Morten Storm, Paul Cruickshank i Tim Lister

Agent Storm

We wnętrzu Al-Kaidy i CIA

Przełożył Maciej Kositorny

Wołowiec 2015

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż autoryzowane pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Tytuł oryginału angielskiego Agent Storm: My Life Inside Al-Qaeda

Projekt okładki Dorota Kulawik

Fotografia na okładce © Stephen Mulcahey / Arcangel Images

Projekt typograficzny Robert Oleś / d2d.pl

Copyright © by Morten Storm, Paul Cruickshank and Tim Lister, 2014

Copyright © for the Polish translation by Maciej Kositorny, 2015

Redakcja Andrzej Piotr Lesiakowski / d2d.pl

Korekta Renata Arkuszewska i Monika Pasek / d2d.pl

Redakcja techniczna Robert Oleś / d2d.pl

Skład Alicja Listwan / d2d.pl

Skład wersji elektronicznej Janusz Oleś / d2d.pl

ISBN 978-83-8049-062-8

Black Publishing jest marką wydawniczą Wydawnictwa Czarne sp. z o.o. Wołowiec 11, 38-307 Sękowa

Od autorów

Słowa każdego ujawniającego się szpiega, a zwłaszcza takiego, który twierdzi, że był podwójnym agentem pracującym dla czterech zachodnich agencji wywiadowczych i uczestniczył w części najbardziej newralgicznych akcji antyterrorystycznych po zamachach z 11 września 2001 roku, nieuchronnie podlegają skrupulatnemu sprawdzeniu.

Tym, co czyni opowieść Mortena Storma wyjątkową, jest bogaty zbiór materiałów audiowizualnych oraz korespondencji elektronicznej, który zgromadził w czasach, gdy był agentem. Dokumentacja ta potwierdza jego wersję, wzbogacając przekazaną przez niego relację.

Prywatne archiwum, do którego uzyskaliśmy nieograniczony dostęp, zawiera:

– korespondencję e-mailową prowadzoną z wpływowym duchownym Anwarem al-Awlakim;

– nagrania wideo wykonane przez Awlakiego i Chorwatkę, która pojechała do Jemenu, aby wyjść za mąż za duchownego – ślub ten został zaaranżowany przez Storma, choć na Awlakiego polowały wtedy USA;

– dziesiątki zaszyfrowanych i wciąż przechowywanych na twardych dyskach e-maili wymienionych między Stormem a terrorystami działającymi w Arabii i Afryce;

– potwierdzenie przekazów pieniężnych dla terrorystów w Somalii;

– zachowane w telefonach komórkowych SMS-y wymieniane z oficerami duńskiego wywiadu;

– potajemnie wykonane przez Storma nagrania rozmów z oficerami prowadzącymi z duńskich i amerykańskich central wywiadowczych, w tym trzydziestominutowy zapis spotkania z agentem CIA w Danii w 2011 roku, podczas którego omówiono kilka z podejmowanych przez Storma misji mających na celu namierzenie terrorystów;

– rękopisy notatek z misji;

– nagrania wideo i zdjęcia z przejazdu Storma przez terytoria plemienne tuż po spotkaniu z Awlakim w 2008 roku;

– nagranie wideo pokazujące Storma i brytyjskich oraz duńskich agentów wywiadu w północnej Szwecji w 2010 roku.

O ile nie odnotowano inaczej w przypisach, wszystkie cytowane e-maile, listy, wpisy na Facebooku, SMS-y i zapisy rozmów podawane są w brzmieniu oryginalnym, z zachowaniem błędów ortograficznych i gramatycznych. Część z nich została przetłumaczona z języka duńskiego na angielski[1].

Storm przekazał także zrobione na Islandii zdjęcia, na których widać kilku z jego duńskich oficerów prowadzących. Dziennikarze z duńskiej gazety „Jyllands-Posten” potwierdzili za pośrednictwem swoich źródeł tożsamość tych agentów.

Kilka z wymienionych w książce osób poświadczyło kluczowe fragmenty opowieści Storma. Ze względów bezpieczeństwa nie ujawniliśmy w pełni tożsamości niektórych z nich. Z kolei żaden z pracowników wywiadów zachodnich nie chciał udzielić komentarza pod własnym nazwiskiem.

Uzyskaliśmy też wgląd w paszporty, którymi posługiwał się Storm – były w nich pieczątki wjazdowe i wyjazdowe dla każdego opisanego w książce wyjazdu poza Europę po 2000 roku. Mieliśmy ponadto dostęp do rachunków hotelowych wystawionych na firmę Mola Consult, wykorzystywaną przez duński wywiad jako przykrywka, która według duńskiego sądu rejestrowego została zamknięta tuż przed tym, nim Storm się ujawnił. Widzieliśmy również dziesiątki kwitów Western Union dokumentujących przekazy pieniężne przesyłane przez duński wywiad (PET). Opiekunowie Storma z PET podawali na nich jako adres nadawcy Søborg – dzielnicę Kopenhagi, gdzie agencja ma swoją siedzibę.

Trzy osoby występujące w naszej książce ukryliśmy pod pseudonimami, chcąc chronić ich bezpieczeństwo lub tożsamość – informacja o tym zamieszczona jest za pierwszym razem, gdy zostają wymienione w tekście. Inne postaci wzmiankujemy ze względów bezpieczeństwa lub prawnych tylko z imienia. Spis osób przewijających się na kartach książki zamieszczony jest na jej końcu. W tekście występują zwroty i pozdrowienia po arabsku, ich tłumaczenie podane jest tam, gdzie występują po raz pierwszy.

Na końcu książki znajduje się zestaw zdjęć i innych dokumentów poświadczających działalność Storma, a także osobny dział z kolorowymi fotografiami. Wśród ilustracji znaleźć można zdjęcie walizki z dwustu pięćdziesięcioma tysiącami dolarów nagrody otrzymanej od USA, rękopis notatki ze spotkania z Awlakim, odszyfrowane e-maile, potwierdzenia przekazów pieniężnych, a także zdjęcia zrobione w jemeńskiej prowincji Szabwa podczas podróży na spotkania z duchownym.

Paul Cruickshank i Tim Lister, kwiecień 2014 roku

1

Pustynna droga

Połowa września 2009

Siedziałem w szarym hyundaiu, wpatrując się w gęsty mrok. Byłem zmęczony i pełen obaw. Zmęczony, bo dzień zacząłem jeszcze przed świtem w stolicy Jemenu Sanie, jakieś trzysta kilometrów na północny zachód stąd. Pełen obaw, gdyż nie wiedziałem, kto i kiedy wyjdzie mi na spotkanie. Czy zostanę przywitany jak towarzysz, czy też schwytają mnie jako zdrajcę?

Pustynna noc ma w sobie taką intensywność, jakiej nigdy nie doświadczyłem w Europie. Na drodze prowadzącej od wybrzeża do gór prowincji Szabwa – części Jemenu pogrążonej w bezprawiu – nie było żadnych świateł. Czasami nie można było też dostrzec i samej drogi, której rozgrzany asfalt znikał gdzieniegdzie pod grubą warstwą piasku. Było już dawno po zachodzie słońca, gdy znad Morza Arabskiego nadciągnął pierwszy powiew wilgotnego wiatru.

Moje obawy podsycało jeszcze poczucie winy: mogłem jechać do tej ziemi niczyjej, gdzie wraz ze słabnięciem wpływów rządu Al-Kaida zyskiwała na sile, tylko dlatego, że obok mnie siedziała Fadia[2], moja młoda jemeńska żona. Negocjując z kolejnymi posterunkami ustanowionymi na tej niebezpiecznej drodze na południe, korzystaliśmy z wymówki, że jedziemy odwiedzić jej brata.

Wiedziałem, że ryzykuję życie, dążąc do ponownego spotkania z Anwarem al-Awlakim – urodzonym w USA jemeńskim duchownym, który stał się jedną z najbardziej wpływowych i charyzmatycznych postaci Al-Kaidy. Podległe sanijskiemu rządowi wojsko i wywiad nasiliły ostatnimi czasy walkę z Al--Kaidą Półwyspu Arabskiego (AQAP – nowa nazwa Al-Kaidy w Jemenie, przyjęta po napływie bojowników saudyjskich), jednym z najaktywniejszych i najniebezpieczniejszych odłamów organizacji Osamy bin Ladena. Istniało więc ryzyko wpadnięcia w zasadzkę, strzelaniny na posterunku czy zwykłego nieporozumienia, które mogło skończyć się śmiercią.

Kolejnym zagrożeniem było to, że Awlaki, którego zachodnie gazety nazwały „gwiazdą rocka Al-Kaidy”, mógł mi już nie ufać. W podróż udałem się na jego życzenie. W e-mailu zapisanym w folderze z wersjami roboczymi na anonimowym koncie e-mailowym, z którego wspólnie korzystaliśmy, napisał mi:

„Przyjedź do Jemenu. Muszę się z tobą spotkać”[3].

Od mojej ostatniej wizyty u niego minął niemal rok, przez który Awlaki kontynuował swą niepowstrzymaną i brzemienną w skutki wędrówkę. Z radykalnego duchownego sprzyjającego Al-Kaidzie stał się postacią wpływową w jej przywództwie, znał też opracowywane przez ugrupowanie plany eksportu terroryzmu i był zaangażowany w ich realizację.

Przegapiłem już jedną okazję do spotkania. Awlaki zaprosił mnie na zgromadzenie czołowych jemeńskich dżihadystów, zorganizowane w odległym zakątku Maribu – pustynnej prowincji, którą przed wiekami miała władać królowa Saby. Młodszy brat Awlakiego Omar, który miał zająć się transportem, wpadł na pomysł, żebym przebrał się za kobietę i założył nikab, co miało nam pozwolić na przedostanie się przez posterunki. Ze swoimi stu osiemdziesięcioma pięcioma centymetrami wzrostu i prawie stu piętnastoma kilogramami wagi żywiłem jednak pewne wątpliwości i ostatecznie odrzuciłem tę propozycję, mimo że kierowca, który miał mnie zawieźć na spotkanie, był policjantem, co było sprzecznością dość typową dla Jemenu. Niemniej nieobecność na tak ważnym zebraniu lokalnych przywódców Al-Kaidy dręczyła mnie na tyle mocno, że kilka dni później wraz z żoną wyruszyłem w odyseję do Szabwy.

Po kilku minutach usłyszałem dobiegający z daleka stłumiony warkot silnika, a potem zobaczyłem światła i zbliżającą się toyotę land cruiser wypakowaną poważnymi młodzieńcami, którzy wymachiwali kałasznikowami – właśnie przyjechała moja eskorta. Złapałem żonę za rękę. Gdyby coś miało pójść nie tak, dowiedzielibyśmy się o tym za parę chwil.

Przez cały dzień kierowaliśmy się wskazówkami przesyłanymi przez Awlakiego SMS-ami, które brzmiały jak jakieś tropy w dziwacznym poszukiwaniu skarbów. „Pojedź tą drogą, skręć w lewo, udawaj przed policjantami, że jedziesz nad morze do Al-Mukalli”.

Bardzo trudno byłoby mi zmieszać się z miejscowymi. Byłem potężnie zbudowanym Duńczykiem z rudą czupryną i długą brodą, przez co na miejscu śmiało można było mnie wziąć za jakąś odmienną formę istnienia, która pojawiła się nagle w świecie żylastych i śniadych Arabów. Na ziemi pełnej porwań, walk plemiennych czy niewahających się sięgać po broń policjantów i wojowniczych dżihadystów podróżowanie stało się czymś całkowicie nieprzewidywalnym, a widok kogoś takiego jak ja z drobną Jemenką u boku, oboje upakowani w wynajętym samochodzie jadącym na zbuntowane południe, był, delikatnie mówiąc, niezwykły.

