji osobistych, wręcz autobiograficznych. Dla Jana Twardowskiego od samego celebrowania świąt ważniejszy był własny, osobisty stosunek do Maryi – Maryi większej od każdego Jej wizerunku, „większej od obrazu”, żywej dopiero poza nim.

Każdy miesiąc był dla księdza poety w jakimś sensie maryjny. W każdym wskazywał uroczystości, święta i wspomnienia Matki Bożej. Często odnosił je do pór roku i zjawisk w przyrodzie. Dlatego w kalendarium maryjnym, jakim jest tom drugi antologii, każdy miesiąc otwierają rozważania łączące temat maryjny ze światem przyrody.

Obecne w całym tomie wiersze najliczniej wypełniają miesiące wakacyjne, lipiec i sierpień. W tym czasie rektor kościoła Sióstr Wizytek z Krakowskiego Przedmieścia co roku wyjeżdżał na urlop poza Warszawę. Homilie wygłaszane w lecie w innych kościołach, które mogłyby stać się źródłem rozważań, nie zachowały się. Umieszczenie w książce wierszy w tych właśnie miesiącach ma jednak wymiar symboliczny. Nawiązuje do wieloletniej tradycji księdza poety: wiersze w znakomitej większości tworzył na wakacjach.

Motta poszczególnych świąt, uroczystości i wspomnień zaczerpnięte zostały z Polskiej litanii, którą ksiądz Twardowski tworzył – dopisując kolejne inwokacje – przez kilkadziesiąt lat. Zawarł w niej kwintesencję maryjnej pobożności i pokazał wymiar własnego przywiązania do poszczególnych wizerunków Matki Bożej.

Aleksandra Iwanowska

Matka dla wszystkich

Nie tylko pod krzyżem

– mówiła Matka Boska –

ale i w niebie zmartwienie

święty Piotr pilnuje bramy

święty Mikołaj klei anioła na gwiazdkę

Agnieszka suszy baranka

Izydor orze, święty Roch zagląda chorym zwierzętom w pyski

przypomina jeżom że się budzą w marcu

liściom wiązu że mają nerwy nie do pary

męczennik wzdycha jak królik doświadczalny

każdy ma swoje własne zajęcia

tylko ja zwyczajnie jak mama

muszę mieć czas na wszystko

i dla wszystkich

1982

STYCZEŃ

Po prostu

Myślę, że na temat każdego święta w Kościele może mówić nie tylko wykształcony teolog, ale i niewykształcony, i nieteolog.

Każdy, kto po prostu wierzy.

Każdy, komu czasem łatwiej modlić się na różańcu, niż na przykład słuchać Świętego Tomasza z Akwinu, który nawet o gołębiach wnoszonych do świątyni pisał po łacinie.

1982

u

wciąż widzę Ciebie Matko Najświętsza

zamiast berła – trzymasz kłębek włóczki

cerujesz teologię

(z wiersza *** Nic mnie nie załamało, 1964)

Antologia

Chodzą naokoło mnie na wysokich obcasach metafor

cieniutkimi łzami piszczą na moich obrazach

przynoszą na wyciągniętych dłoniach lirykę jak kurczaka

potem nawet na maszynie do pisania klękają oczami

Proszę o prozę

żebyście sami nie darli się za włosy

nie podawali miłości jak jeża

w cierpieniu mówili dobranoc

nie nakładali tłumika na serce

tak zastraszeni że niemoralni

żebym nie marzła w antologii wierszy o sobie

1966

1 stycznia

Świętej Bożej Rodzicielki Maryi

Kyrie elejson, Chryste elejson,

zmiłuj się, Boże, nad nami –

daj nam pozdrawiać Matkę Najświętszą

polskimi inwokacjami

W nas

Duch Święty zstąpi na Ciebie i moc Najwyższego osłoni Cię. Dlatego też Święte, które się narodzi, będzie nazwane Synem Bożym” (Łk 1,35).

Mowa tu o tajemnicy Wcielenia, o tym, że Jezus stał się dzieckiem w łonie Matki.

Mówi się nieraz, że chrześcijanin ma wcielać Jezusa w swoje życie, że dla innych ma być Panem Jezusem. Czy jest to możliwe? To są przecież wymagania Ewangelii: dojść do świętości.