Dzień zaczął się już na dobre. Poranny chłód, poprzedzający nadchodzący upał, działał pobudzająco. Na pierwszym posterunku za Saną, gdzie zawsze było najwięcej problemów, utknęliśmy w korku. Właściwie dlaczego ktoś w ogóle chciałby porzucić względny spokój panujący w stolicy i jechać na nieprzyjazne południe? Odpowiadałem po arabsku, co zawsze robiło duże wrażenie na moich rozmówcach, a moja żona – z twarzą i włosami ukrytymi pod czarnym nikabem – siedziała w milczeniu na siedzeniu pasażera. Nie przez przypadek z samochodowego odtwarzacza płyt CD leciały wersety Koranu. Powiedziałem im, że jedziemy nad morze odwiedzić brata żony i pójść na wesele, a jechać będziemy przez Aden – największy jemeński port nad Morzem Arabskim i główny ośrodek handlowy tego kraju.

Policjanci na blokadzie drogowej mieli problem z rozeznaniem się w moim paszporcie. Tylko nieliczni z nich dobrze czytali po arabsku, nie mówiąc już o znajomości alfabetu łacińskiego. Chyba brali mnie za Turka, być może dlatego, że sama myśl o Europejczyku podróżującym w poprzek Jemenu nie mogłaby im przyjść do głowy. Mój szeroki uśmiech i łatwość radzenia sobie z sytuacją wystarczyły. Być może pomogło i to, że był to nie tylko wrzesień – czas upałów w Arabii – ale także środek ramadanu. Funkcjonariusze byli wymęczeni postem.

Gdy już przejechaliśmy przez pierwszy posterunek, wyzwaniem stało się utrzymanie na jezdni, a przynajmniej uniemożliwienie innym zepchnięcia nas z niej. Kilka razy zerknąwszy w dół urwisk, dostrzegłem rdzewiejący wrak ciężarówki lub autobusu. Drogi w Jemenie najwyraźniej przyciągają tych, którym życie zbrzydło – wielbłądy, psy, krowy czy też dzieciaki. Na widok nadjeżdżających pełnym pędem pojazdów wszystko właziło na środek jezdni.

Kolory poranka ustąpiły bieli popołudniowego upału, a ja starałem się skoncentrować na drodze i niebezpieczeństwach związanych z podróżą. W końcu góry zaczęły się spłaszczać, przechodząc w nadmorskie równiny Tihamy. W oddali widać było port w Adenie. Miasto mocno podniszczało od czasu upadku Jemenu Południowego i brutalnej kampanii północnojemeńskiego prezydenta Alego Abdullaha Saliha, chcącego w latach dziewięćdziesiątych XX wieku zjednoczyć obie połówki Jemenu. Mieszkańcy południa czuli się zaniedbani, a ruch separatystyczny zyskiwał na sile, dokładając swoje do problemów, jakie w tej części kraju sprawiała władzom jemeńskim Al-Kaida.

W lusterku widziałem, jak palące słońce zachodzi za górami. Starałem się odnaleźć drogę w chaosie adeńskich przedmieść, gdzie miałem wjechać na długą, ciągnącą się wzdłuż wybrzeża szosę, o której poinstruował mnie Awlaki w kolejnym SMS-ie.

Anwar al-Awlaki pochodził z potężnego klanu mieszkającego w górzystej prowincji Szabwa. Jego ojciec był szanowanym naukowcem i ministrem w jemeńskim rządzie. Pojechał do USA na stypendium Fulbrighta i zrobił doktorat na Uniwersytecie Nebraska. Młodszy Awlaki został wykładowcą uniwersyteckim w Sanie po tym, jak w następstwie zamachów z 11 września wyjechał z USA, zaczynając podejrzewać (zresztą nie bez podstawy), że zainteresowało się nim FBI. Kilka miesięcy przed zamachem spotkał się w Kalifornii z dwoma z porywaczy[4], ale nie było żadnych dowodów na to, że znał ich plany.

Siedem lat później krajobraz się zmienił, podobnie jak i sam Awlaki. Prezydent Salih coraz bardziej desperacko potrzebował pomocy ze strony USA i znajdował się pod rosnącą presją, by przyjąć twardszą postawę wobec zwolenników Al-Kaidy. We wrześniu 2008 roku nastąpił samobójczy zamach bombowy na ambasadę USA w Sanie, w którym zginęło dziesięć osób, zorganizowano również zbiorowe ucieczki zatrzymanych członków Al-Kaidy z najsilniej ponoć strzeżonych więzień. Jemen stał się dla Al-Kaidy ulubionym miejscem rekrutacji nowych członków – to stąd popłynęła fala młodych, słabo wykształconych mężczyzn, którzy przed atakami z 11 września zostali przerzuceni do obozów szkoleniowych Osamy bin Ladena. Niektórzy z nich zostali jego ochroniarzami, a potem złapano ich uciekających z gór Tora Bora w Afganistanie i odesłano do Guantanamo.

To właśnie Jemen upatrzyła sobie na bazę AQAP, lokalna filia Al-Kaidy, i tutaj też ściągali europejscy oraz amerykańscy ekstremiści marzący o dżihadzie. Awlaki również zyskał na wojowniczości. Jego rozpowszechniane po całym świecie za pośrednictwem YouTube’a kazania stały się inspiracją dla całej rzeszy przyszłych dżihadystów. W wiejskich osadach Pensylwanii, ciasnych mieszkaniach w Anglii czy na przedmieściach Toronto młodzi ludzie chłonęli każde jego słowo.

CIA i MI6 widziały w Awlakim przyszłość Al-Kaidy. Znajomość społeczeństw Zachodu, płynna angielszczyzna i biegłość w korzystaniu z mediów społecznościowych stanowiły o wiele bardziej śmiercionośne zagrożenie niż ziarniste nagrania wideo bin Ladena i jego nieprzeniknione oświadczenia.

W 2006 roku aresztowano Awlakiego pod mało precyzyjnym zarzutem współudziału w porwaniach. Przesiedział osiemnaście miesięcy w więzieniu w Sanie, gdzie przesłuchali go agenci FBI chcący dowiedzieć się czegoś więcej o jego spotkaniach z porywaczami uczestniczącymi w zamachach z 11 września. Po wyjściu na wolność zniknął gdzieś w przepastnym i surowym jemeńskim interiorze.

I tak oto jechałem na wschód od Adenu, pokonując ostatni etap mojej wycieczki w nieznane po Jemenie. Dotarliśmy do kolejnego prymitywnego posterunku, oznakowanego dwoma sfatygowanymi znakami STOP, które stały po obu stronach wiaty z nagrzanej od słońca blachy falistej. W pewnym sensie buda ta była granicą, gdyż wyznaczała faktyczny kres obszaru podlegającego kontroli państwa. Za nią, poprzez posępną ziemię przemierzaną przez bandytów i wojowników Al-Kaidy, ciągnęła się droga, którą cudzoziemcy mogli przebyć jedynie w asyście eskorty wojskowej.

Powtórzyliśmy historyjkę o ślubie, wytłumaczyłem, skąd znam nadmorską drogę do Al-Mukalli i jak nauczyłem się arabskiego. Powiedziano nam, że jeśli nie chcemy ochrony, to musimy wrócić się do Adenu i podpisać dokument, który zwalnia władze od wszelkiej odpowiedzialności za nasz los.

Godzinę później słońce już zaszło, ale czerwone promienie wciąż jeszcze przeszywały niebo o zmierzchu. Wróciliśmy na posterunek z papierem w dłoni. Za chwilę strażnicy mieli przerwać ramadanowy post i zjeść iftar. Sprawy zwariowanego Europejczyka i jego milczącej żony niewiele ich mogły obchodzić.

Południowe wybrzeże Jemenu mogłoby być świetnym miejscem wypoczynkowym: niekończące się plaże z miękkim piaskiem, ciepła woda, doskonałe warunki do łowienia ryb. Przyroda w tym skraju upadającego państwa była w stanie nienaruszonym, ale on sam pozostawał smętnie niedostępny. Raz na jakiś czas pojawiały się zaniedbane nadmorskie miasta w rodzaju Zindżibaru, gdzie porozrzucane wszędzie żelbetonowe pustaki świadczyły o domach, których budowy nie ukończono lub nigdy nie zaczęto.

Gdy tak jechaliśmy po pokonaniu ostatniej przeszkody, humory nam się poprawiły. W żyłach krążyła mi adrenalina.

Otrzymałem ostatni SMS z instrukcją od Awlakiego. Miałem powiedzieć policji, że potrzebuję paliwa, a potem udać się na północ.

Szukra to taka nieco większa osada rybacka. Tej parnej nocy była opustoszała i tylko jakiś samotny pies kuśtykał z jednej strony głównej ulicy na drugą. Ona sama wydawała się bardziej zniszczona niż rok temu, gdy przejeżdżaliśmy nią podczas naszego poprzedniego wojażu na spotkanie z Awlakim.

Leżące już za wioską i ozdobione plakatami z uśmiechniętym prezydentem skrzyżowanie wyznaczało miejsce, w którym droga się rozwidlała. Jedna z odnóg szła w głąb lądu, na terytorium opanowane przez rebeliantów, a druga wiodła dalej prosto, wzdłuż wybrzeża. Wiedziałem, że nie będę mógł ot tak skierować się do interioru, więc zgodnie z instrukcjami miałem wytłumaczyć na posterunku policyjnym, że chcę jechać dalej, trzymając się morza, ale potrzebuję benzyny ze stacji położonej kilka kilometrów w przeciwnym kierunku. To był sztuczka, która najwyraźniej już przedtem zadziałała. Sennie pochyleni nad iftarem policjanci gestem wskazali, żebyśmy jechali. Nie mieli zobaczyć, jak wracamy.

Siedzieliśmy z Fadią w samochodzie, oślepieni światłami pojazdu wypakowanego uzbrojonymi mężczyznami. Na tej opuszczonej pustynnej drodze nasze serca biły gwałtownie.

Z tumanu kurzu rozświetlanego reflektorami land cruisera wynurzył się trzydziestoparoletni brodacz z bystrymi ciemnymi oczyma i obwiązaną wokół głowy chustą w czerwono-białą szachownicę. Łatwo było poznać po tym, jak reszta grupy wysypała się za nim z samochodu, że Abdullah Mehdar jest ich przywódcą. Słynął z wielkiej odwagi i bojowej postawy. Wpatrywałem się uważnie w jego twarz, gdy do nas podchodził.

– Salam alejkum [Pokój z wami] – odezwał się w końcu arabskim pozdrowieniem, okraszonym szerokim uśmiechem.

Napięcie zeszło ze mnie jak nagle ustępująca gorączka. Z ulgą uścisnąłem każdego z towarzyszy Mehdara. Przynieśli jedzenie – banany oraz chleb – i razem zakończyliśmy ramadanowy post. Po raz pierwszy tego dnia poczułem się bezpieczny. Byłem z jednymi z najbardziej poszukiwanych ludzi w Jemenie, z grupą uzbrojonych mężczyzn, których zupełnie nie znałem, w środku nocy na drodze biegnącej przez pustkowia Szabwy, ale czułem się jak w kokonie, otulony braterstwem wspólnych przekonań i niekwestionowanej lojalności.

Mehdar był osobistym wysłannikiem Awlakiego i tak jak on należał do plemienia Awalik, a w Jemenie więzi plemienne liczą się ponad wszystko. Wiedząc, że zaprosił mnie tu Awlaki i że jestem przyjacielem duchownego, był wobec mnie bardzo uprzejmy i okazywał mi głęboki szacunek.

Po kilku minutach oznajmił, że czas ruszać. W tym rejonie napady rabunkowe na drogach były bardzo częste, a bandyci równie dobrze uzbrojeni jak bojownicy. Było już po dziewiątej wieczorem, gdy nasz konwój ruszył dalej: land cruiser jechał za moim małym hyundaiem, który z pewnością był pierwszym samochodem z wypożyczalni, jakiemu udało się dojechać do tego odległego zakątka Szabwy. Przemknęliśmy obok pogrążonej w ciemności osady, wzbijając tumany pyłu. W tle majaczyły góry, choć w tę bezksiężycową noc trudno było powiedzieć, gdzie kończy się ziemia, a zaczyna niebo.

Nie mogłem tego wówczas wiedzieć, ale znajdowałem się blisko Al-Hoty, miasteczka w leżącym w prowincji Szabwa dystrykcie Majfa, które ulokowane było w cieniu górującego nad nim skalnego płaskowyżu. Byłem w samym sercu królestwa Al-Kaidy.

Podjechaliśmy do pokaźnego dwupiętrowego domu na posesji otoczonej wysokimi murami. Dwaj mężczyźni z kałasznikowami przewieszonymi przez ramię otworzyli, a potem szybko zamknęli za nami bramę prowadzącą do środka. Wpadłem w nagłą panikę. Moja podróż na spotkanie z Anwarem al-Awlakim dobiegła końca, tylko co, jeśli jemeńskie służby specjalne rozpracowały moje plany i pozwoliły mi się tutaj dostać albo sam Awlaki już mi nie ufał? No i była jeszcze Fadia. Znała Awlakiego, wiedziała, że się przyjaźnimy, ale nie miała żadnego pojęcia o rzeczywistym celu naszej wizyty.

Nim wszedłem po schodach, spojrzałem krótko na gwiazdy. Miałem nogi jak z ołowiu, zrobienie kilku kroków dzielących mnie od drzwi zajęło mi wieczność. Nie było już wyjścia. Przed oczyma mignęły mi obrazki z nagrania wideo pokazującego ścięcie Nicka Berga i Daniela Pearla, dwóch Amerykanów, których spotkała straszna śmierć z ręki Al-Kaidy.

Fadię odprowadzono na tył, do tych pomieszczeń kompleksu, w których czekały na nią kobiety plemiennych wojowników. W tej części Jemenu przedstawiciele obu płci nie pojawiali się razem na spotkaniach towarzyskich. Później żona opowiadała mi o stoicyzmie tych kobiet – wiele z nich straciło mężów, którzy oddali swe życie za sprawę dżihadu. Często wdowy wychodziły raz jeszcze za kolejnego dżihadystę, co bynajmniej nie przyczyniało się do budowania harmonii domowej.

Przestronny, niewykończony przedpokój prowadził do jeszcze większego salonu, a pierwszą rzeczą, jaka wpadła mi w oko, była starannie ustawiona w szereg i oparta o ścianę broń – kałasznikowy, strzelby, a nawet granatniki przeciwpancerne. Ludzie ci byli gotowi natychmiast pójść do walki, a za przeciwnika równie dobrze mogli mieć jemeńskie służby specjalne, jak i wrogie plemiona.

Wokół dużej, srebrnej, położonej na ziemi misy wypełnionej kurczakami i ryżem z szafranem zgromadziło się kilkunastu mężczyzn. Byli młodzi, niektórzy jeszcze kilka lat temu byli zwykłymi wiejskimi chłopakami. Pośrodku nich siedział Anwar al-Awlaki – szczupły, elegancki i z tym inteligentnym spojrzeniem, które zdążyło już uwieść tak wiele niespokojnych dusz w Europie i Ameryce. Na mój widok wstał i z ciepłym uśmiechem objął mnie.

– Salam alejkum – przywitał mnie czule.

Bił z niego wrodzony autorytet, podkreślany jeszcze władczymi gestami, którymi okazywał, że jest panem tego miejsca i zgromadzonych w nim ludzi.

Miał na sobie swoje firmowe białe szaty, nieskazitelnie czyste mimo kurzu i upału, oraz typowe dla intelektualistów okulary. Uderzył mnie kontrast między prostymi i niewykształconymi chłopakami ze wsi a islamskim uczonym i filozofem, który stał się duchowym przywódcą dżihadu. Po tym, jak mnie przywitał, reszta zgromadzenia podniosła się, by uczynić to samo. Wszyscy byli pełni podziwu dla szejka, którego magnetyzm nie tracił na sile mimo podtrzymywanego przez samego duchownego dystansu.

– Proszę, poczęstuj się – zaprosił mnie. Jego amerykański akcent osłabł nieco po kilku latach pobytu w arabskiej ojczyźnie.

Cieszył się z mojej wizyty, która wyrywała go z intelektualnej samotności, w jakiej był pogrążony. Wpierw jednak musiał zadbać o swego gościa. Po przedstawieniu mnie siedzącym na podłodze mężczyznom wyszukał mi wśród nich miejsce i zaczął się wspólny posiłek. Goście jedli kurczaka i ryż rękoma, ale ja, mimo swego obycia z jemeńskimi zwyczajami, nie mogłem się powstrzymać, by ku uciesze zebranych nie poprosić o łyżkę. Jednak kilka wygłoszonych przeze mnie samokrytycznych uwag oraz mój arabski, który doskonaliłem od ponad dziesięciu lat dzięki regularnym wizytom i dłuższym pobytom w Jemenie, sprawiły, że wszyscy poczuli się swobodnie.

Przyglądając się Awlakiemu, dostrzegłem w nim lekką obojętność i melancholię, jakby odosobnienie w Szabwie i wywierana na nim presja, za którą stali Amerykanie, zaczęły zbierać żniwo. Od wyjścia z więzienia, które zawdzięczał zabiegom swojej wpływowej rodziny, minęły już dwa lata. Na początku 2008 roku opuścił Sanę i schronił się na ziemi przodków. Powiadano, że dewiza plemienia Awalik brzmiała: „Jesteśmy iskrami piekła, a wszyscy, którzy wejdą nam w drogę, spłoną”.

Przez rok od naszego ostatniego spotkania stał się bardziej czujny, o czym świadczyły chociażby środki ostrożności zastosowane podczas mojej obecnej podróży. Szejk nieustannie krążył od jednego bezpiecznego domu do drugiego, od czasu do czasu wycofując się w górskie kryjówki ulokowane na skraju Pustego Kwartału – morza piasku, które rozciągało się w głąb Arabii Saudyjskiej.

Mimo pozostawania w izolacji duchowny wciąż publikował w internecie swoje kazania, komunikując się ze swoimi zwolennikami poprzez e-maile i teksty zamieszczane w sieci. Jego przesłanie stało się jeszcze ostrzejsze, być może w wyniku miesięcy spędzonych w więzieniu, gdzie przez większość czasu osadzony był w pojedynczej celi, być może też jego interpretacja islamu doprowadziła go do radykalizacji poglądów, a być może wygnanie w górskie pustkowie wzmogło w nim nienawiść do świata.

Kiedy skończyłem jeść, Awlaki wstał i poprosił, żebym poszedł z nim do mniejszego pokoju.

Przyglądałem się uważnie jego twarzy.

– Co u ciebie? – spytałem nieco sztampowo z braku lepszego pytania.

– Siedzę tutaj – odpowiedział z nutką fatalizmu w głosie – ale tęsknię za rodziną, żonami i dziećmi. Nie mogę pojechać do Sany, a i dla nich przyjazd tu jest zbyt niebezpieczny. Amerykanie chcą mojej głowy. Cały czas naciskają na rząd.

Wokół latały drony, jak przyznał, ale nie bał się ich.

– To ścieżka Proroka i ludzi pobożnych: dżihad – dodał.

Powiedział mi, że „bracia” byli rozczarowani moją nieobecnością w Maribie, bo dużo o mnie słyszeli. W miarę jak rozmawialiśmy, stawało się jasne, że mimo wszystko Awlaki nie czuł przesadnego zagrożenia ze strony władz jemeńskich, które wolały zamknąć Al-Kaidę w prowincji Szabwa i czekać, aż kiedyś stamtąd zniknie, niż na poważnie zabrać się do powstrzymywania walk plemiennych, dzięki którym bojownicy ugrupowania zyskali miejsce do osiedlenia się i zorganizowania.

Awlaki wyznał, że chciałby zobaczyć upadek rządu Saliha, który w jego mniemaniu był zsekularyzowaną marionetką w rękach Amerykanów. Z lubością opisywał, jak w zastawionej ostatnio zasadzce na siły rządowe zdobyli broń ciężką, w tym wyrzutnie przeciwczołgowe, zadając przy tym wrogowi poważne straty. Marzył, by przesłać zdobycz islamistom w Somalii, którzy bardzo potrzebowali tego rodzaju uzbrojenia.

Przywódca duchowy stał się kwatermistrzem.

Kilka miesięcy przedtem Awlaki wysłał wiadomość do radykalnej milicji islamskiej Al-Szabaab, która wprowadziła szariat w większej części Somalii. Chwalił ją, że daje muzułmanom przykład, jak powinno się walczyć.

Dodał też: „Karty do głosowania nas zawiodły, kule zaś nie. Gdyby tylko okoliczności mi pozwalały, bez chwili wahania przystąpiłbym do was i walczyłbym jako żołnierz w waszych szeregach”[5].

Człowiek, który mieszkając w USA, potępił ataki z 11 września jako niezgodne z islamem, napisał ostatnio na swym blogu: „Modlę się, by Allah zniszczył Amerykę i wszystkich jej sojuszników. […] Wprowadzimy mieczem rządy Allaha na świecie, i to niezależnie, czy będzie to zgodne z wolą mas czy też nie”[6].

Zwrócił się też z tym przesłaniem do muzułmanów mieszkających na Zachodzie, porównując ich sytuację do warunków, w jakich znalazł się prorok Mahomet i jego wyznawcy w protomuzułmańskiej Mekce, gdzie ich prześladowano i zmuszono do emigracji – hidżry – na północ, do Medyny.

Zaledwie na kilka tygodni przed moją wizytą Awlaki zaatakował ze swego bastionu w Szabwie współpracę krajów muzułmańskich z USA, grzmiąc: „Potępić trzeba żołnierza, który gotowy jest słuchać rozkazów […] i sprzedaje swą wiarę za kilka dolarów”[7].

Okaże się później, że słowa te silnie podziałały na majora armii amerykańskiej Nidala Hasana, który prowadził z duchownym korespondencję drogą elektroniczną.

Awlaki powiedział mi, że cierpienia i śmierć cywilów to podczas dżihadu rzeczy absolutnie dopuszczalne. Cel uświęca środki. Natychmiast zaoponowałem, wiedząc, że jedną z cech, które cenił we mnie duchowny, była szczerość w wyrażaniu swoich poglądów. Jak się okazało, był świetnie przygotowany do obrony swego stanowiska, a swoje argumenty opierał na własnej interpretacji Koranu i hadisów.

Kilka miesięcy wcześniej pewien młody człowiek, który zaczął służyć pod Mehdarem, pojechał do sąsiedniej prowincji, gdzie w zamachu samobójczym[8] zabił siebie i czworo turystów z Korei Południowej.

– Jest już w raju – powiedział mi przy obiedzie jeden z jego kolegów.

Nie miałem pewności, czy sam Mehdar odegrał jakąkolwiek rolę w ataku, czy może wręcz go zaakceptował, co jednak nie zmieniało faktu, że oddanie sprawie tych bojowników wykraczało daleko poza sferę deklaracji.

Powiedziałem Awlakiemu, że popieram ataki na cele wojskowe, po czym kategorycznie odmówiłem mu pomocy w zdobywaniu czegokolwiek, co mogłoby zostać użyte przeciwko ludności cywilnej. Nie chciałem przeczesywać Europy w poszukiwaniu materiałów potrzebnych do skonstruowania bomb, bo to w ostatecznym rachunku mogłoby doprowadzić do śmierci cywilów.

– Więc nie zgadzasz się z mudżahedinami? – zapytał Awlaki.

– W tej kwestii nie będzie między nami zgody – odpowiedziałem.

Wyczułem w nim również coraz bardziej zjadliwą niechęć do Ameryki, jakby miał poczucie, że był tam prześladowany jako muzułmanin. Aresztowano go w San Diego za nagabywanie prostytutek[9], choć nie postawiono mu w tej sprawie zarzutów. Poczucie upokorzenia wciąż go dręczyło, chodziło też o sposób, w jaki FBI „dało do zrozumienia”, że postępowanie Awlakiego nie zawsze szło w parze z tym, czego można byłoby oczekiwać od imama, o aluzję mającą rzucić cień na jego reputację.

Temat kobiet bardzo zajmował Awlakiego podczas naszej rozmowy, która trwała do późna w nocy. Wygnanie, na które sam siebie skazał, oznaczało, że nie miał bezpośredniego kontaktu ze swymi dwiema żonami. Jedną znał jeszcze z dzieciństwa, pobrali się, gdy byli nastolatkami. Nie tak dawno wziął sobie drugą, która w chwili ślubu nie miała jeszcze skończonych dwudziestu lat. Jednak, jak mi wyznał, brakowało mu towarzystwa kobiety potrafiącej zrozumieć i gotowej współdzielić poświęcenia wynikające z trudów życia dżihadysty – żony, która oddana byłaby sprawie tak, jak mężowi.