Nie można być ojcem Pana Jezusa, ale można brać udział w macierzyństwie Matki Bożej. Za sprawą Ducha Świętego może się w nas począć życie Boże – życie Jezusa w nas.

Podpatrywał ktoś Świętego Jana Vianneya i powiedział: „Widziałem Boga w człowieku”.

1982

Bezpieczeństwo

Ustanowione przez papieża Pawła VI święto macierzyństwa Matki Bożej obchodzimy na samym początku nowego roku. Ileż kryje się w tym optymizmu i nadziei! Tak jak Bóg powierzył Matce Bożej Jezusa, tak Kościół obecnie powierza Jej opiece każdy nowy rok. Dziecko w rękach Matki czuje się bezpieczne.

Co to znaczy: być bezpiecznym w ramionach Matki Najświętszej? Czy ten, kto oddał się Jej opiece, będzie miał wygodne życie, nie będzie chorował, cierpiał i umierał?

Kiedy Jezus szedł na mękę, drogę krzyżową, śmierć, powiedział: „Ufajcie, Jam zwyciężył świat” (por. J 16,33). Zwycięża świat ten, kto opiera się na Bogu i Matce Bożej, która do Niego prowadzi.

To bezpieczeństwo daje właśnie wiara. Kto wierzy – zawsze zwycięży, choćby nawet mu się wydawało, że został pokonany. Zwycięży niezależnie od tego, co się stanie.

u

Powiedziałem komuś: „Życzę ci szczęśliwego nowego roku”. Otworzył oczy ze zdziwienia i zapytał: „Jak to?!”. Odpowiedziałem: „Dla człowieka wierzącego jest tylko jedno nieszczęście: odwrócić się od Boga. Nieszczęście jest wtedy, gdy ktoś grzeszy, łamie przykazania, nie ufa, nie kocha, nie ma nadziei. Innych nieszczęść nie ma. Są tylko doświadczenia i próby”.

Każdy rok jest szczęśliwy, jeśli nie odwracamy się od Boga, ufamy Jemu i Matce Bożej, żyjemy wiarą, nadzieją i miłością, cokolwiek by się z nami miało stać.

1982

Pod opieką

W dawnej Polsce, jak pisze Walery Łoziński w pamiętnikach, o nowym roku wyrażano się pieszczotliwie. Na balach sylwestrowych mówiono: „cherubinek”, „czaruś”, „maluch”, „baranek bez skazy”.

Małemu Jezusowi zagrażał Herod, faryzeusze, Piłat, który już uczył się prawa.

Maluchowi, którego nazywamy Nowym Rokiem, zagraża kłamstwo, lizusostwo, nienawiść. Jeżeli jednak będzie wychowywał się pod opieką Matki Bożej, wyrośnie na porządny rok, którego nie trzeba będzie się wstydzić na Sylwestra.

1983

Ze wszystkimi sekundami

Składamy sobie życzenia nowego roku, ale to niedokładne życzenie.

Trzeba życzyć sobie trzystu sześćdziesięciu pięciu dni. I chociaż każdego dnia trzeba coś dobrego uczynić – to i to jeszcze za mało.

Trzeba życzyć sobie wszystkich miesięcy w ciągu roku. Z majem – miesiącem Matki Bożej, czerwcem – miesiącem Serca Pana Jezusa, październikiem – miesiącem
Różańca, grudniem – miesiącem adwentowym. Żeby
rozumieć wymowę miesięcy. I to jeszcze mało.

Trzeba sobie życzyć wszystkich tygodni. Żeby każdy tydzień przypominał Wielki Tydzień, każdy czwartek – Eucharystię, każdy piątek – Komunię Świętą.

Ważne są minuty. Ważne są sekundy. Może nawet sekundy są najważniejsze, bo człowiek poczyna się w łonie matki w ciągu jednej sekundy i umiera w ciągu jednej sekundy.

Trzeba modlić się o szczęśliwe sekundy i o sekundę połączenia się z Panem Bogiem.

Nowy Rok jest dniem Matki Bożej.

Nowy rok jeszcze nie urósł, to taki niemowlak. I tego niemowlaka poświęcamy Jej opiece ze wszystkimi dniami, miesiącami, tygodniami, minutami i sekundami.

2002