– Może mógłbyś poszukać dla mnie kogoś na Zachodzie, jakiejś białej nawróconej siostry – zasugerował.

To był drugi raz, gdy poruszał w rozmowach ze mną kwestię ożenku z kobietą z Zachodu, i wiedziałem, że mówi serio. Nie byłoby to łatwe, wiązałoby się też z pewnym ryzykiem. Miałem jednak świadomość, że było mnóstwo kobiet, które widziały w Awlakim dar od Allaha.

Miał też inne prośby. Chciał, żebym „wyszukał braci chcących pracować dla sprawy, a także zdobył w Europie fundusze oraz sprzęt”.

Ponadto oczekiwał ode mnie, że będę rekrutował bojowników, którzy przyjechaliby do Jemenu na szkolenie, a potem „wrócili do domu, gotowi prowadzić dżihad w Europie lub Ameryce”. Nie powiedział, o jakie szkolenie mu chodzi ani co mieliby potem robić. Jednak z naszej dwugodzinnej rozmowy wyniosłem wrażenie, że Awlaki ma zamiar rozpętać kampanię ataków terrorystycznych na obu kontynentach.

Nazajutrz rano Awlakiego już nie było, czy to ze względów bezpieczeństwa, czy z powodu jakiegoś spotkania, o którym mi nie powiedziano. Spędziłem zatem nieco czasu z Abdullahem Mehdarem, przywódcą plemiennym, który wyjechał po mnie minionej nocy. Czułem podziw dla tego honorowego i przepojonego lojalnością wobec Awlakiego człowieka. Nie wydawał się zainteresowany atakowaniem Zachodu, chciał natomiast uczynić z Jemenu państwo islamskie, w którym obowiązywałby szariat. Był tak oddany swej idei, że aż zapłakał, gdy jeden z młodych bojowników prowadzących modlitwę wspomniał o obietnicy raju.

Pomyślałem sobie, że może mieli spaczony światopogląd, ale na pewno nie byli hipokrytami. Ich oddanie i lojalność były proste i głębokie.

Spieszyłem się z odjazdem, gdyż nasz samolot do Europy odlatywał z Sany następnego wieczoru, a kto mógł wiedzieć, ile nam zajmie droga powrotna. Fadia wyłoniła się z części domu przeznaczonej dla kobiet i zaczęliśmy przygotowania do wyjazdu.

W chwili gdy otwarto przed nami potężną bramę, zorientowałem się, że złapaliśmy gumę, co właściwie nie powinno dziwić po odbytym z dużą prędkością przejeździe przez góry.

Abdullah podbiegł do mnie i pomógł zmienić koło. Raz jeszcze w jego oczach pojawiły się łzy, chyba wyczuwał rodzące się niebezpieczeństwo.

– Jeśli się już tu nie spotkamy, zobaczymy się w raju – powiedział, a łzy pociekły mu po policzkach.

Mudżahedini eskortowali nas do drogi głównej, gdzie nas pożegnali. Właśnie opuściliśmy kokon.

Wiedziałem, że w trzech zachodnich stolicach czekali ludzie chcący usłyszeć o każdym szczególe mojego spotkania z Anwarem al-Awlakim. Musiałem szybko dotrzeć do Sany, a potem wydostać się z Jemenu.

2

Gangi, dziewczyny, Bóg

1976–1997

Ścieżka, która zawiodła mnie na spotkanie z Anwarem al-Awlakim w górach Jemenu, była – łagodnie mówiąc – dość kręta. Urodziłem się w drugim dniu 1976 roku w Korsørze – smaganym wiatrem mieście na duńskim wybrzeżu. Miejscowe uliczki parterowych domków z czerwonej cegły stanowiły skrajne przeciwieństwo pustynnych peryferii dalekiego Jemenu, a samo miasto, ulokowane na skraju pofałdowanej i pełnej pól uprawnych Zelandii, przeglądało się w rozlewających się aż po wyspę Fionia szarych wodach Wielkiego Bełtu.

Korsør zadaje kłam stereotypowemu obrazkowi skandynawskiej tolerancji i postępowości. To robotnicze miasto z charakterem i z dwudziestopięciotysięczną populacją, w tym imigrantami z byłej Jugosławii, Turcji i świata arabskiego.

Moja rodzina, choć tak naprawdę trudno byłoby nas w ten sposób nazwać, należała do niższej klasy średniej. Ojciec alkoholik porzucił dom, gdy miałem cztery lata, i zniknął na dobre. Nie było żadnych odwiedzin w weekend, wycieczek na ryby czy wspólnych wyjść. Moja mama Lisbeth miała chyba słabość do facetów ze skazą. Wyszła raz jeszcze za mąż, a mój ojczym okazał się ponurym, groźnym człowiekiem, któremu zdarzały się napady agresji. Pretekstem do przemocy mógł być sposób, w jaki trzymałem widelec, czy nie w porę wypowiedziane słowo – nie było żadnego ostrzeżenia, od razu dostawałem cios pięścią. Mama też padała ofiarą ataków i kilka razy go zostawiła, ale zawsze wracała skuszona obietnicą, że wszystko się zmieni. Nic nigdy się nie zmieniło, niemniej była z nim przez niemal dwadzieścia lat.

– Nie jestem dumna z dzieciństwa, jakie ci zafundowałam – wyznała ze smutkiem po latach. – Właściwie czuję się winna tego, że stałeś się tym, kim byłeś.

Jako dzieciak włóczyłem się po wybrzeżu, lasach i polach wokół Korsøru. Miałem dla siebie mnóstwo czasu i zawsze starałem się przebywać poza domem, przynajmniej póki nie zapadł zmierzch. Budowaliśmy z kolegami szałasy czy też, stojąc na brzegu, kręciliśmy nad głową linami niczym lassem, by potem z krzykiem wrzucić je do zimnych wód morza.

Na kilku fotografiach, jakie mi pozostały z tych czasów, widać twarz pełną niepewności. Jest w mych oczach nieufność, która przywołuje całą chmarę niemiłych wspomnień. Miałem jednak też w sobie szaleńczą energię, a ta ściągała na mnie kłopoty.

Swoje trzynaste urodziny świętowałem podjęciem próby pierwszego w życiu napadu z bronią w ręku, na który wybrałem się z dwójką przyjaciół – Benjaminem i Juniorem. Nie było to mistrzostwo świata w planowaniu i wykonawstwie. Za cel wybraliśmy mały sklepik prowadzony przez starszego mężczyznę, który znany był ze swego skąpstwa i palenia tanich papierosów. Z kominiarkami na głowach czekaliśmy w mroku na godzinę zamknięcia, aż w końcu ruszyliśmy naprzód, próbując wedrzeć się do środka. Benjamin wymachiwał należącym do jego ojca rewolwerem kalibru 0,22.

Siła mężczyzny próbującego zamknąć przed nami drzwi wejściowe okazała się nieproporcjonalna do jego wieku, a jego opór wzmogła zapewne jeszcze podyktowana skąpstwem obawa o utratę zawartości kasy. W każdym razie udało mu się nas powstrzymać i zamknąć sklepik od środka.

W poczuciu upokorzenia postanowiliśmy zabrać się za niedaleką restaurację, która oferowała dania na wynos. Tym razem to mnie wysłano z bronią.

Serce mi zamarło z chwilą, gdy wyciągnąłem rewolwer. Rozpoznałem młodą kobietę za ladą, była przyjaciółką rodziny. Mimo to nie zrezygnowałem. Starałem się wydać starszym, niż byłem, ale mówiąc obniżonym głosem, musiałem brzmieć jak płyta puszczona na zbyt wolnych obrotach.

– To napad!

Nie zabrzmiało to przekonująco.

Kobieta rzuciła na mnie spojrzenie zza lady. Wyglądała na bardziej zdziwioną niż zaniepokojoną.

– Morten, to ty?

Odwróciłem się i rzuciłem do ucieczki. Rozładowaliśmy naszą frustrację na idącej ulicą starszej kobiecie, wyrywając jej torebkę. Staruszka przewróciła się i złamała biodro, a wkrótce potem w moim domu zawitała policja.

To był początek spirali nieszczęść. W szkole lubiłem historię, muzykę oraz religioznawstwo i kulturoznawstwo, nudziła mnie jednak praca w sali lekcyjnej. Żaden z nauczycieli nie próbował do mnie dotrzeć albo przynajmniej postarać się dostrzec moje potrzeby, więc pozwalałem sobie na drwiny i kpiny. W odpowiedzi rzucali we mnie ścierkami do tablicy lub wybuchali płaczem, a klasa pogrążała się w chaosie.

Skierowano mnie do swego rodzaju szkoły specjalnej dla niesfornych i nadpobudliwych chłopców, w której skupiono się na sporcie i zajęciach na świeżym powietrzu, a uczniowie przebywali w klasach tylko przez dwie godziny dziennie. Mogłem ciąć w lesie drewno piłą łańcuchową, pozwalano mi też wyszaleć się na boisku do piłki nożnej. Nigdy nie brakowało przygód. Chcąc wychować nas na porządnych obywateli, szkoła organizowała wycieczki zagraniczne. Czyniono to w dobrej wierze, ale rezultaty nie były zbyt zachęcające. Wprawdzie wycieczka do Turcji rozbudziła we mnie zamiłowanie do podróżowania i silnych wrażeń, ale z drugiej strony doprowadziliśmy towarzyszących nam nauczycieli na skraj załamania nerwowego. Ukradliśmy im nawet ubrania, a potem sprzedaliśmy je miejscowym.

W wieku lat czternastu byłem żywiołem, którego nie sposób było opanować. Wraz z imigrantem z byłej Jugosławii Dżalalem rozwinąłem po korytarzach szkoły węże strażackie i zalałem cały budynek setkami litrów wody. Szkoła, z której podobno nie można było wylecieć, miała dość.

Dostałem ostatnią szansę w liceum pod Korsørem. Uczący tam nauczyciel matematyki wziął mnie pod swoje skrzydła, dostrzegłszy mój potencjał sportowy. Nie minęło dużo czasu i grałem w młodzieżowej drużynie piłkarskiej na wysokim poziomie rozgrywek. Pojawiły się pogłoski, że skauci z ligi zawodowej przyglądają się moim postępom. Pogrążały mnie jednak oceny, a przede wszystkim uwagi za złe sprawowanie. Szczególny upór w dążeniach do wyrzucenia mnie ze szkoły przejawiała jedna z nauczycielek. Po tym, jak otrzymałem powołanie do gry w reprezentacji duńskich szkół na turnieju w Niemczech, odciągnęła mnie na bok i ze zwężonymi od złośliwej satysfakcji oczami powiedziała mi, że nie jadę z powodu niewystarczających postępów w nauce. Wiedziała, że ten turniej był jedyną rzeczą, na której tak naprawdę mi zależało. Wykopałem jej z dłoni filiżankę kawy.

To była ostatnia rzecz, jaką zrobiłem w murach szkolnych. W wieku lat szesnastu, na kilka tygodni przed egzaminami końcowymi, moja edukacja formalna została oficjalnie zakończona. Za to ta pobierana na ulicy właśnie się zaczynała. Dołączyłem do grupy, którą miejscowa policja nazywała Jeźdźcami, gdyż włóczyliśmy się po mieście w bufiastych spodniach i czapkach bejsbolowych z napisem „Oakland Raiders”. Tworzyliśmy dość zadziwiającą zbieraninę: młody, wyglądający jak jakiś wiking Duńczyk z rudymi włosami i potężnymi bicepsami oraz jego muzułmańscy koledzy. Ciążyłem ku Jeźdźcom, bo podobnie jak wiele imigranckich dzieci z okolicy również czułem się w Korsørze outsiderem, zawsze też utożsamiałem się z przegranymi. Wszyscy mieliśmy marne widoki na przyszłość i mnóstwo czasu do zagospodarowania; niemal całą swoją energię wkładaliśmy w picie takiej ilości najtańszego piwa, na jaką nas było stać, i podrywanie tylu dziewczyn, ile się dało. Moi nastoletni muzułmańscy znajomi mieli swobodny stosunek do swej wiary, więc pili i imprezowali równie intensywnie jak reszta z nas. Wprawdzie wobec coraz silniejszych nastrojów antymuzułmańskich bronili islamu, ale nie czuli się skrępowani jego bardziej restrykcyjnymi wymogami.

Ich rodzice osiedlili się w Danii, uciekając przed przemocą lub biedą w swych ojczyznach. W latach dziewięćdziesiątych we wszystkich państwach skandynawskich mieszkało sporo imigrantów – tysiącom rodzin z Turcji, Jugosławii, Iranu i Pakistanu nadano status uchodźców lub gastarbeiterów. W pierwszych parunastu latach mego życia mieszkająca w Danii populacja imigrantów z krajów nienależących do Zachodu podwoiła się, a napływ obcokrajowców wystawił na ciężką próbę reputację Duńczyków jako liberalnego i postępowego społeczeństwa. Do Korsøru ściągały bandy skinheadów uzbrojonych w pały i kije bejsbolowe, ale Jeźdźcy byli na nie przygotowani. Nigdy nie stroniłem od bitki, a wkrótce nie mogłem się bez niej obyć.

Nie bez znaczenia było to, że miałem talent do boksu i spędzałem mnóstwo czasu w sali treningowej. Jednym z kilku powodów wątpliwej sławy Korsøru był fakt, że to stąd przed tysiącleciem wikingowie wyruszali na swoje wypady do Anglii. Jakoś się zatem wpisywało w miejscową tradycję to, że jednym z bardziej znanych synów tego miasta był Brian Nielsen, najsłynniejszy duński bokser i przeciwnik Evandera Holyfielda oraz Mike’a Tysona.

Nielsen związany był ze świetnie prosperującym korsørskim amatorskim klubem bokserskim, gdzie za program dla młodzieży odpowiadał zawodowy bokser Mark Hulstrøm – dochodzący trzydziestki zawodnik wagi ciężkiej, który nadal walczył na ringu. Zbudowany był jak tur, miał zaczątki łysiny oraz kozią bródkę i raczej nie okazywał po sobie jakichkolwiek emocji. Niemniej entuzjazmował się moim potencjałem bokserskim, widząc we mnie dobrze zapowiadającego się młodego zawodnika wagi półśredniej. Miałem szybkie nogi, błyskawiczny prosty, potężny prawy sierpowy i mocną szczękę. No i uwielbiałem wysiłek fizyczny. Boks – tak jak jujitsu – był ujściem dla gniewu, jaki wzbudzał we mnie brutalny ojczym i każda próba podporządkowania mnie.

Chodziłem na treningi, które odbywały się w nijakim szarym budynku na obrzeżach Korsøru, przez trzy lata. Pewnego dnia, niedługo po mych szesnastych urodzinach, Mark wziął mnie na bok.

– Masz klasę – powiedział z błyszczącymi piwnymi oczyma. – Nadawałbyś się do drużyny olimpijskiej, mógłbyś nawet zostać zawodowcem.

Mark odwiedził nawet moją matkę, której próbował wytłumaczyć, dlaczego powinienem częściej chodzić na treningi. Był jeszcze na tyle młody, by pamiętać, jak bezładne potrafi być życie nastolatka, ale zarazem już na tyle dojrzały, by cieszyć się pewnym autorytetem. Mógłby być dla mnie wymarzonym ojcem zastępczym.

Dzięki memu talentowi pojechałem na turnieje w Czechosłowacji i Holandii. Trener duńskiej drużyny narodowej przyjechał popatrzeć, jak walczę, i zakwalifikował mnie do ekipy sportowej szkół państwowych. Klub bokserski z Korsøru wydał już kilku duńskich olimpijczyków i wszystko przemawiało za tym, że pewnego dnia dołączę do tej elity.

Przez jakiś czas marzyłem, że rzeczywiście zostanę bokserem. Jednak ku rozczarowaniu Hulstrøma zachowanie niezbędnej po temu dyscypliny było poza moim zasięgiem. Tyle samo czasu, ile spędzałem na ringu, poświęcałem na wykorzystywanie w bijatykach i burdach umiejętności nabytych podczas treningów.

Moja matka – klasyczny przykład moralności typowej dla duńskiej niższej klasy średniej – już dawno temu machnęła na mnie ręką i w wieku lat szesnastu w domu bywałem rzadkim gościem. Zamiast wystawiać się na jej dezaprobujące spojrzenie wolałem przesiadywać u moich kolegów z Jeźdźców. Nigdy do końca nie wiedziałem, gdzie będę spał najbliższej nocy. Często okazywało się to długo po północy, bo zdążyłem już odkryć korsørskie speluny.

Niedługo przed moimi siedemnastymi urodzinami zorganizowano w Korsørze dużą imprezę uliczną. Jakiś oprych stanął naprzeciw mnie i oskarżył o próbę odbicia mu dziewczyny. Powaliłem go na ziemię jednym uderzeniem, niemal pozbawiając go przytomności. To był ciężki weekend. Chłopak innej dziewczyny wyskoczył do mnie z nożem do krojenia mięsa. Mając ostrze na gardle, odruchowo skorzystałem ze swoich treningów bokserskich – cofnąłem się natychmiast i zdemolowałem chłopaka prawym sierpowym. Dwa ciosy i dwa nokauty. Być może igrzyska olimpijskie wcale nie były taką mrzonką.

W dni robocze boksowałem w klubie Hulstrøma, a w weekendy tłukłem dalej, ale już bez rękawic. Rzadko obrywałem, głównie dzięki mojej szybkości i wyczuciu, kiedy mogę dostać. Połączenie balangowania, picia i bitki było o wiele zabawniejsze od dziewięciu minut na ringu. No i mogłem zadbać o przyjaciół, gdy w klubach zaczynały się rasistowskie hece. W powietrzu latały wyzwiska – „Paki”, „czarna świnia”– a ja ruszałem do przodu i paroma ciosami powalałem gościa na deski.

Hulstrøm nie był człowiekiem jednowymiarowym. Oprócz prowadzenia klubu bokserskiego zawiadował jeszcze dyskoteką Underground. Bywałem w niej kilka razy w tygodniu, mimo że mój gust muzyczny sytuował się bliżej Metalliki i death metalu niż Abby. Tam też poznałem swoją pierwszą miłość – szczupłą, rudowłosą dziewczynę o imieniu Vibeke.

Vibeke pracowała na poczcie, ale jej pasją był taniec. Chodziła nawet na lekcje baletu w Kopenhadze, i to z regularnością i obowiązkowością, których mi brakowało. Miała na mnie dobry, uspokajający wpływ. Zostałem nawet praktykantem w warsztacie meblarskim i możliwe, że z czasem Vibeke udałoby się poskromić dzikszą część mojej natury.

Przyciągałem jednak kłopoty. Pewnego wieczoru, wypiwszy morze piwa, obściskiwałem się z jakąś dziewczyną w korsørskim klubie młodzieżowym. Na nieszczęście dowiedział się o tym jej chłopak i zaczął mi grozić karabinem automatycznym będącym na wyposażeniu duńskiej armii. W efekcie zgarnęła go policja, ale ku zaskoczeniu wszystkich wypuścili go po kilku godzinach bez postawienia żadnych zarzutów. Prawdopodobnie uznali, że pogróżki były na miejscu, skoro ich adresatem był Morten Storm.

Postanowiłem więc wziąć sprawy w swoje ręce. Chłopak poszedł ponoć na imprezę zorganizowaną w ponurym bloku mieszkalnym na przedmieściach Korsøru, więc zjawiłem się tam wraz z trzema kolegami. Gospodarz upierał się, że nikogo takiego tam nie ma, ale my, przekonani o tym, że kłamie, pobiliśmy go garnkami i patelniami, które znaleźliśmy w kuchni.

Nigdy nie odnalazłem tego chłopaka, za to korsørska policja odszukała mnie. Zostałem oskarżony o napaść kwalifikowaną i skazany na sześć miesięcy pobytu w ośrodku dla młodocianych przestępców.

Moja przyszłość nie wyglądała zbyt różowo. Wyrzucono mnie z pięciu szkół, a moja matka przestała się mną przejmować. Miałem już kryminalną przeszłość. Szanse na to, że wybiorę uczciwą drogę, malały z dnia na dzień. Na dodatek zamiast odwieść mnie od przestępczego życia, pobyt w ośrodku uczynił ze mnie jeszcze większego zakapiora.

Nie bardzo miałem co świętować w swoje osiemnaste urodziny, spędzone zresztą w więzieniu. Kiedy jednak w końcu wyszedłem na wolność, miałem już prawo jazdy, a ono stanowiło przepustkę do łatwych pieniędzy. Mark Hulstrøm uzupełniał swoje dochody z sali treningowej zyskiem z kwitnącego wówczas szmuglu papierosów. Trasa wiodła z Polski przez Niemcy do Danii – nazywaliśmy je „nikotynowym trójkątem”.

W połowie lat dziewięćdziesiątych przemyt papierosów stał się w Niemczech trzecim co do wielkości źródłem nielegalnych dochodów[10], wyprzedzały go tylko handel narkotykami i hazard. Model biznesowy był prosty. Niskie podatki i brak cła oznaczały, że karton papierosów kosztował w Polsce jedną trzecią tego, co w Niemczech i Danii.

Oficjalnie kupowaliśmy części zamienne do samochodów w Niemczech, gdzie były tańsze, i sprowadzaliśmy je do Danii. Mówiłem trochę po niemiecku, a że Hulstrøm miał mnie za lojalnego i nieustraszonego szmuglera, to powierzył mi załatwianie spraw związanych z wymianą pieniędzy. Korzystaliśmy z wynajmowanych samochodów, by zminimalizować koszty w przypadku zatrzymania kierowcy i konfiskaty pojazdu. Wynajem pochłaniał wprawdzie część zysków, ale w ogólnym rozrachunku był to bardzo lukratywny układ.

Centrum dystrybucyjne mieściło się w ustronnym gospodarstwie domowym położonym niedaleko granicy polsko-niemieckiej. Podjeżdżałem do bramy, a zaniedbany i śmierdzący kiszoną kapustą strażnik machał do mnie na znak, żebym wjeżdżał. Kładłem na stole plik marek niemieckich i parę minut później odsuwano na bok całą toaletę, odsłaniając piwnicę wypełnioną kartonami papierosów.

W drodze powrotnej, dojeżdżając do granicy duńskiej, wypatrywałem cudzoziemców, najlepiej ciemnoskórych, i siadałem im na ogonie. Straż graniczna zazwyczaj wolała przepytać ich i sprawdzić im paszporty, niż zatrzymywać młodego Duńczyka w furgonetce. Raz na jakiś czas przejeżdżałem z Niemiec do Danii gruntówkami lub nieoznakowanymi drogami. To sztuczka, która później jeszcze nie raz okazała się użyteczna.

Czasami robiłem rundę dwa lub trzy razy w tygodniu, za każdym razem zarabiając równowartość tysiąca dolarów. Zresztą nie chodziło tylko o pieniądze – uwielbiałem czuć się jak praktykant w zawodzie gangstera, który zwraca baczną uwagę na policję, ukrywa kontrabandę, na przejściach granicznych trzyma nerwy na wodzy, no i obraca grubymi plikami szeleszczących banknotów.

Zaledwie kilka miesięcy po tym, jak wyszedłem z ośrodka bez grosza przy duszy i dachu nad głową, miałem już kupę kasy, nosiłem modne ciuchy i używałem na całego. Mark Hulstrøm powierzył mi klucze do Undergroundu, w którym zaczęły bywać zwabione zapachem pieniędzy kopenhaskie panienki do towarzystwa. Po raz pierwszy w życiu czułem się kimś ważnym, częścią czegoś dużego. Porzuciłem już marzenie o boksie zawodowym, ale wciąż lubiłem sparingi i dbałem o zachowanie formy. Dalej trenowałem w sali Hulstrøma, a ponieważ byłem coraz bardziej napakowany, przeszedłem do wagi półciężkiej.

Mój biologiczny ojciec przeniósł się na drugi brzeg Wielkiego Bełtu, do Nyborga. Nie widziałem go od dobrze ponad dekady, ale teraz byłem dorosły i czułem się zobowiązany do nawiązania z nim kontaktu, mimo że nie podchodziłem jakoś szczególnie entuzjastycznie do spotkania, które w najlepszym wypadku mogłoby się okazać krępujące. Mój kuzyn Lars zgodził się towarzyszyć mi i pewnego szarego ranka popłynęliśmy promem z Korsøru do Nyborga.

Moje obawy okazały się uzasadnione. Ojciec był szorstki i nie odczuwał najmniejszej skruchy za porzucenie mnie i mojej matki. Zionęło od niego alkoholem, mimo że było dopiero południe. Zostawiliśmy go po niecałej półgodzinie. Czułem się mocno przygnębiony i rozdrażniony.

Zaszliśmy z Larsem do baru w Nyborgu, chcąc jakoś dojść do siebie. To był błąd. Jakiś pijany gość przeszkodził nam w partyjce bilardu, a potem prowokował nas do bójki. Starałem się, jak mogłem, by nie zwracać na niego uwagi, ale kiedy składał się do zadania ciosu, załatwiłem go szybkim podbródkowym. Barman powiedział, że wzywa policję i zamyka lokal, ale udało nam się ulotnić. Rozdzieliliśmy się, jednak Lars został chwilę potem zaaresztowany, a mnie zgarnęli, gdy wróciłem do Korsøru.

Oskarżono mnie o napaść i skazano na drugi pobyt za kratkami – tym razem na sześć miesięcy w Helsingørze. To, że zostałem sprowokowany, nie miało najmniejszego znaczenia, bo byłem już notowany przez policję. Z więzienia wysłałem Vibeke swego rodzaju spowiedź. Taki właśnie byłem, pisałem, sugerując, że kłopoty ciągną się za mną jak cień. Dodałem jednak, że wciąż moglibyśmy być razem. Obsadzając nas w rolach amerykańskich gangsterów, wyobrażałem sobie Vibeke jako moją Bonnie, więc podpisałem list słowami: „Twój Clyde”.

Nie widziałem zbytnio alternatywy dla życia przestępczego, i to mimo nieodłącznie związanego z nim ryzyka zawodowego w postaci więzienia oraz zawsze czającej się w pobliżu przemocy. Rzadko kiedy czerpałem przyjemność z bicia kogokolwiek, żaden z mych znajomych nigdy nie powiedział o mnie, że jestem sadystą. Byłem za to lojalny aż do przesady, a w sytuacji zagrożenia nie wahałem się bronić innych oraz siebie. Nie byłem typem człowieka, który cofałby się przed konfrontacją.

Miałem też do wyrównania jeden rachunek, dość mocno już zaległy.

Na imprezie urodzinowej, która odbyła się wkrótce po moim wyjściu z więzienia w kwietniu 1995 roku, napięcia między moją matką a ojczymem sięgnęły zenitu. Miał jadowity język i wiedział, jak ją zranić. Dostrzegłem łzy w jej oczach. Ostrzegłem go, żeby sobie odpuścił, ale nie przestał jej dogryzać. Nie myśląc za wiele, podszedłem do niego i huknąłem go w twarz. Zdziwił się, jakby nagle uświadamiając sobie, że chłopiec, nad którym tak długo się znęcał, stał się już mężczyzną, i to o wiele silniejszym od niego. Roztrzaskały mu się okulary, on sam zaś poleciał do tyłu, przewalając się przez stół. Przyglądałem się, jak upadał, a obrus owijał się wokół niego jak całun.

Zapadła martwa cisza. Matka patrzyła na mnie z mieszaniną przerażenia i wdzięczności – nigdy nie widziałem u niej aż tak dziwnej miny. Wyszedłem przez przedpokój, krew pulsowała mi w knykciach, ale z oczu biła duma.

Niełatwo było znaleźć pracę po wyjściu z więzienia. Miałem dwa wyroki, żadnych kwalifikacji zawodowych i niewiele umiejętności. Wyrobiłem już sobie za to nieco użytecznych znajomości. W czasie odsiadki poznałem Michaela Rosenvolda, stojącego wysoko w hierarchii członka gangu motocyklowego Bandidos. Miałem wrażenie, że mnie polubił, bo byłem jedynym więźniem, który się go nie bał.

Gangi motocyklowe w Danii były wówczas w pełnym rozkwicie. Bandidos toczyli krwawą walkę z Hell’s Angels, a ich zawołaniem było: „Jesteśmy tymi, przed którymi ostrzegali nas nasi rodzice”. Oczywiście świetnie do nich pasowałem.

W całej Skandynawii od ponad roku szalała „wielka nordycka wojna gangów motocyklowych”. Zamordowano przynajmniej siedem osób, rannych było o wiele więcej. W Szwecji w kierunku budynku klubu Hell’s Angels wystrzelono pocisk z ręcznego granatnika przeciwpancernego. Tłem tego konfliktu była walka o wpływy na rynku handlu narkotykami pochodzącymi z południa Europy.

Rosenvold przedstawił mnie kolegom z gangu jako „najmłodszego psychopatę w Danii”. W zamierzeniu miał to być żart, ale rzeczywiście wypracowałem wzbudzającą strach sylwetkę – wysoki, z szerokimi barami i potężnymi bicepsami. Szybko polubiłem to będące źródłem narkotyków i dziewczyn towarzystwo. Wtedy też zrobiłem sobie pierwszy tatuaż: napis „STORM” na prawym ramieniu. Zdobycie akceptacji nie zajęło mi dużo czasu: można było na mnie polegać w bójkach i zawsze byłem gotów imprezować. Bandidos byli takimi Jeźdźcami na sterydach.

Mimo mojej odsiadki Vibeke pozostała mi wierna. W mieście wypranym z dreszczyku emocji moje powiązania ze światem przestępczym były dla niej czymś ekscytującym. Pociągał ją też żywot utracjusza, który wiodłem, choć niektóre jego aspekty potrafiły ją zbić z tropu. Na jednej z imprez w Korsørze pojawiła się w czarnym golfie i ze starannie zaczesanymi do tyłu włosami. Większość kobiet facetów z Bandidos to były blondynki (nie zawsze naturalne) z wydatnymi krągłościami upakowanymi w skąpe stroje w panterkę lub tygrysie pasy.

Pewnego dnia Vibeke znalazła ukrytą pod łóżkiem torbę sportową pełną pistoletów, materiałów wybuchowych, haszyszu i amfetaminy. Wściekła się, wyrzuciła wszystko przez okno i nakrzyczała na mnie, żebym się wynosił i nigdy już nie wracał.

W marcu 1996 roku Hell’s Angels otworzyli ogień z karabinów maszynowych do grupki Bandidos przed lotniskiem w Kopenhadze. Zginęła jedna osoba[11].

Rosenvold wezwał mnie do siebie.

– Chcę, żebyś zorganizował w Korsørze grupę ludzi, na których możemy polegać i którzy utrzymają nasze terytorium – powiedział. – A ciebie będę potrzebował przy sobie, jestem na celowniku.

Mając dwadzieścia lat, byłem najmłodszym dowódcą sekcji w duńskich Bandidos. To jakbym znalazł rodzinę. Wierność sprawie stała ponad wszystkim.

Przez kilka następnych miesięcy byłem ochroniarzem Rosenvolda i „utrzymywaliśmy” Korsør oraz jego okolice, choć zdarzały się bitwy uliczne lub burdy w klubach nocnych. Zresztą wieczór bez bójki nie był w pełni udany, ale wiedzieliśmy, jak do niej doprowadzić, niezależnie od tego, czy Angels pojawili się w mieście, czy też nie było w nim po nich śladu.

Z początku kop adrenaliny i poczucie ważności oszałamiały mnie. Jednak pod koniec 1996 roku zacząłem się obawiać, że jestem na prostej drodze do uzależnienia od mieszanki narkotyków, niepotrzebnej przemocy i ostrego imprezowania. Nie było w moim życiu miejsca ani na związek z kimkolwiek, ani na chwilę spokoju.

Moje obawy podsyciły dwa zdarzenia. W mroźną noc tuż przed sylwestrem w jednej ze spelunek w Korsørze rozgorzała bijatyka między dwoma mięśniakami a kilkoma Bandidos. Nie było w tym nic nadzwyczajnego, ale tym razem zainterweniował bramkarz, który wywlókł jednego Bandido na ulicę i sprawił mu manto. Nie mogliśmy puścić tego płazem.

Następnego ranka wraz z jeszcze jednym członkiem gangu złożyłem bramkarzowi wizytę. Gdy przyjechaliśmy na miejsce, lodowata szarość przegryzała się z burym mrokiem. Pod kurtką miałem ukryty kij bejsbolowy. Naciągnęliśmy kominiarki, zapukaliśmy do drzwi i jak tylko je otworzył, powaliliśmy go na podłogę. Wyciągnąłem zza pazuchy kij i zacząłem okładać nim bramkarza po biodrach i kolanach.

Przez kilka dni po tym incydencie wciąż miałem w uszach jego jęki. Nie mogłem się też opędzić od trzasku miażdżonego kolana i widoku bezwładnie zwisającej złamanej ręki. Ogarnął mnie wstyd. A może Rosenvold miał rację i rzeczywiście byłem psychopatą?

Od czasu do czasu miałem okazję przyglądać się moim dwudziestojednoletnim rówieśnikom, którzy studiowali, podejmowali pracę, kupowali samochody, wkraczali w ustabilizowane życie. Rutyna nie była dla mnie, to wiedziałem, ale zaczynałem się martwić, że nieprzerwane dawki przemocy i narkotyków w końcu mnie zabiją. W głębi duszy nie lubiłem człowieka, którym się stawałem. Czy nie okazywałem się oto jeszcze podlejszą wersją mego ojczyma?

Drugim z wydarzeń, które wzmocniły moje wątpliwości, było spotkanie w jednym z korsørskich klubów dwudziestoletniej dziewczyny o imieniu Samar. Po tym, jak wyeksmitowała mnie Vibeke, gwałtownie potrzebowałem kogoś, kto by mnie pokochał. Dość szybko zacząłem sobie wyobrażać, że moglibyśmy być razem, i to nie tylko dlatego, że pociągała mnie swoją egzotyczną, cygańską urodą z dzikimi, czarnymi oczyma, pełnymi ustami i kruczoczarnymi włosami, no i osobowością, której nie potrafiłem się oprzeć.

Samar była chrześcijańską Palestynką i pochodziła z dużej imigranckiej rodziny. Jej matka wkrótce zaczęła mnie traktować jak syna. Czułem się potrzebny, wreszcie nie dlatego, że mogłem przechylić szalę w bójce.

Niedługo potem oświadczyłem się, a jej rodzina zorganizowała przyjęcie zaręczynowe. Była to grzeczna impreza w sali przeznaczonej na wesela, dopóki nie pojawili się Bandidos. Babcia Samar przyglądała się, jak chłopaki w skórzanych kurtkach hasają w rytm arabskiego popu i wciągają kreski koki usypane między kuskusem i baklawą.

Rodzina Samar nie przestała mnie lubić. Mając w perspektywie to, że dziewczyna ma być moją partnerką życiową, przemyślałem na nowo swoje zaangażowanie w Bandidos. Zalegające głęboko w duszy wyczerpanie stawało się nieznośne, a wszystkie sukcesy osiągnięte w gangu przestały mieć jakiekolwiek znaczenie.

Noc moich dwudziestych pierwszych urodzin spędziliśmy razem. Czułem się szczęśliwy, co było dla mnie uczuciem na tyle rzadkim, że niemal doznałem szoku. Bałem się, że gdzieś uleci. Przez następnych kilka tygodni nie mogłem zasnąć, jeśli nie byłem z Samar. Leżałem wtedy bezsennie i wyobrażałem sobie, że wdaję się w kolejną bójkę i znowu ląduję za kratkami albo że przedawkowuję lub dostaję kosę. Wypaść z obiegu mogłem na wiele różnych sposobów. A wtedy straciłbym Samar.

W pewien niezwykle jasny poranek, kilka tygodni po moich urodzinach, poszedłem do biblioteki. Czułem się pusty i potrzebowałem jakiegoś azylu.

Był to położony blisko nabrzeża dwupiętrowy budynek z betonu i blachy falistej. Tego poranka znalazłem w nim ciepłe schronienie przed zimnym wiatrem hulającym po całym Korsørze. Przez chwilę wgapiałem się w lekko wzburzone wody i przęsło mostu nad Wielkim Bełtem, a potem pokręciłem się bez celu między półkami, ledwo słysząc gwar dochodzący z oddziału dziecięcego. Ciągnęło mnie jednak ku działowi z historią i religią – przedmioty te zawsze mnie fascynowały, i to mimo zmarnowanych lat w szkole.

Nigdy nie uważałem się za osobę religijną, wyrzucono mnie nawet z zajęć przygotowujących do bierzmowania. Kapłan powiedział mojej mamie, że sprawiam za dużo kłopotów, nawet Bogu. Wierzyłem jednak w istnienie jakiejś formy życia pozagrobowego. Miałem styczność z islamem za pośrednictwem moich muzułmańskich kolegów – Palestyńczyków, Irańczyków oraz Turków – i zawsze zazdrościłem im siły tkwiącej w ich rodzinach, wspólnego jedzenia posiłków czy więzi trzymających ich razem, gdy musieli borykać się z biedą i dyskryminacją.

Być może dlatego właśnie przysiadłem we wnęce z książką o życiu proroka Mahometa. Historia tak mnie wciągnęła, że po chwili zapomniałem o bożym świecie.

Tekst z uwodzącą prostotą wykładał zasady islamu i opisywał życie jego założyciela. Ojciec Mahometa zmarł jeszcze przed jego narodzeniem. Gdy matka Amina spojrzała na swojego pierworodnego, usłyszała głos mówiący: „Oto narodził się najlepszy z rodzaju ludzkiego, więc daj mu na imię Mahomet”.

Wysłała go na pustynię, by nauczył się samodzielności i arabskiego w dialekcie, którym mówili Beduini. Niestety, Amina umarła, gdy Mahomet miał siedem lat. Chłopiec trafił pod opiekę wpierw dziadka, a potem wujka.

Natychmiast spodobała mi się w życiu Mahometa jego godność i prostota. Już jako młodzieniec nazywany był Al-Sadiq (prawdomówny) i Al-Amin (godny zaufania). Uwolnił podarowanego mu niewolnika i uznał go za własnego syna.

Dowiedziałem się, że Mahomet był odnoszącym sukcesy handlowcem, który podróżował po Arabii, docierając aż do Syrii. Był jednak zarazem człowiekiem o głębokim życiu duchowym i w wieku lat trzydziestu porzucił handel, by oddać się medytacjom w grocie na górze Hira niedaleko Mekki. Tam właśnie odwiedził go archanioł Gabriel i oznajmił, że jest posłannikiem Boga[12].

„Głoś! w imię twego Pana, który stworzył! Stworzył człowieka z grudki krwi zakrzepłej!”[13].

Ukośne promienie słońca przeszywały skandynawskie niebo, a ja zanurzałem się w wydarzeniach z VII wieku. Wyobrażałem sobie Mahometa szukającego schronienia w grocie, gdy ścigali go wrogowie, Kurajszyci z Mekki. Zrządzonym przez Boga cudem, jak powiadają, pająk rozpiął sieć u wejścia do jaskini, a ptak złożył obok jaja, sprawiając tym samym, że miejsce wyglądało na opustoszałe, więc nie prowadzono w nim poszukiwań. Epizod ten został opisany w Koranie: „kiedy wypędzili go ci, którzy nie uwierzyli, kiedy on był drugim z dwóch. Kiedy oni obydwaj byli w grocie, oto on mówi do swojego towarzysza: »Nie smuć się! Zaprawdę, Bóg jest z nami!«”[14].

Nie zauważyłem, jak zapadł zmierzch. Opowieść o Mahomecie mówiła o walce z przeciwnościami, które napotykał, chcąc mimo prześladowań upowszechniać islam. To człowiek, który był – wraz z małą grupą swych wyznawców – gotowy walczyć za swoje przekonania. Jak zapisano to w Koranie:

„Wolno walczyć tym, którzy doznali krzywdy. Zaprawdę, Bóg jest wszechwładny, by im udzielić pomocy! I tym, którzy zostali wypędzeni bezprawnie ze swoich domostw, jedynie za to, iż powiedzieli: »Pan nasz – to Bóg!«”[15].

Walka w imię wspólnej sprawy przekonywała mnie, dawała poczucie solidarności i lojalności.

Wyobrażałem sobie wędrówkę z Mekki do Medyny, pustynne bitwy prowadzone przez Mahometa i jego kilkuset wyznawców, triumfalny powrót do świętego miasta, gdzie okazał łaskę Kurajszytom mimo tylu podejmowanych przez nich prób zdławienia młodej religii.

Miałem wrażenie, że zmagania Mahometa jako człowieka były mi bliższe od żywota jakiegoś brodatego bóstwa. Jako posłaniec Allaha wydawał się postacią bardziej wiarygodną historycznie niż Jezus. Uważałem za niedorzeczne, żeby Bóg miał mieć syna. Uderzyło mnie też to, że słowa Mahometa odnosiły się do każdego aspektu życia, od małżeństwa przez konflikt po obowiązki. Dobre intencje były zauważone i nagrodzone. Książka cytowała Proroka: „Allah nie patrzy na wasze sylwetki ani wygląd, On patrzy na wasze serca i ocenia uczynki”.

To była nauka zarazem miłosierna i pełna współczucia, jak też obiecująca odpuszczenie grzechów. Droga do życia, które przynosi głębszą satysfakcję. Islam mógł pomóc mi okiełznać moje instynkty i nabyć nieco samodyscypliny.

Wciąż byłem pogrążony w lekturze, gdy podszedł do mnie bibliotekarz z informacją, że zaraz zamykają. Siedziałem we wnęce bite sześć godzin i przeczytałem jakieś trzysta stron o życiu Proroka.

Wyszedłem z biblioteki na brukowaną ulicę i od zimnego wiatru aż zaparło mi dech w piersiach. Niedaleko błyskało światło latarni. Po tym, jak przemierzałem w wyobraźni arabską pustynię i wczytywałem się w boskie objawienie, poczułem się zdezorientowany, znalazłszy się na powrót w środku skandynawskiej zimy. Mój umysł i moja dusza wciąż były daleko stąd.

3

Nawrócony

Początek 1997 – lato 1997

Nie byłem bynajmniej jedynym młodym człowiekiem mieszkającym pod koniec XX wieku w Europie lub Ameryce, który dostrzegł sens w odmiennym stylu życia i innym kodeksie postępowania czy też nagle odnalazł wiarę i koleżeństwo, nie zaznawszy ich w swoim dotychczasowym środowisku.

W tygodniach, które nastąpiły po lekturze książki o Mahomecie, porozmawiałem z kilkoma z mych muzułmańskich kolegów o islamie, poczytałem też więcej o samej religii i jej założycielach. Wypożyczyłem z biblioteki kolejną z nielicznych zresztą książek o islamie i kupiłem własny egzemplarz Koranu. Z początku trudno mi było zrozumieć świętą księgę i czułem się przytłoczony wymaganiami, jakie stawiała kultura islamu. Moje zainteresowanie podtrzymywał jednak znajomy Turek Ymit, którego o dreszczyk emocji przyprawiał fakt, że wreszcie jakiś Duńczyk, zamiast kwitować jego religię szyderczym uśmieszkiem, stara się ją poznać.

Ymit był jednym z Jeźdźców i pozostaliśmy kolegami mimo moich przygód z duńskim wymiarem sprawiedliwości oraz przejściem do Bandidos. Miał cięty dowcip, był inteligentny i autentycznie interesował się światem rozciągającym się poza granicami Korsøru. Znał się na islamie i traktował swą wiarę poważnie, choć nieobce mu były alkohol i kokaina. Ymit powiedział mi, że analfabetyzm Mahometa był błogosławieństwem, bo czynił wiarę czystszą.

– To znaczy, że wszystko, co mówił, było pochodzącym od Boga i nieskażonym przez człowieka objawieniem. Koran był cudem – powiedział mi.

– Ymit, skoro jesteś prawdziwym muzułmaninem, to jak możesz tak jak ja pić i brać narkotyki? – zapytałem.

– Bo zawsze na piątkowej modlitwie mogę okazać żal za grzechy i prosić o ich wybaczenie.

Z kolei inni moi znajomi próbowali mnie odwodzić. Milad, chrześcijanin z Libanu i właściciel małego sklepu spożywczego przy bibliotece, był w szoku.

Morten Storm – członek gangu motocyklowego, pijak i bokser – odnalazł wiarę, ale tę niewłaściwą.

– Dlaczego chcesz naśladować tego nieokrzesanego dewianta? Mahomet był głupkiem, Beduinem, który nie potrafił czytać ani pisać.

– Przynajmniej był istotą ludzką, która rzeczywiście istniała i odebrała przesłanie od Boga. Nikt nie twierdzi, że był Synem Bożym – odpaliłem.

Kilka tygodni po mojej epifanii w korsørskiej bibliotece Ymit zaprosił mnie na piątkową modlitwę do meczetu w pobliskim miasteczku. Budynek różnił się od moich wyobrażeń – nie miał złotej kopuły ani minaretu, z którego muezin mógłby wzywać wiernych na modły. Był to po prostu nijaki jednopiętrowy budynek przy bocznej ulicy. Jednak skupienie wiernych i ciepłe przyjęcie, jakie zgotowali mnie – obcemu, białemu Europejczykowi, były wzruszające.

Imam był starcem z łzawiącymi oczyma i gęstą, białą jak śnieg brodą. Przemawiał do mnie niskim, łagodnym głosem, który przeszedł w szept, gdy pytał o Proroka i filary islamu. Słabo mówił po duńsku i Ymit służył mi za tłumacza. Czy przyjmuję pięć filarów islamu – że nie ma boga prócz Boga, a Mahomet jest jego Prorokiem, odmawianie modlitw, zakat (jałmużnę dla biednych), post w trakcie ramadanu oraz hadżdż (pielgrzymkę do Mekki)?

Czy zgadzam się, że Jezus nie był Synem Bożym?

Odpowiedziałem twierdząco, choć w istocie nie byłem w stanie pojąć niuansów teologicznych i doktrynalnych.

Odpowiedziawszy na ten zestaw pytań, miałem wyrecytować wyznanie wiary, czyli szahadę.

– Nie ma boga prócz Boga, a Mahomet jest jego Prorokiem – powiedziałem.

– Odtąd jesteś muzułmaninem. Twoje grzechy zostały ci odpuszczone – odezwał się po krótkiej pauzie imam.

Ymit przetłumaczył jego słowa, po czym mnie objął.

– Teraz jesteś moim prawdziwym bratem – powiedział z błyszczącymi oczami. – Właściwie to nie nawróciłeś się, tylko powróciłeś. W islamie wierzymy, że wszyscy rodzą się muzułmanami, bo przecież wszyscy zostaliśmy stworzeni przez Boga, a jest tylko jeden Bóg.

– Trzeba byłoby cię obrzezać – dodał z uśmiechem – ale to nie jest obowiązkowe. Ważniejsze, żebyś przybrał teraz muzułmańskie imię.

Moje życie momentalnie się odmieniło. Było to budujące, zostałem oczyszczony. Winy zostały odpuszczone, a nowy początek kusił.

– Pasowałoby do ciebie „Murad” – powiedział Ymit. – To znaczy „cel” lub „osiągnięcie”.

Rzeczywiście, wydawało się pasować.

Nie od razu stałem się rygorystycznie przestrzegającym nakazów wiary muzułmaninem. Cóż, moi przyjaciele mieli dość niekonwencjonalne sposoby świętowania tego typu wydarzeń. Zwaliliśmy się do jakiegoś mieszkania i dorwaliśmy się do sześciopaków piwa. To była moja pierwsza komunia, w iście korsørskim stylu. Wszyscy się śmiali, że przecież zawsze mogę okazać później żal.

Na samym początku odpuszczenie grzechów, rozgrzeszenie poprzez odmawianie modlitwy, było tym, co najsilniej pociągało mnie w islamie. Dość szybko nauczyłem się powiedzenia Proroka, które chętnie cytowałem:

„Dajmy na to, że przed twoim domem płynie rzeka, w której kąpiesz się pięć razy. Czy zostaną potem na tobie brud i nieczystość? Podobnie jest z odmawianiem modlitwy pięć razy dziennie, ale ono zmywa grzechy”.

Koran i wypowiedzi przypisywane Prorokowi były szczególnie wielkoduszne dla gorliwego „powracającego”, który brał swoją wiarę na poważnie. Według jednego z takich przekazanych tradycją powiedzeń Mahometa, czyli hadisów, „jeśli sługa przyjmuje islam i wypełnia go, Allah wynagrodzi go za każdy dokonany przedtem [nim przyjął islam] dobry uczynek i wymaże mu każdy uprzednio popełniony zły uczynek”.

Nie od razu opuściłem Bandidos, zabrałem nawet ze sobą kilku z nich do meczetu. Nie zostało to dobrze przyjęte przez szefów gangu, którzy wezwali mnie do siebie i powiedzieli, żebym swoją wiarę zachował dla siebie.

Samar miała dla mnie więcej wyrozumiałości, choć pochodziła z chrześcijańskiej rodziny. Uważała, że moje nawrócenie to oznaka dojrzałości i mile przez nią widzianego porzucenia typowego dla członka gangu stylu życia. Nie żywiła jakichś antymuzułmańskich uprzedzeń i dalej planowaliśmy wspólną przyszłość.

Spośród wszystkich napotykanych przeze mnie ludzi to jednak korsørska policja nieumyślnie popchnęła mnie do jeszcze głębszego zaangażowania w wyznawaną od niedawna religię.

Pewnego pięknego lipcowego wieczoru, niedługo po letnim przesileniu, gdy słońce wciąż było wysoko na niebie, dołączyłem do siedzących w kurdyjskiej restauracji w Korsørze znajomych z zamiarem obejrzenia walki o tytuł mistrza świata wagi ciężkiej – tego przedziwnego pojedynku, w którym w Las Vegas stanęli naprzeciwko siebie Mike Tyson i Evander Holyfield.

Obok restauracji przejechał policyjny radiowóz, który po chwili zawrócił. Wysiadło z niego dwóch policjantów.

– Morten Storm – odezwał się z widoczną satysfakcją jeden z nich. – Jesteś aresztowany za próbę napadu na bank.

Nie miałem nic wspólnego z jakimkolwiek włamaniem i myślałem, że po prostu się ze mną drażnią.

– Pilnujcie, by moje piwa były zimne! – krzyknąłem do kolegów, spodziewając się, że wrócę do nich za kilka minut.

Myliłem się. Nie napiłem się piwa i nie zobaczyłem, jak Tyson odgryza Holyfieldowi kawałek ucha.

Zamiast tego spędziłem noc na policyjnym dołku, gapiąc się na nagie ściany i zastanawiając się nad swoją sytuacją. Raz jeszcze w chwili, gdy miałem wrażenie, że posuwam się naprzód, robiąc pewien postęp i łapiąc grunt pod nogami, moja przeszłość dopadła mnie i pociągnęła do tyłu.

Pomyślałem sobie, że to się nigdy nie skończy. Wciąż będą mnie ścigać. Jeśli pozostanę w Korsørze, to na zawsze będę napiętnowany i będę bujał się między życiem w gangu na wolności a życiem w jeszcze gorszym gangu w więzieniu. Nie chciałem spędzić połowy życia za kratkami.

Kiedy rano czekałem na kolejną w moim życiu rozprawę, powiedziałem do siebie tak po prostu: „Koniec z tym”.

Nastał czas zmienić swoje życie, i to dogłębnie, nim wpadnę w niekończącą się spiralę rozpraw sądowych, wyroków więzienia i prób resocjalizacji. Siedziałem w areszcie śledczym dziesięć dni. Znałem kilku Bandidos, którzy umoczeni byli w skok na bank, ale odmówiłem podania ich nazwisk. Lojalność wciąż coś znaczyła. Niemniej krótki pobyt w więzieniu w Køge był dla mnie punktem zwrotnym, gdyż umocnił we mnie samodyscyplinę i poszanowanie wartości, których zaczynałem nabywać jako świeżo nawrócony muzułmanin.

Zacząłem od aktu symbolicznego. Zadeklarowałem władzom więziennym, że jestem muzułmaninem i odmawiam jedzenia wieprzowiny. Później spotkałem współwięźnia konwertytę Sulejmana, który wywarł na mnie silny i natychmiastowy wpływ. Ze swoją ogoloną na łyso głową wyglądał jak Bruce Willis, siedział zaś za nielegalne posiadanie broni, co nie przeszkadzało mu bynajmniej w wygłaszaniu kazań o tym, że nie da się ze sobą pogodzić islamu i bycia członkiem Bandidos.

– Musisz wybrać – powiedział pewnego popołudnia, gdy krążyliśmy po spacerniaku. – Nie będziesz dla Allaha prawdziwym muzułmaninem, jeśli nadal będziesz pić i ćpać, i żyć życiem pozbawionym dobrych intencji. Serce jest świątynią Allaha, nie pozwalaj więc, by wprowadził się tam ktoś inny.

Słowa Sulejmana brzmiały prawdziwie. To była najwyższa pora, by porzucić Bandidos. Islam naprawdę zaczął mnie zmieniać, i to nie w sensie odprawiania dziennych lub tygodniowych rytuałów, ale przez przyjęcie systemu zasad i przekonań, który już wówczas wpływał na wszystkie moje czyny, a za niedługo miał je wręcz dyktować.

Znajomy Palestyńczyk dał mi niegdyś breloczek na klucze z napisem „Allah”, przechowywałem go pieczołowicie. Trzymałem Koran w najwyższym miejscu celi, chcąc w ten sposób okazać szacunek księdze.

Kolejnym więźniem, którego poznałem w Køge, był pochodzący z Palestyny Duńczyk – Mustapha Darwich Ramadan. Specjalizował się w napadach z bronią w ręku w służbie dżihadu. Siedział w pojedynce i słyszałem, jak się modlił. Udało mi się podrzucić mu parę owoców i mieliśmy okazję krótko porozmawiać. Pojawi się potem w jednym z najbardziej brutalnych nagrań wideo zarejestrowanych w Iraku.

Nie postawiono mi żadnych zarzutów związanych z napadem i wyszedłem z Køge z mocnym postanowieniem unikania członków Bandidos oraz opuszczenia Danii najszybciej, jak tylko się da. Część gangu nie zaakceptowała mojej decyzji o porzuceniu ich szeregów, niektórzy z nich podejrzewali nawet, że miałem zamiar przejść do Hell’s Angels. Czułem się jak zbieg, cały czas nosiłem naładowany pistolet i raz na jakiś czas zmieniałem miejsce pobytu.

Sulejmana zwolnili wkrótce po mnie. Pakistańska rodzina jego żony osiadła w centralnej Anglii i zadecydował, że do nich dołączy. Postanowiłem skorzystać z okazji i użyć jego starego furgonu jako wehikułu do nowego życia.

W pochmurny wczesnoletni dzień wyruszyliśmy do Calais, skąd przeprawiliśmy się przez kanał La Manche. Białe – a tak po prawdzie koloru brudnej skorupki jajka – klify w Dover niosły ze sobą zaproszenie do nowych przygód. Zostawiałem za sobą paru wściekłych gości z gangu motocyklowego i chaotyczne życie miłosne. Odkryłem, że Samar, która miała nienasycony apetyt seksualny, nie była znowu takim aniołkiem, kiedy siedziałem za kratami. Zacząłem nawet na nowo spotykać się z Vibeke, ale szybko zdałem sobie sprawę, że jednak zależy mi na Palestynce. Podczas odwiedzin w trakcie mojego krótkiego pobytu w więzieniu w Køge rozmawialiśmy o islamie. Powiedziała nawet, że gotowa jest stać się muzułmanką.

Miałem zdobyć pracę, znaleźć mieszkanie, otworzyć nowe horyzonty i wtedy do niej zadzwonić. Obiecała, że dołączy do mnie.

Wylądowałem w Anglii w Milton Keynes – mieście, które było nijakim konglomeratem osiedli mieszkaniowych otoczonych wiejskimi krajobrazami. Teściowie Sulejmana pomogli mi znaleźć dach nad głową i pracę w hurtowni. Po raz pierwszy w życiu – którym teraz kierował islam – odłożyłem trochę pieniędzy. Miałem nadzieję, że Samar dostrzeże moją przemianę na lepsze i przyjedzie zamieszkać ze mną.

Każdego dnia Sulejman mobilizował mnie do bycia świadomym muzułmaninem. Byłem dla niego projektem, a on sam obsadził się w roli nawracającego. Zachęcał mnie do modlenia się pięć razy w ciągu dnia oraz noszenia muzułmańskiej czapeczki.

Reszta tekstu dostępna w regularniej sprzedaży.

Przypisy

[1] Przekład polski stara się oddać te odchylenia od norm poprawności językowej w stopniu nieograniczającym możliwości zrozumienia tekstu (przyp. tłum.).

[2] Fadia nie jest prawdziwym imieniem. Nadałem jej pseudonim, by zapewnić bezpieczeństwo jej samej i jej rodzinie.

[3] Odtwarzam z pamięci. To jeden z paru e-maili cytowanych w książce, których nie zachowałem na dysku.

[4] Komisja do spraw zamachów z 11 września stwierdziła w raporcie końcowym, że „nie była w stanie zebrać wystarczającej do wyciągnięcia jednoznacznych wniosków ilości informacji na temat związków Aulaqiego z Hazmim i Mihdharem” (dwoma porywaczami z 11 września – Final Report of the 9/11 Commission, rozdz. 7, s. 221), a podejmowane przez nią próby ustalenia miejsca pobytu i przesłuchania duchownego nie przyniosły rezultatu (tamże, przypis 35, s. 517).

[5] Salutations to al Shabaab of Somalia, wpis na blogu Awlakiego, 20 grudnia 2008.

[6] Brooks Egerton, Imam’s emails to Fort Hood suspect tame compared with online rhetoric, „The Dallas Morning News”, 28 listopada 2009.

[7] Tamże.

[8] Czwórka turystów z Korei Południowej zginęła w zamachu samobójczym przeprowadzonym 15 marca 2009 roku w Hadramaut; A False Foundation? AQAP, Tribes and Ungoverned Spaces in Yemen, Combating Terrorism Center at West Point, październik 2011.

[9] Chitra Ragavan, The Imam’s Very Curious Story, „US News & World Report”, 21 czerwca 2004.

[10] Klaus von Lampe, The Nicotine Racket. Trafficking in Untaxed Cigarettes: A Case Study of Organized Crime in Germany – wykład gościnny wygłoszony 6 maja 1999 roku w Instytucie Kryminologii Uniwersytetu w Oslo.

[11] Edward Winterhalder, Out in Bad Standings: Inside the Bandidos Motorcycle Club, Blockhead City Press, 2005, rozdz. 24.

[12] Więcej relacji dotyczących tego zdarzenia zob. John Miller i Aaron Kenedi, Inside Islam: The Faith, the People, and the Conflicts of the World’s Fastest-Growing Religion, Da Capo Press, 2002.

[13] Koran, Al-Alak, 96:1–2 (wszystkie cytaty z Koranu za: Koran, z arab. przeł. i komentarzem opatrzył J. Bielawski, Warszawa 1986 – przyp. tłum.).

[14] Koran, At-Tauba, 9:40.

[15] Koran, Al-Hadżdż, 22:39–40.

BLACK PUBLISHING

Wołowiec 11, 38-307 Sękowa

Redakcja: redakcja@blackpublishing.pl

Sekretariat: ul. Kołłątaja 14, III p., 38-300 Gorlice

tel. +48 18 353 58 93, fax +48 18 352 04 75

sekretariat@blackpublishing.pl

Promocja i marketing: magdalena@blackpublishing.pl

Dział sprzedaży: sprzedaz@blackpublishing.pl

Skład: d2d.pl

ul. Sienkiewicza 9/14, 30-033 Kraków

tel. +48 12 432 08 52, e-mail: info@d2d.pl

Wołowiec 2015

Wydanie I